R\u00f6portaj: Murat Mente\u015f<\/p>\n
Oru\u00e7 uykuya tutturulursa ne olur? Zenginlerin iftar sofralar\u0131nda ne eksik? Sadakan\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131 nedir? Ramazan\u2019da caz dinlenir mi? Yaz g\u00fcn\u00fc oru\u00e7 tutman\u0131n sevab\u0131 daha m\u0131 fazla?.. Ahir Zaman \u0130lmihali<\/em> adl\u0131 kitab\u0131 b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6ren \u0130lahiyat Uzman\u0131 Prof. Dr. Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc a\u00e7\u0131klamalarda bulundu.<\/strong><\/p>\n Oru\u00e7 nedir?<\/strong><\/p>\n \u0130smet \u00d6zel\u2019in bir s\u00f6z\u00fc var: \u2018Namaz insan\u0131 k\u0131lar.\u2019 T\u0131pk\u0131 bunun gibi, orucun da bizi tutmas\u0131 laz\u0131m. Oru\u00e7 asla yeme i\u00e7meyi kesmekten ibaret de\u011fildir. Bizim dindarl\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bi\u00e7imsel y\u00f6nler, i\u015fin formaliteleri \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor. Halbuki hikmet ve esasa bakmak gerekir. Oru\u00e7, sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla olmaz. Kavgayla, k\u00f6t\u00fc s\u00f6zle ba\u011fda\u015fmaz. Bir hadis-i \u015ferif, Ramazan\u2019da \u015feytanlar\u0131n zincire vuruldu\u011funu s\u00f6yler. \u00c7\u00fcnk\u00fc hakikaten oru\u00e7 tutuldu\u011funda, Ramazan tam bir huzur ve sevin\u00e7 ay\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n Yaz Ramazan\u0131 zor, g\u00fcnler uzun, oru\u00e7 tutanlara bir teselliniz var m\u0131?<\/strong><\/p>\n Oru\u00e7ta, ibadet konsantrasyonunun g\u00fcn boyu korunmas\u0131 esast\u0131r. Sa\u011fl\u0131k problemi do\u011furacak kadar zor durumda olanlar, oru\u00e7lar\u0131 kazaya b\u0131rakmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn. Aral\u0131k\u2019ta oru\u00e7 tutmakla A\u011fustos\u2019ta oru\u00e7 tutmak aras\u0131nda elbette fark var. Sevap fark\u0131 da var. Yaz orucu, empati kurmam\u0131za imkan verir. S\u0131cak iklim b\u00f6lgelerinde ya\u015fayanlar\u0131 daha iyi anlar\u0131z. Dahas\u0131, orucun her y\u0131l farkl\u0131 g\u00fcnlere denk gelmesi sayesinde yoksullar\u0131n hem yaz, hem k\u0131\u015f g\u00fcnlerini nas\u0131l ge\u00e7irdiklerini anlamaya yatk\u0131nla\u015f\u0131r\u0131z.<\/p>\n G\u00fcn boyu uyumay\u0131, orucu uykuya tutturmay\u0131 nas\u0131l yorumlars\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n Bu \u00e7irkin ya da yanl\u0131\u015ft\u0131r diyemem. Fakat oru\u00e7 tutmak, b\u00fct\u00fcn ibadetler gibi bilin\u00e7 i\u015fidir. Bir irade e\u011fitimidir. G\u00fcn boyu uyursan\u0131z, oru\u00e7tan ka\u00e7m\u0131\u015f olursunuz. Bu, bir \u00f6\u011frencinin derste uyumas\u0131na benzer. Uyursan\u0131z, toplumda insanlar\u0131n oru\u00e7lu ki\u015fiyi g\u00f6rmeleri m\u00fcmk\u00fcn olmaz. Orucun, toplumsal etkile\u015fime dair anlam\u0131 kaybolur. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, orucu uykuya tutturmak, biraz namaz\u0131 uykuya k\u0131ld\u0131rmak gibidir.<\/p>\n \u0130ftarlar nas\u0131l olmal\u0131?<\/strong><\/p>\n \u0130tfan sofras\u0131 bir israf sofras\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmemeli. Zenginler ve fakirler ayn\u0131 masada yiyorsa o iftar sofras\u0131 iyidir. Fakirler \u00e7ad\u0131rda, zenginler l\u00fcks otel restoranlar\u0131nda\u2026 bu olmuyor. Devlet adamlar\u0131, i\u015fadamlar\u0131, sanat\u00e7\u0131lar\u2026 yoksullar\u0131 kendi sofralar\u0131nda a\u011f\u0131rlamal\u0131, g\u00f6z temas\u0131, el temas\u0131 kurmal\u0131\u2026<\/p>\n Sadaka, fitre ve zekan konusunda ne s\u00f6yleyeceksiniz?<\/strong><\/p>\n Bunlar asl\u0131nda bir yoksulun g\u00f6nl\u00fcn\u00fc almak, o anki problemini \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in yap\u0131lan \u015feyler de\u011fildir. \u0130slam\u2019da infak\u0131n anlam\u0131, ki\u015finin zenginli\u011fini payla\u015f\u0131ma a\u00e7mas\u0131d\u0131r. Sahabeler, 40\u2019da 1 zekat verenlerle dalga ge\u00e7erlerdi. Kur\u2019an\u2019da isar k\u00fclt\u00fcr\u00fc vard\u0131r. Yani kar\u015f\u0131s\u0131ndakini, kendine tercih etmek. Yani \u00f6yle vermek ki, verilen ki\u015finin daha \u00fcst\u00fcn duruma ge\u00e7mesi. Bu, d\u00fcnyan\u0131n eri\u015femedi\u011fi bir insanl\u0131k d\u00fczeyidir. Ev alacaks\u0131n, evi arkada\u015f\u0131na veriyorsun, onun oluyor. \u0130slam, iyilikte s\u0131n\u0131r tan\u0131maz, bunu unutmamal\u0131y\u0131z.<\/p>\n Bu sene \u0130stanbul\u2019da Ramazanda Jazz organizasyonu yap\u0131l\u0131yor. Ramazan ve caz m\u00fczi\u011fi ba\u011fda\u015f\u0131r m\u0131?<\/strong><\/p>\n Pekala ba\u011fda\u015f\u0131r. Ramazan\u0131n bir ibadet, kulluk boyutu var, bir de e\u011flence boyutu var. Karag\u00f6z, meddah, ortaoyunu\u2026 gibi. Din zaten inan\u00e7, medeniyet ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn toplam\u0131ndan olu\u015fan bir \u015fey. M\u00fczik esasen helaldir, haraml\u0131\u011f\u0131 istisnaidir. Caz da pekala dikkate de\u011fer, makbul bir m\u00fczik t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Ramazan\u0131n ibadet boyutunu bir kenara b\u0131rak\u0131p yaln\u0131zca k\u00fclt\u00fcrel y\u00f6n\u00fcyle ilgilenmek ya da e\u011flencesine y\u00f6nelmek de hata olur. L\u00fcks otellerde iftarlar, sabahlara kadar e\u011flenmelerden ibaret bir Ramazan da olmaz tabii. Caz m\u00fczi\u011finin yaln\u0131zca zenginlerin takip edebilece\u011fi bir etkinlik olarak d\u00fczenlenmemeli. Gerekirse, varo\u015flarda da konser verilmeli.<\/p>\n Nas\u0131l yani?<\/strong><\/p>\n Ramazan, tuzu kurular\u0131n Ramazan\u0131 olmamal\u0131. En \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi, karde\u015fli\u011fi, e\u015fitli\u011fi sa\u011flamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Ne t\u00fcr m\u00fczik dinliyorsunuz?<\/strong><\/p>\n Bob Marley\u2019i \u00e7ok seviyorum. \u015eark\u0131lar\u0131nda son derece insani mesajlar veren, \u00e7ok \u00f6zel bir m\u00fczisyen. Fairuz\u2019u, Loreena McKennit\u2019i be\u011fenerek dinliyorum. Etnik m\u00fczik alb\u00fcmlerinden olu\u015fan bir koleksiyonum var. M\u00fczik bize bir ba\u015fka d\u00fcnyadan haber verir. Bu da, bizdeki \u00f6b\u00fcr d\u00fcnya alg\u0131s\u0131n\u0131 besler. Bergson\u2019un da dedi\u011fi gibi, sanat dinin karde\u015fidir.<\/p>\n M\u00fczik haram diyenler var?<\/strong><\/p>\n M\u00fczi\u011fin ya da kad\u0131n sesinin haram oldu\u011funa dair kesin bir buyruk yok. Tef ve ney haricindeki enstr\u00fcmanlar\u0131n sak\u0131ncal\u0131 oldu\u011fu da zay\u0131f bir iddiad\u0131r. Medine\u2019de Peygamberimizi m\u00fczikle kar\u015f\u0131lad\u0131lar. O b\u00f6lgede tef oldu\u011fu i\u00e7in tef \u00e7al\u0131n\u0131yordu. Piyano olsa, piyano \u00e7al\u0131n\u0131rd\u0131. Geleneksel uleman\u0131n m\u00fczi\u011fe mesafeli durmas\u0131, m\u00fczi\u011fin genellikle i\u00e7ki meclislerinde \u00e7al\u0131n\u0131p s\u00f6ylenmesiyle ilgilidir. Cat Stevens\u2019\u0131n mesela m\u00fczi\u011fe ara vermi\u015f olmas\u0131na \u00e7ok hay\u0131flan\u0131yordum. \u015eimdi yava\u015f yava\u015f d\u00f6n\u00fcyor. Bug\u00fcn\u00fcn pop\u00fcler m\u00fczi\u011fiyle ilgili temel s\u0131k\u0131nt\u0131, s\u00f6zlerin \u00e7ok zay\u0131f ve banal olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcman olmayanlara, Ramazan\u2019la ilgili bir \u00f6neriniz var m\u0131?<\/strong><\/p>\n M\u00fcsl\u00fcman olmayanlar\u0131n da oru\u00e7 tecr\u00fcbesini ya\u015famalar\u0131n\u0131 \u00f6neririm. Bu k\u00fclt\u00fcr\u00fc, \u00f6zel deneyimi merak etmelerini ve s\u00fcrece kat\u0131lmalar\u0131n\u0131 tavsiye ederim.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmanlar da kiliselere u\u011framal\u0131 m\u0131 mesela?<\/strong><\/p>\n Elbette. Ben, \u00e7ocuklar\u0131m\u0131 Bornova\u2019daki \u0130talyan Kilisesi\u2019ne g\u00f6t\u00fcrd\u00fcm. Beraber ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z insanlar\u0131n inan\u0131\u015f ve ibadetlerini, evrensel bir bak\u0131\u015fla g\u00f6rmek gerekir. Bu gibi temaslar bize daha a\u00e7\u0131k bir zihinle d\u00fc\u015f\u00fcnme imkan\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de camilerin di\u011fer mabetlerden fark\u0131 yok mu?<\/strong><\/p>\n Var. Cami, sosyal hayat\u0131n merkez yap\u0131s\u0131d\u0131r. Yorulursun camiye, tuvalet ihtiyac\u0131 i\u00e7in camiye, yol sormak i\u00e7in camiye, su i\u00e7mek i\u00e7in camiye, yard\u0131m istemek i\u00e7in camiye gidersin.<\/p>\n Son olarak ne s\u00f6yleyeceksiniz?<\/strong><\/p>\n Okuyan bir toplum olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in, sosyal bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flayam\u0131yoruz. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde tek bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu var: Okumak.<\/p>\n Bilim ile din rakip de\u011fildir<\/p>\n Ahir Zaman \u0130lmihali<\/em><\/strong> adl\u0131 \u00e7ok ses getiren bir kitap yazd\u0131n\u0131z. Ger\u00e7ekten ahir zamanda m\u0131y\u0131z?<\/strong><\/p>\n Ahir zaman tabiri bir metafor. Zor, sanc\u0131l\u0131 d\u00f6nemleri anlat\u0131r. Elbette zaman h\u0131zla ak\u0131yor, finale do\u011fru gidiyoruz. Fakat Ahir Zaman \u0130lmihali<\/em>, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z zorluklar\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak, bir bak\u0131ma ahir zaman havas\u0131n\u0131 da\u011f\u0131tmak i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u2018Entelekt\u00fcel anlamda ele\u015ftirel, politik olarak muhalifim\u2019 diyorsunuz. Bu ne anlama geliyor?<\/strong><\/p>\n Eskiden, umeraya (y\u00f6neticilere) kar\u015f\u0131 ulema (alimler) bu misyonu \u00fcstleniyordu. \u0130lim ve fikir erbab\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmez yeri muhalefettir. Entelekt\u00fcel, iktidara heves etmez. Devletten de\u011fil, toplumdan yanad\u0131r. Toplumun ve bireyin faydas\u0131 i\u00e7in ele\u015ftirilerde, analizlerde bulunur. Orta\u00e7a\u011fda kiliseyle feodalitenin s\u00f6m\u00fcr\u00fc mekanizmas\u0131n\u0131 birlikte i\u015fletti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. \u0130slam, s\u00f6m\u00fcr\u00fc mekanizmas\u0131n\u0131 k\u0131ran bir inan\u00e7 ve ya\u015fam d\u00fczenidir. S\u00f6m\u00fcr\u00fc varsa, \u0130slam kenara itilmi\u015f demektir.<\/p>\n \u0130lahiyat, teoloji bir bilim olarak sunuluyor. Siz bir ilahiyat\u00e7\u0131 olarak siz din adam\u0131 m\u0131, bilim adam\u0131 m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n Fizik d\u00fcnya ile maneviyat d\u00fcnyas\u0131 bir madalyonun iki y\u00fcz\u00fcd\u00fcr. Vahyin sundu\u011fu ger\u00e7ekler ile akl\u0131n sundu\u011fu ger\u00e7ekler birbiriyle uyumludur. Bizde, Bat\u0131\u2019daki gibi bir din-bilim, ak\u0131l-vahiy \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 yok. \u0130slam, hem akl\u0131n sorgulamas\u0131na a\u00e7\u0131kt\u0131r, hem de akl\u0131n katk\u0131s\u0131n\u0131 talep eder. Kur\u2019an<\/em> da akletmeyi \u00f6nerir. Ak\u0131l ve vahiy iki rakip de\u011fil, hakikatin ke\u015ffine giden yollard\u0131r.<\/p>\n \u0130slam\u2019\u0131n \u015fart\u0131 5 de\u011fil<\/p>\n \u0130slam\u2019a g\u00f6re kad\u0131n\u0131n yeni nedir, kad\u0131n devlet ba\u015fkan\u0131 olabilir mi?<\/strong><\/p>\n Olur. Bu konuda bir tek hadis var, \u2018olamaz\u2019 diyen. O da, h\u00fck\u00fcm vermeye yetmeyecek denli zay\u0131f bir rivayettir. Fakat zaman\u0131nda erkek egemen bir yap\u0131 i\u00e7inde ulema da bu konuya gereken \u00f6zeni g\u00f6stermemi\u015f. Ve b\u00f6yle yanl\u0131\u015f bir inan\u0131\u015fla bug\u00fcnlere gelinmi\u015f. \u0130slam\u2019\u0131n ger\u00e7ek nitelikleriyle alg\u0131lanmas\u0131, anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n