R\u00f6portaj Adem Demir 16 May\u0131s 2010<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u015fartlar\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n daha sosyal adalet\u00e7i, daha e\u015fitlik\u00e7i, daha \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc, antiemperyalist, s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve kapitalizm kar\u015f\u0131t\u0131, emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcne kar\u015f\u0131, \u00e7evreci, sava\u015f kar\u015f\u0131t\u0131 bir \u0130slami \u00e7izgi benimsemeleri gerekir.<\/strong><\/p>\n Dinimizin, \u00e7a\u011f\u0131n insana neleri sundu\u011fu sorusuna verdi\u011fi cevapt\u0131r. Bu de\u011ferler; metafizik de\u011ferler alan\u0131, ahlaki de\u011ferler alan\u0131, ibadetler alan\u0131 ve normatif d\u00fczenlemeler alan\u0131 (sosyal alan).<\/p>\n T\u00fcrkiye’de her cemaat, tarikat ve mezhebin itibar etti\u011fi ayr\u0131 bir Kuran meali oldu\u011fu gibi, ilmihalleri (\u0130slam dininin kurallar\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretmek i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015f kitaplar) de farkl\u0131. “M\u0131zrakl\u0131 \u0130lmihal”, “B\u00fcy\u00fck \u015eafii \u0130lmihali”, “B\u00fcy\u00fck \u0130slam \u0130lmihali” aralar\u0131ndan birka\u00e7\u0131\u2026 Mevcut ilmihallerin \u00e7o\u011funda “bug\u00fcn uygulama imk\u00e2n\u0131 bulunmayan, ge\u00e7erlili\u011fini yitirmi\u015f ve sa\u011fl\u0131ks\u0131z yorumlar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131” savunan Ankara \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi’nden Prof. Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu’nun kaleme ald\u0131\u011f\u0131 “Ahir Zaman \u0130lmihali” halihaz\u0131rda tart\u0131\u015f\u0131lan dini konulara getirdi\u011fi g\u00fcncel ve radikal yorumlarla epey tart\u0131\u015f\u0131labilir. K\u0131rba\u015fo\u011flu, Newsweek T\u00fcrkiye’den Adem Demir’in sorular\u0131n\u0131 yan\u0131tlad\u0131.<\/p>\n Adem Demir: T\u00fcrkiye’de say\u0131s\u0131z ilmihal mevcut. “Ahir Zaman \u0130lmihali”ni bunlardan ay\u0131ran ne?<\/strong><\/p>\n K\u0131rba\u015fo\u011flu: Ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc h\u0131zda geli\u015fmelerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemde, o eserlerin yeni durumlara ve ihtiya\u00e7lara cevap vermesi son derece zordu. Bundan dolay\u0131, ilmihal gelene\u011finde bir k\u0131r\u0131lma noktas\u0131, yeni bir \u00e7izgi, bir ilmihal a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 zorunlulu\u011fu olu\u015ftu. \u0130lmihaller sadece ferdi dindarl\u0131k alan\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmamal\u0131, sosyal alana, k\u00fcresel meselelere, temel insani durumlara da ilgi duyup 21. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fanabilir ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 sunma hedefine odaklanmal\u0131. Kald\u0131 ki, insanl\u0131\u011f\u0131n ve gezegenin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fu b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel tehditler, M\u00fcsl\u00fcmanlar’\u0131n tek ba\u015f\u0131na \u00fcstesinden gelemeyecekleri bir boyuta ula\u015fm\u0131\u015f durumda.<\/p>\n Ya\u015fanabilir ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k derken?<\/strong><\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, sa\u011fl\u0131ks\u0131z bir din anlay\u0131\u015f\u0131 sebebiyle, \u00f6nc\u00fc olma g\u00f6revini yerine getiremiyor. Bu y\u00fczden de tarihin \u00f6znesi de\u011fil nesnesi olarak kalmaya devam ediyorlar. Ya\u015fanabilir ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k, d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131, tarihin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 Allah’\u0131n iradesi do\u011frultusunda de\u011fi\u015ftiren bir anlay\u0131\u015ft\u0131r ve yery\u00fcz\u00fcndeki stat\u00fckolar\u0131n yok olmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. K\u0131l\u0131nan namazlar\u0131n, tutulan oru\u00e7lar\u0131n, indirilen hatimlerin, art arda hac ve umre ziyaretlerinin say\u0131sal \u00e7oklu\u011fu yeni M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n kriteri de\u011fil. Yery\u00fcz\u00fcndeki zul\u00fcm, adaletsizlik, s\u00f6m\u00fcr\u00fc, a\u00e7l\u0131k, sefalet, i\u015fsizlik, sava\u015f, talan ve benzeri \u015fer geli\u015fmeleri durdurma konusunda bir i\u015fe yaray\u0131p yaramad\u0131klar\u0131n\u0131n muhasebesini yapabilenler, ya\u015fanabilir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 tercih etmi\u015ftir.<\/p>\n \u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde olup da g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ge\u00e7erlili\u011fini yitirmi\u015f bilgilere \u00f6rnek verebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n Mesela bo\u015fanman\u0131n erke\u011fin iki duda\u011f\u0131 aras\u0131ndan \u00e7\u0131kacak bir s\u00f6ze ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu. Tek adam y\u00f6netimi anlam\u0131nda halifelik ya da saltanata ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler. Devlet ba\u015fkan\u0131na mutlak itaati telkin eden f\u0131kh\u00ee h\u00fck\u00fcmler. Kad\u0131nlar\u0131n devlet ba\u015fkan\u0131 ve y\u00f6netici olamayaca\u011f\u0131… Kad\u0131n\u0131n tek ba\u015f\u0131na yolculuk edemeyece\u011fine dair h\u00fck\u00fcmler. M\u00fczik dinlemenin ve resim yapman\u0131n -\u0130slam’a uygun olan olmayan ayr\u0131m\u0131 yapmaks\u0131z\u0131n- haram oldu\u011fu\u2026<\/p>\n Kitab\u0131n\u0131zda “\u0130slami de\u011ferler dizgesi” diye bir kavram kullan\u0131yorsunuz. Nedir bu?<\/strong><\/p>\n Dinimizin, \u00e7a\u011f\u0131n insana neleri sundu\u011fu sorusuna verdi\u011fi cevapt\u0131r. Bu de\u011ferler; metafizik de\u011ferler alan\u0131, ahlaki de\u011ferler alan\u0131, ibadetler alan\u0131 ve normatif d\u00fczenlemeler alan\u0131 (sosyal alan).<\/p>\n Ahlak, ibadetlerden \u00f6nce mi geliyor?<\/strong><\/p>\n \u0130badetler maddeten ve manen \u00e7ok fazla risk almay\u0131 gerektirmeyen dini g\u00f6revler. \u0130slam’da \u00f6ncelik, ibadetlerden ziyade de\u011ferler ve ilkelere verilmi\u015f. \u0130badetler ise yery\u00fcz\u00fcnde sosyal-ekonomik adalet esas\u0131na dayal\u0131 bir d\u00fczen kurma \u00e7abas\u0131nda, M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in bir itici g\u00fc\u00e7, ilham ve moral kayna\u011f\u0131 olarak vazedilmi\u015ftir; yoksa yery\u00fcz\u00fcndeki zul\u00fcm ve k\u00f6t\u00fcl\u00fcklere s\u0131rt\u0131n\u0131z\u0131 d\u00f6nerek yerine getirmeniz i\u00e7in de\u011fil. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00e7o\u011fu; namaz, abdest, oru\u00e7 ve hac ile s\u0131n\u0131rl\u0131 bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k ile yetinmeyi tercih ediyor. Allah’\u0131n \u0130slam \u00fcmmetine y\u00fckledi\u011fi evrensel g\u00f6revi yerine getirme konusunda ise tembel ve isteksiz davran\u0131yorlar.<\/p>\n Namaz k\u0131lmay\u0131 terk eden bir M\u00fcsl\u00fcman’\u0131n k\u00fcfre girece\u011fine ili\u015fkin de\u011ferlendirmelerin do\u011fruluk derecesi ne?<\/strong><\/p>\n Kuran’da, namaz konusunda gev\u015fek veya ihmalk\u00e2r davranan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00f6l\u00fcm cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine dair en k\u00fc\u00e7\u00fck bir ipucu dahi yok. Bu konuda dayanak olarak g\u00f6sterilen birtak\u0131m rivayetler ise, b\u00f6ylesi \u00f6nemli bir meselede delil olacak kadar kesin ve a\u00e7\u0131k de\u011fil. Hz. Peygamber d\u00f6neminde b\u00f6yle bir uygulamaya gidildi\u011fine dair kesin ve net bilgiler de mevcut de\u011fil. Bu konuda do\u011fru olan, namaz k\u0131lmayanlar\u0131n Allah’\u0131n emrine kar\u015f\u0131 gelen “g\u00fcnahk\u00e2r” M\u00fcsl\u00fcmanlar olduklar\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u0130slami eserler yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunanlar\u0131n \u00e7o\u011funun, belli bir mezhep ve me\u015frebi esas alarak kitaplar yazmalar\u0131n\u0131n sebebi nedir?<\/strong><\/p>\n Kuran ve s\u00fcnnet a\u00e7\u0131s\u0131ndan meseleye yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u0130slam dini mensuplar\u0131 i\u00e7in bir tek kimlik s\u00f6z konusu, o da M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k. Mezhepler, cemaatler, tarikatlar ise bir kimlik, hatta alt kimlik dahi de\u011fildir. Bunlar en fazla \u0130slam’\u0131 anlama ve yorumlama konusundaki \u00e7e\u015fitli \u00e7abalar, ilmi ve fikri ekoller olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Hatta baz\u0131lar\u0131n\u0131 bu kapsamda de\u011ferlendirmek bile olduk\u00e7a zor. Zira bilhassa cemaat ve tarikatlar ilim ve fikir temelli, sorgulay\u0131c\u0131 olmaktan ziyade; teslimiyet\u00e7i, hatta \u00e7o\u011funlukla cemaat veya tarikat liderine k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne ba\u011fl\u0131 kapal\u0131 yap\u0131lar. \u00c7e\u015fitli dini gruplar, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u0130slam birli\u011fini g\u00fc\u00e7lendirecekleri yerde tam aksi y\u00f6nde i\u015flev g\u00f6r\u00fcyorlar. Mezhep, cemaat, tarikatlar \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n birli\u011fine katk\u0131da bulunduklar\u0131, tefrika ve taassuptan uzak kald\u0131klar\u0131 s\u00fcrece \u0130slam’a uygun hareket etmi\u015f olurlar. Aksi takdirde \u0130slam’a ayk\u0131r\u0131 bir \u00e7izgide ilerlediklerini ve ahirette bunun hesab\u0131n\u0131 vermek durumunda kalacaklar\u0131n\u0131 bilmeliler. Kuran-\u0131 Kerim de, En’am suresinde “Dinlerini par\u00e7a par\u00e7a edip, f\u0131rka f\u0131rka ay\u0131ranlar var ya senin onlarla hi\u00e7bir ili\u015fkin yoktur” ve er-R\u00fbm suresinde “Dinlerini b\u00f6l\u00fck p\u00f6r\u00e7\u00fck edip f\u0131rkalara ayr\u0131lanlar gibi olmay\u0131n” deniyor. Bu ayetler, mezhep\u00e7ilik, tefrikac\u0131l\u0131k, grup\u00e7uluk ve hizip\u00e7ilik yapanlar\u0131 a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde tehdit etmekte.<\/p>\n \u0130slam’\u0131n son din, Hz. Muhammed’in ise son peygamber oldu\u011fu, bundan sonra vahiy gelmeyece\u011fi \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda genel kabul. Ancak siz vahiy gelene\u011finin devam edece\u011fini iddia ediyorsunuz.<\/strong><\/p>\n Elbette bu yeni bir vahiy ve yeni bir peygamber anlam\u0131nda de\u011fil. Son vahiy olan Kuran’\u0131 insano\u011flunun tarihi tecr\u00fcbesi ve akl\u0131selim ile s\u00fcrekli yorumlamak, bu vahiyden ilham alarak modeller geli\u015ftirmek, yani i\u00e7tihat s\u00fcrecine i\u015flerlik kazand\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn. \u0130slam k\u00fcresel geli\u015fmeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yeniden yorumlanarak bir “yeni nesil M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k” in\u015fa edilmeli.<\/p>\n Size g\u00f6re, “Bir M\u00fcsl\u00fcman, stat\u00fckocu, muhafazak\u00e2r ve kapitalist olamaz.” Peki, solcu olabilir mi?<\/strong><\/p>\n Bir M\u00fcsl\u00fcman’\u0131n sa\u011fc\u0131 ve muhafazak\u00e2r olmas\u0131ndan kimse rahats\u0131zl\u0131k duymad\u0131\u011f\u0131 halde, solcu olmas\u0131ndan bu denli rahats\u0131z olunmas\u0131n\u0131n sebebi ne? Bu tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 izah etmek g\u00fc\u00e7, zira bunlar\u0131n her ikisi de \u0130slam gelene\u011fi d\u0131\u015f\u0131ndaki modern yakla\u015f\u0131m ve e\u011filimler. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u015fartlar\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n daha sosyal adalet\u00e7i, daha e\u015fitlik\u00e7i, daha \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc, antiemperyalist, s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve kapitalizm kar\u015f\u0131t\u0131, emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcne kar\u015f\u0131, \u00e7evreci, sava\u015f kar\u015f\u0131t\u0131 bir \u0130slami \u00e7izgi benimsemeleri gerekir.<\/p>\n Konforlu bir hayata sahip kimi m\u00fctedeyyinler “M\u00fcsl\u00fcmanlar her \u015feyin en iyisine lay\u0131kt\u0131r” tezini savunuyor. L\u00fcks ve \u015fatafat dinen savunulabilir mi?<\/strong><\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmana yak\u0131\u015f\u0131r bir ya\u015fay\u0131\u015f tarz\u0131 de\u011fil. Hele \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda g\u00fcnde \u00fc\u00e7-be\u015f lira ile ge\u00e7inmek zorunda kalanlar varken. “M\u00fcsl\u00fcmanlar her \u015feyin en iyisine lay\u0131kt\u0131r” iddias\u0131 do\u011fru ise, o zaman di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman karde\u015flerinin de bu l\u00fcks ve \u015fatafata lay\u0131k olduklar\u0131n\u0131 kabul etmeleri gerekmez mi? Bunu s\u00f6yleyemediklerine g\u00f6re asl\u0131nda, “Gariban M\u00fcsl\u00fcmanlar de\u011fil, bizim gibi komprador M\u00fcsl\u00fcmanlar her \u015feyin en iyisine lay\u0131kt\u0131r” demi\u015f olmuyorlar m\u0131? Bu yakla\u015f\u0131m, ne Kuran’a ne de Hz. Muhammed’in modeline uyuyor.<\/p>\n