ESAM \u00c7AR\u015eAMBA KONFERANSLARI – ANKARA,04\/04\/2007<\/p>\n
Ele almak istedi\u011fim konu asl\u0131nda akademik bir konu olmaktan ziyade \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in ve biz M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in var olu\u015fsal \u00f6nemi olan bir problem. M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fanmas\u0131 hayata ge\u00e7irilmesi gereken bir hedef ve ideal olarak kabul eden ve bunu sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015ftirebilmek i\u00e7in \u0130slam konusunda bilimsel bilginin zorunlu ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funa inanan ve bu noktaya gelmi\u015f bir insan olarak, akademik olanlar da dahil b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131n nihai hedefinin asl\u0131nda netice itibariyle yery\u00fcz\u00fcnde \u0130slami bir var olu\u015fun imkanlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak ve imkan nispetinde \u0130slami var olu\u015fu ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in katk\u0131da bulunmak oldu\u011funu belirtmem gerekir.<\/p>\n
Bu ise \u015f\u00fcphesiz her M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n en tabii g\u00f6revidir. Bu perspektiften yola \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda zaten \u0130slam ve \u0130slam birli\u011fi konusu her M\u00fcsl\u00fcman i\u00e7in bir siyasi proje olmaktan \u00f6nce dindarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmazsa olmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kur\u2019an\u2019da pek \u00e7ok ayet \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131ndaki yegane ba\u011f\u0131n onlar\u0131 bir araya getiren ba\u011f\u0131n etnik, k\u00fclt\u00fcrel, cins veya stat\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sadece ve sadece bu dinin ideallerine m\u00fc\u015ftereken ba\u011flanman\u0131n yeterli oldu\u011funu, M\u00fcsl\u00fcman olman\u0131n \u0130slam karde\u015fli\u011fi ortak paydas\u0131nda bulu\u015fmak oldu\u011funu Kuran-\u0131 Kerim 1400 seneden beri g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde seslendirmektedir. Bu noktada ilmi,fikri ve akademik a\u00e7\u0131dan her hangi bir problem yoktur. Burada benim ele almak istedi\u011fim konu daha ziyade bunu m\u00fc\u015fahhas bir projeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek veya bu \u0130slam birli\u011fini, fiilen ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi m\u00fcmk\u00fcn olan bir hedef haline getirmek, bu hedefe ula\u015fmak i\u00e7in \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki geli\u015fmeleri izlemek ve gelece\u011fe y\u00f6nelik m\u00fc\u015fterek ortak bir projeksiyon yapmak, yani gelecekte hangi ad\u0131mlar\u0131 atmam\u0131z uygun olur, neler yapabiliriz, bu konular\u0131n \u00fczerinde durmak olacakt\u0131r.<\/p>\n
Bunu yaparken de sadece bir ilahiyat\u00e7\u0131 olarak sahip oldu\u011fum teorik bilgiyle de\u011fil de, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131yla 1975 li y\u0131llardan itibaren ilgilenen, 30 senedir a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u015fu veya bu \u015fekilde bu co\u011frafyan\u0131n i\u00e7inde bulunma imkan\u0131n\u0131 elde etmi\u015f biri olarak, ama \u00f6zelikle son 2-3 y\u0131l i\u00e7erisinde, bilhassa Do\u011fu Konferans\u0131 Giri\u015fimi \u00e7er\u00e7evesinde \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n hemen hemen pek \u00e7ok \u00fclkesini gezme, oradaki entelekt\u00fcellerle irtibatta bulunma ve ortak bir tak\u0131m projelerde yer alma imkan\u0131 buldum. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u015fu anda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu problemlerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in fikir \u00fcretme s\u00fcrecini bire bir ya\u015fayan biri olarak hem intibalar\u0131m, hem de o b\u00f6lgelerdeki geli\u015fmeler \u00e7er\u00e7evesinde konuyu ele almak istiyorum.<\/p>\n
\u0130slam birli\u011fi Kur\u2019an-\u0131 Kerimde ilk defa temelleri at\u0131lm\u0131\u015f bir ideal olmas\u0131na ra\u011fmen, bug\u00fcnk\u00fc \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda alg\u0131lanan \u015fekliyle bir \u0130slam birli\u011fi fikri asl\u0131nda 19. y\u00fczy\u0131lda Cemalettin AFGAN\u0130 ile ba\u015flayan ve sonra sultan Abd\u00fclhamit Han\u2019\u0131n da siyasi alanda Pan-\u0130slamizm ideolojisini veya idealini desteklemesiyle geli\u015fen bir fikirdir. Ayn\u0131 zamanda Osmanl\u0131n\u0131n son d\u00f6neminde ortaya \u00e7\u0131kan \u00fc\u00e7 hareketten biridir. Osmanl\u0131 y\u0131k\u0131lmaya maruz kald\u0131\u011f\u0131 zaman \u00fc\u00e7 temel fikir ak\u0131m\u0131 vard\u0131; y\u0131k\u0131lmadan kurtulmak i\u00e7in baz\u0131 kesimler T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck yani T\u00fcrk ortak paydas\u0131nda birle\u015ferek Osmanl\u0131 imparatorlu\u011funu aya\u011fa kald\u0131rmak gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. Bir k\u0131sm\u0131 \u0130slamc\u0131l\u0131k projesinden yola \u00e7\u0131k\u0131yordu, bunun d\u0131\u015f\u0131nda Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k vard\u0131. benim burada \u00fczerinde durmak istedi\u011fim \u0130slamc\u0131l\u0131k ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ele al\u0131nacak olan ve sultan Abd\u00fclhamit Han\u2019\u0131n siyasi d\u00fczlemde Pan-\u0130slamizim olarak, Cemalettin Afgani\u2019nin de fikri ve entelekt\u00fcel temellerde ele almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir harekettir. Bu hareket 19. ve 20. y\u00fczy\u0131ldaki b\u00fct\u00fcn \u0130slami hareketlere a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131 ile bu noktada 20. y\u00fczy\u0131ldaki \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki geli\u015fmelerin en temel karakteristi\u011finin \u201c\u00fcmmet\u201d fikri yani b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n birli\u011fi fikri oldu\u011funu rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebilirim. Ancak Afgani\u2019nin ortaya att\u0131\u011f\u0131 bu fikir \u00e7e\u015fitli renklere b\u00fcr\u00fcnerek \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda zaman zaman tezah\u00fcr etmi\u015ftir. Bunlar bazen Hilafet hareketleri olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r, bazen de \u0130slamc\u0131l\u0131k hareketi olarak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde oldu\u011fu gibi devam etmektedir. Yak\u0131n zamanlarda D-8\u2019ler hareketi olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yine yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte \u00f6zellikle \u0130ran \u0130slam devriminden sonra devrimin \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlara a\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 \u00f6zg\u00fcven sayesinde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n tekrar birle\u015febilecekleri ve bir arada hareket edebilecekleri \u0130slam birli\u011fi fikri yeniden g\u00fc\u00e7lenmi\u015ftir.<\/p>\n
Bu g\u00fcne kadar ittihat-\u0131 \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesi, Hilafet hareketi, veya \u0130slamc\u0131l\u0131k hareketleri olarak bilinen bu hareketlerin en temel \u00f6zelli\u011fi sivil hareketler olmas\u0131d\u0131r. Sultan Abd\u00fclhamit Han\u0131n projesini d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakacak olursak Cemalettin Afgani\u2019nin ideali veyahut da g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki \u0130slamc\u0131l\u0131k hareketleri, hilafet hareketleri, sonu\u00e7 itibariyle b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bir arada, siyasi, ekonomik, askeri k\u00fclt\u00fcrel i\u015fbirli\u011fi yaparak ortak hareket etmeleri gerekti\u011fi fikrini i\u015fleyen \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki \u00e7e\u015fitli hareketlerdir. Bu hareketlerin \u00f6n\u00fcnde \u2018da\u011f\u0131lma\u2019 s\u00fcrekli bir engel olu\u015fturmu\u015ftur. Bir ba\u015fka ifadeyle bu engel ulus devlet yap\u0131lar\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 ve Osmanl\u0131 imparatorlu\u011fu par\u00e7aland\u0131ktan sonra birtak\u0131m suni s\u0131n\u0131rlar \u00e7izilerek b\u00f6lgedeki devlet yap\u0131lar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alar halinde b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f, bu \u00fclkelerin bir araya gelmelerini engellemek i\u00e7in gerekli s\u00fcrt\u00fc\u015fme noktalar\u0131 ortada b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f ve \u0130slam \u00fclkelerinin birle\u015fmeleri engellenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu g\u00fcn gelinen noktada B\u00fcy\u00fck Orta Do\u011fu projesi ve benzeri projelerle, par\u00e7alanm\u0131\u015f olan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funu daha mikro d\u00fczeyde par\u00e7alama \u00e7abalar\u0131 s\u00fcrmektedir. Bu konuya daha sonra tekrar de\u011finece\u011fiz. \u0130slam \u00fclkeleri aras\u0131nda \u0130slam Konferans\u0131 Te\u015fkilat\u0131 gibi bir tak\u0131m te\u015febb\u00fcsler olmas\u0131na ve di\u011fer bir tak\u0131m kurulu\u015flar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ve bu y\u00f6nde sarf edilen \u00e7abalara ra\u011fmen \u0130slam birli\u011fi hen\u00fcz bu noktada m\u00fc\u015fahhas ad\u0131mlar\u0131n at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u015fahhas bir projeye d\u00f6n\u00fc\u015fememi\u015ftir. Bunun da \u00f6n\u00fcnde iki temel engel vard\u0131r: Birisi bu \u0130slam birli\u011finin siyasi iradeler eliyle ger\u00e7ekle\u015ftirilmek istenmesinin getirdi\u011fi zorluklard\u0131r; zira bu \u0130slam \u00fclkelerinde Ma\u011fripten Endonezya\u2019ya kadar b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerde b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Bat\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil eden veyahut kendi saltanat \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 \u00f6n planda tutan, \u0130slam \u00fcmmetinin menfaatlerini ikinci plana itebilen y\u00f6netimlerin varl\u0131\u011f\u0131 ciddi bir engel olu\u015fturmaktad\u0131r. Ma\u011fripten itibaren b\u00fct\u00fcn \u00fclkelere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hepsinde despotik yap\u0131lar ve y\u00f6netimlerin oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Fas da krall\u0131k var, kral \u00f6ld\u00fc, yerine o\u011flu kral oldu. Cezayir\u2019de bir demokrasi tecr\u00fcbesi ya\u015fand\u0131 fakat bu yine Bat\u0131 destekli bask\u0131larla demokrasi lin\u00e7 edildi. Libya tek adam y\u00f6netimiyle y\u00fcr\u00fcyor. Tunus en az T\u00fcrkiye\u2019deki kadar bask\u0131c\u0131 despot bir y\u00f6netim s\u00f6z konusu, M\u0131s\u0131r\u2019da yine tek adam y\u00f6netimi var. \u00dcrd\u00fcn krall\u0131k, Irak tek adam y\u00f6netimi, Suudi Arabistan krall\u0131k, ondan sonra Suriye\u2019de hala tek adam y\u00f6netimi var. Haf\u0131zu\u2019l- Esed d\u00f6nemindekinden nispeten daha iyi olsa da. T\u00fcrkiye\u2019de zaten belli bir ideolojinin egemenli\u011fine dayal\u0131 bir t\u00fcr oligar\u015fik despotizm var. Yine milletin iradesini yans\u0131tmayan ve milletin iradesine ipotek koyan bask\u0131c\u0131 bir y\u00f6netim s\u00f6z konusu idi \u0130ran\u2019da, zira \u015eah vard\u0131. Pakistan\u2019da \u015fu anda askeri y\u00f6netimler var. Sudan\u2018da her ne kadar demokratik bir yap\u0131 var ise de sonu\u00e7 itibariyle uzun s\u00fcre bir generalin, bir askerin y\u00f6netiminde Sudandaki idarenin yap\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamak laz\u0131m.<\/p>\n
Bu siyasi yap\u0131lar\u0131n kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 \u00f6n plana almalar\u0131ndan dolay\u0131 \u0130slam birli\u011finin, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bir araya gelip bir birlik olu\u015fturmalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne bizatihi kendileri engel te\u015fkil etmi\u015flerdir. Tabii ki, Milliyet\u00e7ilik, ulus\u00e7uluk, kavmiyet\u00e7ilik, b\u00f6lgecilik, gibi anlay\u0131\u015flar \u0130slam birli\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirme \u00f6n\u00fcnde esas b\u00fcy\u00fck engeli te\u015fkil etmi\u015flerdir. Bunlar \u00f6zellikle \u0130slam \u00fclkelerinin bir araya gelmesini engellemek i\u00e7in d\u0131\u015far\u0131dan i\u00e7eriye sokulmu\u015f olan bir tak\u0131m ideolojiler veya d\u00fc\u015f\u00fcncelerdir. Bunlar i\u00e7erisinde, etnik temele dayanan bir yakla\u015f\u0131m olarak \u00f6zellikle Orta Do\u011fu\u2019da Arap\u00e7\u0131l\u0131k\/Baas hareketi, ard\u0131ndan 1960-1970\u2019li y\u0131llarda Sosyalizmin y\u00fckselen de\u011fer oldu\u011fu d\u00f6nemlerde bu gibi ideolojiler \u0130slam birli\u011finin \u00f6n\u00fcnde bir engel te\u015fkil etmi\u015f ve \u015fu anda da bir Arap birli\u011fi kurulu\u015fu var b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Araplar\u0131n birli\u011fini merkeze alan bir birliktelik \u00e7abas\u0131 sergilenmi\u015ftir, onun d\u0131\u015f\u0131nda \u0130ran kendi \u00e7evresinde \u015eii d\u00fcnyas\u0131n\u0131 merkeze alan bir yap\u0131lanma i\u00e7erisine gitmi\u015ftir. Uzak do\u011fuda Hindistan Pakistan Endonezya ve Malezya \u00e7er\u00e7evesinde de ayr\u0131 bir yap\u0131lanma y\u00f6n\u00fcne gidilmi\u015ftir. Rusya\u2019da demir perde blo\u011funun \u00e7\u00f6kmesi sonucunda T\u00fcrk etnik temelinde bir birliktelik olu\u015fturulmas\u0131 \u00e7abas\u0131 sergilenmi\u015ftir. Bunlar \u00f6zellikle T\u00fcrki Cumhuriyetler dedi\u011fimiz \u00fclkelerdir ki, T\u00fcrkiye\u2019nin a\u011fabeylik rol\u00fcne soyunmas\u0131 ve bunlar\u0131 \u00e7ekip \u00e7evirerek bir birlik olu\u015fturma \u00e7abalar\u0131 daha sonra fiyaskoyla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lge \u00fclkelerine a\u011fabeylik yapma \u00e7abalar\u0131 geri tepmi\u015ftir ve sonu\u00e7 itibariyle \u015fu andaki T\u00fcrki cumhuriyetlerde, T\u00fcrkiye\u2019nin y\u00f6netimine tav\u0131r alacak kadar son derece olumsuz geli\u015fmeler sergilenmi\u015ftir.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler esnas\u0131nda, bir yandan sol ideolojik hareketler ve etnik temele dayal\u0131 bir tak\u0131m yap\u0131lanmalar \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki birli\u011fi engellerken, \u00f6te yanda 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda \u0130slam birli\u011fi hedeflerini zedeleyecek bir tak\u0131m farkl\u0131 yeni ideolojilerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 da sonu\u00e7 olarak bug\u00fcne gelinceye kadar \u0130slam birli\u011fi hedefinin ger\u00e7ekle\u015fmesini engellemi\u015ftir. Hem siyasi fakt\u00f6rler, hem de ideolojik fakt\u00f6rler bunu engellemi\u015ftir. Ancak 11 Eyl\u00fcl hadisesinden sonra \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda insanlar \u00f6zellikle sivil toplum kesimleri \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n gelece\u011finin kendilerini y\u00f6netenlere teslim edilemeyecek kadar \u00e7ok vahim ve \u00f6nemli oldu\u011funu fark ettiler ve bunlar bu tespitin ard\u0131ndan M\u00fcsl\u00fcmanlar kendi aralar\u0131nda bir i\u015fbirli\u011fi imkan\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rma noktas\u0131na geldi .Bu noktada \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda 11 Eyl\u00fclden sonra \u00f6ncelikle Afganistan, Irak, L\u00fcbnan ve Filistin ekseninde b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bir i\u015f birili\u011fi yapma noktas\u0131nda bulu\u015ftu\u011funu, \u00f6zellikle ayd\u0131n kesimlerin bir araya geldi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu bir araya geli\u015fler, \u0130slami hareketlerin, \u0130slami gruplar\u0131n bir araya gelmesinden ziyade, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda vicdani bir hareket olarak b\u00fct\u00fcn gruplar\u0131n, b\u00fct\u00fcn kesimlerin bir araya gelmesi \u015feklinde olmu\u015ftur.
\n\u0130slam d\u00fcnyas\u0131 dedi\u011finiz zaman, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 kavram\u0131n\u0131n ne anlama geldi\u011fini de masaya yat\u0131rmak gerekti\u011fi ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 dedi\u011fimiz zaman Ma\u011fripten Endonezya\u2019ya kadar bir bu\u00e7uk milyar civar\u0131ndaki bu n\u00fcfusun sadece M\u00fcsl\u00fcmanlardan ibaret bir yap\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, onlar\u0131n i\u00e7erisinde H\u0131ristiyanlar\u0131n da oldu\u011funu, mesela M\u0131s\u0131r\u2019da yedi milyon, L\u00fcbnan\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck kesiminde H\u0131ristiyan n\u00fcfus bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda bulunan \u00e7e\u015fitli dini, etnik ve az\u0131nl\u0131k gruplar\u0131n ayn\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar gibi \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n tek bir v\u00fccut halinde hareket etmesi gerekti\u011finde hem fikir oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc. \u00d6zellikle 11 Eyl\u00fcl olaylar\u0131ndan sonra H\u0131ristiyan\u2019\u0131yla M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131yla hemen hemen hepsinin ayn\u0131 noktada bir araya geldikleri g\u00f6r\u00fcld\u00fc. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda \u00fcmmetin birli\u011fi fikrini tart\u0131\u015f\u0131rken \u00f6nce \u00fcmmetin ne oldu\u011fu konusunda da net bir fikre sahip olmam\u0131z gerekiyor. \u0130ran devriminde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n solla i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131klar\u0131n\u0131 biliyoruz. Onun d\u0131\u015f\u0131nda bir \u00e7ok \u0130slam \u00fclkesinde de \u0130slami hareketlerin sol hareketler ile zaman zaman i\u015f birli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Ayn\u0131 \u015fekilde g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de M\u0131s\u0131r, Cezayir, Tunus, Fas gibi \u00fclkelerde \u0130slami hareketlerin yine sistem muhalifi sol hareketlerle m\u00fc\u015ftereken hareket etti\u011fini biliyoruz. Fas\u2019ta mesela AKP belediye se\u00e7imlerinde sol partilerle i\u015f birli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r ve \u015fu anda se\u00e7imi kazand\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok belediyede AKP mensubu bir belediye ba\u015fkan\u0131 yan\u0131nda sol partiden birisi, ya da aksi s\u00f6z konusu olabilir. Tunus\u2019ta ayn\u0131 \u015fekilde despot y\u00f6netimlere kar\u015f\u0131 bu y\u00f6netimi de\u011fi\u015ftirmek amac\u0131yla b\u00fct\u00fcn muhalif gruplar ortakla\u015fa hareket etme noktas\u0131na gelmi\u015flerdir. Tunus\u2019ta mesela ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc konusunda biliyorsunuz \u00e7ok ciddi bir tak\u0131m geli\u015fmeler oldu. T\u00fcrkiye\u2019dekine benzer hatta daha sert bir tak\u0131m yasaklamalar uygulanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Buna kar\u015f\u0131 Tunus\u2019ta da sadece \u0130slami kesim de\u011fil, b\u00fct\u00fcn \u0130slami gruplar ve bunlara ek olarak b\u00fct\u00fcn sol gruplar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu bir platform \u00e7er\u00e7evesinde bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin temin edilmesi i\u00e7in m\u00fccadeleye giri\u015fildi ve halende bu platform devam ediyor. M\u0131s\u0131rda ayn\u0131 \u015fekilde M\u00fcbarek\u2019in bask\u0131c\u0131 y\u00f6netimlerine kar\u015f\u0131 Kifaye(Yeter!) hareketi i\u00e7erisinde \u0130hvanc\u0131 hareketler de yer al\u0131yor, ayn\u0131 zamanda Marksist ve di\u011fer sosyalist hareketler de ayn\u0131 Kifaye hareketin i\u00e7erisinde yer al\u0131yor. Nitekim daha yeni bundan \u00fc\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce 28-29 unda Kahire\u2019de yine uluslararas\u0131 \u201cSiyonizm\u2019e ve Amerikan emperyalizmine kar\u015f\u0131 be\u015finci direni\u015f sempozyumu\u201d yap\u0131ld\u0131. orada da bir yandan sol i\u015f\u00e7i sendikalar\u0131 sivil toplum kurulu\u015flar\u0131, di\u011fer yandan \u0130hvan-\u0131 Muslimin b\u00fct\u00fcn kanatlar\u0131yla, hukuk alan\u0131nda barosuyla, siyasi kanatlar\u0131yla burada yer ald\u0131. Benzer \u015fekilde \u00dcrd\u00fcn\u2019de, Yemen\u2019de, keza Suriye\u2019de, Pakistan\u2019da buna benzer bir tak\u0131m olu\u015fumlar s\u00f6z konusudur.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla \u0130slam birli\u011fi fikrini e\u011fer tart\u0131\u015facaksak bunu \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak ele alarak tart\u0131\u015fmam\u0131z gerekti\u011fi sonucu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Yani sadece M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bir araya gelip bir birlik olu\u015fturmalar\u0131 tek ba\u015f\u0131na yetmiyor. Bunun i\u00e7erisine \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda ya\u015fayan, yani \u0130slam toplumlar\u0131n\u0131n tabii \u00fcyesi olan H\u0131ristiyanlar\u0131, b\u00fct\u00fcn mezhepleriyle, Ortadoksuyla, Katoli\u011fiyle ve elbette ki, \u0130slam medeniyetinin gelece\u011fini \u00f6nemseyen ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n gelece\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan M\u00fcsl\u00fcmanlarla ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen gruplar\u0131 veya cemaat yap\u0131lar\u0131n\u0131 bu s\u00fcrecin i\u00e7erisine dahil etmek gerekti\u011fi sonucu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u0130slam birli\u011finin ger\u00e7ekle\u015fmesi sahici bir imkan m\u0131d\u0131r? Yoksa bir \u00fctopya m\u0131d\u0131r? Bu noktada biraz daha konuya yak\u0131ndan bakmam\u0131z gerekti\u011fi sonucu hemen \u00f6n\u00fcm\u00fcze \u00e7\u0131k\u0131yor. Benim kanaatime g\u00f6re \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndan \u00f6nce iki tane \u00fcmmet projesi \u015fu anda hayata ge\u00e7irilmi\u015f, ya da ge\u00e7irilmek istenmektedir? E\u011fer \u00fcmmet kelimesini bir ideal etraf\u0131nda bulu\u015fmak, yani etnik, dini veyahut da ba\u015fka alt kimlikleri a\u015farak; belli bir ideal etraf\u0131nda toplanmak anlam\u0131nda tan\u0131mlayacak olursak iki temel \u00fcmmetle\u015fme \u00e7abas\u0131ndan bahsedebiliriz. Bunlardan birisi Amerika Birle\u015fik Devletleridir, zira etnik bak\u0131mdan toplama, dini bak\u0131mdan farkl\u0131l\u0131klar i\u00e7eren ve son derece heterojen, homojen olmayan bir yap\u0131dad\u0131r. Ancak Amerikan ideali etraf\u0131nda bu topluluklar birle\u015ftirilerek bu g\u00fcn \u00e7e\u015fitli eyaletlerden olu\u015fan bir \u201cAmerika\u201d devleti olu\u015fturulmu\u015ftur. Benzer bir \u00e7aba Avrupa birli\u011fi \u00e7abas\u0131d\u0131r biliyorsunuz. 50 senelik bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde etnik bak\u0131mdan dini bak\u0131mdan Katolik\u2019iyle, Protestan\u2019\u0131 ile Ortodoks\u2019u ile Frans\u0131z\u2019\u0131 ile Alman\u2019\u0131 ile \u00e7e\u015fitli gruplar\u0131 b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131ran ama ayr\u0131ca \u2018Avrupal\u0131l\u0131k\u2019 ideali etraf\u0131nda toplanan bir yap\u0131lanma s\u00f6z konusudur.
\nB\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler olurken, Bat\u0131\u2019n\u0131n \u201c\u00fcmmet\u201d olmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in \u00f6nerilen model \u201culus devlet\u201d modelidir. Etnik yap\u0131 temeli \u00fczerine ve tek tip etnik yap\u0131, tek din, tek k\u00fclt\u00fcr esas\u0131 \u00fczerine bir devlet yap\u0131lanmas\u0131 Arap \u00fclkelerinde Arap\u00e7\u0131l\u0131k \u00fczerine kurulmaktad\u0131r ve Arap olmayan unsurlar bast\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Mesela Fas\u2019da Fasl\u0131lar\u0131 \u201cberber\u201d olarak biliriz. Berber asl\u0131nda Fas halk\u0131na ve Kuzey Afrika halklar\u0131n\u0131n tamam\u0131na Romal\u0131lar\u0131n takt\u0131\u011f\u0131 bir isimdir; barbar demektir. Fas, Tunus ve Cezayir b\u00f6lgesindeki yerli halk\u0131n orijinal ismi Am\u00e2zi\u011f\u2019dir. Amazi\u011f\u2019lerin k\u00fclt\u00fcrel, etnik ve di\u011fer haklar\u0131 uzun y\u0131llar bask\u0131 alt\u0131nda tutulmu\u015ftur. T\u0131pk\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de K\u00fcrtlerin etnik haklar\u0131n\u0131n bask\u0131 alt\u0131nda tutulmas\u0131, ayn\u0131 \u015fekilde firavun neslinden gelen Arap olmayan Ortadoks K\u0131ptiler de bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r ve Arapla\u015ft\u0131rma politikalar\u0131na maruz kalm\u0131\u015flard\u0131r. Benzer politika Sudan Darfur\u2019daki s\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n sebebini de olu\u015fturmaktad\u0131r. Arap olmayan, M\u00fcsl\u00fcman olmayan unsurlar\u0131 bir yandan M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131rma bir yandan da Arapla\u015ft\u0131rma politikalar\u0131 uygulanmaktad\u0131r. Buralarda uygulanan ulus devlet politikalar\u0131 belli bir noktan\u0131n \u00f6tesine gidemedi\u011fi i\u00e7in Sudan, M\u0131s\u0131r, Fas ve T\u00fcrkiye\u2019de do\u011fu sorununda oldu\u011fu gibi bir tak\u0131m s\u0131k\u0131nt\u0131lara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Temelde \u00f6nce kuzey ve g\u00fcney olarak ikiye ayr\u0131lm\u0131\u015f bir yap\u0131 tesis edilmi\u015f, sonras\u0131nda bu b\u00f6lgelerde bir yandan etnik olarak bir tak\u0131m k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar s\u00f6z konusu olmu\u015f, ayr\u0131ca bu etnik par\u00e7alanmalara ilaveten mezhep temelinde de bir tak\u0131m par\u00e7alanmalar; \u00f6zellikle Yemen\u2019de Zeydiler\u2019le \u015eafiiler ve S\u00fcnniler aras\u0131nda bir par\u00e7alanma ve gerilim ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde, yine Yemende S\u00fcnniler i\u00e7inde \u015eafiiler ve Selefiler aras\u0131nda bir tak\u0131m par\u00e7alanmalar ya\u015fanm\u0131\u015f ve \u015fu anda Yemenin birli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan ciddi s\u0131k\u0131nt\u0131lar do\u011furur hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00d6te yandan Irak\u2019taki hareketin Baasc\u0131 bir hareket oldu\u011fu, Arap olma, Arap\u00e7\u0131l\u0131k hareketinden de \u00f6te Irak\u2019taki yerli etnik unsurlar\u0131 merkeze alan az\u0131nl\u0131k y\u00f6netimine dayand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. T\u0131pk\u0131 Suriye\u2019de oldu\u011fu gibi Nusayrilerin S\u00fcnni ekseriyete mukabil egemen oldu\u011fu gibi Irak\u2019ta da Tikrit merkezli Saddam\u2019\u0131n da mensup oldu\u011fu Tikrit a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 ve Arap k\u00f6keni \u015f\u00fcpheli olan ve Arap olma ihtimali zay\u0131f olan etnik bir tak\u0131m gruplar\u0131n hakim ekseriyetiyle Arap unsura kar\u015f\u0131 yap\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir durum s\u00f6z konusudur. \u0130ran\u2019da da ayn\u0131 \u015fekilde Fars, T\u00fcrk ve K\u00fcrt unsurlar\u0131 \u00f6zellikle devrim esnas\u0131nda bunlar s\u00fcrekli problem olmu\u015ftur. Bug\u00fcn de \u0130ran i\u00e7erisinde bir tak\u0131m \u00e7evreler taraf\u0131ndan bu unsurlar\u0131n problem olabilmesi i\u00e7in uygun zeminler haz\u0131rlanmaktad\u0131r. Hatta zaman zaman T\u00fcrkiye \u00fczerinden \u0130ran\u2019\u0131n i\u00e7erisinde etnik bir par\u00e7alanman\u0131n sa\u011flanmas\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin T\u00fcrk kart\u0131n\u0131 oynamas\u0131 i\u00e7in, T\u00fcrkiye\u2019ye y\u00f6nelik bir tak\u0131m manip\u00fclasyonlar\u0131n ve telkinlerin oldu\u011funu biliyoruz. \u00d6te yandan Malezya, Hindistan ve Pakistan b\u00f6lgesine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Afganistan\u2019da zaten Pe\u015ftunlar v.s Etnik ayr\u0131mlar b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcyle aktif durumdad\u0131r. T\u00fcrkiye, Afgan sava\u015f\u0131nda T\u00fcrk k\u00f6kenlileri desteklerken, Pakistan Pe\u015ftunlar\u0131, kendine yak\u0131n di\u011fer etnik gruplar\u0131 desteklemi\u015ftir. Pakistan\u2019da da etnik temele dayal\u0131 bir gerilim ortam\u0131 s\u00f6z konusudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Pakistan i\u00e7erisinde de benzer yap\u0131lar vard\u0131r. Mesela Malezya\u2019n\u0131n en sorunsuz \u0130slam \u00fclkesi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz. Malezya da \u00f6zellikle Malaylar\u0131n, \u00c7inlilere kar\u015f\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131 bir bask\u0131 politikas\u0131 vard\u0131r ve \u00e7ok enteresand\u0131r. Son yirmi y\u0131la kadar Malezya\u2019da \u00c7inliler ekonomide \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fcler. Bunlara kar\u015f\u0131 Malaylar ikinci s\u0131n\u0131f vatanda\u015f idi. Giderek Malaylar da kendi burjuvalar\u0131n\u0131, ekonomik s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131 yaratt\u0131lar. \u00c7inlilerin tekrar g\u00fc\u00e7lenmelerinden korktuklar\u0131 i\u00e7in, \u00c7inlilerin M\u00fcsl\u00fcman olmalar\u0131n\u0131 istemeyecek kadar \u00c7in kar\u015f\u0131t\u0131 bir politika bug\u00fcn Malezya\u2019da halen egemendir. Endonezya\u2019da da yine bir tak\u0131m etnik yap\u0131lardan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
\u0130ngiliz s\u00f6m\u00fcrgecili\u011finin Osmanl\u0131 imparatorlu\u011funun par\u00e7alanmas\u0131 esnas\u0131nda Ortado\u011fu ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda ekti\u011fi bu tohumlar \u015fu anda tamamen kurumu\u015f de\u011fildir. 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131 Afganistan, Irak, Filistin ve L\u00fcbnan\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar neticesinde her an ye\u015ferme ve mayalanma safhas\u0131nda bulunan b\u00fct\u00fcn bu ayr\u0131l\u0131klar a\u015f\u0131larak, M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda birlik olu\u015fturma fikri giderek h\u0131zlanm\u0131\u015f ve bu alandaki \u00fcmitlerin g\u00fc\u00e7lenmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu fikri hayata ge\u00e7irmek i\u00e7in ya\u015fanan b\u00fct\u00fcn dezavantajlara ra\u011fmen madalyonun \u00f6b\u00fcr taraf\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda elimizde bir tak\u0131m imkanlar\u0131n da bulundu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Bunlar\u0131n en ba\u015f\u0131nda Amerika ve Avrupa \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, \u00fcmmet olu\u015fturabilmek i\u00e7in en \u00f6nemli \u015fartlardan birisi co\u011frafi fakt\u00f6rd\u00fcr. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 Ma\u011frip\u2019ten Endonezya\u2019ya kadar kesintisiz bir co\u011frafya \u00fczerine oturmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla bir insan Endonezya\u2019dan veya Malezya\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131p Selam\u00fbn Aleykum-Aleykum es-Selam diyerek tek bir kuru\u015f harcamadan Fas\u2019a kadar, Atlas Okyanusu\u2019na kadar rahatl\u0131kla gidebilir. Ayn\u0131 zamanda ula\u015f\u0131m imkanlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan kesintisiz \u00fc\u00e7 k\u0131tada yay\u0131lm\u0131\u015f bir co\u011frafyaya sahip ve bu alanda gerekli alt yap\u0131s\u0131 var. Bunun yan\u0131nda ortak bir tarih, ortak bir din, ortak bir dil ve ortak bir k\u00fclt\u00fcr var. Ortak bir dil var derken bu bize biraz garip gelebilir. Ancak \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 m\u00fc\u015fterek dili var, Arap\u00e7a, Fars\u00e7a ve T\u00fcrk\u00e7e. Di\u011fer diller de Malay dileri de var, ama medeniyet dili olarak \u00fc\u00e7 temel dili kabul edebiliriz. Bu dillere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman bunlar\u0131n ortak paylar\u0131n\u0131n y\u00fczde otuzlara vard\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. yani T\u00fcrk\u00e7ede y\u00fczde otuza varan Arap\u00e7a-Fars\u00e7a kelimeler, Fars\u00e7ada y\u00fczde otuza varan Arap\u00e7a-T\u00fcrk\u00e7e kelimelere rastl\u0131yoruz. Dolay\u0131s\u0131yla bunlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funda \u0130slam medeniyetinden, \u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden gelen kelimelerdir. Siz hi\u00e7 T\u00fcrk\u00e7e bilmeseniz bile, T\u00fcrkiye\u2019ye geldi\u011finiz zaman, bir M\u00fcsl\u00fcman olarak M\u00fcsl\u00fcmanlarla iyi k\u00f6t\u00fc anla\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z. Veya bir Arap olarak \u0130ran a gitti\u011finiz zaman, yine T\u00fcrkiye ye geldi\u011finizi zamanki gibi, keza bir \u0130ranl\u0131 olarak Arap \u00fclkesine veya T\u00fcrkiye\u2019ye geldi\u011finiz zaman b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde anla\u015fma imkan\u0131n\u0131z vard\u0131r. Ayr\u0131ca ortak semboller \u00fczerinden de anla\u015fma imkan\u0131n\u0131z vard\u0131r. Dil sadece konu\u015fulan dil olmay\u0131p bir tak\u0131m sembolleri de i\u00e7ermektedir. S\u00f6z konusu bu semboller \u00fczerinden de ortak bir dilin, ortak bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn oldu\u011funu rahatl\u0131kla ifade edebiliriz. Bunlar\u0131n yan\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, \u00f6zellikle son yirmi y\u0131l i\u00e7erisinde \u0130slami hareketler i\u00e7erisinde \u0130slam birli\u011fi fikrinin geli\u015fmesi kolay olmu\u015ftur. Bu T\u00fcrkiye\u2019de Milli G\u00f6r\u00fc\u015f hareketi i\u00e7erisinde, M\u0131s\u0131r\u2019da \u0130hvan hareketi i\u00e7erisinde ki, ihvan hareketi de asl\u0131nda sadece M\u0131s\u0131r\u2019a mahsus bir hareket de\u011fildir. Suriye, Irak ve Sudan gibi farkl\u0131 \u00fclkelerde de uzant\u0131lar\u0131 vard\u0131r. Hatta Yemen gibi uzant\u0131lar\u0131 vard\u0131r. Pakistan da Mevdudi\u2019nin Hareketi ve di\u011fer \u0130slami hareketler i\u00e7erisinde yine Malezya ve Endonezya\u2019daki birtak\u0131m siyasi hareketler yer almaktad\u0131r. Bunlar da kendi i\u00e7lerinde \u0130slam birli\u011fi fikrini bir siyasi programa alm\u0131\u015flard\u0131r ve ayn\u0131 zamanda bu y\u00f6nde m\u00fc\u015fahhas ad\u0131mlar atm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Burada en \u00f6nemli husus, \u0130slam birli\u011fi ve \u00fcmmet birli\u011fi projesinin bu g\u00fcne kadar \u0130slami bir proje olarak alg\u0131lanm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu durum, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu i\u00e7in temelde sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Ancak \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n sadece M\u00fcsl\u00fcmanlardan ibaret olmad\u0131\u011f\u0131, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n pek \u00e7o\u011funun nominal-M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu, yani sosyolojik olarak k\u00fclt\u00fcrel olarak M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu ama bir tak\u0131m \u0130slam d\u0131\u015f\u0131 ideolojileri benimsedi\u011fi hususunun da g\u00f6z ard\u0131 edilmemesi gerekir. Sol ideolojiler olabilir, milliyet\u00e7ilikle ilgili ideolojiler olabilir. Hatta liberal ideolojiler de olabilir. Bir kere bunlar\u0131 ayn\u0131 kategori i\u00e7erisinde de\u011ferlendirmek do\u011fru de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu insanlar her ne kadar k\u00fclt\u00fcr olarak M\u00fcsl\u00fcman olduklar\u0131n\u0131 ifade etseler de, ideolojik yakla\u015f\u0131m olarak \u0130slami bir proje i\u00e7erisinde yer almamaktad\u0131rlar. Ancak buradaki yer almama, onlar\u0131n \u0130slam birli\u011fi fikrine kar\u015f\u0131 olduklar\u0131 anlam\u0131nda de\u011fildir, zira asgari payda olarak b\u00fcy\u00fck ekseriyet i\u00e7in din olarak, ama az\u0131nl\u0131klar i\u00e7in k\u00fclt\u00fcr olarak, \u0130slam ortak paydas\u0131nda birle\u015fmenin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu da kabul edilmektedir. Bu noktadan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Arap \u00fclkelerindeki Marksist, Liberal veya Milliyet\u00e7i ak\u0131mlar\u0131n daha yak\u0131ndan analiz edilmesi gerekir. Bunlar T\u00fcrkiye\u2019de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ve anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z manada sol, milliyet\u00e7i veya liberal hareketler de\u011fildir. Bunlar asl\u0131nda ateist veya materyalist hareketler de de\u011fildir. Bunlar\u0131n mesela Marksistli\u011fi sadece ezilen s\u0131n\u0131flardan yana olmalar\u0131 ve stat\u00fckoya kar\u015f\u0131 ele\u015ftirel tav\u0131r tak\u0131nmalar\u0131, kapitalizme kar\u015f\u0131 ve kapitalist politikalara kar\u015f\u0131 tav\u0131r almalar\u0131ndan dolay\u0131d\u0131r. Ancak k\u00fclt\u00fcrel olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6zellikle Arap \u00fclkelerinde sol bilinen ak\u0131m ve ayd\u0131nlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun T\u00fcrkiye\u2019deki benim diyen pek \u00e7ok \u0130slamc\u0131 ayd\u0131ndan \u00e7ok daha fazla \u0130slam konusunda hem bilgili hem ona yak\u0131n ve s\u0131cak oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Bunlar\u0131n solculu\u011fu dine tav\u0131r almak, dini reddetmek veya dine kar\u015f\u0131 bir \u015fey yapmak de\u011fil, tam aksine iktidara stat\u00fckoya kar\u015f\u0131 tav\u0131r almak, Amerikanc\u0131 politikalara, Bat\u0131c\u0131 politikalara kar\u015f\u0131 tav\u0131r almak, ayn\u0131 zamanda ezilen kitlelerin s\u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapmak anlam\u0131nda bir solculuktur. Yani daha do\u011frusu sosyal adalet\u00e7iliktir. Nitekim 60-70 li y\u0131llarda sosyalizmin y\u00fckselen de\u011fer olmas\u0131 esnas\u0131nda \u0130slam Sosoyalizmi veya \u0130slam\u2019da Sosyal Adalet ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda bir tak\u0131m eserler de yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Seyyid Kutup da yazm\u0131\u015ft\u0131r, es-Sib\u00e2\u2019\u00ee de yazm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yazarlar ihvan hareketi mensubudurlar. Ayn\u0131 \u015fekilde Hatemi de T\u00fcrkiye\u2019de yazm\u0131\u015ft\u0131r. Nurettin Top\u00e7u\u2019nun Anadolu M\u00fcsl\u00fcman Sosyalizmi konusunda yaz\u0131p \u00e7izdikleri vard\u0131r. Asl\u0131nda bunlar\u0131n Marksist anlamda bir sosyalizmle, solculukla alakas\u0131 yoktur. Bunlar temelde sosyal adalet\u00e7i hareketlerdir. Yani ezilen kitleleri gariban kitleleri, ma\u011fdur kitlelerin hakk\u0131n\u0131 ,zulme maruz kalan kitlelerin hakk\u0131n\u0131 savunmak anlam\u0131ndad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, bu insanlar\u0131n \u0130slam birli\u011fi projesinin d\u0131\u015f\u0131nda kalmalar\u0131n\u0131 gerektirecek hi\u00e7bir sebep yoktur.<\/p>\n
H\u0131ristiyan ve di\u011fer din mensuplar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bu noktada biraz daha \u0130slam \u00fclkelerindeki gayrim\u00fcslim gruplar\u0131 yak\u0131ndan tan\u0131mam\u0131z laz\u0131m. Biz genellikle H\u0131ristiyan deyince Bat\u0131 H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anl\u0131yoruz ve asl\u0131nda bu konuda bile ciddi bir eksi\u011fimiz var. Birincisi H\u0131ristiyanl\u0131k Bat\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011fildir. H\u0131ristiyanl\u0131k \u0130slam co\u011frafyas\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. H\u0131ristiyanl\u0131k Filistin\u2019de Nas\u0131ra\u2019da \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u0130slam co\u011frafyas\u0131n\u0131n mal\u0131d\u0131r. Bat\u0131n\u0131n mal\u0131 de\u011fildir. Bat\u0131daki H\u0131ristiyanl\u0131k, H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n en dejenere versiyonudur. Pavlos\u2019un m\u00fc\u015frik putperest Roma k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile harmanlad\u0131\u011f\u0131 bir H\u0131ristiyanl\u0131kt\u0131r. Ger\u00e7ek H\u0131ristiyanl\u0131kla alakas\u0131 yoktur. Ger\u00e7ek H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 ar\u0131yor isek bak\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 yine \u0130slam d\u00fcnyas\u0131na \u00e7evirmemiz laz\u0131m. Yani, M\u0131s\u0131r\u2019da-K\u0131ptilere, Etiyopya\u2019da-Ortodoks kilisesine, L\u00fcbnan\u2019daki Ortodoks kilisesine, T\u00fcrkiye\u2019deki S\u00fcryanilere, Irak\u2019taki Asurilere, Keldanilere bak\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7evirmemiz gerekir. Bu noktadan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda aram\u0131zdaki k\u00fclt\u00fcrel fark\u0131n tahmin edilenden \u00e7ok daha az oldu\u011funu ve m\u00fc\u015fterek paydam\u0131z\u0131n tahmin edilenden \u00e7ok daha fazla oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Mesela biz H\u0131ristiyanl\u0131k deyince kilisede ayin yapan H\u0131ristiyanlar\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz, ama S\u00fcryanileri yak\u0131ndan tan\u0131yanlar M\u00fcsl\u00fcmanlara \u00e7ok benzedi\u011fini iyi bilirler. Yine Etiyopya\u2019ya gidip, Etiyopya Ortodoks kilisesindeki H\u0131ristiyanlar\u0131n dindarl\u0131k ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6renler, ibadetlerde bile M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131ktan b\u00fcy\u00fck bir farklar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 g\u00f6receklerdir. Mesela ben tesad\u00fcfen bir televizyon program\u0131nda onlar\u0131n on g\u00fcnl\u00fck bir haclar\u0131n\u0131n yap\u0131l\u0131\u015f\u0131na \u015fahit oldum. Hac merasimi sonunda Etiyopya\u2019daki H\u0131ristiyan aile orada bir kentte, bir manast\u0131rda hac sona eriyor ve hac ibadeti sona erdikten sonra ayn\u0131 bizim gibi namaz k\u0131l\u0131yorlar. Hi\u00e7 fark yok, t\u0131pk\u0131 S\u00fcryanilerde oldu\u011fu gibi. Burada s\u00f6z konusu olan sadece ibadetlerdeki benzerlikler de\u011fil. Mesela Beyrutlu bir H\u0131ristiyan olan Re\u015fad Haddad Do\u011fu H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin yapt\u0131\u011f\u0131 doktora tezine dair verdi\u011fi bir seminerde dedi ki; \u201cbiz teslis \u00e7\u0131kar\u0131z ama buna bir \u015fey ekleriz, \u201cilah\u0131m\u0131z tekdir\u201d deriz. Kendisi bunun \u0130slam etkisi oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Yani bizim topraklar\u0131m\u0131z\u0131n H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 bile asl\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131ktan etkilenmi\u015f bir H\u0131ristiyanl\u0131kt\u0131r. Bat\u0131 H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 gibi de\u011fildir ve \u00f6zellikle L\u00fcbnan sorunu, Filistin sorunu, Irak\u2019\u0131n i\u015fgali gibi konularda gerek M\u0131s\u0131r\u2019daki Ortodoks kilisesi, gerek L\u00fcbnan\u2019daki Ortodoks kilisesi, ve gerekse b\u00f6lgemizdeki di\u011fer Ortodoks H\u0131ristiyanlar\u0131n tamam\u0131n\u0131n siyasi duru\u015flar\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131nkiyle ayn\u0131d\u0131r. Duru\u015f bak\u0131m\u0131ndan, i\u015fgal kar\u015f\u0131t\u0131 olmak bak\u0131m\u0131ndan, M\u00fcsl\u00fcmanlarla hi\u00e7bir farklar\u0131 yoktur. Bunu bizatihi kendimiz m\u00fc\u015fahede ettik. Hem M\u0131s\u0131r\u2019da, hem L\u00fcbnan\u2019da hatta bir kilisenin bah\u00e7esinde H\u0131ristiyanlarla yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z toplant\u0131larda a\u00e7\u0131k\u00e7a bunu ifade ettiler. Dolay\u0131s\u0131yla siyasi proje olarak da M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bir araya gelmesinin \u00f6n\u00fcnde etnik ve dini ayr\u0131mlar da bir engel de\u011fil, tam aksine bir mozaik gibi bu birle\u015fmeyi per\u00e7inleyici bir i\u015flev g\u00f6rebilir. Ancak bu noktada M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n sadece H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, kendi M\u00fcsl\u00fcman gruplar\u0131n\u0131 ve ak\u0131mlar\u0131n\u0131 da tan\u0131mad\u0131klar\u0131n\u0131 rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n
\u0130slam birli\u011fi konusunda bizim geli\u015ftirmemiz gereken bir tak\u0131m kavramlar ve at\u0131lmas\u0131 gereken bir tak\u0131m ad\u0131mlar vard\u0131r. Burada belirtilmesi gereken husus \u0130slam birli\u011finin resmi siyasi yap\u0131lar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fmesinin pek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunu L\u00fcbnan\u2019\u0131n i\u015fgali s\u0131ras\u0131nda g\u00f6rd\u00fck. Nasrallah\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n y\u00fcz\u00fcn\u00fc a\u011fartan savunmas\u0131na mukabil hemen, S\u00fcnnili\u011fi sevdiklerinden de\u011fil ama kendi tahtlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in, Suudi Arabistan, M\u0131s\u0131r ve \u00dcrd\u00fcn\u2019\u00fcn \u2013yani BOP\u2019un \u00fc\u00e7 sac aya\u011f\u0131n\u0131n- bir araya gelerek Nasrallah\u2019a kar\u015f\u0131 onu nas\u0131l yarg\u0131lay\u0131c\u0131 ve karalay\u0131c\u0131 bir hareket i\u00e7ine girdiklerini g\u00f6rd\u00fck. Sonu\u00e7ta gerek M\u0131s\u0131r\u2019da gerekse Suudi Arabistan\u2019da ve di\u011fer S\u00fcnni uleman\u0131n bunu sadece S\u00fcnnilik gayretiyle yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 gayet iyi bilmek gerekir. \u0130ran, L\u00fcbnan ve Irak\u2019taki \u015eii varl\u0131\u011f\u0131, bir \u00e7oklar\u0131nca bir \u015eii hilalinden de s\u00f6z edilmesine ra\u011fmen, \u015eii sempatisini hak etmektedirler. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fu anda \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda ger\u00e7ekten M\u00fcsl\u00fcman\u2019a yak\u0131\u015f\u0131r bir duru\u015f sergileyen siyasi olarak bu bloktur. \u0130ran\u2019d\u0131r ve L\u00fcbnan\u2019daki m\u00fccadeledir. Irak konusunda ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Irak\u2019ta daha pragmatik yakla\u015ft\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. Onu birazdan belki Iranla ilgili de\u011ferlendirmede s\u00f6yleyebiliriz. Burada \u0130ran\u2019\u0131n \u015eii \u00fc\u00e7geninin ya da, \u015eii hilalinin g\u00fc\u00e7lenmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda yap\u0131lmas\u0131 gereken mezhep\u00e7ilik yaparak buna kar\u015f\u0131 tav\u0131r almak m\u0131d\u0131r? Yoksa ger\u00e7ekten \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n gelece\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri yapan, at\u0131lmas\u0131 gereken ad\u0131mlar\u0131 atan her kim olursa olsun hangi mezhepten olursa olsun bunlar\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesini takdirle kar\u015f\u0131lamak m\u0131 gerekir?<\/p>\n
Bu noktada hemen mezhep ve etnik fakt\u00f6rler devreye girmektedir. Bu noktada M\u00fcsl\u00fcmanlar bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 netle\u015ftirmeleri gerekir. \u0130ran\u2019\u0131n biraz daha g\u00fc\u00e7lenmesi ihtimali belirdi\u011fi anda sadece Suudi Arabistan, M\u0131s\u0131r de\u011fil, T\u00fcrkiye de ayn\u0131 oyunun i\u00e7ine \u00e7ekilmek istenecek ve zaten B\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu Projesinin ayaklar\u0131ndan biri olan T\u00fcrkiye\u2019de, S\u00fcnnilik ad\u0131 alt\u0131nda ve \u015eiilik geliyor tehdidi alt\u0131nda buna kar\u015f\u0131 bir komplo ve par\u00e7alay\u0131c\u0131 bir hareket olu\u015fturulmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u015fimdiden bir tak\u0131m kavramlar ve y\u00f6ntemler geli\u015ftirmeleri gerekir.<\/p>\n
Bu noktada yap\u0131lmas\u0131 gerekenler neler olabilir; birincisi kesinlikle etnik esasa dayal\u0131 b\u00fct\u00fcn yap\u0131lanmalar\u0131n \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131, \u0130slam d\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde \u00e7izmek gerekir. Ancak bu noktada b\u00fct\u00fcn \u0130slami hareketlerin kendilerini g\u00f6zden ge\u00e7irmeye ihtiyac\u0131 var. T\u00fcrkiye\u2019deki \u0130slami hareketlerin bir\u00e7o\u011funda T\u00fcrk\u00e7\u00fc bir politikan\u0131n oldu\u011funu, T\u00fcrk milliyet\u00e7i s\u00f6yleminin son zamanlarda hadiselere ba\u011fl\u0131 olarak da y\u00fckseldi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00e7ok endi\u015fe verici bir durum. \u0130kincisi Arap \u00fclkelerinde de h\u00e2la \u0130slam \u00fclkelerinin gelece\u011fi s\u00f6z konusu oldu\u011funda hemen bir Arap Birli\u011fi, Arap zirvesi laflar\u0131 zikrediliyor yani Arap\u00e7\u0131l\u0131k ekseninde harekete ge\u00e7mekten h\u00e2l\u00e2 vazge\u00e7ilmi\u015f de\u011fil. Tabi\u00ee ki burada \u0130slami parametreler bak\u0131m\u0131ndan kayda de\u011fer hi\u00e7bir \u015fey yoktur. Bu konuda y\u00f6netimlerden bir \u015fey beklemek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, \u0130slam \u00fclkelerindeki \u0130slami hareketler, etnik temele dayal\u0131 \u0130slami olu\u015fumlar ve ideolojiler konusunda tavr\u0131n\u0131 belirlemelidir. Mesela \u0130hvan-\u0131 Muslimin bir Arap hareketi olarak bunu sunmaktad\u0131r. Halbuki Arap,T\u00fcrk, \u00c7erkez, K\u00fcrt herkesi i\u00e7eren bir hareket olarak alg\u0131lanmas\u0131, bu hususun netle\u015ftirilmesi laz\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc M\u0131s\u0131r\u2019da da ihvan-\u0131 Muslimin hareketi i\u00e7erisinde bir Arap\u00e7\u0131l\u0131k boyas\u0131 zaman zaman y\u00fczeye vurmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ayn\u0131 \u015fekilde \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak K\u00fcrt n\u00fcfus da \u00fcmmet\u00e7ilik ve \u0130slam birli\u011fi projesi kar\u015f\u0131s\u0131nda tavr\u0131n\u0131 netle\u015ftirmelidir. Bu noktada da ciddi problemler vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc uzun y\u0131llar bask\u0131ya u\u011fram\u0131\u015f olman\u0131n verdi\u011fi s\u0131k\u0131nt\u0131 ve bunal\u0131mdan sonra Amerika\u2019n\u0131n b\u00f6lgeye yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fgali bir f\u0131rsat bilerek, Amerika\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131karlar\u0131na evet diyecek kadar Amerika\u2019n\u0131n yan\u0131nda yer alan bu b\u00f6lgede bir yap\u0131lanma var ve bu yap\u0131lanman\u0131n temelinde tamamen K\u00fcrt etnik kimli\u011fi vard\u0131r. Bu b\u00f6lgede ya\u015fayan insanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu zaten kendilerini M\u00fcsl\u00fcman olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r. G\u00fcney Do\u011fuda ya\u015fayan K\u00fcrt n\u00fcfus, kendilerini ger\u00e7ek anlamda \u0130slami bir hareketin taraftar\u0131 m\u0131 olacaklar\u0131n\u0131, yoksa etnik temele dayal\u0131 ayr\u0131mc\u0131 bir hareket i\u00e7erisinde mi yer alacaklar\u0131n\u0131 netle\u015ftirmeleri gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc gerek Kuzey Irak\u2019ta ve gerekse G\u00fcneydo\u011fu\u2019da olup biten etnik temele dayal\u0131 bir hareketin \u0130slami bir niteli\u011fi yoktur. Dolay\u0131s\u0131yla bu hareketler irdelenip, tart\u0131\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, \u0130slam birli\u011fi projesinin g\u00f6be\u011finde nas\u0131l ki Arap\u00e7\u0131l\u0131k bir ur gibi bu b\u00fcnyede s\u0131r\u0131tacaksa, K\u00fcrt\u00e7\u00fcl\u00fck de ayn\u0131 \u015fekilde bu b\u00f6lgede \u0130slam birli\u011finin \u00f6n\u00fcnde bir ur gibi mutlaka s\u0131r\u0131tacakt\u0131r. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, \u00f6zellikle \u0130slami hareketlerin T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck, Arap\u00e7\u0131l\u0131k, K\u00fcrt\u00e7\u00fcl\u00fck vb. etnik temele dayal\u0131 Bat\u0131dan sirayet etmi\u015f, bana g\u00f6re hastal\u0131kl\u0131 yap\u0131lara kar\u015f\u0131 tutumlar\u0131n\u0131 acilen belirlemeleri \u0130slam birli\u011finin gelece\u011fini belirlemesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Burada \u00f6nemli bir di\u011fer nokta, bu etnik ayr\u0131mlar\u0131n \u0130slam \u015feriat\u0131n\u0131n en s\u0131k\u0131 \u015fekilde uyguland\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenen \u00fclkelerde de var olmas\u0131d\u0131r. Sudan\u2019\u0131n g\u00fcneyinde Arap olmayanlara kar\u015f\u0131 ayr\u0131mc\u0131l\u0131k, Suudi Arabistan\u2019da Arap olmayan yok ama Necd\u2019lilerle Hicazl\u0131lar aras\u0131nda ayr\u0131m vard\u0131r. Y\u00f6netim s\u00fcrekli Necdlilerde oldu\u011fundan Hicazl\u0131lar ikinci s\u0131n\u0131f insan muamelesi g\u00f6r\u00fcr. Ayn\u0131 \u015fekilde T\u00fcrkiye\u2019de etnik ciddi bir problem var. Bunu hepimiz ya\u015f\u0131yoruz. %99\u2019u M\u00fcsl\u00fcman diyoruz ama, \u00f6te yandan nas\u0131l M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131ksa kimisi T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck pe\u015finde ko\u015fuyor, kimisi K\u00fcrt\u00e7\u00fcl\u00fck pe\u015finde ko\u015fuyor, kimisi de ba\u015fka \u015feylerin pe\u015finde ko\u015fabiliyor. Burada da ister istemez M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 tekrar masaya yat\u0131r\u0131p sorgulamam\u0131z gerekir. Bug\u00fcn %99\u2019u M\u00fcsl\u00fcman veya bir bu\u00e7uk milyarl\u0131k \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 gibi ifadeler sadece birer slogan haline gelmi\u015ftir. Bunlar\u0131n i\u00e7eri\u011finin doldurulmas\u0131 gerekir. Bunlar bizi aldatabilir, aldat\u0131c\u0131 bir slogana d\u00f6n\u00fc\u015febilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7eklik olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u0130slam\u2019a g\u00f6n\u00fcl vermi\u015f bir bu\u00e7uk milyar insandan, \u00fcmmet olman\u0131n yegane \u00fcst kimlik oldu\u011funa inanan bir kitle olarak s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ayn\u0131 \u015fekilde T\u00fcrkiye\u2019de de kendi M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irme ihtiyac\u0131nda oldu\u011fumuzu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n
Bir di\u011fer husus cemaat\u00e7ilik ve mezhep\u00e7ilik fakt\u00f6r\u00fcd\u00fcr. Burada da Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 bir yandan \u015eii-S\u00fcnni ayr\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6zellikle ka\u015f\u0131yarak M\u00fcsl\u00fcman birli\u011fini zedeleme y\u00f6n\u00fcnde ad\u0131mlar at\u0131yor. Ancak M\u00fcsl\u00fcman birli\u011fini mezhep\u00e7ilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan zedeleyenler sadece bat\u0131l\u0131lar m\u0131? Veya bat\u0131l\u0131lar\u0131n oyununa gelenler mi? Hay\u0131r, bizatihi kendimiz bu \u00fclkedeki S\u00fcnni ekseriyet olarak \u015eiilik konusunda sa\u011fl\u0131kl\u0131 bilgimiz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. \u015eiilik nedir? \u015eiili\u011fin i\u00e7 y\u00fcz\u00fc nedir? \u015eiili\u011fin i\u00e7indeki geli\u015fmeler nelerdir? Bu konularda yeterli bilgimiz yok. \u015eunu ifade etmek gerekir ki, S\u00fcnni d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zellikle 20. y\u00fczy\u0131lda nas\u0131l de\u011fi\u015fim i\u00e7indeyse ki bunlar ayr\u0131 birer makale konusudur, ayn\u0131 \u015fekilde \u015eii d\u00fc\u015f\u00fcnce de \u00e7ok ciddi radikal bir de\u011fi\u015fim i\u00e7erisindedir. Mesela \u015eii Dedi\u011fimiz homojen bir yap\u0131 de\u011fildir. \u0130ran\u2019da egemen oniki imamc\u0131 \u015eiiler vard\u0131r. Pakistan\u2019da \u015eii gruplar vard\u0131r. Yine L\u00fcbnan\u2019da ve Irak\u2019da \u015fii gruplar vard\u0131r. Yemen\u2019de Zeydiler vard\u0131r. 5. mezhep de denilir zira S\u00fcnnili\u011fe \u00e7ok yak\u0131nd\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n hepsinde farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r. \u015eia da kendi i\u00e7erisinde bir de\u011fi\u015fim ge\u00e7irmektedir. 12 imamc\u0131 \u015eiaya g\u00f6re 12. \u0130mam Mehdi gelmeden \u00f6nce devlet kurmak caiz de\u011fildir. Zekat toplamak caiz de\u011fildir. K\u0131sas cezalar\u0131n\u0131 uygulamak caiz de\u011fildir. Ancak bu as\u0131rlarca \u015eian\u0131n siyasetin d\u0131\u015f\u0131nda kalmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fcy\u00fc k\u0131ran Humeyni\u2019nin dehas\u0131d\u0131r. Evet 12. imam gelmemi\u015ftir ama 12. imam gelinceye kadar ona vek\u00e2leten biz imamlar bunu yapabiliriz demi\u015ftir. Bu teoriden sonra \u0130ran devrimi ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Ancak \u015eii d\u00fc\u015f\u00fcncesindeki geli\u015fmeler bunlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Irak as\u0131ll\u0131 \u015eii olup 12. imam diye bir imam ya\u015famam\u0131\u015ft\u0131r, bu bir efsanedir diyecek kadar kendisini \u00f6z ele\u015ftiriye tabi tutan \u015eii d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler ve alimler de vard\u0131r. Bunlardan birisinin kitab\u0131 Kitabiyat yay\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eii Siyasal D\u00fc\u015f\u00fcncesinin Geli\u015fimi Yazar Ahmed el-Katip bu meseleyi incelemi\u015f. Ahmet el-Katib Kerbela\u2019da do\u011fmu\u015f, Kufe\u2019de, Necef\u2019de ve Kuveyt\u2019de ya\u015fam\u0131\u015f bir Irakl\u0131. \u015eu anda Londra\u2019da ya\u015f\u0131yor. Kitab\u0131 T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmi\u015f. Yazar kitab\u0131nda 12. imam\u0131n ya\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu konudaki rivayetleri tek tek inceleyerek ortaya koyabiliyor. Yani bu kitab\u0131 yazd\u0131ktan sonra Ahmet el-Katip ile benim aramda k\u0131l kadar fark kal\u0131yor. \u0130ranl\u0131 yazar \u015eeriati \u00f6nemli bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olup mutaass\u0131p kesimlerce \u0130ran\u2019da gizli S\u00fcnni olarak itham edilmi\u015ftir. Bug\u00fcn \u0130ran devriminin \u00f6nemli mimarlar\u0131ndan birisi \u015eeriati\u2019dir. Keza L\u00fcbnan\u2019daki \u015eiilerle bir araya geldi\u011finiz zaman Do\u011fu Konferans\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda s\u00fcrekli bir arada olduk Muhammed Nureddin ismini duymu\u015fsunuzdur ben iki \u00fc\u00e7 y\u0131l sonra ancak onun \u015eii oldu\u011funu tesad\u00fcfen \u00f6\u011frendim, onun d\u0131\u015f\u0131nda g\u00fcndelik hayatta bu kadar proje i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k beraber, onun \u015eii oldu\u011funu ben fark edemedim. O kadar i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Dolay\u0131s\u0131yla bu noktada \u0130slam Birli\u011finin ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in \u015eiilik S\u00fcnnilik \u00fczerine \u00e7\u0131kabilecek bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na da ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Nas\u0131l etnik ayr\u0131mlar\u0131n \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kabileceksek ki, bu bizim i\u00e7in \u00e7ok kolayd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc M\u00fcsl\u00fcman renk k\u00f6r\u00fcd\u00fcr renkleri g\u00f6rmez. Siyah, beyaz, sar\u0131, k\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00f6rmez, insan olarak g\u00f6r\u00fcr. M\u00fcsl\u00fcman i\u00e7in iki kategori vard\u0131r M\u00fcsl\u00fcman ve K\u00e2fir. M\u00fcsl\u00fcman nezdinde bu kolayd\u0131r. Ancak mezhep a\u00e7\u0131s\u0131ndan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bunun \u00fcstesinden gelmesi o kadar kolay
\nolaca\u011fa benzemiyor. \u00d6zellikle T\u00fcrkiye\u2019de de S\u00fcnnilik konusunda kat\u0131 muhafazakar genel halk kitleleri i\u00e7erisinde \u015eiili\u011fe kar\u015f\u0131 \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir tepki olu\u015fmu\u015f durumda. Bu \u00f6zellikle Alevili\u011fe kar\u015f\u0131 olan tepkide de g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Dolay\u0131s\u0131yla bu noktada M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n art\u0131k yava\u015f yava\u015f birbirlerini daha \u00e7ok tan\u0131maya ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. Mesela ben S\u00fcnni\u2019yim ama pek \u00e7ok \u015eii\u2019nin yazd\u0131\u011f\u0131 kitab\u0131 \u00e7ok rahatl\u0131kla okuyabiliyorum ve bir\u00e7ok fikri benimseyebiliyorum. \u015eiiler de bir\u00e7ok kitab\u0131 benimsemesi laz\u0131m. \u015eian\u0131n ne kadar kitab\u0131 varsa T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmi\u015f durumda. Uzun y\u0131llar okundu halen de okuyoruz. Ben kendi \u00f6\u011frencilerime \u015eeriati\u2019nin bir \u00e7ok kitab\u0131n\u0131 zorunlu olarak okumalar\u0131n\u0131 da tavsiye ediyorum. Ancak T\u00fcrkiye\u2019deki bu durumun \u0130ran\u2019da ayn\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u0130ran\u2019daki yay\u0131n evlerine Mehmet AK\u0130F\u2019i, Necip Faz\u0131l\u2019\u0131 \u00e7evirdiniz mi veya T\u00fcrkiye\u2019den ne \u00e7evirdiniz diye sordu\u011fumuzda bize s\u00f6ylenen, Ya\u015far Kemal ve Aziz Nesinden baz\u0131 kitaplar\u0131n \u00e7evrildi\u011fi idi. Yani \u0130ran\u2019da dahi T\u00fcrkiye\u2019den \u00e7evrilen kitaplar bunlar. Bunun da sebebi bat\u0131da kim me\u015fhur olursa bunu biliyor \u0130ran. T\u00fcrkiye kendini tan\u0131tamam\u0131\u015f. \u0130slami kesimden her hangi bir kitap \u00e7evirdiniz mi? diye sordu\u011fumda hi\u00e7 bilmedi\u011fini, galiba Emine \u015eenliko\u011flu\u2019ndan bir kitab\u0131n \u00e7evrildi\u011fini s\u00f6yleyebildi. Aradaki ba\u011flant\u0131n\u0131n ne kadar kopuk oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u015eimdi bu insanlarla bizim atmam\u0131z gereken ad\u0131mlar\u0131n ne oldu\u011funu siz tasavvur edin. Ne Nurettin Top\u00e7u, ne Cemil Meri\u00e7, ne de Necmeddin Erbakan da dahil bildik isimlerden hi\u00e7birinin kitab\u0131 \u00e7evrilmi\u015f halde de\u011fil.
\nDolay\u0131s\u0131yla \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 \u015fu anda bu birle\u015fme \u00e7abalar\u0131n\u0131 \u00f6zellikle sivil ve k\u00fclt\u00fcrel d\u00fczeyde g\u00fc\u00e7lendirmek zorundad\u0131r. Bunun i\u00e7in de at\u0131lmas\u0131 gereken baz\u0131 ad\u0131mlar vard\u0131r. Kanaatime g\u00f6re bir kere \u0130slam birli\u011fi sivil d\u00fczeyde ger\u00e7ekle\u015fmesi gereken bir projedir. Sivil d\u00fczeyde ger\u00e7ekle\u015ftirdikten sonra siyasi y\u00f6netimlere bask\u0131 uygulayarak, y\u00f6netimlerin bu y\u00f6ne do\u011fru kanalize edilmesi gerekir. Tersi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Yani \u0130slami y\u00f6netimler iktidara gelsin sonra bunlar \u0130slam birli\u011fi projesini ger\u00e7ekle\u015ftirsin anlay\u0131\u015f\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu b\u00f6lgede b\u00f6yle bir y\u00f6netim yap\u0131s\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir. Daha do\u011frusu, B\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu Projesinden sonra bu tip y\u00f6netimlerin ayakta kalma ihtimali \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc mevcut y\u00f6netimlerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n B\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu Projesi i\u00e7inde resmen rol ald\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. Fas, Cezayir, Tunus, M\u0131s\u0131r, \u00dcrd\u00fcn, L\u00fcbnan, Suudi Arabistan, T\u00fcrkiye ve Yemen bunlar aras\u0131ndad\u0131r. Yemen\u2019in BOP\u2019da e\u015f ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 var ama Yemen\u2019in \u00f6zellikle T\u00fcrkiye\u2019deki kadar y\u00f6netimin b\u00fct\u00fcn dedi\u011fini kabul eden bir yap\u0131da olmad\u0131\u011f\u0131 bilinmelidir. \u00d6zellikle Zeydilerin son y\u0131llarda \u00fc\u00e7 ayaklanma ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi Yemende Zeydiler taraf\u0131ndan ge\u00e7en sene yaz ay\u0131nda d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ayaklanman\u0131n kap\u0131da oldu\u011fu bizzat ifade edilmi\u015fti. \u00c7\u00fcnk\u00fc Zeydilerde \u0130slami konularda ayr\u0131l\u0131\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde ayaklanma k\u00fclt\u00fcr\u00fc vard\u0131r. Kendi y\u00f6neticilerinde \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 bir husus g\u00f6rd\u00fcklerinde Zeydilerde ayaklanma vacip oldu\u011fu i\u00e7in onlar\u0131n durumu biraz farkl\u0131d\u0131r. Yemen belki devlet ba\u015fkan\u0131 olarak, biraz da ekonomik olarak Suudi Arabistan\u2019a ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in b\u00f6yledir. B\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda L\u00fcbnan i\u015fgalinde, Yemen devlet ba\u015fkan\u0131 a\u00e7al\u0131m s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 gen\u00e7ler gitsin L\u00fcbnan\u2019da sava\u015fs\u0131n demi\u015ftir. Yemen\u2019in durumu biraz daha incelemeye muhta\u00e7, ama \u00f6zellikle \u0130slam \u00fclkelerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu, Pakistan, Endonezya, Malezya, \u0130ran, Malezya, Somali belki Yemen gibi be\u015f alt\u0131 \u00fclke d\u0131\u015f\u0131nda hemen hemen tamam\u0131n\u0131n BOP projesi i\u00e7erisinde yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak, bu y\u00f6netimlerden bizleri \u0130slam birli\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirme konusunda cesaretlendirecek bir ad\u0131m atmalar\u0131n\u0131 beklemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. O halde mevcut y\u00f6netimlerden \u0130slam birli\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirmeyi beklemek \u00e7ok safl\u0131k olacakt\u0131r. Onun i\u00e7in at\u0131lmas\u0131 gereken ad\u0131m, sivil tabanda bu fikrin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve sivil inisiyatifin resmi y\u00f6netimlere bask\u0131 yapmas\u0131d\u0131r. Bunun i\u00e7in de ilk \u00f6nce yap\u0131lmas\u0131 gereken \u0130slam \u00fclkelerinin, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n birbirlerini tan\u0131malar\u0131na y\u00f6nelik faaliyetleri art\u0131rmak olmal\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle Do\u011fu Konferans\u0131 \u00e7er\u00e7evesi temaslar\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm \u015fu : \u0130slam \u00fclkeleri, M\u00fcsl\u00fcmanlar birbirlerini tan\u0131m\u0131yorlar. Kuran-\u0131 Kerim her ne kadar \u201csizi i\u015fte tan\u0131\u015fman\u0131z i\u00e7in kabilelere uluslara b\u00f6ld\u00fck\u201d dese de M\u00fcsl\u00fcmanlarda bir birini tan\u0131ma, arama-sorma e\u011filimi yok. M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda sivil irtibatlar neredeyse \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck noktada s\u0131f\u0131r noktas\u0131na yak\u0131n, \u00fcniversiteler aras\u0131nda irtibat zay\u0131f, mesela T\u00fcrkiye\u2019de Gaziantep\u2019teki Gaziantep \u00fcniversitesiyle, Suriye Halep deki \u00fcniversite aras\u0131nda anla\u015fma var, ama di\u011fer \u00fcniversitelerin bir \u00e7o\u011fuyla anla\u015fma olmad\u0131\u011f\u0131 gibi sivil kesimde de bir anla\u015fma yok; ama sivil olarak Ma\u011friple T\u00fcrk ili\u015fkileri i\u00e7in sempozyuma gitti\u011fimizde Abdulmelik Es-Sa\u2019di \u00fcniversitesinin rekt\u00f6r\u00fc bizim yan\u0131m\u0131zda hemen dedi terc\u00fcme enstit\u00fcs\u00fc program\u0131na T\u00fcrk\u00e7eyi koyacaks\u0131n\u0131z dedi ve biz hangi talep de bulunduysak b\u00fct\u00fcn taleplerimize rekt\u00f6r evet dedi, valisine gidiyoruz b\u00fct\u00fcn projelere evet, belediye ba\u015fkan\u0131na gidiyor evet yani sivil noktada \u00f6zellikle T\u00fcrkiye\u2019den ortak proje talebi geldi\u011fi zaman bu konuda fevkalade hararetli fevkalade talepkar istekli bir hava oldu\u011funu bilmek laz\u0131m bu arada yap\u0131lmas\u0131 gereken \u015fu: birinci derecede \u00f6nce entelekt\u00fcel ayd\u0131nlar aras\u0131nda bir ba\u011f kurulmas\u0131 laz\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc kamuoyu olu\u015fturan kamuoyunu geli\u015ftiren bu insanlar, yazar\u0131 sanat\u00e7\u0131s\u0131 akademisyeni efendim romanc\u0131s\u0131 vesaire \u0130slam \u00fclkesindeki entelekt\u00fceller ayd\u0131nlar\u0131n yani kanaat olu\u015fturan kesimlerin bir kere s\u00fcratle bir araya gelmesi laz\u0131m. Bunun i\u00e7in Do\u011fu Konferans\u0131 bir ad\u0131m att\u0131 2005 in sonunda bir faaliyet yapt\u0131 fevkalade olumlu sonu\u00e7lar al\u0131nd\u0131. Burada at\u0131lmas\u0131 gereken 2. ad\u0131m yay\u0131n ve medya alan\u0131nda i\u015fbirli\u011fi. Bu noktada da hi\u00e7bir i\u015f birili\u011fi s\u00f6z konusu de\u011fil, \u00f6zellikle yay\u0131n evleri aras\u0131nda hi\u00e7bir i\u015fbirli\u011fi mevcut de\u011fil. Bir de tek tarafl\u0131l\u0131ktan s\u00f6z etmek gerekiyor, zira mesela T\u00fcrkiye \u00e7ok verimli bir toprak gibi, \u0130slam \u00fclkelerinden bir \u00e7ok \u0130slami eser yay\u0131nl\u0131yor ama T\u00fcrkiye\u2019den Arap\u00e7a\u2019ya veya Fars\u00e7a\u2019ya terc\u00fcme edilip yay\u0131nlanm\u0131\u015f neredeyse tek bir kitap bulamazs\u0131n\u0131z, \u00f6zellikle T\u00fcrkiye\u2019deki \u0130slami hareket(ler)e dair b\u00fct\u00fcn yaz\u0131l\u0131p \u00e7izilenler Arap karde\u015flerimiz taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015f eserlerdir. T\u00fcrkiye\u2019deki \u0130slami hareketi anlatan yerli tek bir Arap\u00e7a kitap yoktur. T\u00fcrkiye\u2019de \u00fcmmet birli\u011fi fikrine \u00f6nem veren \u0130slami hareketlerin ilk yapmas\u0131 gereken s\u00fcratle ileri d\u00fczeyde Arap\u00e7a yaz\u0131p konu\u015fabilecek eleman yeti\u015ftirilmesi ve bu elemanlar\u0131n \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesi alan\u0131ndaki veya siyasi \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesi alan\u0131ndaki geli\u015fmeleri s\u00fcratle g\u00fcn\u00fc g\u00fcn\u00fcne Arap d\u00fcnyas\u0131na aktarmalar\u0131d\u0131r.
\nAt\u0131lmas\u0131 gereken bir di\u011fer ad\u0131m ise medya alan\u0131nda. \u015eu anda T\u00fcrkiye, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki geli\u015fmeleri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bat\u0131l\u0131 ajanslar\u0131n filtresinden ge\u00e7en haber ve bilgilerden \u00f6\u011frenmektedir. Nitekim bunlar\u0131n ne kadar \u00e7arp\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 Ba\u011fdat yak\u0131nlar\u0131nda sivil \u015eiileri nas\u0131l i\u015fgalcilerce katliama tabi tutuldu\u011funu, sonra bunlar\u0131n nas\u0131l ter\u00f6rist gibi g\u00f6sterildi\u011fini bunlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Bu asl\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan bir \u00f6rnek, halbuki binlercesi bunu ya\u015f\u0131yor. Ayn\u0131 \u015fekilde T\u00fcrkiye\u2019ye y\u00f6nelik olarak da \u0130slam \u00fclkelerinde bir bilgi \u00e7arp\u0131tmas\u0131 ve karartmas\u0131 ya da kirlili\u011fi s\u00fcreci ya\u015fan\u0131yor. \u00d6zellikle T\u00fcrkiye\u2019deki ayd\u0131nlar \u0130slam \u00fclkelerindeki geli\u015fmeleri fevkalade yanl\u0131\u015f biliyor ve de\u011ferlendiriyor. Asl\u0131nda Do\u011fu Konferans\u0131 Giri\u015fimi de bu Bat\u0131 filtresinden ge\u00e7mi\u015f bilgilerle \u015fekillenmi\u015f olan kafalar\u0131 tekrar yeniden sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde bilgilendirmek amac\u0131 ile do\u011frudan bilgi al\u0131\u015fveri\u015fi de sa\u011flamay\u0131 hedeflemi\u015ftir. Bu noktada biz haber ajanslar\u0131 d\u00fczeyinde veya en az\u0131ndan \u015fu an i\u00e7in haber ajanslar\u0131 d\u00fczeyinde \u00e7ok zor ise de bireysel ili\u015fkiler d\u00fczeyinde bu irtibat\u0131 kurmak \u015fartt\u0131r. Mesela \u015fu anda \u0130slam \u00fclkelerinin hemen hemen hepsinde sizlere geli\u015fmelerle ilgili do\u011frudan bilgi verecek olan, ba\u011f kurdu\u011fumuz birtak\u0131m \u00e7evreler ve insanlar Irak, Suriye ve Yemen\u2019de var. Orada bir \u015fey oldu\u011fu zaman biz Bat\u0131\u2019l\u0131 haber ajanslar\u0131ndan de\u011fil bu g\u00fcvendi\u011fimiz \u00e7evrelerden bilgi alma yoluna gidiyoruz. \u0130n\u015faallah bu \u00e7al\u0131\u015fmalar daha da g\u00fc\u00e7lenerek devam edecek, ancak bire bir ili\u015fkiler burada \u00e7ok \u00f6nemli . Di\u011fer \u00e7ok \u00f6nemli bir nokta da \u015fudur: \u00d6zellikle bu \u0130slam birli\u011finin hayata ge\u00e7ebilmesi i\u00e7in bu sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri d\u00fczeyinde, medya d\u00fczeyinde, ara\u015ft\u0131rma kurumlar\u0131 ve merkezleri d\u00fczeyinde i\u015fbirli\u011fi yapa bilmek i\u00e7in bu faaliyetleri yani \u0130slam birli\u011fi ve vahdet ve el-Emru bi\u2019l-Ma\u2019ruf ve Cihad gibi, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n gelece\u011fi i\u00e7in son derece hayati \u00f6neme haiz olan kavramlar\u0131 merkeze alan bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k tasavvurunu yeniden in\u015fa etmemiz gerekmektedir; yani \u201c\u0130slam\u2019\u0131n \u015fart\u0131 be\u015ftir\u201d M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131yla yola devam edemeyiz, zira \u0130slam\u2019\u0131n \u015fart\u0131 be\u015ftir anlay\u0131\u015f\u0131 da asl\u0131nda \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken bir \u015fey, \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6z konusu de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc ilgili hadiste b\u00f6yle bir \u015fey denmemektedir. \u0130slam\u2019\u0131n \u015fart\u0131 be\u015f de\u011fil \u0130slam be\u015f esasa dayal\u0131 duruyor bunlar sorularla a\u00e7abiliriz. Bunlar\u0131 merkeze alan \u00fcmmet birli\u011fini merkeze alan o M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k tasavvuru sunan bunun i\u00e7inde etnik mezhebi ve di\u011fer ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 unsurlar\u0131 \u0130slam\u2019\u0131n d\u0131\u015f\u0131na yani M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n d\u0131\u015f\u0131na iten bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k kavram\u0131na ihtiya\u00e7 var. B\u00f6yle olunca da hem ulemas\u0131 hem entelekt\u00fcel ayd\u0131nlar\u0131 hep sanat\u00e7\u0131lar\u0131 hem medyalar\u0131 sivil toplum \u00f6rg\u00fctler kad\u0131n kurulu\u015flar\u0131 v.s gibi komple bir proje haline getirilmesi laz\u0131m. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n birli\u011fi projesi b\u00f6yle bir proje haline getirildi\u011finde hatta bu s\u00fcrecin i\u00e7erisine H\u0131ristiyanlar ve di\u011fer ehli kitaba mensup gruplar al\u0131n\u0131p konu\u015fulmad\u0131k\u00e7a \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda ger\u00e7ek anlamda birli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 zor g\u00f6z\u00fck\u00fcyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc dedi\u011fim gibi bat\u0131 s\u00fcrekli \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 par\u00e7alamak i\u00e7in ya mezhep fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc ve ya etnik fakt\u00f6r\u00fc veya ba\u015fka fakt\u00f6rleri s\u00fcrekli ka\u015f\u0131ma niyetinde bunu da gizlemiyor zaten o bak\u0131mdan bu projenin art\u0131k resmi proje olmas\u0131ndan \u00e7\u0131karak, \u0130slam konferans\u0131n\u0131n filan bunu ger\u00e7ekle\u015ftirmesi m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam konferans\u0131 ortado\u011fu projesinin enstr\u00fcmanlar\u0131ndan bir tanesidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 cay\u0131r cay\u0131r yan\u0131yor be\u015f milyon dolara uzaya uydu f\u0131rlatmakla me\u015fgul \u0130slam konferans\u0131 bilmiyorum siz takip ediyorsan\u0131z. insanlar\u0131n dindarl\u0131k anlay\u0131\u015flar\u0131 da bunlar\u0131 ayr\u0131ca konu\u015fa biliriz \u00e7ok k\u00f6t\u00fc bir se\u00e7im ve tamam\u0131 dedi\u011fim gibi b\u00fcy\u00fck ortado\u011fu projesine eklemek \u00fczere bir ensturman olarak \u015fu anda i\u015flev g\u00f6r\u00fcyor onun i\u00e7in ne devletlerden ne h\u00fck\u00fcmetlerden nede resmi kurum bunlar T\u00fcrkiye de diyanetler \u0130ran da resmi kurumlardan Bu konuda bir kurtulu\u015f beklemek sizin ama onlar\u0131 da tabi iki gerekti\u011finde devreye sokmak i\u00e7in hi\u00e7bir zaman diyalo\u011fu kesmeyece\u011fiz; ama b\u00fct\u00fcn \u00e7abay\u0131 sivil alana teksif edip daha sonra bu sivil anadaki geli\u015fmeler bask\u0131s\u0131yla y\u00f6netimleri birli\u011fe zorlayacak bir s\u00fcrecin ba\u015flat\u0131lmas\u0131 gerekir benim son iki \u00fc\u00e7 y\u0131ld\u0131r \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki tecr\u00fcbelerimden edindi\u011fim \u015fey bu bunun i\u00e7in uygun zaman atmosfer var m\u0131 fazlas\u0131yla var yani \u015fu an da \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 daha do\u011frusu M\u00fcsl\u00fcman halklar hi\u00e7bir zaman M\u00fcsl\u00fcmanlar \u015fu an da oldu\u011fu kadar birle\u015fmeye haz\u0131r olmad\u0131 hi\u00e7bir zaman dedi\u011fim gibi mezhep farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131na etken fakt\u00f6rlere ra\u011fmen M\u00fcsl\u00fcmanlar ayn\u0131 ortak payda da M\u00fcsl\u00fcman \u00fcst kimli\u011finde birle\u015fip bu noktadan hareketle \u0130slam birli\u011fini kurmak konusunda \u00e7aba sarf edecek kadar \u015fu anda elveri\u015fli bunun daha detayl\u0131 \u00f6rneklerini sorular esnas\u0131nda sizlere sora bilirim M\u0131s\u0131r daki geli\u015fmeleri L\u00fcbnan da ki geli\u015fmeleri burada farkl\u0131 mezhep ve etnik gruplarla olan irtibatlar\u0131 ve bunlardan al\u0131nan sonu\u00e7lar\u0131 bunlar\u0131 sizlere daha detaylar\u0131yla sunabilirim bu noktada son s\u00f6z\u00fcm; \u0130slam birli\u011fini \u00fcmmetin kendisi in\u015fa edecektir, \u00fcmmetin y\u00f6neticileri de\u011fil bu c\u00fcmleyle sohbetimi tamamlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m bir tak\u0131m a\u00e7\u0131klanmaya muhta\u00e7 olan konular mutlaka var bunlar\u0131 da arzu edildi\u011fi zaman sorular\u0131n\u0131zla cevaplayarak tamamlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131m in\u015fallah te\u015fekk\u00fcr ederim.
\nProf. Dr. Arif ERSOY : Hocam\u0131za bu kapsaml\u0131 de\u011fiminden dolay\u0131 te\u015fekk\u00fcr ederiz bu g\u00f6steriyor ki Hayri hocayla birlikteli\u011fimiz konusunda bir iki konferansla yetinmemeliyiz ama bir de d\u00fc\u015f\u00fcnce toplant\u0131lar\u0131nda de\u011ferlendirmeliyiz hatta gerekirse – k\u00f6\u015feye s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma tabiri pek yerinde olmayabilir – b\u00fct\u00fcn bilgilerini almaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131z birinci husus kapsaml\u0131 bilgi veriyor, ikinci husus bizim haritalardaki ta\u015flar\u0131 oynatt\u0131 bir ara, s\u00f6k\u00fcp atmad\u0131 ama baya ta\u015flar\u0131 oynatt\u0131 dolay\u0131s\u0131 ile \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc \u00e7ok h\u0131zl\u0131 hareket etti ses h\u0131z\u0131yla hareket etti \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 defalarca dola\u015ft\u0131 onun i\u00e7in takip de zorland\u0131k ve \u0130slam birli\u011finin sivil platformda g\u00fcndeme gelip alt yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n gerekti\u011fi fikri olduk\u00e7a \u00f6nemli bir fikir yani \u015fimdiye kadar bizim bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z farkl\u0131yd\u0131 bir di\u011feri de burada tabi \u00f6nemli bir konuda \u015fu Amerika birle\u015fik devletlerinin ve Avrupa birli\u011fi \u00fcmmet\u00e7ilik mant\u0131\u011f\u0131yla hareket etmektedir. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n eskiden bu konuda ba\u015far\u0131l\u0131 olduklar\u0131 halde hen\u00fcz o noktaya gelemedik alt yap\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi ben bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015flerine kat\u0131l\u0131yorum, yani Avrupa birli\u011fi, bir fikir etraf\u0131n da bir ideal etraf\u0131nda olu\u015fmu\u015f bir birliktir bir nevi \u00fcmmet\u00e7i bir birlik olarak de\u011ferlendirmesi de olduk\u00e7a ilgin\u00e7 bir konudur \u015fimdi ben zaman\u0131m\u0131z k\u0131s\u0131tl\u0131 vakit de daral\u0131yor bunun i\u00e7in biz sizin be\u015f alt\u0131 tane soruya aktaraca\u011f\u0131n\u0131za inan\u0131yorum b\u00f6yle bir konferans da soru say\u0131s\u0131 \u00e7ok fazlad\u0131r; ama biz bunu k\u0131saltt\u0131k evet i\u015fte k\u0131sa k\u0131sa bildi\u011fimiz kadar\u0131yla bir de fazla \u00f6\u011fretirsek bizi \u00e7a\u011f\u0131rmazlar dinlemezler diyorlar bize s\u00f6z vermiyorlar diye evet sorusu olan evet buyurun beyefendi<\/p>\n
Kat\u0131l\u0131mc\u0131:
\nSivil hareketler T\u00fcrkiye de de biz bunlar\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6rneklerini ya\u015f\u0131yoruz, marjinal takozlar diye bir kavram kullanm\u0131\u015ft\u0131k ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemde hangi anlamda marjinal takozlar genelde y\u00f6netimlerin \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engel hem sivil hareketlerin \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engel marjinal takozlar yani say\u0131ca d\u00fc\u015f\u00fck ama etkinlik bak\u0131m\u0131ndan b\u00fcy\u00fck meselaT\u00fcrkiye\u2019de T\u00dcS\u0130AD hani 700-800 \u00fcyesi buluna bir kurum fakat ekonomik g\u00fcc\u00fcnden kaynaklanan bir \u015feyi var. Despotlu\u011fu s\u00f6z konusu y\u00f6netimlere etki edebiliyor i\u015fte mesela cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131, genelkurmay\u0131 etkiliyebiliyor marjinal takozlar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilmek i\u00e7in yada halk\u0131n etkinli\u011fini daha fazla art\u0131ra bilmek i\u00e7in ne yapmak gerekiyor \u00e7\u00fcnk\u00fc bu bahsetti\u011finiz birle\u015fmenin \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engel olarak ben \u015fahs\u0131m ad\u0131na bunu g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n
Kat\u0131l\u0131mc\u0131:
\nHocam te\u015fekk\u00fcr ediyorum, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 \u00fczerinde \u0130slam birli\u011finin sivil y\u00f6netimler de yap\u0131lmas\u0131 noktas\u0131nda zaten toplumun \u015fu an g\u00f6z att\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman \u00e7o\u011fu \u0130slam birli\u011fiyle ilgili kayg\u0131s\u0131 yok olanlarda belli kesim s\u0131n\u0131rl\u0131 bir kesim bunu da zaten tabana yazmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil zaten kendisi tabana kendisini anlatam\u0131yor, bu noktada ne yap\u0131labilir noktas\u0131nda bir de sizin devam etti\u011finiz \u00fczere \u015fu anda Avrupa s\u00f6z\u00fc bat\u0131da Amerika da tekrar \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi ve onun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulmas\u0131 noktas\u0131nda e\u011fer toplumsal inisiyatif bu sivil noktada geli\u015ftirilirse zaten bellki \u015fu an T\u00fcrkiye deki en mevcut ideolojik yap\u0131 hem de d\u0131\u015far\u0131da yap\u0131lan bask\u0131lar acaba T\u00fcrkiye\u2019de o \u0130slam birli\u011fini do\u011fru anlamaya, \u0130slam birli\u011finin ne derece geli\u015fmesinde topluma etki etmesinin sa\u011flan\u0131yor noktas\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcncelerinizi \u00f6\u011frenmek istiyorum<\/p>\n
Kat\u0131l\u0131mc\u0131:
\nHocam\u0131za te\u015fekk\u00fcr ediyoruz hocam\u0131z sivil toplum kurulu\u015fu olarak dedi ben \u015fahsen yani \u015fu an da d\u00fcnyadaki kurulu d\u00fczende bu kurulu\u015flar bu birliktelikler sadece sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 olarak hareket ederek y\u00fcr\u00fcmedi NATO sundan tutun birle\u015fmi\u015f milletlerinden tutun Avrupa birli\u011finden tutun senatosundan tutun hepsi yani devletler aras\u0131nda hareket ederek ba\u015flad\u0131. D-8 k\u0131sa bir zamanda gene h\u00fck\u00fcmetler aras\u0131nda kuruldu iki taraftan da y\u00fcr\u00fcn\u00fcrse daha etkili olmaz m\u0131 diye soruyorum.<\/p>\n
Kat\u0131l\u0131mc\u0131
\n\u015eimdi \u0130slam \u00fclkesi kavram\u0131n\u0131 \u00e7ok g\u00f6rd\u00fck ;ama konu\u015fmalar\u0131n\u0131zdan etkilendik bilgilendik sa\u011f olun, \u0130slam \u00fclkesi ve \u0130slam devleti \u00fczerine olmas\u0131 gerekenleri ba\u015fl\u0131klar halinde sunabilir misiniz?<\/p>\n
Prof. Dr. Hayri KIRBA\u015eO\u011eLU<\/p>\n
Birincisi bu sivil toplum \u00f6rg\u00fctleriyle ilgili olarak biz s\u00fcrekli edilgen durumday\u0131z \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kendisinin proje geli\u015ftirmesi laz\u0131m . Bu sivillik kavram\u0131 bat\u0131dan bize gelen bir kavram. Ancak sivillik ve sivil toplum derken, \u015funu demek istiyorum: Mesela 1,000,000,000 fazla \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 y\u00f6netenleri, karar vericileri say\u0131sal olarak orana vural\u0131m %1\u2019i bile bulmaz ; cumhurba\u015fkan\u0131 bakan, ba\u015fbakan, sivil-askeri \u00fcst d\u00fczey b\u00fcrokratlar\u0131 toplasan\u0131z, %1\u2019lik bir az\u0131nl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z. Bu az\u0131nl\u0131k az\u0131nl\u0131k olmas\u0131na ra\u011fmen ezici \u00e7o\u011funluk olan %99\u2019un gelece\u011fine h\u00fckmediyor. Ben diyorum ki bu %99 bilin\u00e7lenirse bu %1 in ne yapmas\u0131 gerekti\u011fini onlara s\u00f6yleyebilir. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 bir s\u00fcr\u00fc haline gelmi\u015fiz \u015fu anda artk. Mesela basit bir \u015fey bu sivillik, yap\u0131lmas\u0131 gereken ise hakk\u0131n hukukunu iyi bilmek . \u015eimdi ben \u00f6zellikle bu toplumsal faaliyetlerde bulunanlar\u0131n bu konularda \u00e7ok iyi donanm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemek istiyorum; yani hakk\u0131n\u0131 hukukunu bilecek, hay\u0131r demesini bilecek, haklar\u0131n\u0131 sonuna kadar kullanacak. Ne yaz\u0131k ki biz T\u00fcrkiye\u2019deki M\u00fcsl\u00fcmanlar yeterince tepki veremiyoruz. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 da \u00f6yle. Bu da biraz \u00f6nce bahsetti\u011fim gibi M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmemize gerek var dedi\u011fimde kastetti\u011fim \u015fu: bizim M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z itaat ve biat M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 . Halbuki mesela Yemen\u2019de Zeydi\u2019ler vard\u0131r, tarihte Mutezile vard\u0131r, mesela \u0130mam-\u0131 Azam diyoruz, \u0130mam Zeyd diyoruz, bu \u015fahsiyetlerin hepsi y\u00f6netim muhalifidir. Bak\u0131n bizde bir y\u00f6netim veya y\u00f6netici yanl\u0131\u015f yapt\u0131\u011f\u0131nda sivil itaatsizlik yapacak kadar, Gandi kadar dahi direnme k\u00fclt\u00fcr\u00fc yok. \u00d6yle oldu\u011fu i\u00e7in T\u00fcrkiyede \u00e7ok az say\u0131daki y\u00f6netici elitler, onlar\u0131n uzant\u0131s\u0131 s\u00f6z\u00fcm ona sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri geni\u015f kitleler \u00fczerine rahatl\u0131kla bask\u0131 kurabiliyor. Burada anahtar kavram \u201ckitleler\u201ddir, bu kitleler bilin\u00e7lendirilmelidir. Kulaktan duyma bilgilerle yeti\u015fen M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bu hedeflere ula\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. O halde Kur\u2019an\u2019dan hareketle Hz Peygamberin hayat\u0131nda sergiledi\u011fi m\u00fccadeleyi de \u00f6rnek alarak 20. y\u00fczy\u0131l \u015fartlar\u0131nda bunun yeniden in\u015fa edilmesi laz\u0131m . Bunun ilk temellerini Cemalettin el-Afgani att\u0131. Afgani, Abduh, Re\u015fit R\u0131za mesela onlar\u0131n devam\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiyede Mehmet Akif, \u0130randa \u015eeriati, Pakistanda Muhammed \u0130kbal bunlar hep ayn\u0131 \u00e7izginin mensubudurlar, bunlar \u0130slam birli\u011finin taraftarlar\u0131d\u0131r ayn\u0131 zamanda. 21. y\u00fczy\u0131lda da klasik o atadan devrald\u0131\u011f\u0131m\u0131z M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131kla yola devam edemeyece\u011fimizi ve yeniden M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irip bu konular\u0131 yani k\u00fcresel ve b\u00f6lgesel hedefleri merkeze alan ve M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sosyal alana ta\u015f\u0131yacak bunu \u00f6n plana \u00e7\u0131karacak olan, k\u0131sacas\u0131 namaz abdest M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil farkl\u0131 bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k bilinci ve \u015fuuru a\u015f\u0131lamam\u0131z laz\u0131m. Bunun resmi okullarda verilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, onun i\u00e7in resmi T\u00fcrkiye cumhuriyeti okullar\u0131nda b\u00f6yle bir \u015fey verilebilir mi? M\u0131s\u0131rda verilebilir mi ? Hay\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130slam g\u00fc\u00e7lendi\u011fi taktirde kendi saltanatlar\u0131n\u0131 da sarsabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri i\u00e7in \u0130slam \u00fclkelerinde tercih edilen, suland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u0131l\u0131ml\u0131 bir \u0130slamd\u0131r. T\u00fcrkiyede Diyanetin anlatt\u0131\u011f\u0131 \u0130slam da \u0131l\u0131ml\u0131 \u0130slamd\u0131r. Suudi Arabistan\u2019daki \u0130slam da \u0131l\u0131ml\u0131 \u0130slamd\u0131r. Onun i\u00e7in biz \u00f6nce kendi i\u00e7imizdeki kendi y\u00f6neticilerimizle hesapla\u015fabilecek bir duruma gelecek, sonra d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerle m\u00fccadele edece\u011fiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerle m\u00fccadele ederken senin i\u00e7erideki kendi y\u00f6netimin de seni i\u00e7eriden vurabilir. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00f6yle bir bilincin yani siyaset bilincinin, daha do\u011frusu \u015f\u00f6yle diyeyim bu g\u00fcn merkezinde siyasetin yer ald\u0131\u011f\u0131 bir amel-i salih kavram\u0131n\u0131n -particilik anlam\u0131nda de\u011fil yer y\u00fcz\u00fcnde olan bitenlere kar\u015f\u0131 M\u00fcsl\u00fcman\u2019ca tav\u0131r koymak anlam\u0131nda – siyasetin merkeze yerle\u015ftirildi\u011fi bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131na ihtiyac\u0131m\u0131z var; namaz, abdest, orucun merkeze al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, sevab\u0131n, bireysel olarak ben \u015fu kadar sevap kazanay\u0131m, hesap makinesi gibi onun hesab\u0131n\u0131 yapay\u0131m diyen bir anlay\u0131\u015f\u0131n de\u011fil. M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k sadece bu de\u011fil, en az bunlar kadar, ba\u015fkas\u0131n\u0131 kurtarmak, insanl\u0131\u011fa bir \u015feyler verebilmek, gelece\u011fimizi \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131 teminat alt\u0131na alabilmek, bu y\u00f6nde \u00e7aba sarf etmeyi en az namaz gibi hac gibi zekat gibi ayn\u0131 d\u00fczeyde hatta bundan daha \u00f6nemli bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k daha \u00f6nemli, \u00e7\u00fcnk\u00fc hepimiz 5 vakit namaz k\u0131lsak dahi \u0130slam d\u00fcnyas\u0131, Cihat g\u00f6revini ve di\u011ferlerini yapmad\u0131k\u00e7a kurtulmaz, hepimiz yere kadar sakal b\u0131rakal\u0131m, hepimiz cellabiye, \u00e7ar\u015faf giyelim, peygamberin t\u0131pa t\u0131p kopyas\u0131 olal\u0131m, yine de \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 kurtulmaz; bu dedi\u011fim hedeflere g\u00f6z\u00fcn\u00fc dikmedik\u00e7e. Onun i\u00e7in bireyselli\u011fi a\u015fan bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011fa ihtiyac\u0131m\u0131z var. Bunun i\u00e7in de tepki veren organize olan -mesela sol da \u00f6yledir ufakt\u0131r ama \u00e7ok etkilidir, mesela T\u00fcsiad b\u00f6yledir – b\u00f6yle etkili olabilecek olu\u015fumlara art\u0131k yava\u015f yava\u015f gidilmesi laz\u0131m.<\/p>\n
Kat\u0131l\u0131mc\u0131:
\nbu noktada hocam M\u00fcsl\u00fcmanlar T\u00fcrkiye de kanaat \u00f6nderi s\u0131k\u0131nt\u0131ms\u0131 m\u0131 \u00e7ekiyor?<\/p>\n
Prof. Dr. Hayri KIRBA\u015eO\u011eLU
\nEvet kesinlikle kanaat \u00f6nderi diye bir\u015fey kalmad\u0131. Var m\u0131 T\u00fcrkiyede \u0130slami duru\u015fu haysiyeti ve ciddiyeti temsil eden g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015fahsiyetler? Mesela niye Nasrallah? ben Yemendeyken dikkatimi \u00e7ekti, insanlar matbaalarda binlerce Nasrallah fotograf\u0131 bast\u0131rm\u0131\u015f sokaklarda habire da\u011f\u0131t\u0131yor. Zaten Suriyeden girer girmez Nasrallah posteri orta do\u011funun her yerinde binlerce niye? \u00e7\u00fcnk\u00fc ezilmi\u015f M\u00fcsl\u00fcman bir defa \u015fahlanan bir lider g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc anda ona sahip \u00e7\u0131k\u0131yor. Hem de S\u00fcnnisi de \u015eiisi de hepsi toptan sahip \u00e7\u0131k\u0131yor ki, zaten b\u00f6yle de yapmal\u0131y\u0131z yani \u015eiilik S\u00fcnnilik bunlar \u00f6nemli \u015feyler de\u011fil, aram\u0131zdaki farklar o kadar da fazla de\u011fil, – bunlar\u0131 da ileride in\u015faallah ba\u015fka konferanslarda ele al\u0131r\u0131z- mezhep-me\u015frep farklar\u0131n\u0131 fazla \u00f6nemsemeden birisi \u201cM\u00fcsl\u00fcman\u0131m\u201d dedi mi benim i\u00e7in i\u015f bitecek, bu benim karde\u015fimdir, b\u0131rak o kendi namaz\u0131n\u0131 farkl\u0131 k\u0131ls\u0131n ne olacak. Biz Isfahanda Cuma namaz\u0131 k\u0131ld\u0131k, hem de protokol de ve ben \u015eiiler gibi k\u0131ld\u0131m . \u00d6nce teredd\u00fct ettim nas\u0131l k\u0131lay\u0131m diye, sonradan dedim ki d\u00fczeni bozmayay\u0131m, onlar nas\u0131l k\u0131l\u0131yorsa ayn\u0131 onlar gibi k\u0131ld\u0131m. Keza Tunus\u2019a gittim, onlar da Malik\u00ee, bu defa orada da ayn\u0131 onlar gibi k\u0131ld\u0131m. Yemen\u2019e Zeydiler\u2019le tan\u0131\u015fmaya, g\u00f6r\u00fc\u015fmeye gittik, orada da ayn\u0131 onlar gibi k\u0131ld\u0131k. Hatta bizzat Zeydilerin yazd\u0131\u011f\u0131 ve Zeydili\u011fi anlatan bir kitap var,- kitab\u0131 \u00e7evirecek varsa vereyim \u00e7evirelim- bir S\u00fcnni olarak y\u00fczde 99 una rahatl\u0131kla imza atars\u0131n\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam konusunda bizim ortak paydalar\u0131m\u0131z o kadar fazla ki ! Halbuki buna ra\u011fmen s\u00fcrekli olarak bize ihtilaf noktalar\u0131 g\u00f6sterilmi\u015f, \u015fimdi bizim bu oyunlar\u0131 da bozmam\u0131z laz\u0131m. Onun i\u00e7in b\u00f6yle bir bilince ula\u015f\u0131rsak, T\u00fcsiad nas\u0131l etkin olabilyorsa veya \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda bat\u0131n\u0131n manipule etti\u011fi turuncu NGO \u2018 lar veya B\u00fcy\u00fck Orta Do\u011fu projesinin enstr\u00fcman\u0131 olan k\u00fc\u00e7\u00fck ama organize gruplar nas\u0131l etkili olabiliyorsa, Esam da b\u00f6yle etkili bir kurulu\u015f olabilir veya ba\u015fka kurulu\u015flarda olabilir. Ama \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 bilgiye yat\u0131r\u0131m yapman\u0131n \u00f6nemini hen\u00fcz kavrayamad\u0131 . A\u00e7\u0131k s\u00f6yleyelim, bir partiye siyaset i\u00e7in yat\u0131r\u0131m yapmak ne kadar \u00f6nemliyse, en az onun kadar hatta ondan da daha \u00f6nemlidir bu gibi kurulu\u015flara yat\u0131r\u0131m yapmak. Dolay\u0131s\u0131yla Esam\u2019\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek bana g\u00f6re bu a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli, ama Esam\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck imkanlara sahip bir kurulu\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, zira T\u00fcsiad\u2019\u0131n arkas\u0131nda patronlar kul\u00fcb\u00fc var. Soros paras\u0131 oldu\u011fu da s\u00f6yleniyor, Esam\u2019\u0131n arkas\u0131nda da temiz ve ihlasl\u0131 bir finans deste\u011fi olmas\u0131 laz\u0131m. K\u0131sacas\u0131 bilginin \u00f6nemli oldu\u011funu, medyan\u0131n da \u00f6nemli oldu\u011funu, bunlar\u0131 g\u00f6rmek laz\u0131m. Bu noktada ayr\u0131ca geni\u015f \u00e7apl\u0131 tart\u0131\u015fmalar da yapmam\u0131z laz\u0131m. \u0130kincisi \u0130slami kesimlerin durumu da \u00e7ok problemli. \u015eu anda \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda en \u00f6nemli problem, her cemaat kendisini kurtarma pe\u015finde kendi cemaati\u2019nin \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 \u0130slam \u00fcmmetinin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde tutuyor. T\u00fcrkiye deki cemaat ve gruplar da \u00f6yle. M\u0131s\u0131rda da \u00f6yle, Fas\u2019da da \u00f6yle . Bu da \u00e7ok tehlikeli bir \u015fey. \u0130slam\u2019\u0131n ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ve \u00fcmmetin gelece\u011fi her \u015feyin \u00fcst\u00fcnde tutulacakken bu gibi yanl\u0131\u015f tutumlar da \u00f6nemli bir problemdir. Hakikaten M\u0131s\u0131r\u2019a gidiyorsunuz, i\u015fte \u0130hvan mesela, haz\u0131r Amerika bast\u0131r\u0131yorken, \u015fu b\u00fcy\u00fck orta do\u011fu projesi varken, ben de \u015fundan yararlanay\u0131m, onun r\u00fczgar\u0131ndan yararlanal\u0131m, diye d\u00fc\u015f\u00fcnenler bile var i\u00e7lerinde, biz onlara \u201csak\u0131n ha!\u201d dedik, \u201cAmerika\u2019ya elinizi verirseniz kolunuzu da kapt\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z, sak\u0131n b\u00f6yle bir \u015feye tevess\u00fcl etmeyin\u201d diye uyard\u0131k bu arkada\u015flar\u0131. Ayn\u0131 \u015fekilde di\u011fer \u0130slam \u00dclkerlerinde de mesela Yemen\u2019de ve bir \u00e7ok \u0130slam \u00fclkesinde selefilerle di\u011fer mezhep ve me\u015frepler aras\u0131nda ciddi s\u0131k\u0131nt\u0131lar var. \u015eimdi bunlar\u0131n oturulup ele al\u0131nmas\u0131, bu ama\u00e7la mesela M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n b\u00fct\u00fcn gruplar\u0131n\u0131n temsilcilerinin yer ald\u0131\u011f\u0131, problem \u00e7\u00f6zme mekanizmalar\u0131n\u0131n da geli\u015ftirilmesi gerekir. Normalde bu \u0130slam konferans\u0131n\u0131n g\u00f6revidir diyeceksiniz. Keza Milli g\u00f6r\u00fc\u015f hareketi i\u00e7inde de baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131yor diyebilirsiniz. Fakat yine de bunlar yeterince ku\u015fat\u0131c\u0131 de\u011fil, zira bunlar\u0131n daha geni\u015f kapsaml\u0131 bir hale getirilerek yap\u0131lmas\u0131 laz\u0131m. Ama dedi\u011fim gibi \u00f6nemli problemlerden birisi ben merkezcilik. Baz\u0131 konularda \u015f\u00f6yle yapal\u0131m dedi\u011finiz zaman baz\u0131 gruplar gelmiyor. Burada ben merkezli de\u011fil biz merkezli bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na ihitya\u00e7 var. Mesela, Kahire deki \u015fu iki g\u00fcn \u00f6nceki toplant\u0131da \u0130hvan da var, sol gruplar da, hepsi var, b\u00fct\u00fcn muhalif gruplar, sendikalar, i\u015f\u00e7i sendikalar\u0131 hepsi var ve bence \u00e7ok iyi bir hareket. \u00d6nemli olan \u00f6nce tepedeki despotlara kar\u015f\u0131 bir cephe olu\u015fturup onlar\u0131n diktalar\u0131na son verip, meseleyi halletmek. Bundan sonra di\u011fer ad\u0131mlar\u0131 atars\u0131n\u0131z. \u015eimdi bu noktada \u0130slam cemaatlerinin durumu hi\u00e7 iyi de\u011fil. Bu problemin de temelinde bir ba\u015fka problem var, o da \u015fu arkada\u015flar: Cemaat yap\u0131lar\u0131, Tarikat yap\u0131lar\u0131, Grup yap\u0131lar\u0131 tek adam y\u00f6netimine dayan\u0131yor, yani orada da bir t\u00fcr despotizm vard\u0131r. M\u00fcmk\u00fcn m\u00fc CHP\u2019de Baykal\u2019\u0131n iradesi d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015fey \u00e7\u0131kmas\u0131 veya Tayyip Erdo\u011fan neden ayr\u0131ld\u0131? Erbakan Hocay\u0131 despotlukla su\u00e7layarak. Ama daha sonra kendi de oldu bir despot . Ama her siyasi parti b\u00f6yle, tek adam y\u00f6netimi her yerde var. \u0130\u015fte bunlar\u0131 k\u0131rarak, daha gev\u015fek yap\u0131lara y\u00f6nelmeye ihtiyac\u0131m\u0131z var; yani ben merkezci de\u011fil biz merkezci olmak laz\u0131m. Mesela Milli g\u00f6r\u00fc\u015f hareketinin de i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 bir tak\u0131m ortak giri\u015fimler olabilir, bunun i\u00e7ine \u0130hvan da girsin, Pakistandaki bir tak\u0131m hareketler de buna dahil olsun; ama dedi\u011fim gibi art\u0131k \u0130slam \u00fcmmetini temsilen, \u0130slam konferans\u0131n\u0131n sivil aya\u011f\u0131 olabilecek mesela bir \u00e7at\u0131 kurulu\u015funa ihtiya\u00e7 var. Bu kurulu\u015f b\u00fct\u00fcn gruplar\u0131, hatta H\u0131ristiyanlar\u0131 ve di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman olmayan gruplar\u0131 da i\u00e7ine alan ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kanaat \u00f6nderli\u011fi ihityac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak bir \u015feye ihtiya\u00e7 var. Bu noktada \u0130slami gruplar\u0131n ciddi bir ba\u015fka problemi daha var, bu da M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k tasavvurumuzla ilgili. Art\u0131k biz cemaat liderini de tarikat liderini de m\u00fcr\u015fitleri de gerekti\u011finde ele\u015ftirebilmeliyiz, yani onlar bize B\u00fcy\u00fck Orta Do\u011fu projesini destekleyin derse – nitekim T\u00fcrkiyede baz\u0131 gruplar bunu diyor – s\u00fcr\u00fc gibi gidip BOP\u2019u desteklersek, bu sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k de\u011fil. \u0130\u015fte onun i\u00e7in diyorum ki, yeniden, ele\u015ftirel zihniyeti ve muhalefeti merkeze alan bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k tasavvuruna ihtiya\u00e7 var. Kur\u2019an\u2019a s\u00fcnnete ayk\u0131r\u0131, \u0130slami \u00e7\u0131karlara ayk\u0131r\u0131 olarak bir kimsenin \u015feyhi, \u00fcstad\u0131, parti lideri de s\u00f6ylese ona hay\u0131r diyebilecek bir anlay\u0131\u015fa ihtiya\u00e7 var. Bu yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 taktirde \u0130slami gruplar, cemaatler, hareketler, \u00dcmmet birli\u011finin \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engellerden biri olacakt\u0131r. \u00d6zellikle b\u00fcy\u00fck orta do\u011fu projesine su ta\u015f\u0131yan s\u00f6z\u00fcm ona \u0130slami bir tak\u0131m gruplar, M\u0131s\u0131rda, di\u011fer \u0130slam \u00fclkelerinde veya T\u00fcrkiyede de olabilir. Resmi- sivil iki y\u00f6nl\u00fc bir i\u015fbirli\u011fi m\u00fcmk\u00fcn olmaz m\u0131 denilebilir, do\u011fru ama i\u015fte ben size \u00f6rnek verdim: \u0130ran\u2019a veya Nasrallah\u2019a kar\u015f\u0131 hemen Suudi Arabistan, M\u0131s\u0131r ve \u00dcrd\u00fcn resmi politik ve dini s\u00f6zc\u00fcleri, a\u011fza al\u0131nmayacak hakaretler yapt\u0131 bu insanlara, bunlarla siz nereye gideceksiniz? \u015eu K\u00f6rfez \u00fclkelerinin yapt\u0131\u011f\u0131 sefahat nedir? insanlar orada katliama tabi tutulmaya devam edip, insanlar her g\u00fcn \u00f6ld\u00fcr\u00fcrken, mesela bu krallar\u0131n ve despotlar\u0131n vazge\u00e7meden, g\u00fcnlerini g\u00fcn etmelerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alacak olursan\u0131z- bunlar\u0131n neresi M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k, onu da sormak laz\u0131m – bunlarla nereye gide bilirsiniz? \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam \u00fclkelerindeki krallar ve despotlar biz M\u00fcsl\u00fcman\u0131z diyorlar ama firavun gibi ya\u015f\u0131yorlar. \u00dcmmet Bunlarla hesapla\u015fmak zorunda. T\u00fcrkiyede de kimle, nereye gideceksiniz? B\u00fcy\u00fck orta do\u011fu projesi iflas etmi\u015f, ama hala ba\u015fbakan ben onun e\u015f ba\u015fkan\u0131y\u0131m diyor. \u015eimdi bu insanlarla bu y\u00f6netimlerle nereye gideceksiniz? ama ben tekrar s\u00f6yl\u00fcyorum, resmi kurum ve kurulu\u015flarla da diyalo\u011fu s\u00fcrd\u00fcrelim; fakat y\u00f6netimlerden ve resmi kesimlerden fazla bir \u015fey beklemeyelim. \u00c7\u00fcnk\u00fc y\u00f6netimler sadece ve sadece koltuklar\u0131n\u0131 veya tahtlar\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na almaktan ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmezler. Bunun \u00f6rneklerini biz pek \u00e7ok \u00fclkede g\u00f6rd\u00fck . Son olarak \u0130slam devleti konusu da, dedi\u011fim gibi, g\u00fcndemimizde ilk s\u0131ralar\u0131nda yer alacak bir konumda de\u011fil, bilakis g\u00fcndemin ilk maddesi \u00fcmmetin gelece\u011fi olmal\u0131 ve \u00fcmmetin birli\u011fi \u00f6n planda yer almal\u0131. Nitekim mesela Suriyedeki M\u00fcsl\u00fcmanlar do\u011fru d\u00fcr\u00fcst \u00f6zg\u00fcr bi\u00e7imde konu\u015fam\u0131yor bile, \u00f6te yandan daha adam karn\u0131n\u0131 doyuram\u0131yor, yani biraz ger\u00e7ek\u00e7i olmakta laz\u0131m, ad\u0131m ad\u0131m gitmek laz\u0131m. Sonra tek bir \u0130slam devleti zaten pratikte pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. E\u011fer b\u00f6yle bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor ise, bir tek halife olsun b\u00fct\u00fcn hepsini y\u00f6netsin gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor ise, mevcut \u015fartlarda bu \u00e7ok zor. Ama \u00f6nemli olan – mesela Avrupa birli\u011fi bir modeldir, Amerika bir modeldir eyalet sisteminde \u2013 \u00dcmmet bir model geli\u015ftirilmesi i\u00e7in. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 bir arada tutmak i\u00e7in mutlaka modeli de bat\u0131dan m\u0131 almal\u0131y\u0131z? Hilafet modeli orta \u00e7a\u011fda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi bir model. Bug\u00fcn bunu hayata aktarmak pratik bak\u0131m\u0131ndan, siyaset bilimi bak\u0131m\u0131ndan, y\u00f6netim bilimi bak\u0131m\u0131ndan m\u00fcmk\u00fcnse ne ala;ama m\u00fcmk\u00fcn olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bizim test etmemiz laz\u0131m. Ayr\u0131ca ba\u015fka modeller de m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc de\u011fil mi, bu noktada da kafa yormak laz\u0131m. Has\u0131l\u0131 \u015fu anda b\u00fct\u00fcn \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n har\u0131l har\u0131l, kolayl\u0131kla organize edilebilecek alanlarda neler yap\u0131labilece\u011fini \u00f6nce tart\u0131\u015fmas\u0131 laz\u0131m. Mesela yay\u0131nc\u0131l\u0131k konusunda . \u015eu s\u0131ralarda bir yay\u0131nc\u0131lar birli\u011fi faaliyeti var Do\u011fu Konferans\u0131 \u00f6nderli\u011finde, bu hayata ge\u00e7iriliyor ve M\u0131s\u0131r\u2019dan yay\u0131n evleri geliyor biz T\u00fcrkiye de \u015fube a\u00e7mak istiyoruz diyorlar. \u015eu ana kadar \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki, Arap d\u00fcnyas\u0131ndaki yay\u0131n evlerinden hi\u00e7 bir tane \u015fube a\u00e7an var m\u0131 T\u00fcrkiyede? Yok!Peki T\u00fcrkiye deki yay\u0131n evlerinden herhangi birisinin, Kahire\u2019de, Beyrut\u2019ta \u015fube a\u00e7an\u0131 var m\u0131? O da yok. Dolay\u0131s\u0131 ile biz art\u0131k bu noktalara yava\u015f yava\u015f ilerleyerek birbirimizi tan\u0131ma noktas\u0131na gelmemiz laz\u0131m. Bu bir bahs-i d\u00ee\u011fer. Maalesef birbirimizi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6yleyemeyiz, M\u00fcsl\u00fcmanlar birbirlerini tan\u0131m\u0131yorlar. Ki\u015fi bilmedi\u011finin d\u00fc\u015fman\u0131d\u0131r. M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131ndaki nefret tohumlar\u0131 ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 muhabbetin olmay\u0131\u015f\u0131 sevgisizlikte asl\u0131nda bundan kaynaklan\u0131yor. Ama benim gibi siz de Sudan\u2019a, Yemen\u2019e, M\u0131s\u0131r\u2019a , L\u00fcbnan\u2019a ,Pakistan\u2019a, oraya buraya giderseniz, oradaki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 yakinen tan\u0131rsan\u0131z ,\u201daaa !!\u201d diyeceksiniz\u201c bunlar\u0131n benden hi\u00e7 fark\u0131 yok\u201d. \u015eii ile dahi oturup kalkt\u0131k\u00e7a \u201cAllah Allah ! bu adam \u015eii ama ayn\u0131 benim gibi\u201d diyeceksiniz . Bunu biz \u0130ran\u2019a gitti\u011fimizde g\u00f6rd\u00fck. Do\u011fu Konferans\u0131 olarak hala \u0130ranla temas\u0131m\u0131z var, hala Suriye ile temas\u0131m\u0131z var ve ili\u015fkilerimiz ve inan\u0131lmaz \u015fekilde m\u00fcspet. Onu da s\u00f6yleyeyim bu vesileyle, daha \u00f6nce s\u00f6yleyemedim: Son olarak \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda T\u00fcrkiyeye olan bak\u0131\u015f\u0131n\u0131n inan\u0131lmaz olumlu ve romantizm d\u00fczeyinde oldu\u011funu, yani T\u00fcrkiyedeki olumsuzluklar\u0131 g\u00f6rmeyecek kadar romantizim oldu\u011funu bilmenizi isterim. Zira bu insanlar T\u00fcrkiye diyorlar ba\u015fka bir \u015fey demiyorlar, her alanda her t\u00fcrl\u00fc i\u015f birli\u011fine haz\u0131rlar ve bunu sa\u011flayan en \u00f6neli fakt\u00f6rlerden birinin T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6zellikle 1 Mart tezkeresindeki tutumu oldu\u011funu, bunun son derece \u00f6nemli oldu\u011funu bilin. Yani T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki \u00f6nemini art\u0131ran nedenlerden birisi budur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kore\u2019ye kadar bunun yans\u0131mas\u0131 gitmi\u015ftir \u201cnas\u0131l siz ABD gibi bir s\u00fcper g\u00fcce hay\u0131r dediniz\u201d diyorlar. Bu ayn\u0131 zamanda ezilen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya \u00fclkeleri i\u00e7in de bir g\u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Bu noktada mutlaka h\u0131lfu\u2019l-fud\u00fbl mant\u0131\u011f\u0131yla hareket ederek, Latin Amerika \u00fclkeleri, Hindistan veya ba\u015fka \u00fclkelerden, k\u00fcresel kapitalistlere kar\u015f\u0131 direnen ba\u015fka \u00fclke varsa bunlarla da i\u015f birli\u011fi yapmay\u0131 projemizin ayr\u0131 bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc olarak g\u00fcndemimize almam\u0131z gerekir.<\/p>\n
Prof. Dr. Arif ERSOY
\nMuhterem hocam\u0131za te\u015fekk\u00fcr ediyoruz \u00e7ok kapsaml\u0131 bilgiler verdi ve tahminlerimizin \u00f6tesinde yani ne diyim radikal mi diyim ne diyeyim dere tepe d\u00fcz gitti ta\u015flar\u0131 daha da sarst\u0131 bu son cevapta bu hayra alamettir. Bir \u00fclkenin proje olarak bizim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi bakmama duvar\u0131n arkas\u0131n\u0131 da g\u00f6rmek hoca arkas\u0131n\u0131 g\u00f6ren birisi oldu\u011fu i\u00e7in b\u00f6yle ate\u015fli konu\u015ftu tebrik ediyoruz. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n devam\u0131n\u0131 diliyoruz bu konuda da hocayla tart\u0131\u015fma seanslar\u0131 olu\u015fturmam\u0131z gerekti\u011fi kanaatindeyim belli konularda uzmanlar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p etrafl\u0131ca tart\u0131\u015fmam\u0131z gerekir. Hocalar bakmay\u0131n b\u00f6yle milletin huzurunda sakin durdu\u011funa bunlar bir kavgaya ba\u015flad\u0131lar m\u0131 yer yerinden oynar evet te\u015fekk\u00fcr ediyoruz efendim sa\u011f olun size de te\u015fekk\u00fcr ediyorum sayg\u0131lar sunuyorum.<\/p>\n
ESAM \u00c7AR\u015eAMBA KONFERANSLARI – ANKARA,04\/04\/2007 Ele almak istedi\u011fim konu asl\u0131nda akademik bir konu olmaktan ziyade \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in ve biz M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in var olu\u015fsal \u00f6nemi olan bir problem. M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fanmas\u0131 hayata ge\u00e7irilmesi gereken bir hedef ve ideal olarak kabul eden ve bunu sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015ftirebilmek i\u00e7in \u0130slam konusunda bilimsel bilginin zorunlu ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funa inanan ve bu noktaya gelmi\u015f bir insan olarak, akademik olanlar da dahil b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131n nihai hedefinin asl\u0131nda netice itibariyle yery\u00fcz\u00fcnde \u0130slami bir var olu\u015fun imkanlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak ve imkan nispetinde \u0130slami var olu\u015fu ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in katk\u0131da bulunmak oldu\u011funu belirtmem gerekir. Bu ise \u015f\u00fcphesiz her M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n en tabii g\u00f6revidir. Bu perspektiften yola \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda zaten \u0130slam ve \u0130slam birli\u011fi konusu her M\u00fcsl\u00fcman i\u00e7in bir siyasi proje olmaktan \u00f6nce dindarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmazsa olmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kur\u2019an\u2019da pek \u00e7ok ayet \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131ndaki yegane ba\u011f\u0131n onlar\u0131 bir araya getiren ba\u011f\u0131n etnik, k\u00fclt\u00fcrel, cins veya stat\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sadece ve sadece bu dinin ideallerine m\u00fc\u015ftereken ba\u011flanman\u0131n yeterli oldu\u011funu, M\u00fcsl\u00fcman olman\u0131n \u0130slam karde\u015fli\u011fi ortak paydas\u0131nda bulu\u015fmak oldu\u011funu Kuran-\u0131 Kerim 1400 seneden beri g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde seslendirmektedir. Bu noktada ilmi,fikri ve akademik a\u00e7\u0131dan her hangi bir problem yoktur. Burada benim ele almak istedi\u011fim konu daha ziyade bunu m\u00fc\u015fahhas bir projeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek veya bu \u0130slam birli\u011fini, fiilen ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi m\u00fcmk\u00fcn olan bir hedef haline getirmek, bu hedefe ula\u015fmak i\u00e7in \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki geli\u015fmeleri izlemek ve gelece\u011fe y\u00f6nelik m\u00fc\u015fterek ortak bir projeksiyon yapmak, yani gelecekte hangi ad\u0131mlar\u0131 atmam\u0131z uygun olur, neler yapabiliriz, bu konular\u0131n \u00fczerinde durmak olacakt\u0131r. Bunu yaparken de sadece bir ilahiyat\u00e7\u0131 olarak sahip oldu\u011fum teorik bilgiyle de\u011fil de, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131yla 1975 li y\u0131llardan itibaren ilgilenen, 30 senedir a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u015fu veya bu \u015fekilde bu co\u011frafyan\u0131n i\u00e7inde bulunma imkan\u0131n\u0131 elde etmi\u015f biri olarak, ama \u00f6zelikle son 2-3 y\u0131l i\u00e7erisinde, bilhassa Do\u011fu Konferans\u0131 Giri\u015fimi \u00e7er\u00e7evesinde \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n hemen hemen pek \u00e7ok \u00fclkesini gezme, oradaki entelekt\u00fcellerle irtibatta bulunma ve ortak bir tak\u0131m projelerde yer alma imkan\u0131 buldum. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u015fu anda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu problemlerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in fikir \u00fcretme s\u00fcrecini bire bir ya\u015fayan biri olarak hem intibalar\u0131m, hem de o b\u00f6lgelerdeki geli\u015fmeler \u00e7er\u00e7evesinde konuyu ele almak istiyorum. \u0130slam birli\u011fi Kur\u2019an-\u0131 Kerimde ilk defa temelleri at\u0131lm\u0131\u015f bir ideal olmas\u0131na ra\u011fmen, bug\u00fcnk\u00fc \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda alg\u0131lanan \u015fekliyle bir \u0130slam birli\u011fi fikri asl\u0131nda 19. y\u00fczy\u0131lda Cemalettin AFGAN\u0130 ile ba\u015flayan ve sonra sultan Abd\u00fclhamit Han\u2019\u0131n da siyasi alanda Pan-\u0130slamizm ideolojisini veya idealini desteklemesiyle geli\u015fen bir fikirdir. Ayn\u0131 zamanda Osmanl\u0131n\u0131n son d\u00f6neminde ortaya \u00e7\u0131kan \u00fc\u00e7 hareketten biridir. Osmanl\u0131 y\u0131k\u0131lmaya maruz kald\u0131\u011f\u0131 zaman \u00fc\u00e7 temel fikir ak\u0131m\u0131 vard\u0131; y\u0131k\u0131lmadan kurtulmak i\u00e7in baz\u0131 kesimler T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck yani T\u00fcrk ortak paydas\u0131nda birle\u015ferek Osmanl\u0131 imparatorlu\u011funu aya\u011fa kald\u0131rmak gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. Bir k\u0131sm\u0131 \u0130slamc\u0131l\u0131k projesinden yola \u00e7\u0131k\u0131yordu, bunun d\u0131\u015f\u0131nda Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k vard\u0131. benim burada \u00fczerinde durmak istedi\u011fim \u0130slamc\u0131l\u0131k ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ele al\u0131nacak olan ve sultan Abd\u00fclhamit Han\u2019\u0131n siyasi d\u00fczlemde Pan-\u0130slamizim olarak, Cemalettin Afgani\u2019nin de fikri ve entelekt\u00fcel temellerde ele almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir harekettir. Bu hareket 19. ve 20. y\u00fczy\u0131ldaki b\u00fct\u00fcn \u0130slami hareketlere a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131 ile bu noktada 20. y\u00fczy\u0131ldaki \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki geli\u015fmelerin en temel karakteristi\u011finin \u201c\u00fcmmet\u201d fikri yani b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n birli\u011fi fikri oldu\u011funu rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebilirim. Ancak Afgani\u2019nin ortaya att\u0131\u011f\u0131 bu fikir \u00e7e\u015fitli renklere b\u00fcr\u00fcnerek \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda zaman zaman tezah\u00fcr etmi\u015ftir. Bunlar bazen Hilafet hareketleri olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r, bazen de \u0130slamc\u0131l\u0131k hareketi olarak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde oldu\u011fu gibi devam etmektedir. Yak\u0131n zamanlarda D-8\u2019ler hareketi olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yine yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte \u00f6zellikle \u0130ran \u0130slam devriminden sonra devrimin \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlara a\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 \u00f6zg\u00fcven sayesinde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n tekrar birle\u015febilecekleri ve bir arada hareket edebilecekleri \u0130slam birli\u011fi fikri yeniden g\u00fc\u00e7lenmi\u015ftir. Bu g\u00fcne kadar ittihat-\u0131 \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesi, Hilafet hareketi, veya \u0130slamc\u0131l\u0131k hareketleri olarak bilinen bu hareketlerin en temel \u00f6zelli\u011fi sivil hareketler olmas\u0131d\u0131r. Sultan Abd\u00fclhamit Han\u0131n projesini d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakacak olursak Cemalettin Afgani\u2019nin ideali veyahut da g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki \u0130slamc\u0131l\u0131k hareketleri, hilafet hareketleri, sonu\u00e7 itibariyle b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bir arada, siyasi, ekonomik, askeri k\u00fclt\u00fcrel i\u015fbirli\u011fi yaparak ortak hareket etmeleri gerekti\u011fi fikrini i\u015fleyen \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki \u00e7e\u015fitli hareketlerdir. Bu hareketlerin \u00f6n\u00fcnde \u2018da\u011f\u0131lma\u2019 s\u00fcrekli bir engel olu\u015fturmu\u015ftur. Bir ba\u015fka ifadeyle bu engel ulus devlet yap\u0131lar\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 ve Osmanl\u0131 imparatorlu\u011fu par\u00e7aland\u0131ktan sonra birtak\u0131m suni s\u0131n\u0131rlar \u00e7izilerek b\u00f6lgedeki devlet yap\u0131lar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alar halinde b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f, bu \u00fclkelerin bir araya gelmelerini engellemek i\u00e7in gerekli s\u00fcrt\u00fc\u015fme noktalar\u0131 ortada b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f ve \u0130slam \u00fclkelerinin birle\u015fmeleri engellenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu g\u00fcn gelinen noktada B\u00fcy\u00fck Orta Do\u011fu projesi ve benzeri projelerle, par\u00e7alanm\u0131\u015f olan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funu daha mikro d\u00fczeyde par\u00e7alama \u00e7abalar\u0131 s\u00fcrmektedir. Bu konuya daha sonra tekrar de\u011finece\u011fiz. \u0130slam \u00fclkeleri aras\u0131nda \u0130slam Konferans\u0131 Te\u015fkilat\u0131 gibi bir tak\u0131m te\u015febb\u00fcsler olmas\u0131na ve di\u011fer bir tak\u0131m kurulu\u015flar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ve bu y\u00f6nde sarf edilen \u00e7abalara ra\u011fmen \u0130slam birli\u011fi hen\u00fcz bu noktada m\u00fc\u015fahhas ad\u0131mlar\u0131n at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u015fahhas bir projeye d\u00f6n\u00fc\u015fememi\u015ftir. Bunun da \u00f6n\u00fcnde iki temel engel vard\u0131r: Birisi bu \u0130slam birli\u011finin siyasi iradeler eliyle ger\u00e7ekle\u015ftirilmek istenmesinin getirdi\u011fi zorluklard\u0131r; zira bu \u0130slam \u00fclkelerinde Ma\u011fripten Endonezya\u2019ya kadar b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerde b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Bat\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil eden veyahut kendi saltanat \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 \u00f6n planda tutan, \u0130slam \u00fcmmetinin menfaatlerini ikinci plana itebilen y\u00f6netimlerin varl\u0131\u011f\u0131 ciddi bir engel olu\u015fturmaktad\u0131r. Ma\u011fripten itibaren b\u00fct\u00fcn \u00fclkelere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hepsinde despotik yap\u0131lar ve y\u00f6netimlerin oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Fas da krall\u0131k var, kral \u00f6ld\u00fc, yerine o\u011flu kral oldu. Cezayir\u2019de bir demokrasi tecr\u00fcbesi ya\u015fand\u0131 fakat bu yine Bat\u0131 destekli bask\u0131larla demokrasi lin\u00e7 edildi. Libya tek adam y\u00f6netimiyle y\u00fcr\u00fcyor. Tunus en az T\u00fcrkiye\u2019deki kadar bask\u0131c\u0131 despot bir y\u00f6netim s\u00f6z konusu, M\u0131s\u0131r\u2019da yine tek adam y\u00f6netimi var. \u00dcrd\u00fcn krall\u0131k, Irak tek adam y\u00f6netimi, Suudi Arabistan krall\u0131k, ondan sonra Suriye\u2019de hala tek adam y\u00f6netimi var. Haf\u0131zu\u2019l- Esed d\u00f6nemindekinden nispeten daha iyi olsa da. T\u00fcrkiye\u2019de zaten belli bir ideolojinin egemenli\u011fine dayal\u0131 bir t\u00fcr oligar\u015fik despotizm var. Yine milletin iradesini yans\u0131tmayan ve milletin iradesine ipotek koyan bask\u0131c\u0131 bir y\u00f6netim s\u00f6z konusu idi \u0130ran\u2019da, zira \u015eah vard\u0131. Pakistan\u2019da \u015fu anda askeri y\u00f6netimler var. Sudan\u2018da her ne kadar demokratik bir yap\u0131 var ise de sonu\u00e7 itibariyle uzun s\u00fcre bir generalin, bir askerin y\u00f6netiminde Sudandaki idarenin yap\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamak laz\u0131m. Bu siyasi yap\u0131lar\u0131n kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 \u00f6n plana almalar\u0131ndan dolay\u0131 \u0130slam birli\u011finin, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bir araya gelip bir birlik olu\u015fturmalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne bizatihi kendileri engel te\u015fkil etmi\u015flerdir. Tabii ki, Milliyet\u00e7ilik, ulus\u00e7uluk, kavmiyet\u00e7ilik, b\u00f6lgecilik, gibi anlay\u0131\u015flar \u0130slam birli\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirme \u00f6n\u00fcnde esas b\u00fcy\u00fck engeli te\u015fkil etmi\u015flerdir. Bunlar \u00f6zellikle \u0130slam \u00fclkelerinin bir araya gelmesini engellemek i\u00e7in d\u0131\u015far\u0131dan i\u00e7eriye sokulmu\u015f olan bir tak\u0131m ideolojiler veya d\u00fc\u015f\u00fcncelerdir. Bunlar i\u00e7erisinde, etnik temele dayanan bir yakla\u015f\u0131m olarak \u00f6zellikle Orta Do\u011fu\u2019da Arap\u00e7\u0131l\u0131k\/Baas hareketi, ard\u0131ndan 1960-1970\u2019li y\u0131llarda Sosyalizmin y\u00fckselen de\u011fer oldu\u011fu d\u00f6nemlerde bu gibi ideolojiler \u0130slam birli\u011finin \u00f6n\u00fcnde bir engel te\u015fkil etmi\u015f ve \u015fu anda da bir Arap birli\u011fi kurulu\u015fu var b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Araplar\u0131n birli\u011fini merkeze alan bir birliktelik \u00e7abas\u0131 sergilenmi\u015ftir, onun d\u0131\u015f\u0131nda \u0130ran kendi \u00e7evresinde \u015eii d\u00fcnyas\u0131n\u0131 merkeze alan bir yap\u0131lanma i\u00e7erisine gitmi\u015ftir. Uzak do\u011fuda Hindistan Pakistan Endonezya ve Malezya \u00e7er\u00e7evesinde de ayr\u0131 bir yap\u0131lanma y\u00f6n\u00fcne gidilmi\u015ftir. Rusya\u2019da demir perde blo\u011funun \u00e7\u00f6kmesi sonucunda T\u00fcrk etnik temelinde bir birliktelik olu\u015fturulmas\u0131 \u00e7abas\u0131 sergilenmi\u015ftir. Bunlar \u00f6zellikle T\u00fcrki Cumhuriyetler dedi\u011fimiz \u00fclkelerdir ki, T\u00fcrkiye\u2019nin a\u011fabeylik rol\u00fcne soyunmas\u0131 ve bunlar\u0131 \u00e7ekip \u00e7evirerek bir birlik olu\u015fturma \u00e7abalar\u0131 daha sonra fiyaskoyla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lge \u00fclkelerine a\u011fabeylik yapma \u00e7abalar\u0131 geri tepmi\u015ftir ve sonu\u00e7 itibariyle \u015fu andaki T\u00fcrki cumhuriyetlerde, T\u00fcrkiye\u2019nin y\u00f6netimine tav\u0131r alacak kadar son derece olumsuz geli\u015fmeler sergilenmi\u015ftir. B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler esnas\u0131nda, bir yandan sol ideolojik hareketler ve etnik temele dayal\u0131 bir tak\u0131m yap\u0131lanmalar \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki birli\u011fi engellerken, \u00f6te yanda 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda \u0130slam birli\u011fi hedeflerini zedeleyecek bir tak\u0131m farkl\u0131 yeni ideolojilerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 da sonu\u00e7 olarak bug\u00fcne gelinceye kadar \u0130slam birli\u011fi hedefinin ger\u00e7ekle\u015fmesini engellemi\u015ftir. Hem siyasi fakt\u00f6rler, hem de ideolojik fakt\u00f6rler bunu engellemi\u015ftir. Ancak 11 Eyl\u00fcl hadisesinden sonra \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda insanlar \u00f6zellikle sivil toplum kesimleri \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n gelece\u011finin kendilerini y\u00f6netenlere teslim edilemeyecek kadar \u00e7ok vahim ve \u00f6nemli oldu\u011funu fark ettiler ve bunlar bu tespitin ard\u0131ndan M\u00fcsl\u00fcmanlar kendi aralar\u0131nda bir i\u015fbirli\u011fi imkan\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rma noktas\u0131na geldi .Bu noktada \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda 11 Eyl\u00fclden sonra \u00f6ncelikle Afganistan, Irak, L\u00fcbnan ve Filistin ekseninde b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bir i\u015f birili\u011fi yapma noktas\u0131nda bulu\u015ftu\u011funu, \u00f6zellikle ayd\u0131n kesimlerin bir araya geldi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu bir araya geli\u015fler, \u0130slami hareketlerin, \u0130slami gruplar\u0131n bir araya gelmesinden ziyade, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda vicdani bir hareket olarak b\u00fct\u00fcn gruplar\u0131n, b\u00fct\u00fcn kesimlerin bir araya gelmesi \u015feklinde olmu\u015ftur. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 dedi\u011finiz zaman, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 kavram\u0131n\u0131n ne anlama geldi\u011fini de masaya yat\u0131rmak gerekti\u011fi ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 dedi\u011fimiz zaman Ma\u011fripten Endonezya\u2019ya kadar bir bu\u00e7uk milyar civar\u0131ndaki bu n\u00fcfusun sadece M\u00fcsl\u00fcmanlardan ibaret bir yap\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, onlar\u0131n i\u00e7erisinde H\u0131ristiyanlar\u0131n da oldu\u011funu, mesela M\u0131s\u0131r\u2019da yedi milyon, L\u00fcbnan\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck kesiminde H\u0131ristiyan n\u00fcfus bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda bulunan \u00e7e\u015fitli dini, etnik ve az\u0131nl\u0131k gruplar\u0131n ayn\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar gibi \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n tek bir v\u00fccut halinde hareket etmesi gerekti\u011finde hem fikir oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc. \u00d6zellikle 11 Eyl\u00fcl olaylar\u0131ndan sonra H\u0131ristiyan\u2019\u0131yla M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131yla hemen hemen hepsinin ayn\u0131 noktada bir araya geldikleri g\u00f6r\u00fcld\u00fc. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda \u00fcmmetin birli\u011fi fikrini tart\u0131\u015f\u0131rken \u00f6nce \u00fcmmetin ne oldu\u011fu konusunda da net bir fikre sahip olmam\u0131z gerekiyor. \u0130ran devriminde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n solla i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131klar\u0131n\u0131 biliyoruz. Onun d\u0131\u015f\u0131nda bir \u00e7ok \u0130slam \u00fclkesinde de \u0130slami hareketlerin sol hareketler ile zaman zaman i\u015f birli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Ayn\u0131 \u015fekilde g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de M\u0131s\u0131r, Cezayir, Tunus, Fas gibi \u00fclkelerde \u0130slami hareketlerin yine sistem muhalifi sol hareketlerle m\u00fc\u015ftereken hareket etti\u011fini biliyoruz. Fas\u2019ta mesela AKP belediye se\u00e7imlerinde sol partilerle i\u015f birli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r ve \u015fu anda se\u00e7imi kazand\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok belediyede AKP mensubu bir belediye ba\u015fkan\u0131 yan\u0131nda sol partiden birisi, ya da aksi s\u00f6z konusu olabilir. Tunus\u2019ta ayn\u0131 \u015fekilde despot y\u00f6netimlere kar\u015f\u0131 bu y\u00f6netimi de\u011fi\u015ftirmek amac\u0131yla b\u00fct\u00fcn muhalif gruplar ortakla\u015fa hareket etme noktas\u0131na gelmi\u015flerdir. Tunus\u2019ta mesela ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc konusunda biliyorsunuz \u00e7ok ciddi bir tak\u0131m geli\u015fmeler oldu. T\u00fcrkiye\u2019dekine benzer hatta daha sert bir tak\u0131m yasaklamalar uygulanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Buna kar\u015f\u0131 Tunus\u2019ta da sadece \u0130slami kesim de\u011fil, b\u00fct\u00fcn \u0130slami gruplar ve bunlara ek olarak b\u00fct\u00fcn sol gruplar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu bir platform \u00e7er\u00e7evesinde bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin temin edilmesi i\u00e7in m\u00fccadeleye giri\u015fildi ve halende bu platform devam ediyor. M\u0131s\u0131rda ayn\u0131 \u015fekilde M\u00fcbarek\u2019in bask\u0131c\u0131 y\u00f6netimlerine kar\u015f\u0131 Kifaye(Yeter!) hareketi i\u00e7erisinde \u0130hvanc\u0131 hareketler de yer al\u0131yor, ayn\u0131 zamanda Marksist ve di\u011fer sosyalist hareketler de ayn\u0131 Kifaye hareketin i\u00e7erisinde yer al\u0131yor. Nitekim daha yeni bundan \u00fc\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce 28-29 unda Kahire\u2019de yine uluslararas\u0131 \u201cSiyonizm\u2019e ve Amerikan emperyalizmine kar\u015f\u0131 be\u015finci direni\u015f sempozyumu\u201d yap\u0131ld\u0131. orada da bir yandan sol i\u015f\u00e7i sendikalar\u0131 sivil toplum kurulu\u015flar\u0131, di\u011fer yandan \u0130hvan-\u0131 Muslimin b\u00fct\u00fcn kanatlar\u0131yla, hukuk alan\u0131nda barosuyla, siyasi kanatlar\u0131yla burada yer ald\u0131. Benzer \u015fekilde \u00dcrd\u00fcn\u2019de, Yemen\u2019de, keza Suriye\u2019de, Pakistan\u2019da buna benzer bir tak\u0131m olu\u015fumlar s\u00f6z konusudur. Dolay\u0131s\u0131yla \u0130slam birli\u011fi fikrini e\u011fer tart\u0131\u015facaksak bunu \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak ele alarak tart\u0131\u015fmam\u0131z gerekti\u011fi sonucu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Yani sadece M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bir araya gelip bir birlik olu\u015fturmalar\u0131 tek ba\u015f\u0131na yetmiyor. Bunun i\u00e7erisine \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda ya\u015fayan, yani \u0130slam toplumlar\u0131n\u0131n tabii \u00fcyesi olan H\u0131ristiyanlar\u0131, b\u00fct\u00fcn mezhepleriyle, Ortadoksuyla, Katoli\u011fiyle ve elbette ki, \u0130slam medeniyetinin gelece\u011fini \u00f6nemseyen ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n gelece\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan M\u00fcsl\u00fcmanlarla ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen gruplar\u0131 veya cemaat yap\u0131lar\u0131n\u0131 bu s\u00fcrecin i\u00e7erisine dahil etmek gerekti\u011fi sonucu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u0130slam birli\u011finin ger\u00e7ekle\u015fmesi sahici bir imkan m\u0131d\u0131r? Yoksa bir \u00fctopya m\u0131d\u0131r? Bu noktada biraz daha konuya yak\u0131ndan bakmam\u0131z gerekti\u011fi sonucu hemen \u00f6n\u00fcm\u00fcze \u00e7\u0131k\u0131yor. Benim kanaatime g\u00f6re \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndan \u00f6nce iki tane \u00fcmmet projesi \u015fu anda hayata ge\u00e7irilmi\u015f, ya da ge\u00e7irilmek istenmektedir? E\u011fer \u00fcmmet kelimesini bir ideal etraf\u0131nda bulu\u015fmak, yani etnik, dini veyahut da ba\u015fka alt kimlikleri a\u015farak; belli bir ideal etraf\u0131nda toplanmak anlam\u0131nda tan\u0131mlayacak olursak iki temel \u00fcmmetle\u015fme \u00e7abas\u0131ndan bahsedebiliriz. Bunlardan birisi Amerika Birle\u015fik Devletleridir, zira etnik bak\u0131mdan toplama, dini bak\u0131mdan farkl\u0131l\u0131klar i\u00e7eren ve son derece heterojen, homojen olmayan bir yap\u0131dad\u0131r. Ancak Amerikan ideali etraf\u0131nda bu topluluklar birle\u015ftirilerek bu g\u00fcn \u00e7e\u015fitli eyaletlerden olu\u015fan bir \u201cAmerika\u201d devleti olu\u015fturulmu\u015ftur. Benzer bir \u00e7aba Avrupa birli\u011fi \u00e7abas\u0131d\u0131r biliyorsunuz. 50 senelik bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde etnik bak\u0131mdan dini bak\u0131mdan Katolik\u2019iyle, Protestan\u2019\u0131 ile Ortodoks\u2019u ile Frans\u0131z\u2019\u0131 ile Alman\u2019\u0131 ile \u00e7e\u015fitli gruplar\u0131 b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131ran ama ayr\u0131ca \u2018Avrupal\u0131l\u0131k\u2019 ideali etraf\u0131nda toplanan bir yap\u0131lanma s\u00f6z konusudur. B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler olurken, Bat\u0131\u2019n\u0131n \u201c\u00fcmmet\u201d olmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in \u00f6nerilen model \u201culus devlet\u201d modelidir. Etnik yap\u0131 temeli \u00fczerine ve tek tip etnik yap\u0131, tek din, tek k\u00fclt\u00fcr esas\u0131 \u00fczerine bir devlet yap\u0131lanmas\u0131 Arap \u00fclkelerinde Arap\u00e7\u0131l\u0131k \u00fczerine kurulmaktad\u0131r ve Arap olmayan unsurlar bast\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Mesela Fas\u2019da Fasl\u0131lar\u0131 \u201cberber\u201d olarak biliriz. Berber asl\u0131nda Fas halk\u0131na ve Kuzey Afrika halklar\u0131n\u0131n tamam\u0131na Romal\u0131lar\u0131n takt\u0131\u011f\u0131 bir isimdir; barbar demektir. Fas, Tunus ve Cezayir b\u00f6lgesindeki yerli halk\u0131n orijinal ismi Am\u00e2zi\u011f\u2019dir. Amazi\u011f\u2019lerin k\u00fclt\u00fcrel, etnik ve di\u011fer haklar\u0131 uzun y\u0131llar bask\u0131 alt\u0131nda tutulmu\u015ftur. T\u0131pk\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de K\u00fcrtlerin etnik haklar\u0131n\u0131n bask\u0131 alt\u0131nda tutulmas\u0131, ayn\u0131 \u015fekilde firavun neslinden gelen Arap olmayan Ortadoks K\u0131ptiler de bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r ve Arapla\u015ft\u0131rma politikalar\u0131na maruz kalm\u0131\u015flard\u0131r. Benzer politika Sudan Darfur\u2019daki s\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n sebebini de olu\u015fturmaktad\u0131r. Arap olmayan, M\u00fcsl\u00fcman olmayan unsurlar\u0131 bir yandan…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-336","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bildiriler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/336","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=336"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/336\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":337,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/336\/revisions\/337"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=336"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=336"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=336"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}