R\u00f6portaj: Nida Dergisi \u2013Ekim 2012, 155. Say\u0131<\/p>\n
Adalet, insano\u011flunun m\u00fc\u015fterek duygusu, aray\u0131\u015f\u0131\u2026 T\u00fcm sistemlerin m\u00fc\u015fterek vaadi\u2026 Hakeza, filozof ve d\u00fc\u015f\u00fcnce adamlar\u0131n\u0131n farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan tan\u0131m\u0131n\u0131 arad\u0131klar\u0131 bir olgu, adalet\u2026 Biz bu s\u00f6yle\u015fimizde adaletin tan\u0131m\u0131ndan ziyade, insano\u011flunun m\u00fc\u015fterek aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u2018tevhidsiz\u2019 sa\u011flan\u0131p sa\u011flanamayaca\u011f\u0131, tan\u0131mlan\u0131p tan\u0131mlanamayaca\u011f\u0131 \u00fczerinde durmak istiyoruz. \u00a0Bu anlamda;<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n bu m\u00fc\u015fterek duygu ve beklentisine paralel olarak adalet de \u2018evrensel, de\u011fi\u015fmez\u2019 ilkelere mi dayanmaktad\u0131r? T\u00fcm toplumlar\u0131, k\u00fclt\u00fcrleri vs. ba\u011flayan bir \u2018evrensel adalet\u2019in varl\u0131\u011f\u0131ndan bahsedebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n Adaletin bir kavram olarak b\u00fct\u00fcn toplumlarda\u00a0 mevcut oldu\u011fu iddias\u0131 genel\u00a0 kabul\u00a0 g\u00f6ren bir de\u011ferlendirme olsa bile, bu muhtevas\u0131yla birlikte evrensel oldu\u011funu iddia etmek i\u00e7in yeterli de\u011fildir. Mamafih b\u00fct\u00fcn k\u00fclt\u00fcrlerde ve toplumlarda mevcut oldu\u011fu varsay\u0131lan adaletin, \u201cevrensel adalet\u201d denilebilecek bir ortak paydada\u00a0 bulu\u015ftu\u011funu ileri s\u00fcrmek \u00e7ok ta yanl\u0131\u015f gelmiyor insana.<\/p>\n Tabiat\u0131yla \u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fcndeki \u201cf\u0131trat\u201d kavram\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak, bu evrensel adaletin evrenselli\u011finin, insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131nda mevcut bir potansiyel den kaynaklanm\u0131\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek te m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fckmektedir.<\/p>\n \u00d6te yandan\u00a0 yery\u00fcz\u00fcndeki toplumlar\u0131n kahir ekseriyetini kendisine ba\u011flam\u0131\u015f olan dinler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, insanl\u0131\u011f\u0131n kahir ekseriyetini n mensup olduklar\u0131 dinlerin ortak paydas\u0131 anlam\u0131nda\u00a0 bir \u201cevrensel adalet\u201d ten s\u00f6z etmek daha ger\u00e7ek\u00e7i bir yakla\u015f\u0131m olarak nitelendirilebilir.<\/p>\n Ku\u015fkusuz bu \u201cevrensel adalet\u201d kavram\u0131 \u00e7ok esnek bir kavram olup, ne anlama geldi\u011fi konusunda\u00a0 farkl\u0131\u00a0 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131rmaya elveri\u015flidir. Bilhassa toplumsal yap\u0131lar\u0131n ve sosyal ili\u015fkilerin son derece \u00e7e\u015fitlenip bir o kadar da karma\u015f\u0131k bir hal ald\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, evrensel adalet kavram\u0131n\u0131n i\u00e7ini\u00a0 herkesi tatmin edecek \u015fekilde doldurmak\u00a0 o kadar da kolay olmasa gerektir.<\/p>\n Bu bak\u0131mlardan yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn tamam\u0131n\u0131 ku\u015fatan, b\u00fct\u00fcn toplumlar\u0131n \u00fczerinde ittifak etti\u011fi bir ortak paydaya\u00a0 dayanan, sadece egemenlerin de\u011fil\u00a0 bilhassa sessiz \u00e7o\u011funluklar\u0131n\u00a0 ihtiya\u00e7 duydu\u011fu , sadece bireysel planda de\u011fil toplumsal ve kurumsal\u00a0 planda da hayata aktar\u0131lmas\u0131 gereken, ayr\u0131ca\u00a0 ulusal, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel boyutlar\u0131yla bir b\u00fct\u00fcn olu\u015fturan , ger\u00e7ek anlamda evrensel\u00a0 bir adalet kavram\u0131na, herkesten \u00e7ok\u00a0 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n sahip \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmasa gerektir.<\/p>\n Tabiat\u0131yla b\u00f6ylesi bir evrensel adaletin yery\u00fcz\u00fcnde davas\u0131n\u0131 g\u00fctmek, m\u00fccadelesini vermek ve onu yery\u00fcz\u00fcnde ikame etmek\u00a0 , farkl\u0131 gerek\u00e7elere dayal\u0131 olarak ta yap\u0131lsa, kimi kurtulu\u015f teolojisinden, imi sosyalizmden kimi \u0130slam\u2019dan kimi de ba\u015fka din ve k\u00fclt\u00fcrlerden ilham alarak bu davaya g\u00f6n\u00fcl verse de, sonu\u00e7ta \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 olmayan bu \u00e7abalar\u0131n\u00a0 en b\u00fcy\u00fck destek\u00e7isi ve \u00f6nc\u00fcs\u00fc olmak M\u00fcsl\u00fcmanlara yak\u0131\u015fan bir yakla\u015f\u0131m olacakt\u0131r.<\/p>\n Bu \u00f6nemli noktan\u0131n daha da netle\u015fmesi i\u00e7in\u00a0 \u015f\u00f6yle bir form\u00fclasyona ba\u015fvurulabilir:<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcman a\u00e7\u0131s\u0131ndan evrensel adalet teolojik a\u00e7\u0131dan Tevhid\u2019e dayanmak zorunda olsa da, politik a\u00e7\u0131dan\u00a0 bizatihi\u00a0 evrensel adaletin\u00a0 hayata ge\u00e7irilmesi ,\u00a0 \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 olmamas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan onaylanmas\u0131 gereken m\u00fcspet\u00a0 bir\u00a0 ad\u0131m olarak g\u00f6r\u00fclmelidir.<\/p>\n Di\u011fer sistem veya d\u00fc\u015f\u00fcnce adamlar\u0131ndan farkl\u0131 olarak M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n tan\u0131mlayaca\u011f\u0131, sa\u011flayaca\u011f\u0131 bir adaletin temel parametreleri neler olmal\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n \u0130brahimi dinlerin adalet anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n tek Allah\u2019a\u00a0 olan imana dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha do\u011frusu insan\u0131n f\u0131trat\u0131nda mevcut oldu\u011fu var say\u0131lan adalet duygusunun bu imana dayal\u0131 olarak m\u00fceyyidelendirilip\u00a0 dini-ahlaki-vicdani bir g\u00f6rev haline getirildi\u011fini ifade etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu gelene\u011fin son halkas\u0131 olan \u0130slam\u2019\u0131n da\u00a0 adalet kavram\u0131n\u0131 tek bir Allah\u2019a , ahirete ve ahiret hesab\u0131na\u00a0 iman\u00a0 esaslar\u0131na dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r.<\/p>\n Ku\u015fkusuz \u0130slam\u2019\u0131n adalet talebinin \u2013 son semavi din olmas\u0131 hasebiyle \u2013 b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011fa y\u00f6nelik olmas\u0131 ve\u00a0 bu a\u00e7\u0131dan ger\u00e7ek anlamda evrensel bir adalet aray\u0131\u015f\u0131ndan s\u00f6z etmenin\u00a0 m\u00fcmk\u00fcn olmas\u0131, \u0130slam\u2019\u0131n adaletinin evrensel adalet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc aday\u0131 olmas\u0131na da zemin haz\u0131rlay\u0131c\u0131 niteliktedir.<\/p>\n Ne var ki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n K\u0131yamete kadar\u00a0 ilham kayna\u011f\u0131 ve de\u011fi\u015fmez rehberi\u00a0 olan\u00a0 Kur\u2019an bile\u00a0 yery\u00fcz\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n imana gelip M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131n\u0131n ger\u00e7ek\u00e7i olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a beyan ediyorsa(10,Yunus,99), herkesin M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu ve M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n temeli olan Tevhid\u2019e dayal\u0131\u00a0 bir evrensel adaleti hayata\u00a0 ge\u00e7irdi\u011fi bir\u00a0 gelece\u011fe \u00f6zlem duyman\u0131n Kur\u2019an\u2019\u0131n bu beyan\u0131na uyup uymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almak gerekir.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n d\u00fcnyan\u0131n adalet talebine cevap verebilmeleri i\u00e7in hangi konularda netlik kazanmalar\u0131 ve nas\u0131l bir perspektife sahip olmalar\u0131 gereklidir? <\/strong><\/p>\n \u00d6ncelikle adaletin sadece M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in ve onlar aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi gereken bir ilke ve de\u011fer\u00a0 de\u011fil,\u00a0 din,\u0131rk, cinsiyet,k\u00fclt\u00fcr ,s\u0131n\u0131f\u00a0 fark\u0131 g\u00f6zetmeksizin yery\u00fcz\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131 ku\u015fatacak \u015fekilde hayata ge\u00e7irilmesi gereken bir de\u011fer\u00a0 ve ilke oldu\u011funu vurgulamak gerekir. B\u00f6yle olunca da sadece M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in ve M\u00fcsl\u00fcmanlar taraf\u0131ndan hayata ge\u00e7irilen bir adaletten ziyade \u201cHILFU\u2019L-FUDUL\u201d\u00a0 perspektifinden yola \u00e7\u0131karak adaletin \u201cher yerde,her zaman ve herkes i\u00e7in\u201d ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine \u00e7al\u0131\u015fmak gerekti\u011fini\u00a0 belirtmekte yarar vard\u0131r.<\/p>\n Ancak M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ve \u00f6zellikle de \u0130slami iddias\u0131 olan kesimlerin\u00a0 adaleti , daha do\u011frusu \u0130slam adaletini evrenselle\u015ftirmekten s\u00f6z ederken\u00a0 g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rd\u0131klar\u0131 \u00f6nemli bir noktaya burada muhakkak i\u015faret etmek gerekir : Adaletin Kur\u2019an ve S\u00fcnnet d\u00f6neminde neye tekab\u00fcl etti\u011fi\u00a0 iyi k\u00f6t\u00fc bilinen bir \u015feydi ve ilk M\u00fcsl\u00fcmanlar adaleti ikame etmede ba\u015far\u0131l\u0131 bir politika izlediler.Ancak son y\u00fczy\u0131llarda g\u00f6r\u00fclen k\u00f6kl\u00fc ve ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc h\u0131zdaki toplumsal de\u011fi\u015fim ger\u00e7e\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda , g\u00fcn\u00fcm\u00fczde siyasi,ekonomik ve sosyal\u00a0 alanlarda,\u00a0 toplumsal, ulusal,uluslar aras\u0131, sivil ve resmi, bireysel ve kurumsal\u00a0 boyutlarda her bir tikel durumda adaletin neye tekab\u00fcl etti\u011fi konusunda \u0130slami kesimin \u00e7ok ciddi \u00e7al\u0131\u015fmalara giri\u015fmeyi g\u00f6ze almas\u0131, adaleti\u00a0 \u0130slami\u00a0 retorik\/ s\u00f6ylem konusu olmaktan\u00a0 \u00e7\u0131kar\u0131p \u201ceylem\u201d konusu yapmalar\u0131 acil bir g\u00f6rev olarak hepimizin \u00f6n\u00fcnde durmakta, hepimizi beklemektedir. Tabiat\u0131yla bu g\u00f6rev i\u00e7in kollar\u0131 s\u0131varken, adalet, evrensel adalet, kanun adaleti,sosyal adalet, sistem adaleti, adil d\u00fczen , adil \u00fccret, vergi adaleti , uluslar aras\u0131 adalet v.b. pek \u00e7ok konuda\u00a0 bug\u00fcne kadar ortaya\u00a0 \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan birikimi inceleyecek , bu alanda ara\u015ft\u0131rmalar yapacak muazzam bir entelekt\u00fcel ordusuna ihtiya\u00e7 oldu\u011funu, bu ilim ve fikir erbab\u0131 entelekt\u00fcelleri destekleyecek resmi ve sivil kurumlar\u0131n s\u00fcratle kurulmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemeye bile l\u00fczum yoktur.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Sosyal Adaletin tesisi <\/em>konusundaki zaaflar\u0131 hangi temel anlay\u0131\u015f eksikli\u011finden kaynaklanmaktad\u0131r? Ve bilhassa 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan bug\u00fcne, bu husustaki serencam\u0131m\u0131z\u0131n temel noktalar\u0131na temas edebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n Bu sorunun cevab\u0131 sadedinde ciltlerce kitap yazmak bile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu sebeplerin ba\u015f\u0131nda ise, namaz abdeste indirgenmi\u015f, muhtevas\u0131 bo\u015falt\u0131lm\u0131\u015f, daralt\u0131lm\u0131\u015f ve y\u00fczeyselle\u015ftirilmi\u015f bir anlay\u0131\u015f\u0131n \u2013 \u015eeriati\u2019nin deyimiyle \u201ckar\u015f\u0131 din \u201cin – Allah\u2019\u0131n dini diye insanlara\u00a0 telkin edilmesini zikretmek\u00a0 gerekir. Bu konuda bir fikir edinmek i\u00e7in\u00a0 sadece S\u00fcnni gelenekteki \u201c\u0130slam\u2019\u0131n be\u015f \u015fart\u0131\u201d ile\u00a0 S\u00fcnnilerin sap\u0131kl\u0131k damgas\u0131 vurmaktan zevk ald\u0131klar\u0131 Mu\u2019tezile\u2019nin \u201cBe\u015f esas(usul- hamse)\u201d\u00a0 aras\u0131nda bir mukayese yapmak olduk\u00e7a ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 olacakt\u0131r. Acaba bu iki ak\u0131mdan hangisi \u201cadalet\u201di dinin en \u00f6nemli be\u015f esas\u0131 aras\u0131nda zikretmi\u015f, hangisi kendisini \u201cTevhid ve Adalet Ehli (Ehlu\u2019l-Adli\u00a0 ve\u2019t-Tevhid) \u201d olarak nitelendirmi\u015ftir dersiniz?<\/p>\n Bu gibi sorulara sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve d\u00fcr\u00fcst\u00e7e cevap verebilmek i\u00e7in, asl\u0131nda ond\u00f6rt as\u0131rl\u0131k \u0130slam gelene\u011finin bir b\u00fct\u00fcn olarak, mezhepler,ak\u0131mlar,ekoller ve e\u011filimler aras\u0131nda ayr\u0131m yapmaks\u0131z\u0131n, olabildi\u011fince tarafs\u0131z bir g\u00f6zle incelenmesi \u015fartt\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Platon\u2019dan Aristoya, Hobbes\u2019a bir \u00e7ok filozof\u00e7a yap\u0131lan adalet tan\u0131m\u0131, ideoloji ve dinden yoksun adalet aray\u0131\u015flar\u0131 m\u0131d\u0131r? B\u00fct\u00fcn din ve ideolojilerden soyutlanm\u0131\u015f bir adalet talebi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr?<\/strong><\/p>\n Bir g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re en sek\u00fcler yakla\u015f\u0131mlarda bile toplumlar\u0131n dini k\u00fclt\u00fcrlerinin fark edilmeyen\u00a0 etkisi s\u00f6z konusudur. Ama varsay\u0131m olarak din ve ideolojilerden soyutlanm\u0131\u015f bir adalet mant\u0131ken m\u00fcmk\u00fcn olsa da, bu soyut adaletin somut hale getirilmesi i\u00e7in ona iman etmi\u015f olan adalet sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 olmazsa olmaz bir \u015fartt\u0131r. \u0130\u015fte dinler ve bilhassa sonuncusu olan \u0130slam , herkesin laf\u0131n\u0131 edip s\u0131rt \u00e7evirdi\u011fi adaleti ger\u00e7ek anlamda ve samimiyetle hayata ge\u00e7irme konusunda en b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 ve \u00fcmit kayna\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7\u2019in \u201cher dindar ahlakl\u0131, her dinsiz ise ahlaks\u0131zd\u0131r\u201d genellemesine dair s\u00f6ylediklerinden ilham alarak , her\u00a0 dindar insan \u00e2dil, her imans\u0131z ise z\u00e2limdir demek m\u00fcmk\u00fcn de\u011filse de , yine de adalete en b\u00fcy\u00fck\u00a0 potansiyel deste\u011fin dinlerden ve bilhassa\u00a0 \u0130slam\u2019dan geldi\u011fini ve bundan sonra da gelebilece\u011fini unutmamak gerekir.<\/p>\n Bu anlamda sek\u00fcler bir siyasetin, neo-liberal bir yakla\u015f\u0131m\u0131n veya demokrasi s\u00f6ylemlerinin arzulanan adaleti tesis edece\u011fi gibi bir beklentiye girilmesini nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/strong><\/p>\n Az \u00f6nce ifade edildi\u011fi \u00fczere, adalet kendisine ger\u00e7ekten inanm\u0131\u015f m\u00fcminlerine muhta\u00e7t\u0131r. Sek\u00fcler veya neo-liberallerin ya da demokrasi havarilerinin yery\u00fcz\u00fcne , \u00f6zellikle de kendilerinin yoluna \u00e7\u0131kanlara ne kadar adalet da\u011f\u0131tt\u0131klar\u0131n\u0131 (!!!)\u00a0 \u0130nka ve Aztekler\u2019in imhas\u0131ndan, milyonlarca Afrikal\u0131n\u0131n k\u00f6lele\u015ftirilmesinden, Nagazaki ve Hiro\u015fima\u2019dan, Vietnam,Cezayir,Ruanda ve Bosna-Hersek katliamlar\u0131ndan, ve tabii Filistin,Irak,Afganistan i\u015fgal,katliam ve y\u0131k\u0131mlar\u0131na bakarak tahmin etmek zor olmasa gerektir.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcman d\u00fc\u015f\u00fcncesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, ideal veya bir talep anlam\u0131nda dinlerden soyutlanm\u0131\u015f ortak bir \u2018adalet devleti\u2019 talep olabilir mi? (olursa hangi k\u0131staslarla…) <\/strong><\/p>\n K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde \u015f\u00f6yle bir darb-\u0131 meselle\u015fmi\u015f ifade vard\u0131r: \u00dclkeler k\u00fcf\u00fcrle ayakta kalabilir \u00a0ama zul\u00fcmle \u00a0payidar olamaz! <\/em><\/p>\n \u00d6te yandan dinlerden tamamen soyutlanman\u0131n ne kadar m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu da tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn sek\u00fcler oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fimiz\u00a0 Bat\u0131\u2019n\u0131n bile k\u00f6kenlerinin\u00a0 paganizmle kar\u0131\u015f\u0131k bir Judeo-Chretien\u00a0 k\u00fclt\u00fcre dayand\u0131\u011f\u0131 bilinen bir ger\u00e7ektir.<\/p>\n Ama varsay\u0131m olarak ger\u00e7ek anlamda sek\u00fcler bir adalet kavram\u0131 ve uygulamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu takdirde, bunun\u00a0 hi\u00e7 olmazsa adaletsizli\u011fe kar\u015f\u0131 tercihi cihetine gidilebilir.Zira sadeceTevhid\u2019e dayanan\u00a0 ve ger\u00e7ek muvahhidler taraf\u0131ndan hayata ge\u00e7irilecek olan bir\u00a0 adalet i\u00e7in y\u00fczy\u0131llarca beklemek gerekebilir. Bu beklemeyi g\u00f6ze alanlar i\u00e7in bile, o zaman gelinceye\u00a0 kadar \u2013 sek\u00fcler de olsa \u2013\u00a0 adaletin ikamesinin\u00a0 zulme tercih edilebilece\u011fi\u00a0 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n Bir ba\u015fl\u0131kla sormak istiyorum: \u2018Tevhidsiz adalet\u2019 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr?<\/strong><\/p>\n Bu soruya da \u015f\u00f6yle bir cevap vermek niyetindeyim: Teoride m\u00fcmk\u00fcn olsa da , bunun uygulamada ba\u015far\u0131l\u0131 olma \u015fans\u0131 hayli d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Ama yine de adalet aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131n sek\u00fcler olmas\u0131 M\u00fcsl\u00fcman\u0131n ona kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 gerektirmemeli, bilakis M\u00fcsl\u00fcman kimli\u011fi ile her t\u00fcr adalet aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 desteklemelidir.<\/p>\n Bu y\u00f6ndeki aray\u0131\u015flar\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/strong><\/p>\n Adalet ba\u015fta olmak \u00fczere \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 olmayan her aray\u0131\u015f\u0131n \u0130slam d\u0131\u015f\u0131nda da olsa \u2013yine H\u0131lfu\u2019l-Fud\u00fbl yakla\u015f\u0131m\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak-\u00a0 desteklenmesi , hatta bu gibi giri\u015fimlerde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00f6nc\u00fc rol\u00fc oynamas\u0131 gerekti\u011fi kanaatindeyim.<\/p>\n T\u00fcrkiye’nin mevcut konum ve durumla birlikte geli\u015fen ‘\u0130sl\u00e2mi bir adaletin sa\u011flanmaya do\u011fru gidildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi’ \u00e7er\u00e7evesince \u015funu sormak istiyorum: hangi kritik noktalar bize adaletin ayak sesleri olarak g\u00f6r\u00fcnmeli, yanl\u0131\u015f alarm ve seslere kar\u015f\u0131 m\u00fcteyakk\u0131z k\u0131lmal\u0131d\u0131r? <\/strong><\/p>\n Ben mevcut durumda \u201c\u0130slami bir adalet\u201d ten ziyade\u00a0 kimsenin s\u00f6z\u00fcn\u00fc edemedi\u011fi \u201c\u0130SLAM\u0130 B\u0130R ZUL\u00dcM\u201dden , yani \u00fclkemizde ve di\u011fer \u0130slam \u00fclkelerinde M\u00fcsl\u00fcman kimlikliler taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir zul\u00fcmden\u00a0 bahsetmenin daha ger\u00e7ek\u00e7i oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyim.<\/p>\n Bat\u0131’n\u0131n Do\u011fuya nispetle adil bir y\u00f6netim <\/em>tesis etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi… \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n adalet anlam\u0131nda en ideali oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki kanaat, bat\u0131ya ve bat\u0131 adalet anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in dakik bir de\u011ferlendirme midir? \u015e\u00f6yle soral\u0131m Bat\u0131, tevhidi bir hak aray\u0131\u015f\u0131 veya anlay\u0131\u015f\u0131na gerek kalmayan bir sosyal adaleti tesis etmi\u015f midir?<\/strong><\/p>\n Bu \u00e7ok yayg\u0131n basmakal\u0131p de\u011ferlendirme belki Bat\u0131 toplumlar\u0131n\u0131n kendileri i\u00e7in ge\u00e7eri olabilir, ama kendi d\u0131\u015f\u0131ndaki toplumlar i\u00e7in ge\u00e7erli olmad\u0131\u011f\u0131, yukar\u0131da verilen ve daha da verilebilecek olan \u00f6rnekler den yeterince ayan beyan anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n (Do\u011fruysa) Bat\u0131 bunu nas\u0131l, hangi s\u00fcre\u00e7le in\u015fa etti. <\/strong><\/p>\n Rasyonel(makul) d\u00fc\u015f\u00fcnce, uzla\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve ortak menfaat\u00a0 unsurlar\u0131ndan hareket ederek.<\/p>\n Son olarak \u015funa de\u011finmek istiyoruz: genel bir de\u011ferlendirmeyle ya da bug\u00fcne d\u00f6n\u00fck olarak, payla\u015f\u0131mda, da\u011f\u0131l\u0131mda, ili\u015fkilerde vs… adaletsizli\u011fi \u00f6n plana \u00e7\u0131karan saikler nedir? Ve bunun sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n toplumsal evrendeki temaslar\u0131na k\u0131saca de\u011finebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n Bu konuda da s\u00f6ylenecekler ciltlere s\u0131\u011fmayacak kadar \u00e7ok ise de, sadece \u00fczerinde hep beraber d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz i\u00e7in bir ibret\u00a0 vesilesi olsun diye \u015fu husus dikkatlerinize sunmak isterim :<\/p>\n Gariptir ond\u00f6rt-onbe\u015f as\u0131rl\u0131k \u0130slam gelene\u011finde \u201c el-emru bi\u2019l-ma\u2019ruf ve\u2019n-nehyu ani\u2019l-munker(iyili\u011fi egemen k\u0131lmak,k\u00f6t\u00fcl\u00fckle m\u00fccadele etmek)\u201d ya da \u201chayra destek,\u015ferre k\u00f6stek olmak\u201d ile ilgili m\u00fcstakil bir eser bulmak neredeyse imkans\u0131z iken, bu konunun \u00f6nemini kavray\u0131p,on-onbe\u015f senesini vererek en kapsaml\u0131 kitab\u0131 yazan bir m\u00fcste\u015frik olmu\u015ftur.<\/p>\n Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda ac\u0131 ve ac\u0131t\u0131c\u0131 olan \u015fu soru da ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale gelmektedir:<\/p>\n Galiba M\u00fcsl\u00fcmanlar \u00f6ncelikle yapmas\u0131 gereken \u015fey, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131klar\u0131n\u0131 ciddiye al\u0131p almayacaklar\u0131na karar vermeleridir. \u015eayet ciddiye almaya karar verirlerse, o zaman Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7\u2019in \u0130slami Deklerasyon<\/em>\u00a0 kitab\u0131n\u0131n ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc olan \u201cM\u00fcsl\u00fcman halklar\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 k\u0131sm\u0131 okumakla i\u015fe ba\u015flayabilirler.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" R\u00f6portaj: Nida Dergisi \u2013Ekim 2012, 155. Say\u0131 Adalet, insano\u011flunun m\u00fc\u015fterek duygusu, aray\u0131\u015f\u0131\u2026 T\u00fcm sistemlerin m\u00fc\u015fterek vaadi\u2026 Hakeza, filozof ve d\u00fc\u015f\u00fcnce adamlar\u0131n\u0131n farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan tan\u0131m\u0131n\u0131 arad\u0131klar\u0131 bir olgu, adalet\u2026 Biz bu s\u00f6yle\u015fimizde adaletin tan\u0131m\u0131ndan ziyade, insano\u011flunun m\u00fc\u015fterek aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u2018tevhidsiz\u2019 sa\u011flan\u0131p sa\u011flanamayaca\u011f\u0131, tan\u0131mlan\u0131p tan\u0131mlanamayaca\u011f\u0131 \u00fczerinde durmak istiyoruz. \u00a0Bu anlamda; \u00a0 \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n bu m\u00fc\u015fterek duygu ve beklentisine paralel olarak adalet de \u2018evrensel, de\u011fi\u015fmez\u2019 ilkelere mi dayanmaktad\u0131r? T\u00fcm toplumlar\u0131, k\u00fclt\u00fcrleri vs. ba\u011flayan bir \u2018evrensel adalet\u2019in varl\u0131\u011f\u0131ndan bahsedebilir miyiz? Adaletin bir kavram olarak b\u00fct\u00fcn toplumlarda\u00a0 mevcut oldu\u011fu iddias\u0131 genel\u00a0 kabul\u00a0 g\u00f6ren bir de\u011ferlendirme olsa bile, bu muhtevas\u0131yla birlikte evrensel oldu\u011funu iddia etmek i\u00e7in yeterli de\u011fildir. Mamafih b\u00fct\u00fcn k\u00fclt\u00fcrlerde ve toplumlarda mevcut oldu\u011fu varsay\u0131lan adaletin, \u201cevrensel adalet\u201d denilebilecek bir ortak paydada\u00a0 bulu\u015ftu\u011funu ileri s\u00fcrmek \u00e7ok ta yanl\u0131\u015f gelmiyor insana. Tabiat\u0131yla \u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fcndeki \u201cf\u0131trat\u201d kavram\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak, bu evrensel adaletin evrenselli\u011finin, insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131nda mevcut bir potansiyel den kaynaklanm\u0131\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek te m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fckmektedir. \u00d6te yandan\u00a0 yery\u00fcz\u00fcndeki toplumlar\u0131n kahir ekseriyetini kendisine ba\u011flam\u0131\u015f olan dinler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, insanl\u0131\u011f\u0131n kahir ekseriyetini n mensup olduklar\u0131 dinlerin ortak paydas\u0131 anlam\u0131nda\u00a0 bir \u201cevrensel adalet\u201d ten s\u00f6z etmek daha ger\u00e7ek\u00e7i bir yakla\u015f\u0131m olarak nitelendirilebilir. Ku\u015fkusuz bu \u201cevrensel adalet\u201d kavram\u0131 \u00e7ok esnek bir kavram olup, ne anlama geldi\u011fi konusunda\u00a0 farkl\u0131\u00a0 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131rmaya elveri\u015flidir. Bilhassa toplumsal yap\u0131lar\u0131n ve sosyal ili\u015fkilerin son derece \u00e7e\u015fitlenip bir o kadar da karma\u015f\u0131k bir hal ald\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, evrensel adalet kavram\u0131n\u0131n i\u00e7ini\u00a0 herkesi tatmin edecek \u015fekilde doldurmak\u00a0 o kadar da kolay olmasa gerektir. Bu bak\u0131mlardan yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn tamam\u0131n\u0131 ku\u015fatan, b\u00fct\u00fcn toplumlar\u0131n \u00fczerinde ittifak etti\u011fi bir ortak paydaya\u00a0 dayanan, sadece egemenlerin de\u011fil\u00a0 bilhassa sessiz \u00e7o\u011funluklar\u0131n\u00a0 ihtiya\u00e7 duydu\u011fu , sadece bireysel planda de\u011fil toplumsal ve kurumsal\u00a0 planda da hayata aktar\u0131lmas\u0131 gereken, ayr\u0131ca\u00a0 ulusal, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel boyutlar\u0131yla bir b\u00fct\u00fcn olu\u015fturan , ger\u00e7ek anlamda evrensel\u00a0 bir adalet kavram\u0131na, herkesten \u00e7ok\u00a0 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n sahip \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmasa gerektir. Tabiat\u0131yla b\u00f6ylesi bir evrensel adaletin yery\u00fcz\u00fcnde davas\u0131n\u0131 g\u00fctmek, m\u00fccadelesini vermek ve onu yery\u00fcz\u00fcnde ikame etmek\u00a0 , farkl\u0131 gerek\u00e7elere dayal\u0131 olarak ta yap\u0131lsa, kimi kurtulu\u015f teolojisinden, imi sosyalizmden kimi \u0130slam\u2019dan kimi de ba\u015fka din ve k\u00fclt\u00fcrlerden ilham alarak bu davaya g\u00f6n\u00fcl verse de, sonu\u00e7ta \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 olmayan bu \u00e7abalar\u0131n\u00a0 en b\u00fcy\u00fck destek\u00e7isi ve \u00f6nc\u00fcs\u00fc olmak M\u00fcsl\u00fcmanlara yak\u0131\u015fan bir yakla\u015f\u0131m olacakt\u0131r. Bu \u00f6nemli noktan\u0131n daha da netle\u015fmesi i\u00e7in\u00a0 \u015f\u00f6yle bir form\u00fclasyona ba\u015fvurulabilir: M\u00fcsl\u00fcman a\u00e7\u0131s\u0131ndan evrensel adalet teolojik a\u00e7\u0131dan Tevhid\u2019e dayanmak zorunda olsa da, politik a\u00e7\u0131dan\u00a0 bizatihi\u00a0 evrensel adaletin\u00a0 hayata ge\u00e7irilmesi ,\u00a0 \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 olmamas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan onaylanmas\u0131 gereken m\u00fcspet\u00a0 bir\u00a0 ad\u0131m olarak g\u00f6r\u00fclmelidir. Di\u011fer sistem veya d\u00fc\u015f\u00fcnce adamlar\u0131ndan farkl\u0131 olarak M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n tan\u0131mlayaca\u011f\u0131, sa\u011flayaca\u011f\u0131 bir adaletin temel parametreleri neler olmal\u0131d\u0131r? \u0130brahimi dinlerin adalet anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n tek Allah\u2019a\u00a0 olan imana dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha do\u011frusu insan\u0131n f\u0131trat\u0131nda mevcut oldu\u011fu var say\u0131lan adalet duygusunun bu imana dayal\u0131 olarak m\u00fceyyidelendirilip\u00a0 dini-ahlaki-vicdani bir g\u00f6rev haline getirildi\u011fini ifade etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu gelene\u011fin son halkas\u0131 olan \u0130slam\u2019\u0131n da\u00a0 adalet kavram\u0131n\u0131 tek bir Allah\u2019a , ahirete ve ahiret hesab\u0131na\u00a0 iman\u00a0 esaslar\u0131na dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Ku\u015fkusuz \u0130slam\u2019\u0131n adalet talebinin \u2013 son semavi din olmas\u0131 hasebiyle \u2013 b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011fa y\u00f6nelik olmas\u0131 ve\u00a0 bu a\u00e7\u0131dan ger\u00e7ek anlamda evrensel bir adalet aray\u0131\u015f\u0131ndan s\u00f6z etmenin\u00a0 m\u00fcmk\u00fcn olmas\u0131, \u0130slam\u2019\u0131n adaletinin evrensel adalet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc aday\u0131 olmas\u0131na da zemin haz\u0131rlay\u0131c\u0131 niteliktedir. Ne var ki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n K\u0131yamete kadar\u00a0 ilham kayna\u011f\u0131 ve de\u011fi\u015fmez rehberi\u00a0 olan\u00a0 Kur\u2019an bile\u00a0 yery\u00fcz\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n imana gelip M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131n\u0131n ger\u00e7ek\u00e7i olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a beyan ediyorsa(10,Yunus,99), herkesin M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu ve M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n temeli olan Tevhid\u2019e dayal\u0131\u00a0 bir evrensel adaleti hayata\u00a0 ge\u00e7irdi\u011fi bir\u00a0 gelece\u011fe \u00f6zlem duyman\u0131n Kur\u2019an\u2019\u0131n bu beyan\u0131na uyup uymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almak gerekir. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n d\u00fcnyan\u0131n adalet talebine cevap verebilmeleri i\u00e7in hangi konularda netlik kazanmalar\u0131 ve nas\u0131l bir perspektife sahip olmalar\u0131 gereklidir? \u00d6ncelikle adaletin sadece M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in ve onlar aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi gereken bir ilke ve de\u011fer\u00a0 de\u011fil,\u00a0 din,\u0131rk, cinsiyet,k\u00fclt\u00fcr ,s\u0131n\u0131f\u00a0 fark\u0131 g\u00f6zetmeksizin yery\u00fcz\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131 ku\u015fatacak \u015fekilde hayata ge\u00e7irilmesi gereken bir de\u011fer\u00a0 ve ilke oldu\u011funu vurgulamak gerekir. B\u00f6yle olunca da sadece M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in ve M\u00fcsl\u00fcmanlar taraf\u0131ndan hayata ge\u00e7irilen bir adaletten ziyade \u201cHILFU\u2019L-FUDUL\u201d\u00a0 perspektifinden yola \u00e7\u0131karak adaletin \u201cher yerde,her zaman ve herkes i\u00e7in\u201d ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine \u00e7al\u0131\u015fmak gerekti\u011fini\u00a0 belirtmekte yarar vard\u0131r. Ancak M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ve \u00f6zellikle de \u0130slami iddias\u0131 olan kesimlerin\u00a0 adaleti , daha do\u011frusu \u0130slam adaletini evrenselle\u015ftirmekten s\u00f6z ederken\u00a0 g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rd\u0131klar\u0131 \u00f6nemli bir noktaya burada muhakkak i\u015faret etmek gerekir : Adaletin Kur\u2019an ve S\u00fcnnet d\u00f6neminde neye tekab\u00fcl etti\u011fi\u00a0 iyi k\u00f6t\u00fc bilinen bir \u015feydi ve ilk M\u00fcsl\u00fcmanlar adaleti ikame etmede ba\u015far\u0131l\u0131 bir politika izlediler.Ancak son y\u00fczy\u0131llarda g\u00f6r\u00fclen k\u00f6kl\u00fc ve ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc h\u0131zdaki toplumsal de\u011fi\u015fim ger\u00e7e\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda , g\u00fcn\u00fcm\u00fczde siyasi,ekonomik ve sosyal\u00a0 alanlarda,\u00a0 toplumsal, ulusal,uluslar aras\u0131, sivil ve resmi, bireysel ve kurumsal\u00a0 boyutlarda her bir tikel durumda adaletin neye tekab\u00fcl etti\u011fi konusunda \u0130slami kesimin \u00e7ok ciddi \u00e7al\u0131\u015fmalara giri\u015fmeyi g\u00f6ze almas\u0131, adaleti\u00a0 \u0130slami\u00a0 retorik\/ s\u00f6ylem konusu olmaktan\u00a0 \u00e7\u0131kar\u0131p \u201ceylem\u201d konusu yapmalar\u0131 acil bir g\u00f6rev olarak hepimizin \u00f6n\u00fcnde durmakta, hepimizi beklemektedir. Tabiat\u0131yla bu g\u00f6rev i\u00e7in kollar\u0131 s\u0131varken, adalet, evrensel adalet, kanun adaleti,sosyal adalet, sistem adaleti, adil d\u00fczen , adil \u00fccret, vergi adaleti , uluslar aras\u0131 adalet v.b. pek \u00e7ok konuda\u00a0 bug\u00fcne kadar ortaya\u00a0 \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan birikimi inceleyecek , bu alanda ara\u015ft\u0131rmalar yapacak muazzam bir entelekt\u00fcel ordusuna ihtiya\u00e7 oldu\u011funu, bu ilim ve fikir erbab\u0131 entelekt\u00fcelleri destekleyecek resmi ve sivil kurumlar\u0131n s\u00fcratle kurulmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemeye bile l\u00fczum yoktur. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Sosyal Adaletin tesisi konusundaki zaaflar\u0131 hangi temel anlay\u0131\u015f eksikli\u011finden kaynaklanmaktad\u0131r? Ve bilhassa 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan bug\u00fcne, bu husustaki serencam\u0131m\u0131z\u0131n temel noktalar\u0131na temas edebilir misiniz? Bu sorunun cevab\u0131 sadedinde ciltlerce kitap yazmak bile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu sebeplerin ba\u015f\u0131nda ise, namaz abdeste indirgenmi\u015f, muhtevas\u0131 bo\u015falt\u0131lm\u0131\u015f, daralt\u0131lm\u0131\u015f ve y\u00fczeyselle\u015ftirilmi\u015f bir anlay\u0131\u015f\u0131n \u2013 \u015eeriati\u2019nin deyimiyle \u201ckar\u015f\u0131 din \u201cin – Allah\u2019\u0131n dini diye insanlara\u00a0 telkin edilmesini zikretmek\u00a0 gerekir. Bu konuda bir fikir edinmek i\u00e7in\u00a0 sadece S\u00fcnni gelenekteki \u201c\u0130slam\u2019\u0131n be\u015f \u015fart\u0131\u201d ile\u00a0 S\u00fcnnilerin sap\u0131kl\u0131k damgas\u0131 vurmaktan zevk ald\u0131klar\u0131 Mu\u2019tezile\u2019nin \u201cBe\u015f esas(usul- hamse)\u201d\u00a0 aras\u0131nda bir mukayese yapmak olduk\u00e7a ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 olacakt\u0131r. Acaba bu iki ak\u0131mdan hangisi \u201cadalet\u201di dinin en \u00f6nemli be\u015f esas\u0131 aras\u0131nda zikretmi\u015f, hangisi kendisini \u201cTevhid ve Adalet Ehli (Ehlu\u2019l-Adli\u00a0 ve\u2019t-Tevhid) \u201d olarak nitelendirmi\u015ftir dersiniz? Bu gibi sorulara sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve d\u00fcr\u00fcst\u00e7e cevap verebilmek i\u00e7in, asl\u0131nda ond\u00f6rt as\u0131rl\u0131k \u0130slam gelene\u011finin bir b\u00fct\u00fcn olarak, mezhepler,ak\u0131mlar,ekoller ve e\u011filimler aras\u0131nda ayr\u0131m yapmaks\u0131z\u0131n, olabildi\u011fince tarafs\u0131z bir g\u00f6zle incelenmesi \u015fartt\u0131r. Platon\u2019dan Aristoya, Hobbes\u2019a bir \u00e7ok filozof\u00e7a yap\u0131lan adalet tan\u0131m\u0131, ideoloji ve dinden yoksun adalet aray\u0131\u015flar\u0131 m\u0131d\u0131r? B\u00fct\u00fcn din ve ideolojilerden soyutlanm\u0131\u015f bir adalet talebi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Bir g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re en sek\u00fcler yakla\u015f\u0131mlarda bile toplumlar\u0131n dini k\u00fclt\u00fcrlerinin fark edilmeyen\u00a0 etkisi s\u00f6z konusudur. Ama varsay\u0131m olarak din ve ideolojilerden soyutlanm\u0131\u015f bir adalet mant\u0131ken m\u00fcmk\u00fcn olsa da, bu soyut adaletin somut hale getirilmesi i\u00e7in ona iman etmi\u015f olan adalet sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 olmazsa olmaz bir \u015fartt\u0131r. \u0130\u015fte dinler ve bilhassa sonuncusu olan \u0130slam , herkesin laf\u0131n\u0131 edip s\u0131rt \u00e7evirdi\u011fi adaleti ger\u00e7ek anlamda ve samimiyetle hayata ge\u00e7irme konusunda en b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 ve \u00fcmit kayna\u011f\u0131d\u0131r. Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7\u2019in \u201cher dindar ahlakl\u0131, her dinsiz ise ahlaks\u0131zd\u0131r\u201d genellemesine dair s\u00f6ylediklerinden ilham alarak , her\u00a0 dindar insan \u00e2dil, her imans\u0131z ise z\u00e2limdir demek m\u00fcmk\u00fcn de\u011filse de , yine de adalete en b\u00fcy\u00fck\u00a0 potansiyel deste\u011fin dinlerden ve bilhassa\u00a0 \u0130slam\u2019dan geldi\u011fini ve bundan sonra da gelebilece\u011fini unutmamak gerekir. Bu anlamda sek\u00fcler bir siyasetin, neo-liberal bir yakla\u015f\u0131m\u0131n veya demokrasi s\u00f6ylemlerinin arzulanan adaleti tesis edece\u011fi gibi bir beklentiye girilmesini nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? Az \u00f6nce ifade edildi\u011fi \u00fczere, adalet kendisine ger\u00e7ekten inanm\u0131\u015f m\u00fcminlerine muhta\u00e7t\u0131r. Sek\u00fcler veya neo-liberallerin ya da demokrasi havarilerinin yery\u00fcz\u00fcne , \u00f6zellikle de kendilerinin yoluna \u00e7\u0131kanlara ne kadar adalet da\u011f\u0131tt\u0131klar\u0131n\u0131 (!!!)\u00a0 \u0130nka ve Aztekler\u2019in imhas\u0131ndan, milyonlarca Afrikal\u0131n\u0131n k\u00f6lele\u015ftirilmesinden, Nagazaki ve Hiro\u015fima\u2019dan, Vietnam,Cezayir,Ruanda ve Bosna-Hersek katliamlar\u0131ndan, ve tabii Filistin,Irak,Afganistan i\u015fgal,katliam ve y\u0131k\u0131mlar\u0131na bakarak tahmin etmek zor olmasa gerektir. M\u00fcsl\u00fcman d\u00fc\u015f\u00fcncesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, ideal veya bir talep anlam\u0131nda dinlerden soyutlanm\u0131\u015f ortak bir \u2018adalet devleti\u2019 talep olabilir mi? (olursa hangi k\u0131staslarla…) K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde \u015f\u00f6yle bir darb-\u0131 meselle\u015fmi\u015f ifade vard\u0131r: \u00dclkeler k\u00fcf\u00fcrle ayakta kalabilir \u00a0ama zul\u00fcmle \u00a0payidar olamaz! \u00d6te yandan dinlerden tamamen soyutlanman\u0131n ne kadar m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu da tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn sek\u00fcler oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fimiz\u00a0 Bat\u0131\u2019n\u0131n bile k\u00f6kenlerinin\u00a0 paganizmle kar\u0131\u015f\u0131k bir Judeo-Chretien\u00a0 k\u00fclt\u00fcre dayand\u0131\u011f\u0131 bilinen bir ger\u00e7ektir. Ama varsay\u0131m olarak ger\u00e7ek anlamda sek\u00fcler bir adalet kavram\u0131 ve uygulamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu takdirde, bunun\u00a0 hi\u00e7 olmazsa adaletsizli\u011fe kar\u015f\u0131 tercihi cihetine gidilebilir.Zira sadeceTevhid\u2019e dayanan\u00a0 ve ger\u00e7ek muvahhidler taraf\u0131ndan hayata ge\u00e7irilecek olan bir\u00a0 adalet i\u00e7in y\u00fczy\u0131llarca beklemek gerekebilir. Bu beklemeyi g\u00f6ze alanlar i\u00e7in bile, o zaman gelinceye\u00a0 kadar \u2013 sek\u00fcler de olsa \u2013\u00a0 adaletin ikamesinin\u00a0 zulme tercih edilebilece\u011fi\u00a0 s\u00f6ylenebilir. Bir ba\u015fl\u0131kla sormak istiyorum: \u2018Tevhidsiz adalet\u2019 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Bu soruya da \u015f\u00f6yle bir cevap vermek niyetindeyim: Teoride m\u00fcmk\u00fcn olsa da , bunun uygulamada ba\u015far\u0131l\u0131 olma \u015fans\u0131 hayli d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Ama yine de adalet aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131n sek\u00fcler olmas\u0131 M\u00fcsl\u00fcman\u0131n ona kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 gerektirmemeli, bilakis M\u00fcsl\u00fcman kimli\u011fi ile her t\u00fcr adalet aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 desteklemelidir. Bu y\u00f6ndeki aray\u0131\u015flar\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? Adalet ba\u015fta olmak \u00fczere \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 olmayan her aray\u0131\u015f\u0131n \u0130slam d\u0131\u015f\u0131nda da olsa \u2013yine H\u0131lfu\u2019l-Fud\u00fbl yakla\u015f\u0131m\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak-\u00a0 desteklenmesi , hatta bu gibi giri\u015fimlerde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00f6nc\u00fc rol\u00fc oynamas\u0131 gerekti\u011fi kanaatindeyim. T\u00fcrkiye’nin mevcut konum ve durumla birlikte geli\u015fen ‘\u0130sl\u00e2mi bir adaletin sa\u011flanmaya do\u011fru gidildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi’ \u00e7er\u00e7evesince \u015funu sormak istiyorum: hangi kritik noktalar bize adaletin ayak sesleri olarak g\u00f6r\u00fcnmeli, yanl\u0131\u015f alarm ve seslere kar\u015f\u0131 m\u00fcteyakk\u0131z k\u0131lmal\u0131d\u0131r? Ben mevcut durumda \u201c\u0130slami bir adalet\u201d ten ziyade\u00a0 kimsenin s\u00f6z\u00fcn\u00fc edemedi\u011fi \u201c\u0130SLAM\u0130 B\u0130R ZUL\u00dcM\u201dden , yani \u00fclkemizde ve di\u011fer \u0130slam \u00fclkelerinde M\u00fcsl\u00fcman kimlikliler taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir zul\u00fcmden\u00a0 bahsetmenin daha ger\u00e7ek\u00e7i oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyim. Bat\u0131’n\u0131n Do\u011fuya nispetle adil bir y\u00f6netim tesis etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi… \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n adalet anlam\u0131nda en ideali oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki kanaat, bat\u0131ya ve bat\u0131 adalet anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in dakik bir de\u011ferlendirme midir? \u015e\u00f6yle soral\u0131m Bat\u0131, tevhidi bir hak aray\u0131\u015f\u0131 veya anlay\u0131\u015f\u0131na gerek kalmayan bir sosyal adaleti tesis etmi\u015f midir? Bu \u00e7ok yayg\u0131n basmakal\u0131p de\u011ferlendirme belki Bat\u0131 toplumlar\u0131n\u0131n kendileri i\u00e7in ge\u00e7eri olabilir, ama kendi d\u0131\u015f\u0131ndaki toplumlar i\u00e7in ge\u00e7erli olmad\u0131\u011f\u0131, yukar\u0131da verilen ve daha da verilebilecek olan \u00f6rnekler den yeterince ayan beyan anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. (Do\u011fruysa) Bat\u0131 bunu nas\u0131l, hangi s\u00fcre\u00e7le in\u015fa etti. Rasyonel(makul) d\u00fc\u015f\u00fcnce, uzla\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve ortak menfaat\u00a0 unsurlar\u0131ndan hareket ederek. Son olarak \u015funa de\u011finmek istiyoruz: genel bir de\u011ferlendirmeyle ya da bug\u00fcne d\u00f6n\u00fck olarak, payla\u015f\u0131mda, da\u011f\u0131l\u0131mda, ili\u015fkilerde vs… adaletsizli\u011fi \u00f6n plana \u00e7\u0131karan saikler nedir? Ve bunun sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n toplumsal evrendeki temaslar\u0131na k\u0131saca de\u011finebilir misiniz? Bu konuda da s\u00f6ylenecekler ciltlere s\u0131\u011fmayacak kadar \u00e7ok ise de, sadece \u00fczerinde hep beraber d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz i\u00e7in bir ibret\u00a0 vesilesi olsun diye \u015fu husus dikkatlerinize sunmak isterim : Gariptir ond\u00f6rt-onbe\u015f as\u0131rl\u0131k \u0130slam gelene\u011finde \u201c el-emru bi\u2019l-ma\u2019ruf ve\u2019n-nehyu ani\u2019l-munker(iyili\u011fi egemen k\u0131lmak,k\u00f6t\u00fcl\u00fckle m\u00fccadele etmek)\u201d ya da \u201chayra destek,\u015ferre k\u00f6stek olmak\u201d ile ilgili m\u00fcstakil bir eser bulmak neredeyse imkans\u0131z iken, bu konunun \u00f6nemini kavray\u0131p,on-onbe\u015f senesini vererek en kapsaml\u0131 kitab\u0131 yazan bir m\u00fcste\u015frik olmu\u015ftur. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda ac\u0131 ve ac\u0131t\u0131c\u0131 olan \u015fu soru da ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale gelmektedir: Galiba M\u00fcsl\u00fcmanlar \u00f6ncelikle yapmas\u0131 gereken \u015fey, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131klar\u0131n\u0131 ciddiye al\u0131p almayacaklar\u0131na karar vermeleridir. \u015eayet ciddiye almaya karar verirlerse, o zaman Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7\u2019in \u0130slami Deklerasyon\u00a0 kitab\u0131n\u0131n ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc olan \u201cM\u00fcsl\u00fcman halklar\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 k\u0131sm\u0131 okumakla i\u015fe ba\u015flayabilirler. <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-276","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-roeportajlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/276","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=276"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/276\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":277,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/276\/revisions\/277"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=276"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=276"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=276"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}