R\u00f6portaj: M. Turan \u00c7al\u0131\u015fkan, Nida Dergisi 139. Say\u0131<\/p>\n
Bir din, ideoloji, ekol\u00fcn vb. yasland\u0131\u011f\u0131 zemin yahut kendisinden ne\u015fet etti\u011fi olgu olmas\u0131 itibariyle m\u00fchim bir mesele olan “kaynak” meselesini irdelemek; gerek epistemolojik ve metodolojik anlamda “kayna\u011f\u0131n tespiti” gerekse \u0130slam nazar\u0131nda onun yeri ve de\u011feri hakk\u0131nda sizinle konu\u015fmak istiyoruz. Her \u00f6\u011fretinin kendi kaynaklar\u0131na yasland\u0131\u011f\u0131 ve kendi i\u00e7inde bir do\u011fruluk, tutarl\u0131l\u0131k iddias\u0131nda bulundu\u011fu bir vak\u0131a. Bu da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak, kaynaklar aras\u0131 tasnif (vahy\u00ee-be\u015fer\u00ee, yaz\u0131l\u0131-s\u00f6zl\u00fc, modern geleneksel…) yahut \u00f6zelle\u015ftirmeler yap\u0131lmakta ve neticede fikr\u00ee ayr\u0131\u015fmalar zuhur ederek birinin kaynak dedi\u011fine di\u011feri demeyebilmektedir:<\/p>\n
Ancak zannediyorum ki \u0130slam s\u00f6z konusu oldu\u011funda “kaynak” mevzusu biraz daha hassasla\u015f\u0131yor. Bu hassasiyeti veya ba\u015fka bir ifadeyle “a\u015f\u0131r\u0131 duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131” yaratan \u015feyler nelerdir? D\u00fcnden bug\u00fcne bir tahlilini yaparsak; gerek kaynak tan\u0131m\u0131 gerekse kaynaklar\u0131n tahlili konusunda nas\u0131l bir karneye sahibiz? <\/strong><\/p>\n Genel olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda karnemizin \u00e7ok iyi oldu\u011funu s\u00f6ylemek tabii ki zordur. Mamafih bu ortalamaya g\u00f6re bir de\u011ferlendirmedir. On d\u00f6rt as\u0131rl\u0131k \u0130slam gelene\u011finde, bu konuda ba\u015far\u0131l\u0131 say\u0131labilecek d\u00f6nemler ve gelenekler de mevcuttur.<\/p>\n Ortada bir “kaynak problemi”mi var “kaynaktan yararlanma problemi” mi? Temel problemimiz hangisi? <\/strong><\/p>\n Her ikisi de! Kaynak birisi \u0130slam\u00ee \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmede bilgi kaynaklar\u0131, di\u011feri ise yaz\u0131l\u0131 kaynaklar\u0131m\u0131z anlam\u0131nda iki farkl\u0131 d\u00fczlemde kullan\u0131lan bir kavram. Her ikisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da birtak\u0131m s\u0131k\u0131nt\u0131lar var. Birinci a\u00e7\u0131dan mesela, \u0130mam \u015eafii daha sonralar\u0131 adeta standart hale gelen (Kur\u2019an-S\u00fcnnet-\u0130cma-K\u0131yas) d\u00f6rtl\u00fcs\u00fcn\u00fc savunurken, Re\u2019y Ehli (Mutezile, Hanefiler, vd.) \u201cAk\u0131l\u201d\u0131 da bu listeye, hem de liste ba\u015f\u0131na koyabildi\u011fi gibi, bu d\u00f6rd\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda say\u0131s\u0131 yirmiye varan ba\u015fka unsurlar\u0131 da listeye ekleyebilmi\u015ftir.<\/p>\n Yaz\u0131l\u0131 Kaynaklardan yararlanma konusunda da s\u0131k\u0131nt\u0131lar yok de\u011fil. Mesela hadis, f\u0131k\u0131h, kelam ve tefsir vb. kaynaklar\u0131 alan\u0131ndaki en m\u00fchim mesele, mezhep\u00e7ilik ve par\u00e7ac\u0131l\u0131k. K\u0131saca S\u00fcnniler S\u00fcnni, \u015eiiler \u015eii, Selefiler Selefi, Sufiler Sufi kaynaklar\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kam\u0131yor. Zeydiler’in bunun bir istisnas\u0131 oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck oranda s\u00f6ylenebilir. Zira onlar S\u00fcnni kaynaklar\u0131 da kendi kaynaklar\u0131 olarak g\u00f6rebiliyorlar.<\/p>\n \u0130slam’da “kayna\u011f\u0131n tespiti” zorunlulu\u011fu ve “kayna\u011fa ba\u015fvurma” ihtiyac\u0131 neden\/nereden do\u011fmaktad\u0131r? <\/strong><\/p>\n \u0130slam\u00ee bilginin disiplin alt\u0131na al\u0131nmas\u0131, bu konuda kaosun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi, ehil olanlar\u0131n bu alanda at oynatmalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi, k\u00f6t\u00fc niyetlilerin tahrifatlar\u0131na meydan verilmemesi bak\u0131m\u0131ndan kaynak meselesi fevkalade \u00f6nem arz eden bir husustur. Ba\u015fta Kur\u2019an\u2019\u0131n bize kadar tahrife u\u011framaks\u0131z\u0131n ula\u015fmas\u0131nda, ilk nesillerin bu kaynak bilincinin g\u00fc\u00e7l\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnden dolay\u0131 sergiledi\u011fi \u00e7abalar b\u00fcy\u00fck rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bu noktada Fazlur Rahman’\u0131n `ya\u015fayan i\u00e7tihat` yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendirmeliyiz?<\/strong><\/p>\n Ya\u015fayan i\u00e7tihattan ziyade \u201cya\u015fayan s\u00fcnnet\u201d kavram\u0131na, s\u00fcnnetin sahabi ve tabiin i\u00e7tihatlar\u0131yla geli\u015ftirilmesi, zenginle\u015ftirilmesi ve geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcncelle\u015ftirilip akt\u00fcelle\u015ftirilmesine verdi\u011fi \u00f6neme vurgu yapt\u0131\u011f\u0131 malumdur. Bu benim \u015fahsen S\u00fcnneti birtak\u0131m ilkelere indirgeyip, bu ilkeleri de\u011fi\u015fen \u015fartlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yorumlayarak (i\u00e7tihat) s\u00fcrekli akt\u00fcelle\u015ftirmek gerekti\u011fine dair yakla\u015f\u0131m\u0131mla tamamen uyum halinde g\u00f6r\u00fcnmektedir. Nitekim onun \u201cya\u015fayan s\u00fcnnet\u201d ile \u201ci\u00e7tihat\u201d aras\u0131ndaki organik ba\u011fa dikkat \u00e7eken yakla\u015f\u0131m\u0131 da bu paralelli\u011fin bir ba\u015fka g\u00f6stergesidir.<\/p>\n Konumuzu \u0130slam \u00f6zelinde irdelemek istedi\u011fimizde, zannediyorum ilk sorulacak \u015feylerden biri \u0130slam i\u00e7in “temel\/ana kaynak” olgusunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ne oldu\u011fudur. \u00c7e\u015fitli kategorilendirmeler yap\u0131l\u0131yor biliyoruz: Kimilerine g\u00f6re \u0130slam’\u0131n kayna\u011f\u0131 yaln\u0131zca Kitap iken kimilerine g\u00f6re buna S\u00fcnnet de ilave ediliyor. Siz bunu nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/strong><\/p>\n Kur\u2019an\u2019\u0131n temel ve en \u00f6ncelikli kaynak oldu\u011funda neredeyse herkes hemfikir olmakla beraber, uygulamada bu her zaman b\u00f6yle olmamakta, s\u0131k s\u0131k \u201c\u00e2detler\u201d \u201c\u00e2yetler\u201din \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mektedir. S\u00fcnnet de ikinci kaynak olarak kabul edildi\u011fi halde, S\u00fcnnet\u2019in temel kayna\u011f\u0131 olan Kur\u2019an ve kesinli\u011finde ku\u015fku ve tart\u0131\u015fma bulunmayan m\u00fctevatir ya\u015fayan s\u00fcnnetler atlanarak s\u0131k s\u0131k kesinlik arz etmeyen birtak\u0131m rivayetler \u00f6n plana \u00e7\u0131kabilmekte, hatta son derece zay\u0131f, uydurma ve delil olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan, kaynaklarda yer almayan, isnatlar\u0131 bile olmayan rivayetler dini, inan\u00e7, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve uygulamalar\u0131m\u0131z\u0131 belirleyebilmektedir.<\/p>\n Bunun yan\u0131nda edille-i \u015fer’iyye gibi say\u0131s\u0131 d\u00f6rt ile sabitlenmi\u015f bir kaynaklar demeti var? Ayn\u0131 \u015fekilde; “Kur’an’da bulamazsam s\u00fcnnette, s\u00fcnnette bulamazsam…” \u015feklinde devam eden bir s\u0131ralama\/hiyerar\u015fi s\u00f6z konusu. Bu anlamda kaynaklar aras\u0131 ili\u015fki, misalen “nesh, tamamlay\u0131c\u0131l\u0131k, \u00f6ncelik-sonral\u0131k, birbirini tefsir etme…” gibi ve\u00e7heler sa\u011fl\u0131kl\u0131 kurulabilmi\u015f midir? <\/strong><\/p>\n On d\u00f6rt as\u0131rl\u0131k \u0130slam gelene\u011fi bir b\u00fct\u00fcn olarak, b\u00fct\u00fcn alt gelenekleriyle, hi\u00e7biri d\u0131\u015flanmadan de\u011ferlendirilecek olursa; kaynaklar konusunda sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m\u0131n belirlenmesi i\u00e7in fevkalade zengin imk\u00e2nlara sahip oldu\u011fumuzu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu konuda S\u00fcnni d\u00fcnyada tek tip\u00e7i, indirgemeci ve hatta dogmatik say\u0131labilecek tutumun olu\u015fmas\u0131nda \u0130mam \u015eafii\u2019nin ve hadis ehlinin rol\u00fc son y\u0131llarda daha fazla tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r olmu\u015ftur. Bu tart\u0131\u015fmaya kat\u0131larak biz de \u201cS\u00fcnni Paradigman\u0131n Olu\u015fumunda \u015eafii\u2019nin Rol\u00fc\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir derleme yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131k. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131l Diyarbak\u0131r \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi’ndeki hocalar\u0131m\u0131z\u0131n \u0130mam \u015eafii\u2019nin miras\u0131 konusunda uluslar aras\u0131 bir sempozyum d\u00fczenlediklerini de bu vesileyle belirtmekte yarar vard\u0131r. \u00dcmmet-i Muhammed\u2019in bu konuda makul d\u00fczeyde \u201ca\u00e7\u0131k, net, sa\u011fl\u0131kl\u0131, uygulanabilir\u201d bir \u00e7er\u00e7evede bulu\u015fabildi\u011fini s\u00f6ylemek tabii ki zordur. Maalesef tarihten gelen farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar, zenginlikler ve imk\u00e2nlar olarak g\u00f6r\u00fclece\u011fine, kat\u0131 bir mezhep taassubuna malzeme yap\u0131lm\u0131\u015f, rahmete vesile k\u0131l\u0131nmas\u0131 gerekirken azab kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n iki kanad\u0131n\u0131 olu\u015fturan Ehl-i s\u00fcnnet ve \u015eia aras\u0131nda bu konuda tarihten tevar\u00fcs eden ne gibi farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r? <\/strong><\/p>\n Bu konuda birtak\u0131m farkl\u0131l\u0131klar varsa da, bunlar\u0131n yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilerek ger\u00e7ekten ortada farklar\u0131n bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 da sorgulanmal\u0131d\u0131r ki, bunu kendisine g\u00f6rev edinmi\u015f olan Irak\u2019\u0131n ele\u015ftirel akl\u0131n temsilcisi, g\u00fczide evlad\u0131, dostum Ahmed el-K\u00e2tib hemen b\u00fct\u00fcn eserlerinde iki ak\u0131m aras\u0131ndaki fark\u0131n sahici olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u0130ki yakla\u015f\u0131m aras\u0131ndaki fark\u0131n dini de\u011fil, siyasi ve tarihi oldu\u011funa s\u0131kl\u0131kla vurgu yapan Ahmed el-Katib\u2019in en \u00f6nemli eseri \u201c\u015eia\u2019da Siyasal D\u00fc\u015f\u00fcncenin Geli\u015fimi\u201d Kitabiyat Yay\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 gibi, \u0130stanbul’daki bir ba\u015fka yay\u0131nevi onun di\u011fer eserlerini terc\u00fcme edip yay\u0131mlamaktad\u0131r. Ayr\u0131ca www.alkatib.co.uk sitesinden onun b\u00fct\u00fcn eserlerinin Arap\u00e7a ve T\u00fcrk\u00e7e olarak indirilmesi de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n Bu alanda ya\u015fanan kaynak sorunu akideye taalluk eden cinsten bir sorun mudur yahut akideye taalluk eden boyutlar\u0131 var m\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n Elbette akideye taalluk eden boyutu, tersinden s\u00f6z konusudur. Zira Kur\u2019an esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u2013usul-i f\u0131k\u0131h tabiriyle- \u201cnass\u201d ya da \u201cz\u00e2hir\u201d denebilecek \u00f6l\u00e7\u00fcde ayetlerde a\u00e7\u0131k ve net iman esaslar\u0131 neredeyse b\u00fct\u00fcn mezheplerde ayn\u0131 \u015fekilde s\u00f6z konusu iken, baz\u0131 \u00e7evrelerce ilave iman esaslar\u0131 olarak kabul edilen hususlar asl\u0131nda yoruma dayal\u0131d\u0131r ve dolay\u0131s\u0131yla ictihad\u00eedir. Kanaatimce iman meselesindeki i\u00e7tihad\u0131 konular\u0131 bir iman-k\u00fcf\u00fcr meselesi olarak de\u011fil, ilmi bir tart\u0131\u015fma konusu olarak g\u00f6rmek daha isabetlidir. Muhtemelen bu sebepledir ki Re\u2019y ehlinden pek \u00e7ok \u0130slam \u00e2limi \u2013 mesela es-Serahs\u00ee usul-i f\u0131kha dair eserinde \u2013 Havz, Kevser, S\u0131rat v.b. konular\u0131n temelinde m\u00fctevatir olmayan rivayetlere dayand\u0131\u011f\u0131 ve kabul\u00fcn\u00fcn zorunlu olmad\u0131\u011f\u0131, bunlar\u0131 Peygamberimizin s\u00f6z\u00fc olarak kabul etmeyenlerin dinden \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n s\u00f6z konusu edilemeyece\u011fini a\u00e7\u0131k bir dille ifade etmektedir.<\/p>\n Gelenek\u00e7i\/selefi olarak nitelenen yakla\u015f\u0131m ile reformist\/modernist olarak nitelenen yakla\u015f\u0131m aras\u0131nda dinin kaynaklar\u0131na y\u00f6nelik alg\u0131m\u0131z, yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131z nas\u0131l bir manzara arz etmektedir?<\/strong><\/p>\n \u0130lkinde \u201cak\u0131l\u201d devre d\u0131\u015f\u0131 iken, ikincisinde – ‘reformist-modernist’ yerine ben ‘yenilik\u00e7i tecdid-i\u00e7tihad yanl\u0131lar\u0131’ ifadesinin daha isabetli oldu\u011fu kanaatindeyim- \u00f6nemli bir yeri vard\u0131r. \u0130lkinde Kur\u2019an\u2019\u0131n merkezi ve \u00f6ncelikli yerine mukabil ikincisinde vahy-i gayr-i metluvv anlay\u0131\u015f\u0131yla rivayetler de Kur\u2019an seviyesine \u00e7\u0131kar\u0131labilmektedir. \u0130lki laf\u0131zlara s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131 ba\u011fl\u0131 literalist-laf\u0131zc\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 benimserken, ikincisi makas\u0131d yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Elbette bunlar son derece genel de\u011ferlendirmeler olup, ayr\u0131nt\u0131lara girildi\u011finde \u00e7e\u015fitli farkl\u0131l\u0131klar da s\u00f6z konusu olabilmektedir.<\/p>\n Kur’an d\u0131\u015f\u0131nda S\u00fcnnet, \u0130cma, K\u0131yas konusunda analitik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 \u00fczerinden olu\u015fturulan “modernist” etiketinin as\u0131ll\u0131 ve as\u0131ls\u0131zl\u0131\u011f\u0131 nedir? Modernist yakla\u015f\u0131m ‘yeni’ bir \u015fey midir?<\/strong><\/p>\n Asl\u0131nda bu yakla\u015f\u0131m \u2013 modernist yerine yenilik\u00e7i, tecdid-ictihad \u00e7izgisinde, ele\u015ftirel yakla\u015f\u0131m ifadesi daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 olur \u2013 o kadar da yeni de\u011fildir. Hz. Ai\u015fe, \u00d6mer, Ali, \u0130bn Mes\u2019ud gibi dinde fakih sahabiler \u2013 hatta bizzat Hz. Peygamber \u2013 bu \u00e7izginin kurucular\u0131 say\u0131l\u0131rlar. Ususl-i f\u0131k\u0131h ve kelam literat\u00fcr\u00fc bu \u00e7izgiye ait say\u0131s\u0131z \u00f6rnekle doludur. Bizzat Kur\u2019an\u2019\u0131n bile taklit\u00e7ili\u011fi de\u011fil ele\u015ftirel akla dayal\u0131 tahkiki \u00f6nerdi\u011fini savunan pek \u00e7ok \u0130slam \u00e2limi vard\u0131r. Modernist ile Bat\u0131c\u0131lar\u0131 de\u011fil \u0130slam modernistleri de denilen yenilik\u00e7ileri anlayacak olursak, bu \u00e7izginin tarihteki Ehl-i Re\u2019y \u00e7izgisinin devam\u0131 olarak nitelendirilmesi de \u00e7ok yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r.<\/p>\n Gelenek\u00e7i kanad\u0131n t\u0131kan\u0131kl\u0131k ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 noktalar var m\u0131d\u0131r? E\u011fer varsa, bu noktalarla y\u00fczle\u015fmek ve \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri getirmek konusunda ne t\u00fcr bir tablo var kar\u015f\u0131m\u0131zda?<\/strong><\/p>\n Elbette vard\u0131r. Bu t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 a\u015fman\u0131n ilk ad\u0131m\u0131, gelene\u011fin en zay\u0131f ve sa\u011fl\u0131ks\u0131z k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 de\u011fil, en sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve hala ge\u00e7erli y\u00f6nlerini almak y\u00f6n\u00fcnde atmak gerekir. Tabii b\u00fct\u00fcn renk, ton, \u00e7izgi ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131yla S\u00fcnni (Hanefi, Maliki, \u015eafii, Hanbel\u00ee, E\u015f\u2019ari, Maturidi, Selefi, Sufi, Zahiri), \u015eii (On \u0130ki \u0130mamc\u0131, Zeydi, \u0130smaili v.d.), Mutezili ve \u0130badi b\u00fct\u00fcn \u0130slam gelene\u011fini ayr\u0131m yapmadan bir b\u00fct\u00fcn olarak sahiplenmek de \u015fartt\u0131r. Ancak bir b\u00fct\u00fcn olarak sahiplenilen b\u00fct\u00fcn alt gelenekleri de \u2013Fazlur Rahman\u2019\u0131n ifadesiyle\u2013 tenkit s\u00fczgecinden ge\u00e7irerek de\u011ferlendirmek gerekir ki, buna Fazlur Rahman \u201cAyd\u0131nlanm\u0131\u015f Muhafazak\u00e2rl\u0131k\u201d ad\u0131n\u0131 vermektedir.<\/p>\n Hem ge\u00e7mi\u015fi hem de bug\u00fcn\u00fc esas alarak \u015funu sormak istiyorum: \u0130slam hukukunda ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir ekol\u00fcn m\u00fcmessili diyebilece\u011fimiz \u015eat\u0131b\u00ee’nin `makasidu’\u015f-\u015feria` anlay\u0131\u015f\u0131 ile `modernist` olarak isimlendirilen \u00e7izginin kaynak meselesine y\u00f6nelik katk\u0131lar\u0131 nedir ve \u00e7\u00f6z\u00fcme dair ne gibi imk\u00e2nlar bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r?<\/strong><\/p>\n Bu damar mutlaka geli\u015ftirilmeli ve g\u00fc\u00e7lendirilmelidir. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n Ehl-i Re\u2019y ve onlar\u0131n \u00f6nc\u00fcleri olan sahabe ve tabiinin yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n bir uzant\u0131s\u0131 oldu\u011fu da unutulmamal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00f6z\u00fcmler konusunda bu yakla\u015f\u0131m \u00f6nemli potansiyelleri b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131rmakla birlikte, hen\u00fcz \u0130slam entelijans\u0131yas\u0131nda hak etti\u011fi ihtimama kavu\u015ftu\u011funu s\u00f6ylemek zordur. Kur’an kendisini, \u015f\u00fcphe olmayan kitap olarak vasfeder, malum. Ayn\u0131 \u015fekilde Allah’\u0131n korumas\u0131 alt\u0131nda oldu\u011funu biliyoruz. Kur’an’\u0131n de\u011fi\u015ftirilemeyece\u011fi ve Allah taraf\u0131ndan korunaca\u011f\u0131 hakikati onun kaynak olma keyfiyetinin hangi boyutunu in\u015fa eder? Ayn\u0131 \u015fekilde di\u011ferlerinin… Bu konudaki endi\u015feleriniz yerinde olup, bu konudaki yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131 \u201c\u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde S\u00fcnnet-Ele\u015ftirel Bir Yakla\u015f\u0131m\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda geni\u015f bir \u015fekilde g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n Hadis hususunda her \u015fey \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcp halledilmi\u015f midir yoksa “acilen \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken” problemler var m\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n Bu konuda da g\u00f6r\u00fc\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi \u201c\u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde Hadis Metodolojisi\u201d ile \u201cAlternatif Hadis Metodolojisi\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131mda ve pek \u00e7ok makale ve tebli\u011fde sizlerin istifadesine sunmu\u015f bulunuyorum.<\/p>\n Kaynaklar hususunda \u00e7ok yayg\u0131n olan bir yakla\u015f\u0131m da kaynaklarla aram\u0131za “arac\u0131” koymak. (“\u00dcstadlar bilir, biz kimiz ki anlayal\u0131m…” yakla\u015f\u0131m\u0131) Bu yakla\u015f\u0131m\u0131 tenkid zihniyeti ili\u015fkisi hakk\u0131nda neler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/strong><\/p>\n Bu arac\u0131lar sadece g\u00f6r\u00fc\u015fleri dinlenmesi i\u00e7indir, mutlak anlamda itaat edilmesi i\u00e7in de\u011fil. G\u00f6r\u00fc\u015fleri Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e l\u00e2fzen ve ruhen uygun de\u011filse, kim olursa olsun reddetmekte teredd\u00fct etmemek gerekir. \u0130lkemiz \u0130bn Teymiyye\u2019nin \u201cAllah\u2019\u0131n kitab\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda hatadan salim bir kitap yoktur\u201d s\u00f6z\u00fc ile, \u0130mam-Azam\u2019\u0131n sahabe ve tabiin i\u00e7in s\u00f6yledi\u011fi \u201c onlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerinden tercih etti\u011fimi al\u0131r\u0131m, onlar nas\u0131l i\u00e7tihat yapm\u0131\u015fsa ben de kendi i\u00e7tihad\u0131m\u0131 yapar\u0131m\u201d s\u00f6z\u00fc ve \u0130mam M\u00e2lik\u2019in \u201cHz. Peygamber d\u0131\u015f\u0131nda herkesin s\u00f6z\u00fc kabul de edilir, red de…\u201d s\u00f6z\u00fc olmal\u0131d\u0131r. Tabii bu s\u00f6zleri s\u00f6yleyenlerin seviyesinde ciddi bir ilmi birikimi elde etmek \u015fart\u0131yla.<\/p>\n S\u00fcnnnet-i Rasulullah konusunda \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n sebebi, t\u0131kan\u0131kl\u0131k ya\u015fan\u0131yor mu ger\u00e7ekten de… Yoksa bize mi t\u0131kan\u0131kl\u0131k ya\u015fan\u0131yormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor?<\/strong><\/p>\n Teorik olarak \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken t\u0131kan\u0131klar da var, sadece bizlerin uygulamadaki isteksizlik, tembellik ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131m\u0131zdan kaynaklananlar da var. \u00d6zellikle sosyal-toplumsal boyutu itibariyle S\u00fcnnete ba\u011fl\u0131l\u0131k konusunda ciddi eksiklik ve ihmallerimiz var.<\/p>\n “Arap toplumlar\u0131n\u0131n ‘s\u00fcnnet-hadis’ konusunda zihinlerinde herhangi bir belirsizlik yok ve \u00e7er\u00e7evesi belli bir anlay\u0131\u015f oturmu\u015f” \u015feklindeki yakla\u015f\u0131m\u0131 ve bunun kar\u015f\u0131s\u0131nda s\u00fcnnet ve i\u00e7tihad\u0131 diriltme iddias\u0131nda olan \u00e7izginin gayreti nas\u0131l anla\u015f\u0131lmal\u0131? <\/strong><\/p>\n Arap d\u00fcnyas\u0131yla ilgili bu de\u011ferlendirmeyi bu \u015fekliyle daha \u00f6nce duymad\u0131m. Bu konuda daha geni\u015f bir bilgi elde edilmeden bu konuda bir \u015fey s\u00f6ylemek benim i\u00e7in erken say\u0131l\u0131r.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmanlar nezdinde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kaynak bilincinin varl\u0131\u011f\u0131ndan bahsedebilir miyiz? Bir “kaynak bilinci”nin gerekli\u011finden bahsedersek, bunun i\u00e7ini nas\u0131l doldurmam\u0131z gerekir? Bu konuda gerek akademik gerekse halk aya\u011f\u0131nda y\u00fcklenilmesi gereken sorumlulu\u011fun keyfiyeti nedir?<\/strong><\/p>\n Bu sorulara m\u00fcspet cevap vermek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu sebepledir ki \u015fahsen birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r y\u00fcksek lisans derslerinde \u201cKaynak Metodolojisi\u201d adl\u0131 bir ders vermeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m gibi, \u2018Alternatif Hadis Metodolojisi\u2019 adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda da bu konuda birtak\u0131m b\u00f6l\u00fcmlere yer verdim. \u0130slami ilimler ve \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesi alan\u0131nda b\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131m, hatta disiplin ihdas\u0131na acilen ihtiya\u00e7 oldu\u011funu rahatl\u0131kla ifade edebilirim.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kendi kaynaklar\u0131yla tan\u0131\u015fmas\u0131nda ‘oryantalist etki’ ne gibi bir tesir yaratm\u0131\u015ft\u0131r?<\/strong><\/p>\n Bu konunun biraz abart\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kanaatindeyim. Zira bir etkiden s\u00f6z edebilmek i\u00e7in \u00f6nce \u201cokumak\u201d gerekir. Ba\u015fta \u0130lahiyat ve Diyanet camias\u0131 olmak \u00fczere konuyla ilgilenenlerin kitap okuduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek zordur. \u00d6te yandan, oryantalistler yekpare bir yap\u0131da de\u011fildir. Genellikle bu gibi sorular soruldu\u011funda zihinlerde oryantalist \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n olumsuz y\u00f6nleri zihinde bulundurularak sorulmaktad\u0131r. Ancak kraldan ziyade kralc\u0131, yani kaynaklar konusunda M\u00fcsl\u00fcmanlardan bile iyimser davranan oryantalistlerin mevcudiyeti genellikle g\u00f6z ard\u0131 edilmektedir. Bir de adalet ve insaf\u0131 elden b\u0131rakmayan, ciddi bilim adam\u0131 olmaktan taviz vermeyenlerin de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamak gerekir.<\/p>\n