Prof. Dr. Hasan Hanefi: “Biz” Kalarak Yenilenmek
\n\u0130slamiyat Dergisi, 2002<\/p>\n
K\u0131rba\u015fo\u011flu: 11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131 \u015fayet el-K\u00e2’ide ger\u00e7ekle\u015ftirdiyse, sizce bu sald\u0131r\u0131 neyi simgelemektedir; yorumunuz nedir?<\/strong><\/p>\n Hanef\u00ee: Arap-\u0130slam \u00e2lemi, bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ve ezilmi\u015flik hissi i\u00e7erisindedir; bu y\u00fczden, Filistin direni\u015fini tanklar, u\u00e7aklar, toplar ve f\u00fczelere kar\u015f\u0131 tek ba\u015f\u0131na ta\u015f ile m\u00fccadele etmek zorunda b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Filistin, Kud\u00fcs ve Harem-i \u015eerif’ in (Mescid-i Aks\u00e2) durumu ortada. Herkes 11 Eyl\u00fcl 2001’i an\u0131yor; ama kimse 29 Eyl\u00fcl 2000’i hat\u0131rlam\u0131yor. 11 Eyl\u00fcl, \u00f6nceki Eyl\u00fcl’e kar\u015f\u0131 bir tepkinin sonucudur. Yasir Arafat’\u0131 ablukaya alan ve \u0130srail’ i destekleyip silahland\u0131ran ABD, Yas\u00eer Arafat’\u0131 ter\u00f6rist, direni\u015f hareketini de ter\u00f6rizm olarak nitelendirdi\u011fi h\u00e2lde, lsrail’i hi\u00e7bir \u015fekilde ter\u00f6rist olarak nitelendirmemektedir. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda, g\u00fcc\u00fcn sembol\u00fc olan ABD’ye kar\u015f\u0131 bir \u00f6fke do\u011fmu\u015f ve bu \u00f6fke, ekonomik alanda D\u00fcnya Ticaret Merkezi’ne, asker\u00ee alanda da Pentagon’a y\u00f6nelmi\u015ftir; hatta ayn\u0131 \u00f6fkenin siyasi alanda da Beyaz Saray’a y\u00f6neldi\u011fi s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n Sonu\u00e7 itibar\u0131yla, acziyet kar\u015f\u0131s\u0131nda ne yapabilirsiniz? Tepki, 11 Eyl\u00fcl olmu\u015ftur; ama tepkinin as\u0131l sebebi, daha \u00f6nce, \u00f6zellikle ABD’nin, \u0131rk ay\u0131r\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 d\u00fczenlenen Durban toplant\u0131s\u0131nda \u0130srail’i destekleme karar\u0131 almas\u0131yla ba\u015flayan \u00f6fkedir.<\/p>\n ABD herkese kar\u015f\u0131 tek ba\u015f\u0131na \u0130srail’ in yan\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. ABD milyonlarca Afrikal\u0131n\u0131n k\u00f6le olarak yeni topraklar\u0131 i\u015flemek i\u00e7in Louisiana’ya g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesinin sorumlulu\u011funu \u00fcstlenmeye ve \u00f6z\u00fcr dilemeye yana\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Yine, \u0131rklar\u0131n e\u015fitli\u011fi fikrini reddedip, Siyonizmi \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k olarak nitelendirmekten ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Malezya, Endonezya, T\u00fcrkiye, Nijerya ve M\u0131s\u0131r gibi \u0130slam \u00fclkelerinin \u00fcye oldu\u011fu uluslararas\u0131 \u00f6r\u011f\u00fctler, bir mukabeledir. 11 Eyl\u00fcl olay\u0131, olumsuz gibi g\u00f6r\u00fcnse de, ger\u00e7ekte olumlu sonu\u00e7lar\u0131 da olan bir olayd\u0131r. Hatta ABD’nin \u0130slam’a Araplara ve M\u00fcsl\u00fcmanlara h\u00fccumu, onun Arap ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6stermi\u015ftir. Dinsel ter\u00f6rizm, \u0130rlanda’da Protestanlarla Katolikler aras\u0131nda: Ke\u015fmir’de Sihler’de, \u0130spanya’da Bask b\u00f6lgesinde, h\u00fclasa her yerde vard\u0131r. Hatta ABD’nin kendisi din\u00ee cemaatlere kar\u015f\u0131 en i\u011fre\u00e7 ter\u00f6r uygulamalar\u0131nda bulunmaktad\u0131r. Ne var ki; d\u00fc\u015fman\u0131n, yani ikinci kutbun Asya’dan \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 hisseden ABD, New York we Washington’a yap\u0131lan 11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131 bahane olarak kullanm\u0131\u015ft\u0131r; Taliban’\u0131 bahane etmi\u015ftir. Halbuki Sovyet i\u015fgaline kar\u015f\u0131 Taliban’\u0131 destekleyen, silahland\u0131ran kendisiydi; amac\u0131, Asya’y\u0131 ku\u015fatmak ve Asya’dan gelmekte olan kalk\u0131nmay\u0131 bast\u0131rmakt\u0131.<\/p>\n K\u0131rba\u015fo\u011flu: ABD’nin kendi ‘uluslararas\u0131 ter\u00f6r’ tan\u0131m\u0131n\u0131 ve bunun akabinde giri\u015fti\u011fi eylemleri nas\u0131l yorumluyorsunuz?<\/strong><\/p>\n Hanefi: ABD, \u015fu \u00e2na kadar, ter\u00f6r\u00fcn tan\u0131mlanmas\u0131 i\u00e7in uluslararas\u0131 bir konferans d\u00fczenlenmesini hep reddedegelmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ter\u00f6r\u00fcn \u00e7e\u015fitleri vard\u0131r. ABD hep bireylerin ter\u00f6r\u00fcnden dem vurmakta; ama devlet ter\u00f6r\u00fcnden hi\u00e7 bahsetmemektedir. Afganistan’da Taliban’a yap\u0131lanlar ve \u0130srail taraf\u0131ndan Filistinliler’e yap\u0131lanlar, hep birer devlet ter\u00f6r\u00fcd\u00fcr ve bireysel ter\u00f6rden daha al\u00e7ak\u00e7ad\u0131r. Bir de g\u00f6r\u00fcnmeyen ter\u00f6r vard\u0131r: D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc, GATT Antla\u015fmas\u0131, k\u00fcreselle\u015fme s\u00fcreci, “D\u00fcnya tek bir k\u00f6yd\u00fcr.” s\u00f6ylemi; bunlar\u0131n hepsi g\u00f6r\u00fcnmez ter\u00f6rizmlerdir; globalizasyon, ad\u0131na, b\u00fcy\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc yutmaktad\u0131r. Yine ileti\u015fim devrimi, insan haklar\u0131, b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n tek bir pazar oldu\u011fu s\u00f6zleriyle, b\u00fcy\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc yutmaktad\u0131r. \u0130leti\u015fim alan\u0131nda da bir ter\u00f6r s\u00f6z konusudur. Bat\u0131 bu alanda d\u00fcnyaya egemendir; b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 ve insanlar\u0131n ak\u0131llar\u0131n\u0131 etki alt\u0131na alan CNN \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi… Ter\u00f6rle ilgili uluslararas\u0131 bir konferansa kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131m. Orada bireysel ter\u00f6rle devlet ter\u00f6r\u00fc, g\u00f6r\u00fcnen ter\u00f6rle g\u00f6r\u00fcnmeyen ter\u00f6r aras\u0131nda ay\u0131r\u0131m yap\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fini ifade ettim. Ter\u00f6r, baz\u0131 durumlarda bir savunma arac\u0131d\u0131r. Sen bir insan\u0131 bo\u011fmaya kalkarsan ve o da ba\u011f\u0131r\u0131p \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rsa, bu bir etki de\u011fil tepkidir; etkinin tabiibir sonucudur. ABD’nin bir kongre d\u00fczenleyerek ter\u00f6rizmin tan\u0131mlanmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131, halklar\u0131n me\u015fru direni\u015fi -Ke\u015fmirli’lerin Filistinlilerin, \u00c7e\u00e7enlerin direni\u015fleri gibi- ile ter\u00f6rizmin birbirinden ay\u0131rt edilmesini engellemek i\u00e7indir. Asl\u0131nda ABD, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketinde, kendisi \u0130ngiltere ter\u00f6r\u00fcne kar\u015f\u0131 direnmi\u015ftir. Fransa ve Rusya, Nazi i\u015fgaline kar\u015f\u0131 direnmi\u015ftir. Ama ABD bu direni\u015flerin hi\u00e7birine ter\u00f6r dememi\u015ftir. \u015eimdi ise, ABD’ye g\u00f6re ter\u00f6r, halklar\u0131n, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131 i\u00e7in m\u00fccadeleye giri\u015fmesidir. Uluslararas\u0131 \u0130nsan Haklar\u0131 Beyannamesi, sadece bireyleri de\u011fil, cemaatleri ve halklar\u0131 da kapsar ve BM kararlar\u0131 gere\u011fince, her halk\u0131n kendi gelece\u011fini belirleme hakk\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n K\u0131rba\u015fo\u011flu: Hunington’\u0131n CIA ile birlikte \u00e7al\u0131\u015fan bir stratejist oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, ‘medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131’ tezini Bat\u0131’n\u0131n egos\u00e2ntrik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ba\u011flam\u0131nda nas\u0131l yorumlars\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n Hanefi: Medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 bizzat Bat\u0131’n\u0131n kendisi uygulam\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131, ABD; bir\u00e7ok halklar\u0131n ve k\u00fclt\u00fcrlerin sonunu getirmi\u015ftir ve bu halklar ve k\u00fclt\u00fcrler \u015fu \u00e2nd\u00e2 sadece video ve sinema filmlerinde ya\u015famaktad\u0131rlar; t\u0131pk\u0131 K\u0131z\u0131lderililer gibi… ABD’de bug\u00fcn \u0130ngilizce konu\u015fulmaktad\u0131r; ama K\u0131z\u0131lderililer \u0130ngilizce konu\u015fmazd\u0131; \u0130ngilizce i\u015fgalcilerin dilidir. Latin Amerika’da \u0130sponyolca konu\u015fulmaktad\u0131r; \u0130spanyolca da i\u015fgalcilerin dilidir. Brezilya’da Portekizce konu\u015fulmaktad\u0131r; o da i\u015fgalcilerin dilidir. Bat\u0131, yeni d\u00fcnya ad\u0131na yerel k\u00fclt\u00fcrleri yok ederek, medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n en \u00e7irkin \u00f6rneklerini sergilemi\u015ftir. Bat\u0131, Afrika’n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Frankofon, bir k\u0131sm\u0131n\u0131 da Anglokofon yapm\u0131\u015ft\u0131r. Tek bir Afrika dili bile kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Mesela, Sahili veya Zulu dilleri ortada yoktur; bunlar da Bat\u0131’n\u0131n Afrika’daki s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi sayesinde yok olmu\u015ftur. Filipinliler, \u0130spanyolca konu\u015fmaktad\u0131r. Hollanda’n\u0131n Endonezya’daki s\u00f6m\u00fcrgecilik uygulamalar\u0131 esnas\u0131nda Endonezyal\u0131lar Flemenk\u00e7e konu\u015fuyorlard\u0131. Fransa’n\u0131n slogan\u0131 “Cezayir Frans\u0131zd\u0131r” idi. Frans\u0131zlar, bu slogan\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in, Cezayir’de yerli mektepleri ve Kur’an okullar\u0131n\u0131 kapatt\u0131lar; Arap\u00e7a \u00f6\u011frenimini engellediler. \u0130ngiltere, \u0130ngiliz Milletler Toplulu\u011fu’nu (Commonwealth) kurdu. Frans\u0131zlar, “Denizler \u00f6tesi Fransa” tabirini kullan\u0131rlar vs. H\u00fclasa, Bat\u0131’n\u0131n tarihi, medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 tarihidir. Ama bize, \u0130slam \u00e2lemine gelince, biz insanl\u0131\u011fa ‘medeniyetleraras\u0131 diyalog’dan ba\u015fka bir \u015fey sunmad\u0131k. Hi\u00e7bir k\u00fclt\u00fcr yoktur ki, bizim Yunan ve Roma k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, Hint ve Fars k\u00fclt\u00fcrlerini y\u00fcceltti\u011fimiz kadar y\u00fcceltmi\u015f olsun. Bize g\u00f6re, Aristo, ‘muallim-i evvel’dir (\u0130lk \u00f6\u011fretmen); Sokrat, insanl\u0131\u011f\u0131n en b\u00fcy\u00fck hak\u00eemidir vs. Aristo muallim-i evveldir, F\u00e2r\u00e2b\u00ee muallim-i s\u00e2n\u00ee (\u0130kinci \u00f6\u011fretmen). \u015eu tevazuu g\u00f6r\u00fcyor musunuz?<\/p>\n \u00dcstelik, bunu, biz muzaffer, onlar ma\u011flup oldu\u011fu h\u00e2lde yapm\u0131\u015f\u0131z. K\u00fclt\u00fcre sayg\u0131 ve ona de\u011fer vermek bamba\u015fka bir \u015feydir. Biz Yunan ve Roma k\u00fclt\u00fcrlerini bu sebeple y\u00fcceltmi\u015fizdir. Hindistan hakk\u0131nda B\u00eer\u00fbn\u00ee’den daha iyi yazan\u0131 yoktu. (Tahk\u00eeku m\u00e2 li’l-hind); yine F\u00e2ris hakk\u0131nda da \u0130bn Miskeveyh’ten iyi yazan yoktur (el-Hikmetu’l-h\u00e2lide). Biz, End\u00fcl\u00fcs ve Sicilya kanal\u0131yla, bu kadim (Eski) medeniyetleri Bat\u0131’ya ta\u015f\u0131d\u0131k. Bat\u0131, biliminde ve ilerlemesinde bizden istifade etmi\u015ftir; tabiat bilimlerinde, matematikte vs. Buna mukabil, modern Bat\u0131 ise, B\u00fcy\u00fck \u0130skender’in yapmak istedi\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Zira o, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 Yunanl\u0131la\u015ft\u0131rmak istemi\u015fti. Roma da, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 Romal\u0131la\u015ft\u0131rmak istemi\u015fti. Modern Bat\u0131, Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc d\u0131\u015f\u0131ndaki k\u00fclt\u00fcrlerin sonunu getirme hevesindedir; \u00c7in ve Hint medeniyetlerinde oldu\u011fu gibi… Hindistan’da Mo\u011fol hakimiyeti vard\u0131; \u0130ngiltere Mo\u011fol \u0130mparatorlu\u011fu’nun hakimiyetine son verdi ve i\u015fgalcinin dili olan \u0130ngilizce, Hint Altk\u0131tas\u0131’n\u0131n konu\u015fma dili oldu. O h\u00e2lde, asl\u0131nda Huntington, Bat\u0131’n\u0131n uygulamalar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmaktan ba\u015fka bir \u015fey yapmam\u0131\u015ft\u0131r: \u00dcstelik, kendisinden\u0131 katt\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey de yoktur. Biz Bat\u0131’ya bunun k\u00fclt\u00fcr ve medeniyet alan\u0131nda bir s\u00f6m\u00fcrgecilik oldu\u011funu zaten s\u00f6yl\u00fcyorduk; onlar da inkar ediyorlard\u0131. Bat\u0131 ilk defa medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 diye bir \u015feyin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf etmektedir. Ancak, bu ‘medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131’ konsepti dahi, k\u00fcreselle\u015fme ad\u0131na ve “D\u00fcnya tek bir k\u00f6yd\u00fcr.” slogan\u0131yla yap\u0131lan ekonomik ya\u011fmalar\u0131n gizlenmesi i\u00e7in bir maske veya \u00f6rt\u00fc olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Onlar, \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n ekonomik de\u011fil k\u00fclt\u00fcrel oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar. Biz dili severiz; biz \u0130slam’la Budizm’le ve Konfi\u00e7y\u00fcs\u00e7\u00fcl\u00fck’le ba\u011flant\u0131s\u0131 olan gelenek ve k\u00fclt\u00fcr toplumlar\u0131y\u0131z; medeniyet toplumlar\u0131y\u0131z. Onlar ise ekonomi, ticaret ve sanayie egemen olmak i\u00e7in bizi k\u00fclt\u00fcrler\/medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 ile me\u015fgul etmek istemektedirler. Sonu\u00e7 olarak, Bat\u0131, medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ger\u00e7ek \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 gizlemek i\u00e7in maske olarak kullanmaktad\u0131r. Onun i\u00e7in, biz Huntington’u \u015ferhetmek (a\u00e7\u0131klamak) i\u00e7in u\u011fra\u015fmamal\u0131y\u0131z. Bat\u0131’n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 bir metni bizim \u015ferhetmekle u\u011fra\u015fmam\u0131z ak\u0131l k\u00e2r\u0131 de\u011fildir. Huntington, “medeniyetler \u00e7art\u0131\u015fmas\u0131” diyor; biz onun \u015ferhiyle u\u011fra\u015f\u0131yoruz. Fukuyama, “tarihin sonu” diyor; biz onu \u015ferhetmekle u\u011fra\u015f\u0131yoruz. Bat\u0131l\u0131lar “uygar toplum” diyorlar, biz onu \u015ferh ediyoruz; “insan haklar\u0131” diyorlar, biz bu defa da onu \u015ferhetmekle u\u011fra\u015f\u0131yoruz. Niye biz kendimiz i\u00e7in kendi metnimizi yazm\u0131yoruz! B\u0131rak\u0131n, Bat\u0131l\u0131lar bizim metnimizi \u015ferhetmekle u\u011fra\u015fs\u0131n. Mill\u00ee devlet, vatan\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcven, b\u00f6lgesel yard\u0131mla\u015fma; i\u015fte bizim kavramlar\u0131m\u0131z bunlard\u0131r. Ancak, biz kendi kavramlar\u0131m\u0131z konusunda h\u00e2l\u00e2 a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k kompleksi i\u00e7indeyiz. Hepimiz elimizde kendi metnimiz ,olmaks\u0131z\u0131n konu\u015fuyor, Bat\u0131’ya ait metinleri \u015ferhetmek i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n K\u0131rba\u015fo\u011flu: Sovyetler Birli\u011fi’nin ve sosyalizmin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonra, `\u0130slami sol’ projenizi \u015fimdi nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? Baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerinizi g\u00f6zden ge\u00e7irme ihtiyac\u0131 hissediyor musunuz?<\/strong><\/p>\n Hanef\u00ee: \u0130slami sol projesi, d\u00fcnyada ya\u015fanan b\u00fct\u00fcn de\u011fi\u015fimlere ra\u011fmen, gerek \u00e7ok kutuplu gerekse tek kutuplu d\u00fcnyada ge\u00e7erlili\u011fini koruyan bir projedir. \u00c7ok kutuplu d\u00f6nemde \u0130slam \u00e2leminde \u00e7eki\u015fmeler ve gerilimler s\u00f6z konusu idi. Baz\u0131lar\u0131 SSCB’ye, Do\u011fu’ya y\u00f6nelmek istiyor; onun bize ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesinde ve b\u00fcy\u00fck barajlar\u0131n in\u015fas\u0131 ve sanayiin geli\u015ftirilmesi gibi konularda yard\u0131m etti\u011fini, silah yard\u0131m\u0131nda bulundu\u011funu; Bat\u0131’n\u0131n ise s\u00f6m\u00fcrgecilikten ba\u015fka bir \u015fey yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu. Sonu\u00e7 olarak, “Ne Do\u011fu ne Bat\u0131!” diyerek, ikisinin aras\u0131n\u0131 bulmak gerekir. \u0130slami sol konusunda s\u00f6yleyegeldi\u011fimiz \u015feyler, toplumlar\u0131n i\u00e7 meselelerine y\u00f6neliktir. Uluslararas\u0131 d\u00fczeyde \u00e7ok kutupluluk sona ermi\u015f olsa da, \u0130slam toplumlar\u0131nda h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok kutupluluk hakimdir. B\u00fct\u00fcn \u0130slam devletlerinde \u00e7ok kutupluluk s\u00f6z konusudur.<\/p>\n Laiklerle selefiler, ak\u0131lc\u0131 \u0131slahc\u0131larla muhafazak\u00e2r gelenek\u00e7iler aras\u0131nda -\u0130ran’da oldu\u011fu gibi- bir kutupla\u015fma mevcuttur. \u0130slami sol ise, iki grup aras\u0131nda \u00e7eki\u015fmeye, m\u00fccadeleye, d\u0131\u015flamaya, -Cezayir’de selefilerle laikler aras\u0131nda oldu\u011fu gibi- sava\u015fmaya de\u011fil, diyalo\u011fa \u00e7a\u011fr\u0131 yapmaya devam etmektedir. \u0130slami sol, \u00e7a\u011fa dahil olmak demektir. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, h\u00fcrriyet, vatanda\u015flar\u0131n bask\u0131lardan kurtulmas\u0131, toplumsal adalet, \u00fcmmetin birli\u011fi, kitlelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k i\u00e7in harekete ge\u00e7irilmesi, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kalk\u0131nma, kimliklerin savunulmas\u0131 vs.; b\u00fct\u00fcn bunlar, temel meselelerdir. Bunlar, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz ve imkanlar\u0131m\u0131z dahilinde olan meselelerdir; ictihad ve ak\u0131lc\u0131l\u0131k -Mutezilenin ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi- yoluyla ele al\u0131nmas\u0131 gereken meselelerdir. M\u00e2likilerde oldu\u011fu gibi, ‘kamu yarar\u0131’ ilkesine dayanarak, keza \u0130sl\u00e2m\u00ee yasaman\u0131n kaynaklar\u0131ndan biri olan-‘ictihad’a dayanarak, yani sahip oldu\u011fumuz b\u00fct\u00fcn k\u00fclt\u00fcrel birikimimize dayanarak ve k\u00fclt\u00fcrel devaml\u0131l\u0131k i\u00e7erisinde de\u011fi\u015ferek ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r bu meseleler… Mesela T\u00fcrkiye, tarihsel birikimi ile ili\u015fkilerini kopararak de\u011fi\u015fim ge\u00e7irdi. Japonya ve Kore ise, de\u011fi\u015fimi, eski ile yeniyi bir arada muhafaza ederek -eskiyi \u00f6zel hayat\u0131nda, yeniyi ise toplumsal hayat\u0131nda muhafaza ederek ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Biz, k\u00fclt\u00fcrel devaml\u0131l\u0131k i\u00e7erisinde de\u011fi\u015fimden yanay\u0131z; ta ki, tarihin i\u00e7inde kimli\u011fimizi koruyabilelim. K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr; \u0130slam g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr, yeterlidir. \u0130slam, ictihad\u0131, yasama kaynaklar\u0131ndan biri saym\u0131\u015ft\u0131r. O h\u00e2lde, ictihad edebilmek i\u00e7in neden yabanc\u0131 kaynaklara ba\u015fvural\u0131m! \u015eayet ilim, ak\u0131l, h\u00fcrriyet ve demokrasiye muhta\u00e7sam, niye yabanc\u0131 kaynaklara gideyim. Bunlar, farkl\u0131 form\u00fclasyonlarla da olsa, muhtemelen di\u011fer hi\u00e7bir k\u00fclt\u00fcrde olmad\u0131\u011f\u0131 kadar bizim kadim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde vard\u0131r. O h\u00e2lde, \u0130slami sol projesi, \u00e7ok kutuplulu\u011fun sona ermesinden sonra dahi, \u0130slam \u00fclkeleri dahilinde mill\u00ee birli\u011fi ger\u00e7ekle\u015ftirecek bir projedir; k\u00fclt\u00fcrel diyalog ve \u00e7o\u011fulculu\u011fu ger\u00e7ekle\u015ftirecek bir projedir.<\/p>\n K\u0131rba\u015fo\u011flu: B\u00fct\u00fcn bu s\u00f6yledikleriniz hemen herkesin bu konuda size kat\u0131labilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015fleri yans\u0131tmaktad\u0131r. Buna ra\u011fmen, sizin, projenize bilhassa ‘sol’ ismini vermenizin alt\u0131nda yatan sebep nedir?<\/strong><\/p>\n Hanefi: \u00d6nce \u015funu belirteyim ki, benim projemin ad\u0131 ‘\u0130slami sol’ (el-Yes\u00e2ru’l-isl\u00e2mi) de\u011fil, “gelenek ve yenilenme”dir (et-Tur\u00e2s ve’t-tecd\u00eed). \u0130slami sol ise, genele hitap eden ulusal ve siyasal bir k\u00fcrs\u00fcd\u00fcr. Mesela H\u00fcrriyet, Cumhuriyet, Demokrasi, Ulus, \u0130stiklal vs. gibi isimler ta\u015f\u0131yan gazeteler vard\u0131r. Ben de Gelenek ve Yenilenme adl\u0131 bir gazete \u00e7\u0131karsayd\u0131m kimse ilgilenmezdi. Zira gelenek ve yenilenme, \u00f6zel bir kesime hitap eder. Ben ise, \u0130slam \u00fcmmetinin bir fakihi (hukuk\u00e7usu) olarak, hem genele hem \u00f6zele hitap etmek istedim. Ben gazeteye \u0130slami Sol ad\u0131n\u0131 verdim; \u00e7\u00fcnk\u00fc mesela Afg\u00e2n\u00ee el-Urvetu’l-v\u00fcsk\u00e2’y\u0131 yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r; Hasan el-Benn\u00e2 el-\u0130sl\u00e2m, e,s-\u015eih\u00e2b, en-Nez\u00eer, elMen\u00e2r gibi yay\u0131n organlar\u0131nda yazm\u0131\u015ft\u0131r. Ben de ulusal \u00f6zelli\u011fi haiz ve ayn\u0131 anda iki amac\u0131 da ger\u00e7ekle\u015ftirecek olan bir isim ar\u0131yordum. Hem eskiyi hem de yeniyi tatmin edecek bir isim.<\/p>\n Bu, hem bu \u00e7a\u011f\u0131n hem de tarihin gereklerine uygun bir isim olmal\u0131yd\u0131. ‘Sol’, toplumsal ve siyasal bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr. ‘\u0130slami sol’ tabirini se\u00e7tim; zira sol, stat\u00fckoyu de\u011fi\u015ftirme iradesi demektir; ilerlemeci g\u00fc\u00e7 demektir. Bu, meselenin, toplumsal de\u011fi\u015fimin dinamikleriyle ilgili y\u00f6n\u00fc.<\/p>\n ‘\u0130slami’ s\u0131fat\u0131na gelince; projem \u0130slamidir, zira bu proje, \u0130slami ilkelerden hareket-eder ve \u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden yola \u00e7\u0131kar; Karl Marx’tan, August Comte’tan, liberalizmden, demokrasiden veya \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131ktan de\u011fil… Bu, t\u0131pk\u0131 bir y\u0131lan\u0131n b\u00fcy\u00fcy\u00fcnce derisini de\u011fi\u015ftirmesine benzer. \u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fc de b\u00fcy\u00fcy\u00fcp geli\u015ftik\u00e7e derisini yenilemesi gerekir. Y\u0131lan, filden veya aslandan deri \u00f6d\u00fcn\u00e7 almaz; bilakis, de\u011fi\u015fimin do\u011fas\u0131 gere\u011fi, o kendi derisini kendisi de\u011fi\u015ftirir. Dolay\u0131s\u0131yla, \u0130slami sol; kadim f\u0131rkalar\u0131n isimleri olan Neoc\u00e2riye, Nazz\u00e2miye, Mu’tezile veya kurucular\u0131na izafeten mezheplere verilen Hanefi, \u015eafii, Maliki, Hanbeli isimleri gibi bir isimdir. Ancak, ben \u015fah\u0131slara tap\u0131lmas\u0131na son vermek i\u00e7in, kurucusunun ismini ta\u015f\u0131mayan sembolik bir isim arad\u0131m. Sonu\u00e7ta, toplumsal geli\u015fimci\/ilerlemeci g\u00fc\u00e7leri sembolize etti\u011fi- i\u00e7in ‘sol’ ismini; metod, k\u00fclt\u00fcr vs; konusunda \u0130slam’dan hareket edildi\u011fini g\u00f6steren bir sembol oldu\u011fu i\u00e7in de ‘\u0130slami’ s\u0131fat\u0131n\u0131 se\u00e7tim; b\u00f6ylelikle, liberal veya kavmiyet\u00e7i vs. toplumsal dinamiklerden kendimi ay\u0131rmak istedim.<\/p>\n K\u0131rba\u015fo\u011flu: Do\u011fru ismiyle s\u00f6yleyecek olursak, ‘gelenek ve yenilenme’ projesinin di\u011fer \u0130slam \u00fclkelerinde akisleri oldu mu?<\/strong><\/p>\n Hanef\u00ee: San\u0131r\u0131m \u015fimdilerde bu ba\u015flad\u0131. Ama \u0130slam \u00e2leminde as\u0131l yank\u0131 bulan, daha ziyade ‘\u0130slami sol’ oldu. Ulema platformu olan ‘gelenek ve yenili\u011fe’ \u011felince, insanlar Mine’l-ak\u00eede il\u00e2’ssevr (Akideden Devrime) adl\u0131 eserimi okuyorlar; Mine’n-nakli il\u00e2’l-ibd\u00e2’ (Nakilcilikten Yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011fa) adl\u0131 eserimi okuyorlar. Usul-i f\u0131kh\u0131n ve hikmet ilimlerinin yeniden in\u015f\u00e2s\u0131 i\u00e7in Mine’n-nassi il\u00e2’l-v\u00e2ki’ (Nassdan Olguya), tasavvufun yeniden in\u015f\u00e2s\u0131 i\u00e7in de Mine`l-fen\u00e2 il\u00e2’l-bek\u00e2 (Fen\u00e2dan Bek\u00e2ya) projeleri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, yaz\u0131yorum. Tasavvufu sab\u0131r, tevekk\u00fcl, ver\u00e2, ha\u015fyet ve z\u00fchd olmaktan ziyade, direni\u015f, ba\u015fkald\u0131r\u0131, devrim ve \u00f6fke olarak yorumlamay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. B\u00fcy\u00fck projelerin sonucunu bug\u00fcn g\u00f6remeyebilirsiniz. Sonucunu, Allah’\u0131n yeni nesiller bah\u015fetmesinden sonra, gelecekte g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn olabilecektir. T\u00fcrkiye’de de, di\u011fer \u0130slam \u00fclkelerinde de; her yerde, \u0130slamc\u0131larla laik\u00e7iler, selefilerle yenilik\u00e7iler aras\u0131nda kutupla\u015fmalar var. \u0130slami sol ise, bunlar\u0131n aras\u0131n\u0131 bulan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir yoldur. Hanef\u00ee: Tabii, biz despot y\u00f6netimler alt\u0131nda ya\u015f\u0131yoruz. Halk ile do\u011frudan ili\u015fkiler kuram\u0131yoruz. Biz iktidar partisine mensup de\u011filiz, onun bir \u00fcyesi de\u011filiz. Tam aksine, muhalefet cephesindeyiz. Biz despotlu\u011fa, tu\u011fyana, ABD ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131na, T\u00fcrkiye’nin \u0130srail ile i\u015fbirli\u011fine, Araplarla ve \u0130slam \u00e2lemiyle ili\u015fkilerini koparmas\u0131na kar\u015f\u0131y\u0131z. Bundan dolay\u0131, ulusal platformlar bize kapal\u0131d\u0131r. Parti platformlar\u0131na gelince, ben partici de\u011filim. Onlar ise partici adam isterler; laik\u00e7i ilerici olursan senin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7arlar; ama biz \u00f6yle de\u011filiz. Kat\u0131ks\u0131z muhafazak\u00e2r \u0130slamc\u0131 olsan, yine \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7arlar; fakat biz \u00f6yle de de\u011filiz. Geriye, benim \u00f6n\u00fcmde iki \u015fey kal\u0131yor. Birincisi, \u00fcniversite; \u00f6\u011frencilerden, asistanlardan ve yeni ara\u015ft\u0131rmac\u0131lardan \u00e7al\u0131\u015fma gruplar\u0131 olu\u015fturuyorum. Anfilerde beni binlerce insan dinliyor. \u00dcniversitede akademik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck de var. K\u00fclt\u00fcrl\u00fc, elit bir \u00e7ekirdek kadro olu\u015fturuyorum. \u0130kincisi, eserlerim; g\u00fcnde on, on be\u015f saat yaz\u0131yorum. Eserlerim bilinir ve ciddi etkisi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr h\u00e2le geldi; pek \u00e7ok dile \u00e7evirildi. Kendim Frans\u0131zca, \u0130ngilizce ve Arap\u00e7a yaz\u0131yorum. Malezya ve Endonezya’da da ilgi var. Bu da bir t\u00fcr platform demektir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir platform ise, genel toplant\u0131 ve kongrelerdir; her ay iki defa yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131yorum. Yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn en uzak b\u00f6lgelerine, insanlara hitap etmek i\u00e7in gidiyorum. Ancak, insanlara ula\u015fmay\u0131 sa\u011flayacak genel bir platformun; sivil ve partiler \u00fcst\u00fc bir kurulu\u015fun olmay\u0131\u015f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, kitleler \u00fczerindeki etkimiz zay\u0131f kalmaktad\u0131r. Kitlelere, bazen iktidar\u0131n bazen muhalefetin yay\u0131n organlar\u0131 h\u00fckmetmektedir. Bizim elimizde bu imkanlar yok. Sonu\u00e7ta, biz bir \u00fcniversite hocas\u0131y\u0131z. Benim, Afg\u00e2n\u00ee’nin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi kahvehanelerde insanlarla oturmam veya camilerde ders vermem m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Fakat iyi \u015feyler, sab\u0131r ve uzun vakit ister. Belki de temel geli\u015fip b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e, yeni bir neslin gelmesiyle, bu fikirler se\u00e7kin bir grup \u00e7er\u00e7evesinden \u00e7\u0131k\u0131p kitlelere mal olabilir. Kimbilir, belki bir parti vaya siyasi bir y\u00f6netim bunlara sahiplenir. \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti, bana, hi\u00e7bir k\u0131s\u0131tlama olmaks\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00fcniversitelerde ders verme ve herkese konu\u015fma yapma imkan\u0131 tan\u0131d\u0131. Devlet ba\u015fkan\u0131 H\u00e2tem\u00ee bile benim eserlerimi okuyor, benden \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frendi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Bas\u0131n-yay\u0131n organlar\u0131n\u0131n, iktidar veya muhalefet gazetelerinin ellerindeki imkanlara sahip olmam tabii ki m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ancak, nice az\u0131nl\u0131k bir grup vard\u0131r ki, Allah’\u0131n izniyle kalabal\u0131k bir gruba galebe \u00e7alabilir (2. Bakara, 249). Prof. Dr. Hasan Hanefi: “Biz” Kalarak Yenilenmek \u0130slamiyat Dergisi, 2002 K\u0131rba\u015fo\u011flu: 11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131 \u015fayet el-K\u00e2’ide ger\u00e7ekle\u015ftirdiyse, sizce bu sald\u0131r\u0131 neyi simgelemektedir; yorumunuz nedir? Hanef\u00ee: Arap-\u0130slam \u00e2lemi, bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ve ezilmi\u015flik hissi i\u00e7erisindedir; bu y\u00fczden, Filistin direni\u015fini tanklar, u\u00e7aklar, toplar ve f\u00fczelere kar\u015f\u0131 tek ba\u015f\u0131na ta\u015f ile m\u00fccadele etmek zorunda b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Filistin, Kud\u00fcs ve Harem-i \u015eerif’ in (Mescid-i Aks\u00e2) durumu ortada. Herkes 11 Eyl\u00fcl 2001’i an\u0131yor; ama kimse 29 Eyl\u00fcl 2000’i hat\u0131rlam\u0131yor. 11 Eyl\u00fcl, \u00f6nceki Eyl\u00fcl’e kar\u015f\u0131 bir tepkinin sonucudur. Yasir Arafat’\u0131 ablukaya alan ve \u0130srail’ i destekleyip silahland\u0131ran ABD, Yas\u00eer Arafat’\u0131 ter\u00f6rist, direni\u015f hareketini de ter\u00f6rizm olarak nitelendirdi\u011fi h\u00e2lde, lsrail’i hi\u00e7bir \u015fekilde ter\u00f6rist olarak nitelendirmemektedir. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda, g\u00fcc\u00fcn sembol\u00fc olan ABD’ye kar\u015f\u0131 bir \u00f6fke do\u011fmu\u015f ve bu \u00f6fke, ekonomik alanda D\u00fcnya Ticaret Merkezi’ne, asker\u00ee alanda da Pentagon’a y\u00f6nelmi\u015ftir; hatta ayn\u0131 \u00f6fkenin siyasi alanda da Beyaz Saray’a y\u00f6neldi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Sonu\u00e7 itibar\u0131yla, acziyet kar\u015f\u0131s\u0131nda ne yapabilirsiniz? Tepki, 11 Eyl\u00fcl olmu\u015ftur; ama tepkinin as\u0131l sebebi, daha \u00f6nce, \u00f6zellikle ABD’nin, \u0131rk ay\u0131r\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 d\u00fczenlenen Durban toplant\u0131s\u0131nda \u0130srail’i destekleme karar\u0131 almas\u0131yla ba\u015flayan \u00f6fkedir. ABD herkese kar\u015f\u0131 tek ba\u015f\u0131na \u0130srail’ in yan\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. ABD milyonlarca Afrikal\u0131n\u0131n k\u00f6le olarak yeni topraklar\u0131 i\u015flemek i\u00e7in Louisiana’ya g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesinin sorumlulu\u011funu \u00fcstlenmeye ve \u00f6z\u00fcr dilemeye yana\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Yine, \u0131rklar\u0131n e\u015fitli\u011fi fikrini reddedip, Siyonizmi \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k olarak nitelendirmekten ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, Arap d\u00fcnyas\u0131nda ve \u0130slam \u00e2leminde, ABD’ye kar\u015f\u0131 biriken bir \u00f6fke s\u00f6z konusudur. ABD; Sudan’\u0131, \u0130ran’\u0131, Suriye’yi, L\u00fcbnan’\u0131, Afganistan’\u0131 ve Pakistan’\u0131 tehdit etmekte ve bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda, Arap-\u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki y\u00f6netimler bir \u015fey yapmamaktad\u0131rlar; acz i\u00e7erisindedirler. ABD, asl\u0131nda kendisine y\u00f6nelecek bir h\u00fccumun uzaydan veya k\u0131talar \u00f6tesi f\u00fczelerden gelece\u011fini zannediy\u00f6rdu. 11 Eyl\u00fcl olay\u0131, `mutlak g\u00fcc\u00fcn’ bile vurulabilece\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Bu, akl\u0131 ba\u015f\u0131nda bir g\u00fc\u00e7 de\u011fil, zalim ve gaddar bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr. \u00d6yle olunca da, hep kendisine b\u00fcy\u00fck bir d\u00fc\u015fman\u0131n sald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f, k\u00fc\u00e7\u00fck bir d\u00fc\u015fman\u0131n sald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 akl\u0131na bile getirmemi\u015ftir. Kar\u015f\u0131s\u0131na, fil beklerken kar\u0131nca; aslan beklerken fare \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, kar\u0131nca filin kula\u011f\u0131n\u0131 \u0131s\u0131rmakta, fare de aslan\u0131 kemirmekte; file ve aslana d\u00fcnyay\u0131 dar etmektedir. Her bir Arab\u0131n ve m\u00fcsl\u00fcman\u0131n kalbini a\u00e7\u0131p bakt\u0131\u011f\u0131n zaman, g\u00f6r\u00fcyorsun ki; bilin\u00e7li olarak de\u011fil ama bilin\u00e7 alt\u0131nda, herkes, Us\u00e2me b. L\u00e2din’in -tabii, bu sald\u0131r\u0131n\u0131n onun taraf\u0131ndan tertiplendi\u011fi do\u011fruysa- ABD’ nin, zorba bir g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu kendisine hat\u0131rlatan tek adam oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Adaletsiz bir g\u00fcc\u00fcn kendi silah\u0131yla vurulaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren de odur. ABD ne halklar\u0131, ne hukuku tan\u0131makta, \u00fcstelik \u00e7ifte standart uygulamaktad\u0131r. Bir tek \u0130srailli \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcnce bu olaya ter\u00f6rizm denmekte; ama onlarca Filistinli \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde buna ter\u00f6rizm ad\u0131n\u0131 vermemektedir. 11 Eyl\u00fcl olay\u0131n\u0131n olumlu sonu\u00e7lar\u0131ndan da s\u00f6z etmek gerekirse: ABD’nin akl\u0131 ba\u015f\u0131na gelmi\u015ftir; Avrupa uyanm\u0131\u015f, ABD’nin yan\u0131nda yer almamas\u0131 gerekti\u011fini anlam\u0131\u015ft\u0131r; Asya uyanm\u0131\u015ft\u0131r ki, ABD kar\u015f\u0131s\u0131nda ikinci bir kutup olmaya adayd\u0131r; Malezya ve Endonezya, sanayi kalk\u0131nmas\u0131yla; Japonya; Hongkong, Tayvan, G\u00fcney Kore, pazarlar\u0131yla, petrol\u00fcyle, kaynaklar\u0131yla ve insan g\u00fcc\u00fcyle, globalle\u015fmeye kar\u015f\u0131 durmaktad\u0131r. Malezya, Endonezya, T\u00fcrkiye, Nijerya ve M\u0131s\u0131r gibi \u0130slam \u00fclkelerinin \u00fcye oldu\u011fu uluslararas\u0131 \u00f6r\u011f\u00fctler, bir mukabeledir. 11 Eyl\u00fcl olay\u0131, olumsuz gibi g\u00f6r\u00fcnse de, ger\u00e7ekte olumlu sonu\u00e7lar\u0131 da olan bir olayd\u0131r. Hatta ABD’nin \u0130slam’a Araplara ve M\u00fcsl\u00fcmanlara h\u00fccumu, onun Arap ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6stermi\u015ftir. Dinsel ter\u00f6rizm, \u0130rlanda’da Protestanlarla Katolikler aras\u0131nda: Ke\u015fmir’de Sihler’de, \u0130spanya’da Bask b\u00f6lgesinde, h\u00fclasa her yerde vard\u0131r. Hatta ABD’nin kendisi din\u00ee cemaatlere kar\u015f\u0131 en i\u011fre\u00e7 ter\u00f6r uygulamalar\u0131nda bulunmaktad\u0131r. Ne var ki; d\u00fc\u015fman\u0131n, yani ikinci kutbun Asya’dan \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 hisseden ABD, New York we Washington’a yap\u0131lan 11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131 bahane olarak kullanm\u0131\u015ft\u0131r; Taliban’\u0131 bahane etmi\u015ftir. Halbuki Sovyet i\u015fgaline kar\u015f\u0131 Taliban’\u0131 destekleyen, silahland\u0131ran kendisiydi; amac\u0131, Asya’y\u0131 ku\u015fatmak ve Asya’dan gelmekte olan kalk\u0131nmay\u0131 bast\u0131rmakt\u0131. K\u0131rba\u015fo\u011flu: ABD’nin kendi ‘uluslararas\u0131 ter\u00f6r’ tan\u0131m\u0131n\u0131 ve bunun akabinde giri\u015fti\u011fi eylemleri nas\u0131l yorumluyorsunuz? Hanefi: ABD, \u015fu \u00e2na kadar, ter\u00f6r\u00fcn tan\u0131mlanmas\u0131 i\u00e7in uluslararas\u0131 bir konferans d\u00fczenlenmesini hep reddedegelmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ter\u00f6r\u00fcn \u00e7e\u015fitleri vard\u0131r. ABD hep bireylerin ter\u00f6r\u00fcnden dem vurmakta; ama devlet ter\u00f6r\u00fcnden hi\u00e7 bahsetmemektedir. Afganistan’da Taliban’a yap\u0131lanlar ve \u0130srail taraf\u0131ndan Filistinliler’e yap\u0131lanlar, hep birer devlet ter\u00f6r\u00fcd\u00fcr ve bireysel ter\u00f6rden daha al\u00e7ak\u00e7ad\u0131r. Bir de g\u00f6r\u00fcnmeyen ter\u00f6r vard\u0131r: D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc, GATT Antla\u015fmas\u0131, k\u00fcreselle\u015fme s\u00fcreci, “D\u00fcnya tek bir k\u00f6yd\u00fcr.” s\u00f6ylemi; bunlar\u0131n hepsi g\u00f6r\u00fcnmez ter\u00f6rizmlerdir; globalizasyon, ad\u0131na, b\u00fcy\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc yutmaktad\u0131r. Yine ileti\u015fim devrimi, insan haklar\u0131, b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n tek bir pazar oldu\u011fu s\u00f6zleriyle, b\u00fcy\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc yutmaktad\u0131r. \u0130leti\u015fim alan\u0131nda da bir ter\u00f6r s\u00f6z konusudur. Bat\u0131 bu alanda d\u00fcnyaya egemendir; b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 ve insanlar\u0131n ak\u0131llar\u0131n\u0131 etki alt\u0131na alan CNN \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi… Ter\u00f6rle ilgili uluslararas\u0131 bir konferansa kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131m. Orada bireysel ter\u00f6rle devlet ter\u00f6r\u00fc, g\u00f6r\u00fcnen ter\u00f6rle g\u00f6r\u00fcnmeyen ter\u00f6r aras\u0131nda ay\u0131r\u0131m yap\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fini ifade ettim. Ter\u00f6r, baz\u0131 durumlarda bir savunma arac\u0131d\u0131r. Sen bir insan\u0131 bo\u011fmaya kalkarsan ve o da ba\u011f\u0131r\u0131p \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rsa, bu bir etki de\u011fil tepkidir; etkinin tabiibir sonucudur. ABD’nin bir kongre d\u00fczenleyerek ter\u00f6rizmin tan\u0131mlanmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131, halklar\u0131n me\u015fru direni\u015fi -Ke\u015fmirli’lerin Filistinlilerin, \u00c7e\u00e7enlerin direni\u015fleri gibi- ile ter\u00f6rizmin birbirinden ay\u0131rt edilmesini engellemek i\u00e7indir. Asl\u0131nda ABD, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketinde, kendisi \u0130ngiltere ter\u00f6r\u00fcne kar\u015f\u0131 direnmi\u015ftir. Fransa ve Rusya, Nazi i\u015fgaline kar\u015f\u0131 direnmi\u015ftir. Ama ABD bu direni\u015flerin hi\u00e7birine ter\u00f6r dememi\u015ftir. \u015eimdi ise, ABD’ye g\u00f6re ter\u00f6r, halklar\u0131n, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131 i\u00e7in m\u00fccadeleye giri\u015fmesidir. Uluslararas\u0131 \u0130nsan Haklar\u0131 Beyannamesi, sadece bireyleri de\u011fil, cemaatleri ve halklar\u0131 da kapsar ve BM kararlar\u0131 gere\u011fince, her halk\u0131n kendi gelece\u011fini belirleme hakk\u0131 vard\u0131r. K\u0131rba\u015fo\u011flu: Hunington’\u0131n CIA ile birlikte \u00e7al\u0131\u015fan bir stratejist oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, ‘medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131’ tezini Bat\u0131’n\u0131n egos\u00e2ntrik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ba\u011flam\u0131nda nas\u0131l yorumlars\u0131n\u0131z? Hanefi: Medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 bizzat Bat\u0131’n\u0131n kendisi uygulam\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131, ABD; bir\u00e7ok halklar\u0131n ve k\u00fclt\u00fcrlerin sonunu getirmi\u015ftir ve bu halklar ve k\u00fclt\u00fcrler \u015fu \u00e2nd\u00e2 sadece video ve sinema filmlerinde ya\u015famaktad\u0131rlar; t\u0131pk\u0131 K\u0131z\u0131lderililer gibi… ABD’de bug\u00fcn \u0130ngilizce konu\u015fulmaktad\u0131r; ama K\u0131z\u0131lderililer \u0130ngilizce konu\u015fmazd\u0131; \u0130ngilizce i\u015fgalcilerin dilidir. Latin Amerika’da \u0130sponyolca konu\u015fulmaktad\u0131r; \u0130spanyolca da i\u015fgalcilerin dilidir. Brezilya’da Portekizce konu\u015fulmaktad\u0131r; o da i\u015fgalcilerin dilidir. Bat\u0131, yeni d\u00fcnya ad\u0131na yerel k\u00fclt\u00fcrleri yok ederek, medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n en \u00e7irkin \u00f6rneklerini sergilemi\u015ftir. Bat\u0131, Afrika’n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Frankofon, bir k\u0131sm\u0131n\u0131 da Anglokofon yapm\u0131\u015ft\u0131r. Tek bir Afrika dili bile kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Mesela, Sahili veya Zulu dilleri ortada yoktur; bunlar da Bat\u0131’n\u0131n Afrika’daki s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi sayesinde yok olmu\u015ftur. Filipinliler, \u0130spanyolca konu\u015fmaktad\u0131r. Hollanda’n\u0131n Endonezya’daki s\u00f6m\u00fcrgecilik uygulamalar\u0131 esnas\u0131nda Endonezyal\u0131lar Flemenk\u00e7e konu\u015fuyorlard\u0131. Fransa’n\u0131n slogan\u0131 “Cezayir Frans\u0131zd\u0131r” idi. Frans\u0131zlar, bu slogan\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in, Cezayir’de yerli mektepleri ve Kur’an okullar\u0131n\u0131 kapatt\u0131lar; Arap\u00e7a \u00f6\u011frenimini engellediler. \u0130ngiltere, \u0130ngiliz Milletler Toplulu\u011fu’nu (Commonwealth) kurdu. Frans\u0131zlar, “Denizler \u00f6tesi Fransa” tabirini kullan\u0131rlar vs. H\u00fclasa, Bat\u0131’n\u0131n tarihi, medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 tarihidir. Ama bize, \u0130slam \u00e2lemine gelince, biz insanl\u0131\u011fa ‘medeniyetleraras\u0131 diyalog’dan ba\u015fka bir \u015fey sunmad\u0131k. Hi\u00e7bir k\u00fclt\u00fcr yoktur ki, bizim Yunan ve Roma k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, Hint ve Fars k\u00fclt\u00fcrlerini y\u00fcceltti\u011fimiz kadar y\u00fcceltmi\u015f olsun. Bize g\u00f6re, Aristo, ‘muallim-i evvel’dir (\u0130lk \u00f6\u011fretmen); Sokrat, insanl\u0131\u011f\u0131n en b\u00fcy\u00fck hak\u00eemidir vs. Aristo muallim-i evveldir, F\u00e2r\u00e2b\u00ee muallim-i s\u00e2n\u00ee (\u0130kinci \u00f6\u011fretmen). \u015eu tevazuu g\u00f6r\u00fcyor musunuz? \u00dcstelik, bunu, biz muzaffer, onlar ma\u011flup oldu\u011fu h\u00e2lde yapm\u0131\u015f\u0131z. K\u00fclt\u00fcre sayg\u0131 ve ona de\u011fer vermek bamba\u015fka bir \u015feydir. Biz Yunan ve Roma k\u00fclt\u00fcrlerini bu sebeple y\u00fcceltmi\u015fizdir. Hindistan hakk\u0131nda B\u00eer\u00fbn\u00ee’den daha iyi yazan\u0131 yoktu. (Tahk\u00eeku m\u00e2 li’l-hind); yine F\u00e2ris hakk\u0131nda da \u0130bn Miskeveyh’ten iyi yazan yoktur (el-Hikmetu’l-h\u00e2lide). Biz, End\u00fcl\u00fcs ve Sicilya kanal\u0131yla, bu kadim (Eski) medeniyetleri Bat\u0131’ya ta\u015f\u0131d\u0131k. Bat\u0131, biliminde ve ilerlemesinde bizden istifade etmi\u015ftir; tabiat bilimlerinde, matematikte vs. Buna mukabil, modern Bat\u0131 ise, B\u00fcy\u00fck \u0130skender’in yapmak istedi\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Zira o, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 Yunanl\u0131la\u015ft\u0131rmak istemi\u015fti. Roma da, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 Romal\u0131la\u015ft\u0131rmak istemi\u015fti. Modern Bat\u0131, Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc d\u0131\u015f\u0131ndaki k\u00fclt\u00fcrlerin sonunu getirme hevesindedir; \u00c7in ve Hint medeniyetlerinde oldu\u011fu gibi… Hindistan’da Mo\u011fol hakimiyeti vard\u0131; \u0130ngiltere Mo\u011fol \u0130mparatorlu\u011fu’nun hakimiyetine son verdi ve i\u015fgalcinin dili olan \u0130ngilizce, Hint Altk\u0131tas\u0131’n\u0131n konu\u015fma dili oldu. O h\u00e2lde, asl\u0131nda Huntington, Bat\u0131’n\u0131n uygulamalar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmaktan ba\u015fka bir \u015fey yapmam\u0131\u015ft\u0131r: \u00dcstelik, kendisinden\u0131 katt\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey de yoktur. Biz Bat\u0131’ya bunun k\u00fclt\u00fcr ve medeniyet alan\u0131nda bir s\u00f6m\u00fcrgecilik oldu\u011funu zaten s\u00f6yl\u00fcyorduk; onlar da inkar ediyorlard\u0131. Bat\u0131 ilk defa medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 diye bir \u015feyin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf etmektedir. Ancak, bu ‘medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131’ konsepti dahi, k\u00fcreselle\u015fme ad\u0131na ve “D\u00fcnya tek bir k\u00f6yd\u00fcr.” slogan\u0131yla yap\u0131lan ekonomik ya\u011fmalar\u0131n gizlenmesi i\u00e7in bir maske veya \u00f6rt\u00fc olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Onlar, \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n ekonomik de\u011fil k\u00fclt\u00fcrel oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar. Biz dili severiz; biz \u0130slam’la Budizm’le ve Konfi\u00e7y\u00fcs\u00e7\u00fcl\u00fck’le ba\u011flant\u0131s\u0131 olan gelenek ve k\u00fclt\u00fcr toplumlar\u0131y\u0131z; medeniyet toplumlar\u0131y\u0131z. Onlar ise ekonomi, ticaret ve sanayie egemen olmak i\u00e7in bizi k\u00fclt\u00fcrler\/medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 ile me\u015fgul etmek istemektedirler. Sonu\u00e7 olarak, Bat\u0131, medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ger\u00e7ek \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 gizlemek i\u00e7in maske olarak kullanmaktad\u0131r. Onun i\u00e7in, biz Huntington’u \u015ferhetmek (a\u00e7\u0131klamak) i\u00e7in u\u011fra\u015fmamal\u0131y\u0131z. Bat\u0131’n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 bir metni bizim \u015ferhetmekle u\u011fra\u015fmam\u0131z ak\u0131l k\u00e2r\u0131 de\u011fildir. Huntington, “medeniyetler \u00e7art\u0131\u015fmas\u0131” diyor; biz onun \u015ferhiyle u\u011fra\u015f\u0131yoruz. Fukuyama, “tarihin sonu” diyor; biz onu \u015ferhetmekle u\u011fra\u015f\u0131yoruz. Bat\u0131l\u0131lar “uygar toplum” diyorlar, biz onu \u015ferh ediyoruz; “insan haklar\u0131” diyorlar, biz bu defa da onu \u015ferhetmekle u\u011fra\u015f\u0131yoruz. Niye biz kendimiz i\u00e7in kendi metnimizi yazm\u0131yoruz! B\u0131rak\u0131n, Bat\u0131l\u0131lar bizim metnimizi \u015ferhetmekle u\u011fra\u015fs\u0131n. Mill\u00ee devlet, vatan\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcven, b\u00f6lgesel yard\u0131mla\u015fma; i\u015fte bizim kavramlar\u0131m\u0131z bunlard\u0131r. Ancak, biz kendi kavramlar\u0131m\u0131z konusunda h\u00e2l\u00e2 a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k kompleksi i\u00e7indeyiz. Hepimiz elimizde kendi metnimiz ,olmaks\u0131z\u0131n konu\u015fuyor, Bat\u0131’ya ait metinleri \u015ferhetmek i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131yoruz. K\u0131rba\u015fo\u011flu: Sovyetler Birli\u011fi’nin ve sosyalizmin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonra, `\u0130slami sol’ projenizi \u015fimdi nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? Baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerinizi g\u00f6zden ge\u00e7irme ihtiyac\u0131 hissediyor musunuz? Hanef\u00ee: \u0130slami sol projesi, d\u00fcnyada ya\u015fanan b\u00fct\u00fcn de\u011fi\u015fimlere ra\u011fmen, gerek \u00e7ok kutuplu gerekse tek kutuplu d\u00fcnyada ge\u00e7erlili\u011fini koruyan bir projedir. \u00c7ok kutuplu d\u00f6nemde \u0130slam \u00e2leminde \u00e7eki\u015fmeler ve gerilimler s\u00f6z konusu idi. Baz\u0131lar\u0131 SSCB’ye, Do\u011fu’ya y\u00f6nelmek istiyor; onun bize ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesinde ve b\u00fcy\u00fck barajlar\u0131n in\u015fas\u0131 ve sanayiin geli\u015ftirilmesi gibi konularda yard\u0131m etti\u011fini, silah yard\u0131m\u0131nda bulundu\u011funu; Bat\u0131’n\u0131n ise s\u00f6m\u00fcrgecilikten ba\u015fka bir \u015fey yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu. Sonu\u00e7 olarak, “Ne Do\u011fu ne Bat\u0131!” diyerek, ikisinin aras\u0131n\u0131 bulmak gerekir. \u0130slami sol konusunda s\u00f6yleyegeldi\u011fimiz \u015feyler, toplumlar\u0131n i\u00e7 meselelerine y\u00f6neliktir. Uluslararas\u0131 d\u00fczeyde \u00e7ok kutupluluk sona ermi\u015f olsa da, \u0130slam toplumlar\u0131nda h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok kutupluluk hakimdir. B\u00fct\u00fcn \u0130slam devletlerinde \u00e7ok kutupluluk s\u00f6z konusudur. Laiklerle selefiler, ak\u0131lc\u0131 \u0131slahc\u0131larla muhafazak\u00e2r gelenek\u00e7iler aras\u0131nda -\u0130ran’da oldu\u011fu gibi- bir kutupla\u015fma mevcuttur. \u0130slami sol ise, iki grup aras\u0131nda \u00e7eki\u015fmeye, m\u00fccadeleye, d\u0131\u015flamaya, -Cezayir’de selefilerle laikler aras\u0131nda oldu\u011fu gibi- sava\u015fmaya de\u011fil, diyalo\u011fa \u00e7a\u011fr\u0131 yapmaya devam etmektedir. \u0130slami sol, \u00e7a\u011fa dahil olmak demektir. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, h\u00fcrriyet, vatanda\u015flar\u0131n bask\u0131lardan kurtulmas\u0131, toplumsal adalet, \u00fcmmetin birli\u011fi, kitlelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k i\u00e7in harekete ge\u00e7irilmesi, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kalk\u0131nma, kimliklerin savunulmas\u0131 vs.; b\u00fct\u00fcn bunlar, temel meselelerdir. Bunlar, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz ve imkanlar\u0131m\u0131z dahilinde olan meselelerdir; ictihad ve ak\u0131lc\u0131l\u0131k -Mutezilenin ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi- yoluyla ele al\u0131nmas\u0131 gereken meselelerdir. M\u00e2likilerde oldu\u011fu gibi, ‘kamu yarar\u0131’ ilkesine dayanarak, keza \u0130sl\u00e2m\u00ee yasaman\u0131n kaynaklar\u0131ndan biri olan-‘ictihad’a dayanarak, yani sahip oldu\u011fumuz b\u00fct\u00fcn k\u00fclt\u00fcrel birikimimize dayanarak ve k\u00fclt\u00fcrel devaml\u0131l\u0131k i\u00e7erisinde de\u011fi\u015ferek ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r bu meseleler… Mesela T\u00fcrkiye, tarihsel birikimi ile ili\u015fkilerini kopararak de\u011fi\u015fim ge\u00e7irdi. Japonya ve Kore ise, de\u011fi\u015fimi, eski ile yeniyi bir arada muhafaza ederek -eskiyi \u00f6zel hayat\u0131nda, yeniyi ise toplumsal hayat\u0131nda muhafaza ederek ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Biz, k\u00fclt\u00fcrel devaml\u0131l\u0131k i\u00e7erisinde de\u011fi\u015fimden yanay\u0131z; ta ki, tarihin i\u00e7inde kimli\u011fimizi koruyabilelim. K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr; \u0130slam g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr, yeterlidir. \u0130slam, ictihad\u0131, yasama kaynaklar\u0131ndan biri saym\u0131\u015ft\u0131r. O h\u00e2lde, ictihad edebilmek i\u00e7in neden yabanc\u0131 kaynaklara ba\u015fvural\u0131m! \u015eayet ilim, ak\u0131l, h\u00fcrriyet ve demokrasiye muhta\u00e7sam, niye yabanc\u0131 kaynaklara gideyim. Bunlar, farkl\u0131 form\u00fclasyonlarla da olsa, muhtemelen di\u011fer hi\u00e7bir k\u00fclt\u00fcrde olmad\u0131\u011f\u0131 kadar bizim kadim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde vard\u0131r. O h\u00e2lde, \u0130slami sol projesi, \u00e7ok kutuplulu\u011fun sona ermesinden sonra dahi, \u0130slam \u00fclkeleri dahilinde mill\u00ee birli\u011fi ger\u00e7ekle\u015ftirecek bir projedir; k\u00fclt\u00fcrel diyalog ve \u00e7o\u011fulculu\u011fu ger\u00e7ekle\u015ftirecek bir projedir. K\u0131rba\u015fo\u011flu: B\u00fct\u00fcn bu s\u00f6yledikleriniz hemen herkesin bu konuda size kat\u0131labilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015fleri yans\u0131tmaktad\u0131r. Buna ra\u011fmen, sizin, projenize bilhassa ‘sol’ ismini vermenizin alt\u0131nda yatan sebep nedir? Hanefi: \u00d6nce \u015funu belirteyim ki, benim projemin ad\u0131 ‘\u0130slami sol’ (el-Yes\u00e2ru’l-isl\u00e2mi) de\u011fil, “gelenek ve yenilenme”dir (et-Tur\u00e2s ve’t-tecd\u00eed). \u0130slami sol ise, genele hitap eden ulusal ve siyasal bir k\u00fcrs\u00fcd\u00fcr. Mesela H\u00fcrriyet, Cumhuriyet, Demokrasi, Ulus, \u0130stiklal vs. gibi isimler ta\u015f\u0131yan gazeteler vard\u0131r. Ben de Gelenek ve Yenilenme adl\u0131 bir gazete \u00e7\u0131karsayd\u0131m kimse ilgilenmezdi. Zira gelenek ve yenilenme, \u00f6zel bir kesime hitap eder. Ben ise, \u0130slam \u00fcmmetinin bir fakihi (hukuk\u00e7usu) olarak, hem genele hem \u00f6zele hitap etmek istedim. Ben gazeteye \u0130slami Sol ad\u0131n\u0131 verdim; \u00e7\u00fcnk\u00fc mesela Afg\u00e2n\u00ee el-Urvetu’l-v\u00fcsk\u00e2’y\u0131 yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r; Hasan el-Benn\u00e2 el-\u0130sl\u00e2m, e,s-\u015eih\u00e2b, en-Nez\u00eer, elMen\u00e2r gibi yay\u0131n organlar\u0131nda yazm\u0131\u015ft\u0131r. Ben de ulusal \u00f6zelli\u011fi haiz ve ayn\u0131 anda iki amac\u0131 da ger\u00e7ekle\u015ftirecek olan bir isim ar\u0131yordum. Hem eskiyi hem de yeniyi tatmin edecek bir isim. Bu, hem bu \u00e7a\u011f\u0131n hem de tarihin gereklerine uygun bir isim olmal\u0131yd\u0131. ‘Sol’, toplumsal ve siyasal bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr. ‘\u0130slami sol’ tabirini se\u00e7tim; zira sol, stat\u00fckoyu de\u011fi\u015ftirme iradesi demektir; ilerlemeci g\u00fc\u00e7 demektir. Bu, meselenin, toplumsal de\u011fi\u015fimin dinamikleriyle ilgili y\u00f6n\u00fc. ‘\u0130slami’ s\u0131fat\u0131na gelince; projem \u0130slamidir, zira bu proje, \u0130slami ilkelerden hareket-eder ve \u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden yola \u00e7\u0131kar; Karl Marx’tan, August Comte’tan, liberalizmden, demokrasiden veya \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131ktan de\u011fil… Bu, t\u0131pk\u0131 bir y\u0131lan\u0131n b\u00fcy\u00fcy\u00fcnce derisini de\u011fi\u015ftirmesine benzer. \u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fc de b\u00fcy\u00fcy\u00fcp geli\u015ftik\u00e7e derisini yenilemesi gerekir. Y\u0131lan, filden veya aslandan deri \u00f6d\u00fcn\u00e7 almaz; bilakis, de\u011fi\u015fimin do\u011fas\u0131 gere\u011fi, o kendi derisini kendisi de\u011fi\u015ftirir. Dolay\u0131s\u0131yla, \u0130slami sol; kadim f\u0131rkalar\u0131n isimleri olan Neoc\u00e2riye, Nazz\u00e2miye, Mu’tezile veya kurucular\u0131na izafeten mezheplere verilen Hanefi, \u015eafii, Maliki, Hanbeli isimleri gibi bir isimdir. Ancak, ben \u015fah\u0131slara tap\u0131lmas\u0131na son vermek i\u00e7in,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-346","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/346","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=346"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/346\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":347,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/346\/revisions\/347"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=346"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=346"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=346"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nDolay\u0131s\u0131yla, Arap d\u00fcnyas\u0131nda ve \u0130slam \u00e2leminde, ABD’ye kar\u015f\u0131 biriken bir \u00f6fke s\u00f6z konusudur. ABD; Sudan’\u0131, \u0130ran’\u0131, Suriye’yi, L\u00fcbnan’\u0131, Afganistan’\u0131 ve Pakistan’\u0131 tehdit etmekte ve bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda, Arap-\u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki y\u00f6netimler bir \u015fey yapmamaktad\u0131rlar; acz i\u00e7erisindedirler. ABD, asl\u0131nda kendisine y\u00f6nelecek bir h\u00fccumun uzaydan veya k\u0131talar \u00f6tesi f\u00fczelerden gelece\u011fini zannediy\u00f6rdu. 11 Eyl\u00fcl olay\u0131, `mutlak g\u00fcc\u00fcn’ bile vurulabilece\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Bu, akl\u0131 ba\u015f\u0131nda bir g\u00fc\u00e7 de\u011fil, zalim ve gaddar bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr. \u00d6yle olunca da, hep kendisine b\u00fcy\u00fck bir d\u00fc\u015fman\u0131n sald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f, k\u00fc\u00e7\u00fck bir d\u00fc\u015fman\u0131n sald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 akl\u0131na bile getirmemi\u015ftir. Kar\u015f\u0131s\u0131na, fil beklerken kar\u0131nca; aslan beklerken fare \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, kar\u0131nca filin kula\u011f\u0131n\u0131 \u0131s\u0131rmakta, fare de aslan\u0131 kemirmekte; file ve aslana d\u00fcnyay\u0131 dar etmektedir. Her bir Arab\u0131n ve m\u00fcsl\u00fcman\u0131n kalbini a\u00e7\u0131p bakt\u0131\u011f\u0131n zaman, g\u00f6r\u00fcyorsun ki; bilin\u00e7li olarak de\u011fil ama bilin\u00e7 alt\u0131nda, herkes, Us\u00e2me b. L\u00e2din’in -tabii, bu sald\u0131r\u0131n\u0131n onun taraf\u0131ndan tertiplendi\u011fi do\u011fruysa- ABD’ nin, zorba bir g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu kendisine hat\u0131rlatan tek adam oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Adaletsiz bir g\u00fcc\u00fcn kendi silah\u0131yla vurulaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren de odur. ABD ne halklar\u0131, ne hukuku tan\u0131makta, \u00fcstelik \u00e7ifte standart uygulamaktad\u0131r. Bir tek \u0130srailli \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcnce bu olaya ter\u00f6rizm denmekte; ama onlarca Filistinli \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde buna ter\u00f6rizm ad\u0131n\u0131 vermemektedir. 11 Eyl\u00fcl olay\u0131n\u0131n olumlu sonu\u00e7lar\u0131ndan da s\u00f6z etmek gerekirse: ABD’nin akl\u0131 ba\u015f\u0131na gelmi\u015ftir; Avrupa uyanm\u0131\u015f, ABD’nin yan\u0131nda yer almamas\u0131 gerekti\u011fini anlam\u0131\u015ft\u0131r; Asya uyanm\u0131\u015ft\u0131r ki, ABD kar\u015f\u0131s\u0131nda ikinci bir kutup olmaya adayd\u0131r; Malezya ve Endonezya, sanayi kalk\u0131nmas\u0131yla; Japonya; Hongkong, Tayvan, G\u00fcney Kore, pazarlar\u0131yla, petrol\u00fcyle, kaynaklar\u0131yla ve insan g\u00fcc\u00fcyle, globalle\u015fmeye kar\u015f\u0131 durmaktad\u0131r.<\/p>\n
\nK\u0131rba\u015fo\u011flu: Siz zaman zaman \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda fikr\u00ee bir canl\u0131l\u0131k oldu\u011fundan bahsediyorsunuz. Ancak, meseleye, yenilik\u00e7i d\u00fc\u015f\u00fcncelerin genel halk kitlelerine nas\u0131l mal edilebilece\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakacak olursak, bu konuda neler s\u00f6ylerdiniz?<\/strong><\/p>\n
\nBu s\u00f6yle\u015fi Hasan Hanefi ile, “Medeniyetler Bulu\u015fmas\u0131” toplant\u0131s\u0131na kat\u0131lmak \u00fczere geldi\u011fi lstanbul’da ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"