{"id":250,"date":"2006-05-05T14:53:03","date_gmt":"2006-05-05T12:53:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/?p=250"},"modified":"2016-08-05T15:12:05","modified_gmt":"2016-08-05T13:12:05","slug":"yarin-dergisi-roeportaj-islam-baris-oldugu-kadar-direnis-demektir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/?p=250","title":{"rendered":"YARIN Dergisi R\u00f6portaj: \u0130slam bar\u0131\u015f oldu\u011fu kadar direni\u015f demektir"},"content":{"rendered":"

K\u00fcresel kapitalizmin g\u00f6r\u00fcn\u00fcrdeki ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n ne t\u00fcr bir ba\u015far\u0131 oldu\u011funu daha do\u011frusu ger\u00e7ekte bir ba\u015far\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulamaks\u0131z\u0131n b\u00f6yle bir soruyu \u0130slami a\u00e7\u0131dan cevapland\u0131rmak ne m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ne de do\u011fru ! Hatta sorunun cevab\u0131n\u0131n bizzat bu sorgulaman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131ndan ibaret oldu\u011funu s\u00f6ylemek bile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slami a\u00e7\u0131dan k\u00fcresel kapitalizmin bir ba\u015far\u0131s\u0131 de\u011fil, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusudur.Zira k\u00fcresel kapitalizm b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k i\u00e7in hay\u0131rl\u0131 sonu\u00e7lar getiren bir s\u00fcre\u00e7 olmaktan \u00e7ok, yery\u00fcz\u00fcndeki egemenlerin ve bir avu\u00e7 mutlu az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n gelece\u011fi i\u00e7in, nerdeyse insanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n felaketini ve mutsuzlu\u011funu derinle\u015ftiren ve kal\u0131c\u0131 hale getiren bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funu g\u00f6rmemek i\u00e7in insan\u0131n -kalp g\u00f6z\u00fcn\u00fcn-k\u00f6r olmas\u0131 gerekir.B\u00fct\u00fcn uluslar aras\u0131 kurulu\u015flar\u0131n hemfikir oldu\u011fu istatistiklere \u015f\u00f6yle kabaca bir g\u00f6z atal\u0131m .Yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn toplam serveti ve \u00fcretim\/gelir adil bir bi\u00e7imde mi da\u011f\u0131t\u0131lmaktad\u0131r,yoksa az\u0131nl\u0131k \u00e7o\u011funlu\u011fu s\u00f6m\u00fcrmeye devam m\u0131 etmektedir. Bir ba\u015fka ifade ile a\u00e7\u0131k s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00f6neminin ard\u0131ndan \u015fimdi de gizli s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6nemi mi devam etmektedir? Kuzey \u00fclkelerinin ekonomik geli\u015fmesi G\u00fcney yar\u0131k\u00fcrenin yoksullu\u011fu pahas\u0131na ger\u00e7ekle\u015fen bir \u015fey de\u011fil midir?<\/p>\n

Geli\u015fme denen \u015fey nicelik mi nitelik midir? Elbette tek ba\u015f\u0131na nicelik de\u011fil, daha da \u00f6nemli olarak “nitelik”tir.. Zira nicelik olarak ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc boyutlara bile ula\u015fsa bir geli\u015fme, insana kar\u015f\u0131 ve gayr-\u0131 insan\u00ee ise, insanl\u0131\u011f\u0131n gelece\u011fini t\u00fcketen bir geli\u015fme ise, atalar\u0131m\u0131z\u0131n bize miras\u0131 de\u011fil,\u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n ve torunlar\u0131m\u0131z\u0131n bize emaneti ,daha do\u011frusu Allah’\u0131n b\u00fct\u00fcn insanlara emaneti olan tabii kaynaklar\u0131 sorumsuzca , bencilce ve a\u00e7 g\u00f6zl\u00fcce t\u00fcketme ise , sosyal adalet,f\u0131rsat e\u015fitli\u011fi, ekonomik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck , hay\u0131rda yard\u0131mla\u015fma gibi de\u011ferleri ayaklar alt\u0131na alma ise, bu ancak kanserli bir urun b\u00fcy\u00fcmesi t\u00fcr\u00fcnden bir b\u00fcy\u00fcmedir.<\/p>\n

Afrika’da insanlar a\u00e7l\u0131k ve k\u0131tl\u0131ktan kitleler halinde \u00f6l\u00fcmle pen\u00e7ele\u015fiyorken, Irak’a uygulanan ekonomik ambargodan dolay\u0131 masum binlerce \u00e7ocu\u011fun \u00f6l\u00fcm\u00fcne seyirci kal\u0131nm\u0131\u015fken, Afganistan.Banglade\u015f, Hindistan gibi geli\u015fmemi\u015f \u00fclkelerde i\u015fsizlik, hastal\u0131k ve a\u00e7l\u0131k ortal\u0131\u011f\u0131 kas\u0131p kavururken, ABD gibi bir \u00fclkede sadece kozmeti\u011fe yakla\u015f\u0131k 40 milyar dolar , yine a\u015f\u0131r\u0131 (!) beslenmenin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 gidermek i\u00e7in bu gibi mebla\u011flar g\u00f6z k\u0131rpmadan – ve Afrika ile alay edercesine- savrulabiliyorsa, sadece m\u00fcsl\u00fcmanlar de\u011fil b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k nas\u0131l bir tehditle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fumuzu \u00e7ok iyi d\u00fc\u015f\u00fcnmek zorundad\u0131rlar. (G\u00fcnde 70 milyon ekme\u011fin \u00fcretildi\u011fi ve %99’u m\u00fcsl\u00fcman(!) olan \u00fclkemizde, yine g\u00fcnde 10 milyon ekme\u011fin israf edildi\u011fi do\u011fruysa, o takdirde yery\u00fcz\u00fcndeki a\u00e7l\u0131k ve k\u0131tl\u0131k konusunda bizim sorumlulu\u011fumuzun da pek az oldu\u011fu s\u00f6ylenemez.)<\/p>\n

Geli\u015fmenin motoru olan teknoloji, Nagazaki ve Hiro\u015fima’da y\u00fcz binlerce masum sivilin d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131k bir katliama tabi tutulmas\u0131, n\u00fckleer silahlanma, ozon tabakas\u0131n\u0131n tahribi, karalar\u0131n, denizlerin, nehirlerin, g\u00f6llerin, atmosferin, hatta uzay\u0131n kirletilmesi, ekolojik dengenin bozulmas\u0131, k\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n artmas\u0131 gibi fiziki felaketlere yol a\u00e7acak \u015fekilde kullan\u0131l\u0131yorsa; manevi alanda da vahyi d\u0131\u015flayan sek\u00fclerizmin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz sonucu olarak kadim ilahi ve insani de\u011ferler ac\u0131mas\u0131zca h\u0131rpalan\u0131yor, hatta sald\u0131r\u0131lara maruz kal\u0131yorsa, felsefe, sanat, estetik, sosyal-be\u015feri bilimler, medya giderek bu olumsuz geli\u015fmelerin yozla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 etkisiyle daha fazla kirlenmeye maruz kal\u0131yorsa, yani insan\u0131n nefs-i emmaresi ilahla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yorsa, bir m\u00fcsl\u00fcman olarak – ve tabii bir insan olarak- art\u0131k ortada bir ilerleme ve geli\u015fmeden ziyade bir gerileme ve bozulmadan s\u00f6z etmek gerekti\u011fi \u00e7ok a\u00e7\u0131k demektir.<\/p>\n

Elbette insan hayat\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran, hayat kalitesini artt\u0131ran, bilgiye ula\u015f\u0131m\u0131 h\u0131zland\u0131ran, \u00fcretimi artt\u0131ran \u00f6nemli kazan\u00e7lar\u0131n bulundu\u011funu g\u00f6rmezlikten gelmiyoruz, ancak bu kazan\u00e7lar\u0131n, yukar\u0131da bir nebze i\u015faret edilen kay\u0131plar\u0131n ve k\u00fcresel tehdit ve felaketlerin giderek yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fini asla ortadan kald\u0131rmaz. Hatta olumsuzluklar\u0131n geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez bir mahiyet kazanmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Roger Garaudy’nin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131 alarma ge\u00e7irmek art\u0131k acil bir g\u00f6rev haline gelmi\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00c7a\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinden Garaudy’nin ad\u0131n\u0131 anm\u0131\u015f iken, bu gidi\u015fat kar\u015f\u0131s\u0131nda alternatif insani bir geli\u015fme, b\u00fcy\u00fcme ve kalk\u0131nma modeli veya bunun potansiyeli bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 sorusuna, onun bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla bir cevap vermek te yerinde olacakt\u0131r: Evet vard\u0131r ve bu potansiyelin en \u00f6zg\u00fcn temsilcisi tarihte oldu\u011fu gibi \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda da \u0130slam’dan ba\u015fkas\u0131 de\u011fildir. Kapitalizmin,neo-liberalizmin, k\u00fcresel hegemonya pe\u015finde ko\u015fanlar\u0131n namlular\u0131n\u0131n hep ayn\u0131 y\u00f6n\u00fc, yani \u0130slam’\u0131 ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131- \u0130ran, Irak, Suriye, Filistin, Afganistan vd- g\u00f6stermesi Garaudy’yi yeterince do\u011frulam\u0131yor mu?<\/p>\n

Peki bu geli\u015fmeleri tersine \u00e7evirebilecek ve felaket senaryolar\u0131n\u0131 bo\u015fa \u00e7\u0131karabilecek bir \u00fcmit \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 var m\u0131d\u0131r ?<\/strong><\/p>\n

Bu sorunun cevab\u0131n\u0131n aranmas\u0131 gereken ilk adres tabii ki , yine, insanl\u0131k tarihi boyunca ahlak,fazilet ve medeniyetlerin temel kayna\u011f\u0131 olagelmi\u015f olan dinler, bilhassa semavi dinler -\u0130brahim\u00ee Gelenek ve onun son halkas\u0131 \u0130slam’d\u0131r. Yery\u00fcz\u00fcndeki her t\u00fcrl\u00fc \u015fer oda\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 direni\u015fin son adresi olagelmi\u015f olan \u0130slam da dahil olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn ilahi dinleri, asl\u0131nda yery\u00fcz\u00fcne y\u00f6nelik ” hayra destek-\u015ferre k\u00f6stek” ama\u00e7l\u0131 ilahi “direni\u015f” projeleri olarak nitelendirmek o kadar da yanl\u0131\u015f olmasa gerektir. Genel olarak dinler ve \u00f6zellikle \u0130slam bu fonksiyonunu ge\u00e7mi\u015fte oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de icra edebilir. Zira tarihte bir defa ger\u00e7ekle\u015fenin, yeniden tekrarlanmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn demektir. Ancak bu imkan\u0131n ger\u00e7e\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, \u0130slam’dan ne anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131za, nas\u0131l anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131za ve nas\u0131l yorumlad\u0131\u011f\u0131m\u0131za ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu kadar, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bu yolda sergileyecekleri performansa da ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00d6te yandan \u0130slam’\u0131 anlama-anlamland\u0131rma \u00e7abas\u0131na, realiteyi anlama-anlamland\u0131rma \u00e7abas\u0131n\u0131n da e\u015flik etmesi gerekti\u011fini unutmamak gerekir. Bir ba\u015fka ifadeyle “nasslar\u0131” sa\u011fl\u0131kl\u0131 okumak kadar ” vak\u0131a”y\u0131 da sa\u011fl\u0131kl\u0131 okuyabilmek \u015fartt\u0131r, yoksa sonu\u00e7ta birtak\u0131m iyi niyetli \u0130slami s\u00f6ylemlere bir yenisini eklemekten kurtulamay\u0131z. Hele hele tarihsel \u0130slam’\u0131n stat\u00fckocu yorumlar\u0131n\u0131 bug\u00fcne oldu\u011fu gibi ta\u015f\u0131makla, muhalefet, direni\u015f, ele\u015ftiri, sorgulama gibi kavramlara so\u011fuk bakan bir geleneksel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla bu hedefe ula\u015fmak \u015f\u00f6yle dursun, tam aksine Marks’\u0131n – bir yoruma g\u00f6re kastetti\u011fi anlamda- yeni bir ” Din afyonu” \u00fcretmi\u015f olma riskiyle de kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabiliriz.<\/p>\n

Mamafih ba\u015flang\u0131c\u0131nda \u015firk dahil her t\u00fcrl\u00fc zulme kar\u015f\u0131 bir direni\u015f hareketi olarak ortaya \u00e7\u0131kan \u0130slam, tarih i\u00e7erisinde zaman zaman stat\u00fckoyu payandalamak i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda da ayn\u0131 risk ya da \u00fcmit s\u00f6z konusudur. Nitekim g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda \u0130slam, bir\u00e7ok \u00fclkede saltanatlar\u0131, despot y\u00f6netimleri ve stat\u00fckoyu desteklemek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, daha do\u011frusu istismar edildi\u011fi gibi; son zamanlarda BOP\/GOP\/AVRUPA \u0130SLAMI\/ILIMLI \u0130SLAM gibi siyas\u00ee ama\u00e7larla kullan\u0131lmak istendi\u011fi de bilinmektedir. Ama ABD-\u0130NG\u0130LTERE-\u0130SRA\u0130L ba\u015fta olmak \u00fczere k\u00fcresel hegemonya pe\u015finde ko\u015fanlar\u0131n \u0130slam D\u00fcnyas\u0131na y\u00f6nelik emperyalist proje ve uygulamalara kar\u015f\u0131 en sert direni\u015fin de yine bu \u0130slam’dan ve m\u00fcsl\u00fcmanlardan geldi\u011fini unutmamak gerekir.(Stat\u00fckocu,iktidardan ,sermayeden ve egemenlerden yana tarikat,cemaat ve gruplar oldu\u011fu gibi, muhalif,direni\u015f\u00e7i, ezilen ve s\u00f6m\u00fcr\u00fclenden yana olanlar\u0131 da daima var olagelmi\u015ftir; t\u0131pk\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde BOP\/GOP projelerine kerhen veya g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak hizmet etme yar\u0131\u015f\u0131ndaki \u0130slami grup, cemaat ve tarikatlar yan\u0131nda, tam aksi y\u00f6nde bu gibi projelerle m\u00fccadeleyi ama\u00e7 edinmi\u015f olanlar\u0131n\u0131n mevcudiyeti gibi)<\/p>\n

Benzer bir durum Hristiyanl\u0131k i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Zira mevcut k\u00fcresel d\u00fczen kar\u015f\u0131s\u0131nda bir muhalefet ve direni\u015f oda\u011f\u0131 olmaktan uzak stat\u00fckocu Katolik, Ortodoks veya Protestanlar yan\u0131nda, G\u00fcney Amerika Kurtulu\u015f Teolojisi hareketinin \u00f6nderleri olan Marksist Katolikler veya ABD, \u0130ngiltere ve \u0130srail emperyalizmi kar\u015f\u0131s\u0131nda direni\u015ften yana tav\u0131r koyan Ortado\u011fu’daki baz\u0131 Ortodoks Kiliseler ve d\u00fcnyadaki i\u015fgal ve sava\u015f kar\u015f\u0131t\u0131 di\u011fer Hristiyan ve baz\u0131 Yahudi gruplar gibi muhalifler de mevcuttur.<\/p>\n

\u00d6zetle s\u00f6ylemek gerekirse, \u0130brahimi dinler, \u00f6zellikle de \u0130slam, insanl\u0131\u011f\u0131n ve gezegenin maruz kald\u0131\u011f\u0131, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekli b\u00fct\u00fcn tehdit ve geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda insanl\u0131k i\u00e7in bir direni\u015f kayna\u011f\u0131 ve kurtulu\u015f umudu olmaya devam etmektedir. Hay\u0131r ile \u015fer, hak ile bat\u0131l, iyi ile k\u00f6t\u00fc aras\u0131ndaki bu m\u00fccadeleden Allah ‘\u0131n salih kullar\u0131n\u0131n (‘\u0131b\u00e2du’r-Rahm\u00e2n<\/em>) m\u0131 yoksa \u015feytan\u0131n yolundan gidenlerin mi galip gelece\u011fini ise, zaman g\u00f6sterecektir.
\n \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n yeniden bir kurtulu\u015f aray\u0131\u015f\u0131na y\u00f6nelmesi ve ya\u015fanan bu k\u00f6lele\u015ftirici hayat\u0131 sorgulayarak ba\u015fka bir d\u00fcnya tasarlamas\u0131 i\u00e7in \u0130slam ne t\u00fcr bir imkan sunuyor? Hangi temellerden ve ilkelerden yola \u00e7\u0131karak adil ve \u00f6zg\u00fcr bir d\u00fcnya tasavvuru in\u015fa edilebilir?<\/strong><\/p>\n

\u0130slam asl\u0131nda hemen hi\u00e7bir konuda , sunulmu\u015f haz\u0131r projeler ve politikalar manzumesi de\u011fildir, bir haz\u0131r \u00e7\u00f6z\u00fcmler ansiklopedisi hi\u00e7 de\u011fildir. Bilakis o , bu projeleri, politikalar\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcmleri \u00fcretecek olan m\u00fcsl\u00fcman\u0131n ilham kayna\u011f\u0131d\u0131r, onun ilham\u0131n\u0131 alaca\u011f\u0131 temel ilke ve de\u011ferlerin kayna\u011f\u0131d\u0131r. \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00fcretme i\u015fi ise insana aittir. Yoksa m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00e7o\u011funun zannetti\u011fi gibi \u0130slam hi\u00e7 bilinmeyen hakikatler getirme iddias\u0131nda olmam\u0131\u015f, getirdi\u011fi hakikatlerin insanl\u0131\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri var olan evrensel do\u011frular oldu\u011funu s\u00fcrekli vurgulam\u0131\u015f, sadece bunlar\u0131 kendi zaman\u0131na uygulama\/uyarlama konusunda birtak\u0131m d\u00fczenlemelerde bulunmu\u015ftur. Di\u011fer dinler gibi \u0130slam’\u0131n da insanl\u0131k i\u00e7in de\u011feri ve \u00f6nemi, bilinmeyen hakikatler sunmas\u0131nda de\u011fil, san\u0131lan\u0131n aksine, insanlar\u0131n her zaman bildikleri, ama uyup uygulamad\u0131klar\u0131 evrensel ilke ve prensiplere uygun davranmalar\u0131n\u0131 temin etmektir. \u0130\u015fte insanl\u0131\u011f\u0131n as\u0131l problemi de budur, yani do\u011fruyu bulmak\/bilmek’ten ziyade do\u011fruya uygun hareket edememektir. ABD, \u0130ngiltere ve \u0130srail’in b\u00f6lgedeki i\u015fgal ve katliamlar\u0131n\u0131n, yap\u0131lanlar\u0131n yanl\u0131\u015f ve insanl\u0131k su\u00e7u oldu\u011funu bilmemekten kaynakland\u0131\u011f\u0131na kim inan\u0131r? Nagazaki ve Hiro\u015fima’ya atom bombas\u0131n\u0131 atanlar bunun insanl\u0131k su\u00e7u oldu\u011funu bilmedikleri i\u00e7in mi att\u0131lar; Irak’\u0131 i\u015fgal,talan ve katliama tabi tutanlar\u0131n bunlar\u0131 hi\u00e7bir hakl\u0131 gerek\u00e7e olmaks\u0131z\u0131n yapt\u0131klar\u0131n\u0131 art\u0131k duymayan bilmeyen kalmad\u0131; s\u00f6m\u00fcrgeciler s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin sevap oldu\u011funa inand\u0131klar\u0131 i\u00e7in mi \u00fclkeleri s\u00f6m\u00fcrd\u00fcler; ve nihayet gezegeni ciddi \u00e7evre felaketlerine maruz b\u0131rakanlar, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 bilmeyerek mi yapt\u0131lar? Elbette hay\u0131r, bilakis b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 yapanlar, yanl\u0131\u015f oldu\u011funu bile bile yapm\u0131\u015flard\u0131r,ama yap\u0131lanlar\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funu bilmek, beraberinde do\u011fruya uygun davranmay\u0131 getirememektedir,bunu ba\u015farmada insanl\u0131\u011f\u0131n en \u00f6nemli ilham kayna\u011f\u0131 ve yapt\u0131r\u0131m g\u00fcc\u00fc i\u015fte dindir, \u0130slam’d\u0131r.<\/p>\n

Yery\u00fcz\u00fcnde \u00e2dalet, karde\u015flik, e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck gibi temel de\u011ferlere, evrensel insan haklar\u0131 gibi temel haklara, gezegeni, tabii kaynaklar\u0131, ekolojik dengeyi ve maddi-manevi \u00e7evreyi korumaya, dayal\u0131 bir d\u00fcnya tasavvuru i\u00e7in gerekli b\u00fct\u00fcn potansiyellerin \u0130slam’\u0131n b\u00fcnyesinde ve ya\u015fanm\u0131\u015f tarihi tecr\u00fcbesinde yeterince mevcut oldu\u011funu teredd\u00fcts\u00fcz ifade edebiliriz. Bu tasavvurun ana hatlar\u0131n\u0131 Roger Garaudy, Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7, Fazlurrahman ve Hasan Hanefi gibi \u0130slam ilim ve fikir adamlar\u0131n\u0131n eserlerinde g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n kapsaml\u0131 bir d\u00fcnya tasavvuruna ve bir medeniyet projesine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi i\u00e7in \u0130slam entelekt\u00fcellerinin b\u0131kmadan usanmadan k\u0131sa,orta ve uzun vadeli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 g\u00f6ze almas\u0131 gerekti\u011fini tekrar vurgulamak gerekir.<\/p>\n

11 Eyl\u00fcl ve sonras\u0131ndaki emperyalist i\u015fgallere kar\u015f\u0131 t\u00fcm d\u00fcnyada \u00e7e\u015fitli direni\u015fler ve itirazlar y\u00fckseldi. Bu evrensel muhalefet, ortak bir b\u00fcy\u00fck anlat\u0131 i\u00e7in ortak \u00f6zellikler ve imkanlar bar\u0131nd\u0131r\u0131yor mu sizce? Bu manada, mesela Latin Amerika’daki direni\u015f dilini nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/strong><\/p>\n

Tek kutuplu d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 evrensel \u00f6l\u00e7ekteki bu muhalefetin ortak \u00f6zellikler ve imkanlar bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 daha \u00f6nceki a\u00e7\u0131klamalar\u0131m\u0131zdan da kolayl\u0131kla anla\u015f\u0131labilecek kadar ortadad\u0131r. Bilhassa Latin Amerika’daki direni\u015f hareketi, benzer bir teolojiyi \u0130slam gelene\u011fi i\u00e7inde olu\u015fturmak i\u00e7in \u00f6nemli bir \u00f6rnek te\u015fkil edebilir. Ger\u00e7i Garaudy, Hasan Hanefi, Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7 ve Fazlurrahman gibi entelekt\u00fcellerin fikri \u00e7abalar\u0131n\u0131n zaten bu yolda at\u0131lm\u0131\u015f \u00f6nc\u00fc ad\u0131mlar oldu\u011funu s\u00f6ylemek te yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Ne var ki k\u00fcresel boyutlara varan sorunlar\u0131n art\u0131k sadece tek bir \u00fclke, millet ve din taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fclmesini beklemek pek o kadar ger\u00e7ek\u00e7i bir yakla\u015f\u0131m olmasa gerektir. Buna mukabil ayn\u0131 hedeflere y\u00f6nelmi\u015f farkl\u0131 din, k\u00fclt\u00fcr, co\u011frafya ve toplum unsurlar\u0131n\u0131n art\u0131k s\u0131k\u0131 bir i\u015fbirli\u011fi ve koordinasyon i\u00e7erisinde hareket etme zorunlulu\u011fu kendisini daha da hissettirir olmu\u015ftur. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kendi d\u0131\u015f\u0131ndaki muhalefet ve direni\u015f odaklar\u0131yla yak\u0131n ve s\u0131k\u0131 bir ili\u015fki kurma zaman\u0131 \u00e7oktan gelmi\u015ftir ve ge\u00e7mektedir. Bu yolda m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n her t\u00fcrl\u00fc insani ve – \u0130slam’a ayk\u0131r\u0131 olmama anlam\u0131nda – \u0130slami projeye destek vermeleri, yery\u00fcz\u00fcnde adalet, e\u015fitlik, karde\u015flik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck esaslar\u0131na dayal\u0131 bir d\u00fcnya d\u00fczeninin ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in b\u00fct\u00fcn \u00e7abalara kat\u0131lmalar\u0131 gerekir ki, bunun teorisinin ” H\u0131lfu’l-Fudul”un \u00e7a\u011fda\u015f bir yorumu \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n

M\u0131s\u0131rl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Hasan Hanefi’nin ilkini ge\u00e7en y\u0131l d\u00fczenledi\u011fi ‘Direni\u015f Felsefesi’ toplant\u0131s\u0131na T\u00fcrkiye’den sizde kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131n\u0131z. Nedir bu toplant\u0131n\u0131n amac\u0131, tekrar edecek mi, bu konuda bilgi verebilirmisiniz?<\/strong><\/p>\n

Tekrarlan\u0131p tekrarlanmayaca\u011f\u0131 konusunda bir bilgim olmasa da, bu toplant\u0131n\u0131n amac\u0131n\u0131n, burada ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel problemler kar\u015f\u0131s\u0131nda insani ve \u0130slami bir muhalefet ve direni\u015f imkan\u0131 aray\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. “Direni\u015f Felsefesi” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcndemimize girmesinin ve yerle\u015fmesinin bile fevkalade \u00f6nemli oldu\u011fu muhakkakt\u0131r. Bu gibi toplant\u0131lar\u0131n ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na \u00f6nemli sonu\u00e7lar\u0131 olabilece\u011fini unutmamak gerekir. \u00dclkemizde hen\u00fcz s\u00f6z\u00fcn\u00fcn bile yeni yeni edildi\u011fi ” Direni\u015f Felsefesi”, ” Direni\u015f Teolojisi” ve ” Kurtulu\u015f Teolojisi” konular\u0131nda at\u0131lm\u0131\u015f \u00f6nemli bir ad\u0131m olmas\u0131 itibariyle Kahire’deki bu toplant\u0131n\u0131n bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan ciddi etkileri olabilirdi. Ne var ki \u00fclkemizdeki entelekt\u00fcellerin ve bilhassa ilahiyat\u00e7\u0131lar\u0131n “merak” sahibi olmamalar\u0131, bu gibi toplant\u0131lar\u0131 takip etmenin \u00f6neminin kavranamam\u0131\u015f olmas\u0131, bu gibi toplant\u0131lar\u0131n \u00fclkemize \u00e7ok c\u0131l\u0131z bir \u015fekilde yans\u0131mas\u0131yla sonu\u00e7lanmaktad\u0131r. Mamafih en az\u0131ndan bu toplant\u0131n\u0131n tebli\u011f ve zab\u0131tlar\u0131n\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131 suretiyle ileride konuyla ilgili tart\u0131\u015fmalara bir zemin haz\u0131rlamak ta pekala m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyada b\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu Projesi olarak g\u00fcndeme sokulan emperyalist d\u00fczenleme \u00e7abas\u0131na kar\u015f\u0131 neler yap\u0131labilir? B\u00f6lgemizde ba\u011f\u0131ms\u0131z ve yerli bir ortak birlik projesi ne olabilir? Bu ba\u011flamda, BOP g\u00fcd\u00fcml\u00fc siyasetlere hangi temellerden kalkarak direnmek gerekir?<\/strong><\/p>\n

BOP\/GOP\/AVRUPA \u0130SLAMI\/ILIMLI \u0130SLAM gibi projelere kar\u015f\u0131 yap\u0131lmas\u0131 gereken ilk \u015fey, \u00f6ncelikle bilin\u00e7 d\u00fczeyinde bunlara kar\u015f\u0131 direni\u015fe ge\u00e7mek, ard\u0131ndan bu projeleri etkisiz hale getirmek i\u00e7in geli\u015fmeleri yak\u0131ndan takip etmek, ve ard\u0131ndan alternatif \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri i\u00e7in, k\u0131sa, orta ve uzun vadeli projeler geli\u015ftirmek ve bunlar\u0131 uygulama alan\u0131na aktarmak. K\u0131sa vadeli projelere \u00f6rnek olarak DO\u011eU KONFERANSI G\u0130R\u0130\u015e\u0130M\u0130 \u00e7er\u00e7evesinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin koordinasyonu ve i\u015fbirli\u011finin geli\u015ftirilmesi, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kopuk olan her d\u00fczeydeki ili\u015fkilerinin yeniden tesisi ve g\u00fc\u00e7lendirilmesi, do\u011frudan ileti\u015fim imkanlar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, din, k\u00fclt\u00fcr, co\u011frafya ve tarih birli\u011finin, ortak de\u011ferlerin vurgulanmas\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 fikir al\u0131\u015fveri\u015finin s\u00fcrekli ve kal\u0131c\u0131 hale getirilmesi \u00f6ncelikle at\u0131lmas\u0131 gereken ad\u0131mlar olarak s\u0131ralanabilir. Hi\u00e7 s\u00f6ylemeye gerek yok ki art\u0131k m\u00fcsl\u00fcmanlar hangi mezhep ,me\u015frep, cemaat, tarikat ve grup mensubu olurlarsa olsunlar, aralar\u0131ndaki ihtilaflar\u0131 bir yana-so\u011fumaya- b\u0131rakarak, \u0130slam \u00fcmmetinin ve insanl\u0131\u011f\u0131n gelece\u011fi u\u011fruna, ortak noktalar\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131karma becerisini ve olgunlu\u011funu da g\u00f6stermelidirler.<\/p>\n

Baz\u0131 Dini anlay\u0131\u015flar\u0131 ve \u00f6zellikle geleneksel dini olu\u015fumlar\u0131n k\u00fcresellemeyle, kapitalizmle \u00e7ok kolay uzla\u015fabildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Oysa din ezilen, yoksul, mahrum ve ma\u011fdurlarn vicdan\u0131 olarak tarih boyunca rol oynam\u0131\u015f. Bu uzla\u015fmac\u0131 dinselli\u011fi siz neye ba\u011fl\u0131yorsunuz. Sizce, bu dinsellik t\u00fcr\u00fcn\u00fcn tevhid teolojisinin \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131yla \u00e7eli\u015fik misyonunun nedeni nedir?<\/strong><\/p>\n

Uzla\u015fmac\u0131,konformist hatta stat\u00fckocu din\u00ee olu\u015fumlar\u0131n ve bu tarz dinsellik anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n mensubu bulundu\u011fumuz S\u00fcnni gelenekte derin k\u00f6klerinin bulundu\u011fu son zamanlarda pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131 taraf\u0131ndan s\u0131k s\u0131k dile getirilmektedir. Mamafih S\u00fcnni gelenek i\u00e7erisinde muhalif, ele\u015ftirel ve direni\u015f yanl\u0131s\u0131 e\u011filimlerin bulundu\u011funu da unutmamak gerekir. Ama as\u0131l muhalefet ve direni\u015f unsurlar\u0131n\u0131n itaat a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 Ehl-i S\u00fcnnet’ten ziyade muhalefet a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 \u015eia, Haricilik ve Mutezile geleneklerinde bulundu\u011funu da g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekir (Ehl-i S\u00fcnnet= Sab\u0131r Ekol\u00fc ; Mu’tezile = Temkin Ekol\u00fc ; \u015eia ve Haricilik= Devrimci Ekol). Bu noktada bilhassa Mu’tezile’nin be\u015f temel esas\u0131ndan olan ” Tevhid” , ” Adalet” ve ” el-Emru bi’l-Ma’r\u00fbf ve’n-Nehyi ‘ani’l-Munker” ilkelerinin konumuzla olan yak\u0131n ilgisini de g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmamak gerekir. Bu vesileyle \u0130slam tasavvurunu ” \u0130slam’\u0131n \u015fart\u0131 be\u015ftir” \u015feklinde as\u0131ls\u0131z ve yanl\u0131\u015f bir s\u00f6yleme indirgeyen \u00fclkemizdeki yayg\u0131n ilmihal dindarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da ele\u015ftiri s\u00fczgecinden ge\u00e7irilme vaktinin \u00e7oktan geldi\u011fini, zira” \u0130lmihal Dindarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0130mkan\u0131” ve “Bu M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131kla Buraya Kadar ” ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131lar\u0131m\u0131zda da i\u015faret etti\u011fimiz \u00fczere, mevcut \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131zla yola devam etmemizin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, m\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n \u015fart ve ihtiya\u00e7lar\u0131 \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yeniden yorumlay\u0131p in\u015fa etmek zorunda oldu\u011fumuzu, bu s\u00fcre\u00e7te ” muhalefet , ele\u015ftiri ve direni\u015f” gibi kavramlar\u0131n merkezi bir \u00f6nemi haiz oldu\u011funu rahatl\u0131kla ifade etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bilhassa “Direni\u015f” merkezli bir m\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k tasavvuru geli\u015ftirmede ” Cihad” ve ” H\u0131lfu’l-Fud\u00fbl” kavramlar\u0131n\u0131n anahtar rol oynayaca\u011f\u0131n\u0131 , bu kavramlar\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f dille ifade edilerek hayata aktar\u0131lmas\u0131nda ise ” Sivil Toplum” un bizlere yeni a\u00e7\u0131l\u0131mlar sa\u011flayabilecek bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011funu teredd\u00fcts\u00fcz ifade edebiliriz. Bu s\u00fcre\u00e7te bilhassa kad\u0131n ve gen\u00e7lik kesimlerinin \u00f6nc\u00fc rol\u00fc oynayabilece\u011fine de dikkat \u00e7ekmek son derece \u00f6nem arz eden bir husustur.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu anlat\u0131lanlar\u0131n hayata aktar\u0131labilmesi,bu ama\u00e7la \u0130slam’\u0131n alternatif bir model ve medeniyet projesi olarak sunulabilmesi i\u00e7in m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ” B\u00fct\u00fcn insanl\u0131k i\u00e7in (tarih sahnesine)\u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f en hay\u0131rl\u0131 \u00fcmmet ” olma bilincini canl\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc tutmak zorunda olduklar\u0131n\u0131 , ancak b\u00f6yle bir bilin\u00e7 sayesinde b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011fa \u00fcmit bah\u015feden bir hayat nefesini \u00fcflemelerinin m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini de burada hat\u0131rlatmakta fayda m\u00fclahaza ediyoruz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

K\u00fcresel kapitalizm insanlar\u0131 esaretine al\u0131rken, ba\u015fka hi\u00e7bir ger\u00e7ek\u00e7i ve ba\u015far\u0131l\u0131 bir anlat\u0131n\u0131n kalmay\u0131\u015f\u0131n\u0131 da istismar etti. Tek ger\u00e7e\u011fin piyasa oldu\u011fu ve b\u00fcy\u00fcn di\u011fer politik, etik ve estetik de\u011ferlerin ancak piyasada yer ald\u0131\u011f\u0131 kadar \u00f6nemli oldu\u011fu iddias\u0131na dayanan kapitalist teorilerin kar\u015f\u0131s\u0131nda direnecek bir iddia ve itiraz dili varm\u0131?? Dinler,\u00f6zellikle \u0130slam, bu ba\u011flamda bir direni\u015fin temeli olabilir mi? K\u00fcresel kapitalizmin g\u00f6r\u00fcn\u00fcrdeki ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n ne t\u00fcr bir ba\u015far\u0131 oldu\u011funu daha do\u011frusu ger\u00e7ekte bir ba\u015far\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulamaks\u0131z\u0131n b\u00f6yle bir soruyu \u0130slami a\u00e7\u0131dan cevapland\u0131rmak ne m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ne de do\u011fru ! Hatta sorunun cevab\u0131n\u0131n bizzat bu sorgulaman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131ndan ibaret oldu\u011funu s\u00f6ylemek bile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slami a\u00e7\u0131dan k\u00fcresel kapitalizmin bir ba\u015far\u0131s\u0131 de\u011fil, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusudur.Zira k\u00fcresel kapitalizm b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k i\u00e7in hay\u0131rl\u0131 sonu\u00e7lar getiren bir s\u00fcre\u00e7 olmaktan \u00e7ok, yery\u00fcz\u00fcndeki egemenlerin ve bir avu\u00e7 mutlu az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n gelece\u011fi i\u00e7in, nerdeyse insanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n felaketini ve mutsuzlu\u011funu derinle\u015ftiren ve kal\u0131c\u0131 hale getiren bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funu g\u00f6rmemek i\u00e7in insan\u0131n -kalp g\u00f6z\u00fcn\u00fcn-k\u00f6r olmas\u0131 gerekir.B\u00fct\u00fcn uluslar aras\u0131 kurulu\u015flar\u0131n hemfikir oldu\u011fu istatistiklere \u015f\u00f6yle kabaca bir g\u00f6z atal\u0131m .Yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn toplam serveti ve \u00fcretim\/gelir adil bir bi\u00e7imde mi da\u011f\u0131t\u0131lmaktad\u0131r,yoksa az\u0131nl\u0131k \u00e7o\u011funlu\u011fu s\u00f6m\u00fcrmeye devam m\u0131 etmektedir. Bir ba\u015fka ifade ile a\u00e7\u0131k s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00f6neminin ard\u0131ndan \u015fimdi de gizli s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6nemi mi devam etmektedir? Kuzey \u00fclkelerinin ekonomik geli\u015fmesi G\u00fcney yar\u0131k\u00fcrenin yoksullu\u011fu pahas\u0131na ger\u00e7ekle\u015fen bir \u015fey de\u011fil midir? Geli\u015fme denen \u015fey nicelik mi nitelik midir? Elbette tek ba\u015f\u0131na nicelik de\u011fil, daha da \u00f6nemli olarak “nitelik”tir.. Zira nicelik olarak ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc boyutlara bile ula\u015fsa bir geli\u015fme, insana kar\u015f\u0131 ve gayr-\u0131 insan\u00ee ise, insanl\u0131\u011f\u0131n gelece\u011fini t\u00fcketen bir geli\u015fme ise, atalar\u0131m\u0131z\u0131n bize miras\u0131 de\u011fil,\u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n ve torunlar\u0131m\u0131z\u0131n bize emaneti ,daha do\u011frusu Allah’\u0131n b\u00fct\u00fcn insanlara emaneti olan tabii kaynaklar\u0131 sorumsuzca , bencilce ve a\u00e7 g\u00f6zl\u00fcce t\u00fcketme ise , sosyal adalet,f\u0131rsat e\u015fitli\u011fi, ekonomik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck , hay\u0131rda yard\u0131mla\u015fma gibi de\u011ferleri ayaklar alt\u0131na alma ise, bu ancak kanserli bir urun b\u00fcy\u00fcmesi t\u00fcr\u00fcnden bir b\u00fcy\u00fcmedir. Afrika’da insanlar a\u00e7l\u0131k ve k\u0131tl\u0131ktan kitleler halinde \u00f6l\u00fcmle pen\u00e7ele\u015fiyorken, Irak’a uygulanan ekonomik ambargodan dolay\u0131 masum binlerce \u00e7ocu\u011fun \u00f6l\u00fcm\u00fcne seyirci kal\u0131nm\u0131\u015fken, Afganistan.Banglade\u015f, Hindistan gibi geli\u015fmemi\u015f \u00fclkelerde i\u015fsizlik, hastal\u0131k ve a\u00e7l\u0131k ortal\u0131\u011f\u0131 kas\u0131p kavururken, ABD gibi bir \u00fclkede sadece kozmeti\u011fe yakla\u015f\u0131k 40 milyar dolar , yine a\u015f\u0131r\u0131 (!) beslenmenin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 gidermek i\u00e7in bu gibi mebla\u011flar g\u00f6z k\u0131rpmadan – ve Afrika ile alay edercesine- savrulabiliyorsa, sadece m\u00fcsl\u00fcmanlar de\u011fil b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k nas\u0131l bir tehditle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fumuzu \u00e7ok iyi d\u00fc\u015f\u00fcnmek zorundad\u0131rlar. (G\u00fcnde 70 milyon ekme\u011fin \u00fcretildi\u011fi ve %99’u m\u00fcsl\u00fcman(!) olan \u00fclkemizde, yine g\u00fcnde 10 milyon ekme\u011fin israf edildi\u011fi do\u011fruysa, o takdirde yery\u00fcz\u00fcndeki a\u00e7l\u0131k ve k\u0131tl\u0131k konusunda bizim sorumlulu\u011fumuzun da pek az oldu\u011fu s\u00f6ylenemez.) Geli\u015fmenin motoru olan teknoloji, Nagazaki ve Hiro\u015fima’da y\u00fcz binlerce masum sivilin d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131k bir katliama tabi tutulmas\u0131, n\u00fckleer silahlanma, ozon tabakas\u0131n\u0131n tahribi, karalar\u0131n, denizlerin, nehirlerin, g\u00f6llerin, atmosferin, hatta uzay\u0131n kirletilmesi, ekolojik dengenin bozulmas\u0131, k\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n artmas\u0131 gibi fiziki felaketlere yol a\u00e7acak \u015fekilde kullan\u0131l\u0131yorsa; manevi alanda da vahyi d\u0131\u015flayan sek\u00fclerizmin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz sonucu olarak kadim ilahi ve insani de\u011ferler ac\u0131mas\u0131zca h\u0131rpalan\u0131yor, hatta sald\u0131r\u0131lara maruz kal\u0131yorsa, felsefe, sanat, estetik, sosyal-be\u015feri bilimler, medya giderek bu olumsuz geli\u015fmelerin yozla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 etkisiyle daha fazla kirlenmeye maruz kal\u0131yorsa, yani insan\u0131n nefs-i emmaresi ilahla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yorsa, bir m\u00fcsl\u00fcman olarak – ve tabii bir insan olarak- art\u0131k ortada bir ilerleme ve geli\u015fmeden ziyade bir gerileme ve bozulmadan s\u00f6z etmek gerekti\u011fi \u00e7ok a\u00e7\u0131k demektir. Elbette insan hayat\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran, hayat kalitesini artt\u0131ran, bilgiye ula\u015f\u0131m\u0131 h\u0131zland\u0131ran, \u00fcretimi artt\u0131ran \u00f6nemli kazan\u00e7lar\u0131n bulundu\u011funu g\u00f6rmezlikten gelmiyoruz, ancak bu kazan\u00e7lar\u0131n, yukar\u0131da bir nebze i\u015faret edilen kay\u0131plar\u0131n ve k\u00fcresel tehdit ve felaketlerin giderek yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fini asla ortadan kald\u0131rmaz. Hatta olumsuzluklar\u0131n geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez bir mahiyet kazanmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Roger Garaudy’nin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131 alarma ge\u00e7irmek art\u0131k acil bir g\u00f6rev haline gelmi\u015f bulunmaktad\u0131r. \u00c7a\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinden Garaudy’nin ad\u0131n\u0131 anm\u0131\u015f iken, bu gidi\u015fat kar\u015f\u0131s\u0131nda alternatif insani bir geli\u015fme, b\u00fcy\u00fcme ve kalk\u0131nma modeli veya bunun potansiyeli bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 sorusuna, onun bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla bir cevap vermek te yerinde olacakt\u0131r: Evet vard\u0131r ve bu potansiyelin en \u00f6zg\u00fcn temsilcisi tarihte oldu\u011fu gibi \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda da \u0130slam’dan ba\u015fkas\u0131 de\u011fildir. Kapitalizmin,neo-liberalizmin, k\u00fcresel hegemonya pe\u015finde ko\u015fanlar\u0131n namlular\u0131n\u0131n hep ayn\u0131 y\u00f6n\u00fc, yani \u0130slam’\u0131 ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131- \u0130ran, Irak, Suriye, Filistin, Afganistan vd- g\u00f6stermesi Garaudy’yi yeterince do\u011frulam\u0131yor mu? Peki bu geli\u015fmeleri tersine \u00e7evirebilecek ve felaket senaryolar\u0131n\u0131 bo\u015fa \u00e7\u0131karabilecek bir \u00fcmit \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 var m\u0131d\u0131r ? Bu sorunun cevab\u0131n\u0131n aranmas\u0131 gereken ilk adres tabii ki , yine, insanl\u0131k tarihi boyunca ahlak,fazilet ve medeniyetlerin temel kayna\u011f\u0131 olagelmi\u015f olan dinler, bilhassa semavi dinler -\u0130brahim\u00ee Gelenek ve onun son halkas\u0131 \u0130slam’d\u0131r. Yery\u00fcz\u00fcndeki her t\u00fcrl\u00fc \u015fer oda\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 direni\u015fin son adresi olagelmi\u015f olan \u0130slam da dahil olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn ilahi dinleri, asl\u0131nda yery\u00fcz\u00fcne y\u00f6nelik ” hayra destek-\u015ferre k\u00f6stek” ama\u00e7l\u0131 ilahi “direni\u015f” projeleri olarak nitelendirmek o kadar da yanl\u0131\u015f olmasa gerektir. Genel olarak dinler ve \u00f6zellikle \u0130slam bu fonksiyonunu ge\u00e7mi\u015fte oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de icra edebilir. Zira tarihte bir defa ger\u00e7ekle\u015fenin, yeniden tekrarlanmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn demektir. Ancak bu imkan\u0131n ger\u00e7e\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, \u0130slam’dan ne anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131za, nas\u0131l anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131za ve nas\u0131l yorumlad\u0131\u011f\u0131m\u0131za ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu kadar, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bu yolda sergileyecekleri performansa da ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00d6te yandan \u0130slam’\u0131 anlama-anlamland\u0131rma \u00e7abas\u0131na, realiteyi anlama-anlamland\u0131rma \u00e7abas\u0131n\u0131n da e\u015flik etmesi gerekti\u011fini unutmamak gerekir. Bir ba\u015fka ifadeyle “nasslar\u0131” sa\u011fl\u0131kl\u0131 okumak kadar ” vak\u0131a”y\u0131 da sa\u011fl\u0131kl\u0131 okuyabilmek \u015fartt\u0131r, yoksa sonu\u00e7ta birtak\u0131m iyi niyetli \u0130slami s\u00f6ylemlere bir yenisini eklemekten kurtulamay\u0131z. Hele hele tarihsel \u0130slam’\u0131n stat\u00fckocu yorumlar\u0131n\u0131 bug\u00fcne oldu\u011fu gibi ta\u015f\u0131makla, muhalefet, direni\u015f, ele\u015ftiri, sorgulama gibi kavramlara so\u011fuk bakan bir geleneksel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla bu hedefe ula\u015fmak \u015f\u00f6yle dursun, tam aksine Marks’\u0131n – bir yoruma g\u00f6re kastetti\u011fi anlamda- yeni bir ” Din afyonu” \u00fcretmi\u015f olma riskiyle de kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabiliriz. Mamafih ba\u015flang\u0131c\u0131nda \u015firk dahil her t\u00fcrl\u00fc zulme kar\u015f\u0131 bir direni\u015f hareketi olarak ortaya \u00e7\u0131kan \u0130slam, tarih i\u00e7erisinde zaman zaman stat\u00fckoyu payandalamak i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda da ayn\u0131 risk ya da \u00fcmit s\u00f6z konusudur. Nitekim g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda \u0130slam, bir\u00e7ok \u00fclkede saltanatlar\u0131, despot y\u00f6netimleri ve stat\u00fckoyu desteklemek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, daha do\u011frusu istismar edildi\u011fi gibi; son zamanlarda BOP\/GOP\/AVRUPA \u0130SLAMI\/ILIMLI \u0130SLAM gibi siyas\u00ee ama\u00e7larla kullan\u0131lmak istendi\u011fi de bilinmektedir. Ama ABD-\u0130NG\u0130LTERE-\u0130SRA\u0130L ba\u015fta olmak \u00fczere k\u00fcresel hegemonya pe\u015finde ko\u015fanlar\u0131n \u0130slam D\u00fcnyas\u0131na y\u00f6nelik emperyalist proje ve uygulamalara kar\u015f\u0131 en sert direni\u015fin de yine bu \u0130slam’dan ve m\u00fcsl\u00fcmanlardan geldi\u011fini unutmamak gerekir.(Stat\u00fckocu,iktidardan ,sermayeden ve egemenlerden yana tarikat,cemaat ve gruplar oldu\u011fu gibi, muhalif,direni\u015f\u00e7i, ezilen ve s\u00f6m\u00fcr\u00fclenden yana olanlar\u0131 da daima var olagelmi\u015ftir; t\u0131pk\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde BOP\/GOP projelerine kerhen veya g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak hizmet etme yar\u0131\u015f\u0131ndaki \u0130slami grup, cemaat ve tarikatlar yan\u0131nda, tam aksi y\u00f6nde bu gibi projelerle m\u00fccadeleyi ama\u00e7 edinmi\u015f olanlar\u0131n\u0131n mevcudiyeti gibi) Benzer bir durum Hristiyanl\u0131k i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Zira mevcut k\u00fcresel d\u00fczen kar\u015f\u0131s\u0131nda bir muhalefet ve direni\u015f oda\u011f\u0131 olmaktan uzak stat\u00fckocu Katolik, Ortodoks veya Protestanlar yan\u0131nda, G\u00fcney Amerika Kurtulu\u015f Teolojisi hareketinin \u00f6nderleri olan Marksist Katolikler veya ABD, \u0130ngiltere ve \u0130srail emperyalizmi kar\u015f\u0131s\u0131nda direni\u015ften yana tav\u0131r koyan Ortado\u011fu’daki baz\u0131 Ortodoks Kiliseler ve d\u00fcnyadaki i\u015fgal ve sava\u015f kar\u015f\u0131t\u0131 di\u011fer Hristiyan ve baz\u0131 Yahudi gruplar gibi muhalifler de mevcuttur. \u00d6zetle s\u00f6ylemek gerekirse, \u0130brahimi dinler, \u00f6zellikle de \u0130slam, insanl\u0131\u011f\u0131n ve gezegenin maruz kald\u0131\u011f\u0131, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekli b\u00fct\u00fcn tehdit ve geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda insanl\u0131k i\u00e7in bir direni\u015f kayna\u011f\u0131 ve kurtulu\u015f umudu olmaya devam etmektedir. Hay\u0131r ile \u015fer, hak ile bat\u0131l, iyi ile k\u00f6t\u00fc aras\u0131ndaki bu m\u00fccadeleden Allah ‘\u0131n salih kullar\u0131n\u0131n (‘\u0131b\u00e2du’r-Rahm\u00e2n) m\u0131 yoksa \u015feytan\u0131n yolundan gidenlerin mi galip gelece\u011fini ise, zaman g\u00f6sterecektir. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n yeniden bir kurtulu\u015f aray\u0131\u015f\u0131na y\u00f6nelmesi ve ya\u015fanan bu k\u00f6lele\u015ftirici hayat\u0131 sorgulayarak ba\u015fka bir d\u00fcnya tasarlamas\u0131 i\u00e7in \u0130slam ne t\u00fcr bir imkan sunuyor? Hangi temellerden ve ilkelerden yola \u00e7\u0131karak adil ve \u00f6zg\u00fcr bir d\u00fcnya tasavvuru in\u015fa edilebilir? \u0130slam asl\u0131nda hemen hi\u00e7bir konuda , sunulmu\u015f haz\u0131r projeler ve politikalar manzumesi de\u011fildir, bir haz\u0131r \u00e7\u00f6z\u00fcmler ansiklopedisi hi\u00e7 de\u011fildir. Bilakis o , bu projeleri, politikalar\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcmleri \u00fcretecek olan m\u00fcsl\u00fcman\u0131n ilham kayna\u011f\u0131d\u0131r, onun ilham\u0131n\u0131 alaca\u011f\u0131 temel ilke ve de\u011ferlerin kayna\u011f\u0131d\u0131r. \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00fcretme i\u015fi ise insana aittir. Yoksa m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00e7o\u011funun zannetti\u011fi gibi \u0130slam hi\u00e7 bilinmeyen hakikatler getirme iddias\u0131nda olmam\u0131\u015f, getirdi\u011fi hakikatlerin insanl\u0131\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri var olan evrensel do\u011frular oldu\u011funu s\u00fcrekli vurgulam\u0131\u015f, sadece bunlar\u0131 kendi zaman\u0131na uygulama\/uyarlama konusunda birtak\u0131m d\u00fczenlemelerde bulunmu\u015ftur. Di\u011fer dinler gibi \u0130slam’\u0131n da insanl\u0131k i\u00e7in de\u011feri ve \u00f6nemi, bilinmeyen hakikatler sunmas\u0131nda de\u011fil, san\u0131lan\u0131n aksine, insanlar\u0131n her zaman bildikleri, ama uyup uygulamad\u0131klar\u0131 evrensel ilke ve prensiplere uygun davranmalar\u0131n\u0131 temin etmektir. \u0130\u015fte insanl\u0131\u011f\u0131n as\u0131l problemi de budur, yani do\u011fruyu bulmak\/bilmek’ten ziyade do\u011fruya uygun hareket edememektir. ABD, \u0130ngiltere ve \u0130srail’in b\u00f6lgedeki i\u015fgal ve katliamlar\u0131n\u0131n, yap\u0131lanlar\u0131n yanl\u0131\u015f ve insanl\u0131k su\u00e7u oldu\u011funu bilmemekten kaynakland\u0131\u011f\u0131na kim inan\u0131r? Nagazaki ve Hiro\u015fima’ya atom bombas\u0131n\u0131 atanlar bunun insanl\u0131k su\u00e7u oldu\u011funu bilmedikleri i\u00e7in mi att\u0131lar; Irak’\u0131 i\u015fgal,talan ve katliama tabi tutanlar\u0131n bunlar\u0131 hi\u00e7bir hakl\u0131 gerek\u00e7e olmaks\u0131z\u0131n yapt\u0131klar\u0131n\u0131 art\u0131k duymayan bilmeyen kalmad\u0131; s\u00f6m\u00fcrgeciler s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin sevap oldu\u011funa inand\u0131klar\u0131 i\u00e7in mi \u00fclkeleri s\u00f6m\u00fcrd\u00fcler; ve nihayet gezegeni ciddi \u00e7evre felaketlerine maruz b\u0131rakanlar, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 bilmeyerek mi yapt\u0131lar? Elbette hay\u0131r, bilakis b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 yapanlar, yanl\u0131\u015f oldu\u011funu bile bile yapm\u0131\u015flard\u0131r,ama yap\u0131lanlar\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funu bilmek, beraberinde do\u011fruya uygun davranmay\u0131 getirememektedir,bunu ba\u015farmada insanl\u0131\u011f\u0131n en \u00f6nemli ilham kayna\u011f\u0131 ve yapt\u0131r\u0131m g\u00fcc\u00fc i\u015fte dindir, \u0130slam’d\u0131r. Yery\u00fcz\u00fcnde \u00e2dalet, karde\u015flik, e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck gibi temel de\u011ferlere, evrensel insan haklar\u0131 gibi temel haklara, gezegeni, tabii kaynaklar\u0131, ekolojik dengeyi ve maddi-manevi \u00e7evreyi korumaya, dayal\u0131 bir d\u00fcnya tasavvuru i\u00e7in gerekli b\u00fct\u00fcn potansiyellerin \u0130slam’\u0131n b\u00fcnyesinde ve ya\u015fanm\u0131\u015f tarihi tecr\u00fcbesinde yeterince mevcut oldu\u011funu teredd\u00fcts\u00fcz ifade edebiliriz. Bu tasavvurun ana hatlar\u0131n\u0131 Roger Garaudy, Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7, Fazlurrahman ve Hasan Hanefi gibi \u0130slam ilim ve fikir adamlar\u0131n\u0131n eserlerinde g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n kapsaml\u0131 bir d\u00fcnya tasavvuruna ve bir medeniyet projesine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi i\u00e7in \u0130slam entelekt\u00fcellerinin b\u0131kmadan usanmadan k\u0131sa,orta ve uzun vadeli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 g\u00f6ze almas\u0131 gerekti\u011fini tekrar vurgulamak gerekir. 11 Eyl\u00fcl ve sonras\u0131ndaki emperyalist i\u015fgallere kar\u015f\u0131 t\u00fcm d\u00fcnyada \u00e7e\u015fitli direni\u015fler ve itirazlar y\u00fckseldi. Bu evrensel muhalefet, ortak bir b\u00fcy\u00fck anlat\u0131 i\u00e7in ortak \u00f6zellikler ve imkanlar bar\u0131nd\u0131r\u0131yor mu sizce? Bu manada, mesela Latin Amerika’daki direni\u015f dilini nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? Tek kutuplu d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 evrensel \u00f6l\u00e7ekteki bu muhalefetin ortak \u00f6zellikler ve imkanlar bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 daha \u00f6nceki a\u00e7\u0131klamalar\u0131m\u0131zdan da kolayl\u0131kla anla\u015f\u0131labilecek kadar ortadad\u0131r. Bilhassa Latin Amerika’daki direni\u015f hareketi, benzer bir teolojiyi \u0130slam gelene\u011fi i\u00e7inde olu\u015fturmak i\u00e7in \u00f6nemli bir \u00f6rnek te\u015fkil edebilir. Ger\u00e7i Garaudy, Hasan Hanefi, Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7 ve Fazlurrahman gibi entelekt\u00fcellerin fikri \u00e7abalar\u0131n\u0131n zaten bu yolda at\u0131lm\u0131\u015f \u00f6nc\u00fc ad\u0131mlar oldu\u011funu s\u00f6ylemek te yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Ne var ki k\u00fcresel boyutlara varan sorunlar\u0131n art\u0131k sadece tek bir \u00fclke, millet ve din taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fclmesini beklemek pek o kadar ger\u00e7ek\u00e7i bir yakla\u015f\u0131m olmasa gerektir. Buna mukabil ayn\u0131 hedeflere y\u00f6nelmi\u015f farkl\u0131 din, k\u00fclt\u00fcr, co\u011frafya ve toplum unsurlar\u0131n\u0131n art\u0131k s\u0131k\u0131 bir i\u015fbirli\u011fi ve koordinasyon i\u00e7erisinde hareket etme zorunlulu\u011fu kendisini daha da hissettirir olmu\u015ftur. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kendi d\u0131\u015f\u0131ndaki muhalefet ve direni\u015f odaklar\u0131yla yak\u0131n ve s\u0131k\u0131 bir ili\u015fki kurma zaman\u0131 \u00e7oktan gelmi\u015ftir ve ge\u00e7mektedir. Bu yolda m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n her t\u00fcrl\u00fc insani ve – \u0130slam’a ayk\u0131r\u0131 olmama anlam\u0131nda – \u0130slami projeye destek vermeleri, yery\u00fcz\u00fcnde adalet, e\u015fitlik, karde\u015flik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck esaslar\u0131na dayal\u0131 bir d\u00fcnya d\u00fczeninin ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in b\u00fct\u00fcn \u00e7abalara kat\u0131lmalar\u0131 gerekir ki, bunun teorisinin ” H\u0131lfu’l-Fudul”un \u00e7a\u011fda\u015f bir yorumu \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmektedir. M\u0131s\u0131rl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Hasan Hanefi’nin ilkini ge\u00e7en y\u0131l d\u00fczenledi\u011fi ‘Direni\u015f Felsefesi’ toplant\u0131s\u0131na T\u00fcrkiye’den sizde kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131n\u0131z. Nedir bu toplant\u0131n\u0131n amac\u0131, tekrar edecek mi, bu konuda bilgi verebilirmisiniz? Tekrarlan\u0131p tekrarlanmayaca\u011f\u0131 konusunda bir bilgim olmasa da, bu toplant\u0131n\u0131n amac\u0131n\u0131n, burada ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel problemler kar\u015f\u0131s\u0131nda insani ve \u0130slami bir muhalefet ve direni\u015f imkan\u0131 aray\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. “Direni\u015f Felsefesi” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcndemimize girmesinin ve yerle\u015fmesinin bile fevkalade \u00f6nemli oldu\u011fu muhakkakt\u0131r. Bu gibi toplant\u0131lar\u0131n ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na \u00f6nemli sonu\u00e7lar\u0131 olabilece\u011fini unutmamak gerekir. \u00dclkemizde hen\u00fcz s\u00f6z\u00fcn\u00fcn bile yeni yeni edildi\u011fi ” Direni\u015f Felsefesi”, ” Direni\u015f Teolojisi” ve ” Kurtulu\u015f Teolojisi” konular\u0131nda at\u0131lm\u0131\u015f \u00f6nemli bir ad\u0131m olmas\u0131 itibariyle Kahire’deki bu toplant\u0131n\u0131n bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan ciddi etkileri olabilirdi. Ne var ki \u00fclkemizdeki entelekt\u00fcellerin ve bilhassa ilahiyat\u00e7\u0131lar\u0131n “merak” sahibi olmamalar\u0131, bu gibi toplant\u0131lar\u0131 takip etmenin \u00f6neminin kavranamam\u0131\u015f olmas\u0131, bu gibi toplant\u0131lar\u0131n \u00fclkemize \u00e7ok c\u0131l\u0131z bir \u015fekilde yans\u0131mas\u0131yla sonu\u00e7lanmaktad\u0131r. Mamafih en az\u0131ndan bu toplant\u0131n\u0131n tebli\u011f ve zab\u0131tlar\u0131n\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131 suretiyle ileride konuyla ilgili tart\u0131\u015fmalara bir zemin haz\u0131rlamak ta pekala m\u00fcmk\u00fcn olabilir. M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyada b\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu Projesi olarak g\u00fcndeme sokulan emperyalist d\u00fczenleme \u00e7abas\u0131na kar\u015f\u0131 neler yap\u0131labilir? B\u00f6lgemizde ba\u011f\u0131ms\u0131z ve yerli bir ortak birlik projesi ne olabilir? Bu ba\u011flamda, BOP g\u00fcd\u00fcml\u00fc siyasetlere hangi temellerden kalkarak direnmek gerekir? BOP\/GOP\/AVRUPA \u0130SLAMI\/ILIMLI \u0130SLAM gibi projelere kar\u015f\u0131 yap\u0131lmas\u0131 gereken ilk \u015fey, \u00f6ncelikle bilin\u00e7 d\u00fczeyinde bunlara kar\u015f\u0131 direni\u015fe ge\u00e7mek, ard\u0131ndan bu projeleri etkisiz hale getirmek i\u00e7in geli\u015fmeleri yak\u0131ndan takip etmek, ve ard\u0131ndan alternatif \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri i\u00e7in, k\u0131sa, orta ve uzun vadeli projeler geli\u015ftirmek ve bunlar\u0131 uygulama alan\u0131na aktarmak. K\u0131sa vadeli projelere \u00f6rnek olarak DO\u011eU KONFERANSI G\u0130R\u0130\u015e\u0130M\u0130 \u00e7er\u00e7evesinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin koordinasyonu ve i\u015fbirli\u011finin geli\u015ftirilmesi, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kopuk olan her d\u00fczeydeki ili\u015fkilerinin yeniden tesisi ve g\u00fc\u00e7lendirilmesi, do\u011frudan ileti\u015fim imkanlar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, din, k\u00fclt\u00fcr, co\u011frafya ve tarih birli\u011finin, ortak de\u011ferlerin vurgulanmas\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-250","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-roeportajlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/250","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=250"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/250\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":252,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/250\/revisions\/252"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=250"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=250"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=250"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}