D\u0130HA, R\u00f6portaj, 01.03. 2011, Ankara<\/p>\n
T\u00fcrkiye’nin Ortado\u011fu i\u00e7in yanl\u0131\u015f bir \u00f6rnek oldu\u011funu belirten \u0130lahiyat\u00e7\u0131 Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu, AKP’nin politikas\u0131n\u0131, “T\u00fcrkiye de, ABD gibi \u00e7\u0131karlar\u0131 gere\u011fi hi\u00e7bir de\u011fer ve ahlak tan\u0131m\u0131yor” s\u00f6zleri ile ele\u015ftirdi.
\nOrtado\u011fu’da ya\u015fanan ve herkesi “devrim” nedeniyle heyecanland\u0131ran geli\u015fmeler, ABD ve Bat\u0131’n\u0131n b\u00f6lgeye m\u00fcdahalesiyle yeni bir a\u015famaya girdi. Ba\u015fbakan’\u0131n “One Minute” s\u00f6zleriyle Ortado\u011fu’ya model olarak sunulan T\u00fcrkiye’nin ise, “B\u00f6lge halk\u0131na silah do\u011frultmay\u0131z” s\u00f6zlerine ra\u011fmen, son Libya operasyonunda yer almas\u0131 hatta Komuta’n\u0131n T\u00fcrkiye’ye kayd\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u015fleri iyice kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. B\u00f6lgedeki geli\u015fmeleri, Libya m\u00fcdahalesini ve T\u00fcrkiye’nin b\u00f6lge politikas\u0131n\u0131, b\u00f6lgeyi Do\u011fu Konferans\u0131 Giri\u015fimcileri’nden olmas\u0131 nedeniyle yak\u0131ndan takip eden ve ayn\u0131 zamanda \u0130slami hassasiyetleri ile bilinen Ankara \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu ile konu\u015ftuk.<\/p>\n
* Hocam, Ortado\u011fu’da d\u00fcnyan\u0131n tahmin etmedi\u011fi geli\u015fmeler ya\u015fan\u0131yor ve \u015fimdi herkes “ne oluyor” sorusuna yan\u0131t ar\u0131yor. B\u00f6lgeyi iyi bilen biri olarak sizce ne oluyor oralarda?<\/strong><\/p>\n Ortado\u011fu’nun yekpare homojen bir yap\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi do\u011fru de\u011fil. Her ne kadar aralar\u0131nda ortak bir co\u011frafya, ortak bir din, ortak k\u00fclt\u00fcr ve tarih paydas\u0131 olsa da, yinede aralar\u0131nda \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar var. Y\u00f6netimler, ekonomik durumlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131l\u0131klar var. Ayr\u0131ca bu \u00fclkelerin d\u0131\u015f \u00fclkelerle ili\u015fkileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131lar\u0131 var ve bunlar son ya\u015fananlara da yans\u0131yor. Bu i\u015fin M\u0131s\u0131r ve Tunus ile ba\u015flamas\u0131nda buradaki y\u00f6netimlerin a\u015f\u0131r\u0131 despot y\u00f6netimler olmas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck pay\u0131 var. Tabiat\u0131yla bu gibi olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda bunun d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerle ilgili olup olmad\u0131\u011f\u0131 insanlar\u0131n akl\u0131na geliyor. \u00d6ncelikle bu psikoloji sorgulanmal\u0131d\u0131r. Bu psikolojiye g\u00f6re, Ortado\u011fu’da ABD ve d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin onay\u0131 olmadan yaprak k\u0131p\u0131rdayamaz! Bunun \u00e7ok ge\u00e7erli oldu\u011funu sanm\u0131yorum, \u00f6zellikle M\u0131s\u0131r ve Tunus \u00f6rne\u011finde. \u00c7\u00fcnk\u00fc olay\u0131n ger\u00e7ekle\u015fme tarz\u0131 bunun kontrol alt\u0131nda bir olay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Hi\u00e7 kimse ABD’nin hat\u0131r\u0131 i\u00e7in para alarak vs. kendisini yakmaz. Dolay\u0131s\u0131yla bunun tamamen d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin oyunu olarak nitelendirilmesi do\u011fru de\u011fil. Ama d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin bu \u00fclkeler \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131\u011f\u0131nda ve baz\u0131 kesimleri zaman\u0131 geldi\u011finde istismar etmek, kullanmak \u00fczere bir kenarda tuttu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Nitekim Do\u011fu Konferans\u0131 Giri\u015fimi olarak Ortado\u011fu \u00fclkelerine yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gezilerde ve 8-9 y\u0131ll\u0131k yo\u011fun ili\u015fkilerimizde benim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm Amerikan i\u015fbirlik\u00e7isi veya bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 diyebilece\u011fimiz \u00e7ok say\u0131da STK var. Fakat bunlar etkili de\u011fil. Dolay\u0131s\u0131yla bu olaylar\u0131n do\u011frudan d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lere ba\u011flanmas\u0131nda zay\u0131f bir ihtimal oldu\u011fu kanaatindeyim.<\/p>\n *Bu tezi zay\u0131flatan ba\u015fka geli\u015fmeler var m\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n Bu hareketler i\u00e7inde yer alan insanlar\u0131n \u00e7ok farkl\u0131 olmas\u0131, bu kadar farkl\u0131 gruplar\u0131n \u00f6zellikle ABD kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ile bilinen Sosyalist, Tro\u00e7kist ve di\u011fer gruplar\u0131n hem M\u0131s\u0131r ve Tunus \u00f6rne\u011finde yer almas\u0131 bu tezi zay\u0131flat\u0131yor. Ama \u015fu da bir ger\u00e7ek, bu olaylar ABD ve bat\u0131n\u0131n kontrol\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olsa bile geli\u015fmeleri kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda y\u00f6nlendirmek veya sonland\u0131rmak istediklerinde de hi\u00e7 ku\u015fku yok. Burada bu hareketi ger\u00e7ekle\u015ftiren kesimlerin emperyalizme kar\u015f\u0131 biraz daha dikkatli olmas\u0131 gerekir. Bahreyn olay\u0131nda bu dalgadan yararlanarak, Yemen, \u00dcrd\u00fcn i\u015fte Suudi Arabistan gibi \u00fclkelerdeki dalgalanmalardan yararlanarak \u015eii unsurunu harekete ge\u00e7irmede \u0130ran’\u0131n etkisi olabilir. T\u0131pk\u0131 M\u0131s\u0131r ve Tunus’taki olaylarda da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ideolojik unsurlarla a\u00e7\u0131klamak nas\u0131l acele etmek anlam\u0131na gelir ve riskli ise, Bahreyn olay\u0131nda da acele etmemek laz\u0131m. Evet Suni az\u0131nl\u0131k bir n\u00fcfusun geni\u015f bir \u015eii n\u00fcfusu y\u00f6netti\u011fi do\u011frudur; ama tek sebep bu de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda sosyal adaletsizlikler rol oynamaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00f6lgedeki olaylar\u0131 tek bir unsura indirgemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bu hareketlerin i\u00e7inde yer alan insanlar\u0131n bu kadar k\u00f6r ve rahatl\u0131kla aldat\u0131labilecek insanlar olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n *Geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n tutumu nedir?<\/strong><\/p>\n Burada \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda ortal\u0131kta bir “\u0130slam d\u00fcnyas\u0131 var m\u0131 yok mu?” \u015feklinde sorgulanacak kadar par\u00e7alanm\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Bir yandan i\u015fbirlik\u00e7iler bir yanda da direnenler. Bu profil i\u00e7erisinde \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak bu olaylara m\u00fcdahil olmas\u0131n\u0131 da beklemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Libya’da da beklentiler bo\u015fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu T\u00fcrkiye’nin de projelerinin b\u00fcy\u00fck laflar\u0131n\u0131n bo\u015fa \u00e7\u0131kmas\u0131 demektir. \u0130slam Konferans\u0131’n\u0131n da ba\u015f\u0131na caka satarak se\u00e7tirdikleri Ekmeledin \u0130hsano\u011flu’nun da fos oldu\u011fu ve hi\u00e7bir i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131 zira Arap Birli\u011fi’nin de i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131 ve bunlar\u0131n g\u00f6stermelik, insanlar\u0131 aldatmaya y\u00f6nelik kurulmu\u015f olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n *Sizde i\u015faret ediyorsunuz bu hareketlerin temelinde bir hak, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve adalet aray\u0131\u015f\u0131 var. Buna ra\u011fmen ba\u015f\u0131ndan beri ABD ve Bat\u0131’n\u0131n bu hareketlerden rahats\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6r\u00fcyoruz. Hatta daha \u00f6nce kendi eseri olan y\u00f6netimlerden kurtulmak istedi\u011fi gibi bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc var. Ne dersiniz?<\/strong><\/p>\n Bunlar\u0131n bat\u0131 i\u00e7in zaman\u0131n\u0131 bitirdi\u011fi, kullan\u0131m s\u00fcrelerinin doldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde bir yorum var. Ger\u00e7ekten bunlar\u0131n bir\u00e7o\u011fu zaten ya\u015fl\u0131. Mesela M\u00fcbarek hem ya\u015fl\u0131 hem hasta, di\u011ferleri de \u00f6yle. Bunlar dikkat ederseniz \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 yerlerine ge\u00e7irmek istiyorlar. E tabii d\u00fcnyada art\u0131k \u00f6yle de\u011fil, insanlar iyi k\u00f6t\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor. Yanl\u0131\u015f bir y\u00f6ntem se\u00e7tikleri i\u00e7inde bunlar\u0131n gidici olacaklar\u0131 beliydi. Belki \u015funu diyebiliriz; emperyalist Bat\u0131 gelecekle ilgili projeksiyonlar\u0131n\u0131 tahminlerini bizim \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndan daha iyi yap\u0131yor. Bunlar\u0131n b\u00f6yle olaca\u011f\u0131n\u0131 belki daha \u00f6nceden kestirdi\u011fi i\u00e7in bu tavr\u0131 alm\u0131\u015f olabilir. Ama burada \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n y\u00f6netimlerinin entelekt\u00fcellerini bunlar\u0131 g\u00f6rememesi ya da \u015fa\u015f\u0131rmas\u0131 anla\u015f\u0131lmaz bir \u015fey. Biz gerek bu \u00fclkelerden \u0130ran, Suriye, \u00dcrd\u00fcn, L\u00fcbnan, Tunus, M\u0131s\u0131r, Fas bu \u00fclkelere Do\u011fu Konferans\u0131 olarak ve \u015fahsi olarak \u00e7ok kez gidip geldik. \u00d6zellikle ABD b\u00f6lgeye y\u00f6nelik emellerini a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra baz\u0131 saf, gerek ihvanc\u0131 kesimler ya da di\u011fer baz\u0131 kesimler ‘haz\u0131r ABD bast\u0131r\u0131yorken, M\u00fcbarek’i a\u015fa\u011f\u0131 alal\u0131m’ diyenler oldu. Ama biz o zaman Do\u011fu Konferans\u0131 olarak \u0131srarla ‘hay\u0131r bunu yapacaksan\u0131z kendi g\u00fcc\u00fcn\u00fczle yapacaks\u0131n\u0131z, kesinlikle ABD’ye elini veren kolunu kapt\u0131r\u0131r’ diye uyarm\u0131\u015ft\u0131k. \u0130\u015fte sosyalist kesimlerin bu konudaki tutumlar\u0131 biraz daha teminat verici g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n * Siz en son bu kesimlerle ne zaman g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcn\u00fcz?<\/strong><\/p>\n L\u00fcbnan’da en son bir toplant\u0131da geni\u015f bir kesimle bir araya geldik; ama daha sonra bu arkada\u015flarla s\u00fcrekli bizim irtibat\u0131m\u0131z devam ediyor. Ya onlar T\u00fcrkiye’ye geliyor ya da biz buradan onlar\u0131 g\u00f6rmeye gidiyoruz. Bu arkada\u015flarla irtibat\u0131m\u0131z kesik de\u011fil. Bu y\u00fczde b\u00f6yle bir ihtimal g\u00f6rmedim ve zay\u0131f g\u00f6r\u00fcyorum\u2026<\/p>\n * Birde T\u00fcrkiye’den b\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler bir anl\u0131km\u0131\u015f, birden ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f gibi alg\u0131lan\u0131yor. Bu i\u015fin tarihi arka plan\u0131nda neler var, biraz anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n B\u00f6lgeye ilgisizli\u011fimizin g\u00f6stergesidir bu. Oral \u00c7al\u0131\u015flar, bu olaylar\u0131n ard\u0131ndan TV’de art\u0131k b\u00f6yle Araplara hayranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlata anlata bitiremedi. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00c7al\u0131\u015flar, biraz bu bizim bat\u0131l\u0131la\u015fm\u0131\u015f ayd\u0131nlar\u0131n kafas\u0131ndaki Arap imaj\u0131n\u0131 k\u0131rm\u0131\u015f bir insan oldu\u011fu i\u00e7in b\u00f6yle bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayd\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131n Oral \u00c7al\u0131\u015flar’dan farkl\u0131 olarak ya\u015famalar\u0131 normal. \u00c7\u00fcnk\u00fc kafam\u0131zda kli\u015fele\u015fmi\u015f bir Arap imaj\u0131 var. \u0130\u015fte ne \u015eam’\u0131n \u015fekeri ne Arab\u0131n y\u00fcz\u00fc\u2026 Arap pis, cahil, bir i\u015fe yaramaz alt t\u00fcr\u2026 Yani ABD’li emperyalistlerin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u015fa\u015f\u0131rd\u0131 herkes. Ama bizzat Arap d\u00fcnyas\u0131 da \u015fa\u015f\u0131rmam\u0131\u015f desek yalan olur. Orada da ‘Araplar\u0131n tarihe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc’ diye ba\u015fl\u0131klar atmaya ba\u015flad\u0131. Bu kadar\u0131n\u0131 onlarda beklemiyorlard\u0131. Bu da sosyal olgular\u0131n istenilen d\u00fczeyde her zaman kontrol edilemeyece\u011fini kontrol d\u0131\u015f\u0131 geli\u015fmelerin tarihte de olabilece\u011fini g\u00f6steriyor. Ancak bu gruplar\u0131n \u00e7ok uzun zamandan beri aktif oldu\u011funu biliyoruz. \u0130hvan 80 y\u0131ld\u0131r var ve bunlar zulm\u00fc bask\u0131ya u\u011frayan \u00f6ld\u00fcr\u00fclen idam edilen i\u015fkence edilen insanlar. Sosyalistlerde b\u00f6yle. Bu yan\u0131yla T\u00fcrkiye’ye benziyor. T\u00fcrkiye’de 3 grup var. Solcu\/Sosyalist gruplar, \u0130slamc\u0131lar ve K\u00fcrtler bunlar sistem muhalifleridir. Oralar\u0131n da K\u00fcrtleri var. Bazen ben konferanslarda s\u00f6yl\u00fcyorum. Peki s\u00f6yleyin bakal\u0131m Kuzey Afrika’n\u0131n K\u00fcrtleri kimdir diye. Amaz\u0131k dedi\u011fimiz, Berber diye bilinen asl\u0131nda orijinal adlar\u0131 Amaz\u0131k olan, k\u00fclt\u00fcrel haklar\u0131, konu\u015fma vs elerinden al\u0131nm\u0131\u015f olan. Libya’dan Tunus ve Fas’a kadar ya\u015fayan orijinal yerli gruptur. Ayr\u0131ca Yemen’de etnik de\u011fil; ama dini bir grup var, o da Zeydilerdir. Barbar olarak adland\u0131rm\u0131\u015flar ve biz de hep bat\u0131n\u0131n g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc ile bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in onlara Berber diyoruz.<\/p>\n *Sosyal hareketler konusunda T\u00fcrkiye’den farklar\u0131 nelerdir?<\/strong><\/p>\n Buradaki hareketler T\u00fcrkiye’den geri de\u011fil. Ama T\u00fcrkiye’de hibrit demokrasisi oldu\u011fu i\u00e7in -yar\u0131 despot yar\u0131 demokratik bir yap\u0131- bu nedenle \u00f6rg\u00fctlenme vb konularda M\u0131s\u0131r, Suriye gibi \u00fclkelere g\u00f6re biraz daha \u015fansl\u0131 olabilir ama entelijansiyas\u0131 konusunda oralar\u0131n daha zengin oldu\u011fu kanaatindeyim. T\u00fcrkiye’nin tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 bilmedi\u011fi bir davran\u0131\u015f bi\u00e7imi var oralarda, dini, \u0131rk\u0131, mezhebi ne olursa olsun ortak paydada bulu\u015fma kabiliyetleri var orada. \u0130\u015fte bu hareketler biraz da bunu g\u00f6steriyor. Sosyalist, Tro\u00e7kist, \u0130slamc\u0131, Suni, \u015eii ay\u0131rt etmeden her grup rahatl\u0131kla bu ortak paydada bulu\u015fabiliyor. T\u00fcrkiye hen\u00fcz bu noktaya gelemedi. T\u00fcrkiye’de bu Do\u011fu Konferans\u0131 Giri\u015fimi’nde biraz bu maya tuttu. Zaten bu M\u0131s\u0131r, Tunus vs. di\u011fer yerlerdeki giri\u015fimlerde b\u00f6yle. Ortak paydalar\u0131 anti-empayalizmdir. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, ezilenler, gen\u00e7ler, i\u015fsizler\u2026 T\u00fcrkiye’ye g\u00f6re bunlar daha ileride. T\u00fcrkiye’nin onlara \u00f6rnek olmas\u0131 de\u011fil, onlar\u0131n T\u00fcrkiye’ye \u00f6rnek olmas\u0131 laz\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc M\u0131s\u0131r’da ekmek fiyat\u0131 5 kuru\u015f f\u0131rlasa millet sokaklara d\u00f6k\u00fcl\u00fcyorken, T\u00fcrkiye’de benzin 4 TL fiyat\u0131 var ve vatanda\u015f aleni kaz\u0131kland\u0131\u011f\u0131nda kimsenin g\u0131k\u0131 \u00e7\u0131km\u0131yor. Bence T\u00fcrkiye \u00e7ok daha sindirilmi\u015f, k\u00f6t\u00fc bir \u00f6rnek.<\/p>\n * Ama bu anlatt\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131n aksine tersten bir ili\u015fki var. Ortado\u011fu’da T\u00fcrkiye’ye y\u00f6nelik bir hayranl\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor\u2026<\/strong><\/p>\n \u0130\u015fte zaten mesele bu. Zaten T\u00fcrkiye’nin model olarak dayat\u0131lmas\u0131 ‘i\u015fte siz sesinizi \u00e7\u0131karmadan, sadece s\u0131zlanarak oldu\u011funuz yerden s\u00f6ylenerek bununla yetinin ama meydanlara d\u00f6k\u00fclmeyin’\u2026 T\u00fcrkiye’de nitekim son d\u00f6nemlerde, Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan\u0131n talebelerin dahi protestosunu hazmedememesi\u2026 Irakl\u0131 gazeteci Bush’a ayakkab\u0131 at\u0131nca \u015fak\u015fak yapanlar\u0131n birisine bir yumurta at\u0131ld\u0131 diye k\u0131yamet koparmalar\u0131 nas\u0131l maskeli \u00e7ift d\u00fczeyli. Nuray Mert’in dedi\u011fi gibi sivil dikta e\u011filimin hale T\u00fcrkiye’de g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu g\u00f6steriyor. \u015eu anda daha \u00f6nceki Kemalist, Pozitivist, Laik\u00e7i, biraz solcu stat\u00fcko yerine \u015fimdi Il\u0131ml\u0131 \u0130slamc\u0131, abdestli kapitalist, bir ba\u015fka stat\u00fcko in\u015fa edilmek isteniyor. Dolay\u0131s\u0131yla bug\u00fcn bir Kemalist, laik, sol dikta gitmi\u015f olabilir bunun yerine \u0131l\u0131ml\u0131 \u0130slamc\u0131 hatta H\u00fcsn\u00fc Mahali’nin tabiriyle “Uyumlu \u0130slamc\u0131” bir dikta gelmesi her zaman i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te bizatihi \u0130slamc\u0131lar\u0131n kendilerini gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmeyenlere kar\u015f\u0131 iyi bir engizisyon hatta ba\u015fka \u015fiddet eylemlerine gizli veya a\u00e7\u0131k ba\u015fvurma riski ve tehlikesi de her zaman kap\u0131dad\u0131r. Bunu yabana atmamak gerekir. Bunu s\u00f6yleyenleri Ergenekoncu diye bast\u0131rmak maharet de\u011fil bence, bu yap\u0131lanlara bu \u00e7ifte standartta bakmak laz\u0131m. Ele\u015ftiriye tahamm\u00fcls\u00fczl\u00fck\u2026<\/p>\n *En son yay\u0131nlamam\u0131\u015f \u0130mam\u0131n Ordusu kitab\u0131na y\u00f6nelik ba\u015flat\u0131lan operasyon\u2026<\/strong><\/p>\n Evet mesela onun gibi\u2026 Oda garip bir \u015fey. Yay\u0131nlan\u0131r bunlar\u2026 Tamam h\u00fck\u00fcmet i\u00e7inde de Fetullah Hoca cemaatiyle h\u00fck\u00fcmet aras\u0131nda bir \u00e7eki\u015fme olup olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor. Bir tak\u0131m \u015feyler var; ama sonu\u00e7 itibariyle bunlar kirli i\u015fler, pis i\u015fler. Yani atalar\u0131m\u0131z\u0131n bir s\u00f6z\u00fc var, “Hela s\u00fcp\u00fcrgesiyle cami temizlenmez.” Dolay\u0131s\u0131yla bunlar “hela s\u00fcp\u00fcrgesiyle cami temizlemeye” benziyor. Do\u011fru bir i\u015f yapacaksan do\u011fru metodlarla yapars\u0131n\u2026 Adalet herkes i\u00e7in gerekli, Allah zulme raz\u0131 olmaz, M\u00fcsl\u00fcman’a yap\u0131lan zul\u00fcm de, M\u00fcsl\u00fcman olmayana yap\u0131lan zul\u00fcm de\u011fil gibi bir ayr\u0131ma gitti\u011fi andan itibaren bu i\u015f bitmi\u015f demektir. Bu insanlar\u0131n kendilerini M\u00fcsl\u00fcman olarak nitelendirmelerinin bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 kalmaz bo\u015f bir iddia olarak kal\u0131r. Ama T\u00fcrkiye b\u00f6yle bir modeli var, daha tehlikelisi T\u00fcrkiye bir t\u00fcketim toplumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130slamc\u0131lar\u0131n m\u00fccahitleri m\u00fcteahhide d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc, tasavvuf eli, tasarruf eli oldu, hepsinin holdingleri \u015firketleri var ve \u0130slamc\u0131lar art\u0131k “\u0130slam Cihat” kelimelerini bir kenara b\u0131rak\u0131ld\u0131. \u015eu an ki; hedef, masa\/kasa\/nisa oldu. Dolay\u0131s\u0131yla bu model \u0130slam \u00fclkelerine de sunulmak isteniyor, nitekim T\u00fcrk dizilerinin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmak istenmesi ve bunun yayg\u0131nla\u015fmas\u0131\u2026<\/p>\n *Libya m\u00fcdahalesiyle birlikte, bu halk hareketlerinin yaratt\u0131\u011f\u0131 tetikleme de bir farkl\u0131la\u015fma ya\u015fanmaya ba\u015flad\u0131. Sanki ortada ba\u015flayan Ortado\u011fu R\u00f6nesans\u0131’na y\u00f6nelik bat\u0131 destekli bir m\u00fcdahale ger\u00e7ekle\u015ftirildi gibi? Sizce de bu gidi\u015fata bu s\u00fcrece m\u00fcdahale mi edildi?<\/strong><\/p>\n Libya bu bahsetti\u011fimiz \u00fclkelerden biraz daha farkl\u0131. Libya ile ilgili hesaplar tutmad\u0131. Asl\u0131nda Libya’daki sosyal yap\u0131 biraz daha farkl\u0131. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n tamam\u0131nda hatta T\u00fcrkiye’de dahil, kabile a\u015firet feodal yap\u0131 egemen. Dolay\u0131s\u0131yla bunu g\u00f6z ard\u0131 etmemek laz\u0131m. Ama M\u0131s\u0131r’da Tunus’ta bu biraz zay\u0131flam\u0131\u015f durumda. Dedi\u011fim gibi Libya’da kabile a\u015firet fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn tahmin edilenden daha \u00f6nemli oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131. Yine sosyal adaletsizlik \u00f6nemli bir fakt\u00f6rd\u00fc; fakat Kaddafi’nin tahmin edilenden daha fazla taraftar\u0131 oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131k\u0131nca ve patlama durumu ya\u015fan\u0131nca i\u015fler de\u011fi\u015fti. Bat\u0131 zaten beklemekteydi. Bat\u0131n\u0131n ahlaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilinmesi laz\u0131m. Menfaat d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir de\u011feri olmayan bir d\u00fcnya ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Kaddafi de M\u00fcbarek kadar ka\u011f\u0131ttan kaplan olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Kaddafi’nin \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan delili\u011finden dem vurulur; ama bundan T\u00fcrkiye’nin de yararland\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamak laz\u0131m. K\u0131br\u0131s \u00e7\u0131karmas\u0131 dahil. Bug\u00fcn ki; operasyonlar\u0131 yapanlar asl\u0131nda esas \u00e7\u0131lg\u0131n ve delilerdir. Kaddafi’nin \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, Sarkozy, ABD ve hatta T\u00fcrkiye’nin asker ve gemi g\u00f6nderme \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131nda hi\u00e7 kal\u0131r. E\u011fer mesele halk\u0131 ezmekse halk\u0131n\u0131 ezmeyen ya da sindirmeyen hangi \u0130slam \u00fclkesinin lideri var. E\u011fer ger\u00e7ekten bat\u0131 demokrasiden yana olsayd\u0131, bu despotlar\u0131 42 senedir ayakta tutmazd\u0131.<\/p>\n *Kaddafi’nin operasyona kar\u015f\u0131 bir tepkisi vard\u0131. T\u00fcrkiye 30 y\u0131ld\u0131r K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131yor, onu neden g\u00f6rm\u00fcyorsunuz diye? Bu konuda bir \u00e7ifte standart yok mu?<\/strong><\/p>\n Tabii do\u011fru bu s\u00f6ylem. Diyorum ya, her \u0130slam \u00fclkesinde sistem bu zaten. Suriye’de mesela diyelim y\u00fczde 10 Nusayri var, sunilere tabiler. B\u00f6ylelikle \u0130ngiltere Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funu par\u00e7alad\u0131ktan sonra bu b\u00f6lgeleri problemli b\u0131rakarak, s\u0131n\u0131rlar\u0131 ve sosyal yap\u0131y\u0131 par\u00e7al\u0131 b\u0131rak\u0131yor. T\u00fcrkiye’de Sunniler \u00e7o\u011funlukta, Alevi ve K\u00fcrtlerin hem etnik hem dini a\u00e7\u0131dan haklar\u0131 verilmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye’nin de i\u00e7inde bulundu\u011fu model \u015fudur. Tunus’ta T\u00fcrkiye’yi model alm\u0131\u015ft\u0131r, M\u0131s\u0131r’da a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 b\u00f6yledir. Bunlar tek\u00e7idir, tek din, tek \u0131rk, tek mezhep, tek dil esas\u0131na g\u00f6redir. O y\u00fczden Amaz\u0131klar Fas, Tunus, Cezayir, Libya’da k\u00fclt\u00fcrel haklar\u0131 i\u00e7in halen m\u00fccadele veriyorlar. Bunda Fransa’n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir etkisi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye’nin laikli\u011fi ve cumhuriyet anlay\u0131\u015f\u0131 Frans\u0131z k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden, Kuzey Afrika’da Frans\u0131z k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden etkilenmi\u015ftir. Fransa’n\u0131n \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki etkileri di\u011fer \u00fclkeler g\u00f6re daha fazlad\u0131r. \u0130ngiltere’ye e\u015f bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 var. \u015eimdi bu \u00fclkelerde Fransa ve \u0130ngiltere tipi modeller \u00e7\u00f6k\u00fcnce \u015fimdi bize ABD tarz\u0131 federal, \u00e7o\u011fulcu vb gibi modeller dayat\u0131l\u0131yor. Ba\u015fta bizim h\u00fck\u00fcmetimiz olmak \u00fczere s\u00f6ylemlerinde bat\u0131ya i\u015fbirlik\u00e7ilik yapma itham\u0131n\u0131 kabul etmiyor; ama bat\u0131yla \u00e7\u0131karlar\u0131m \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor diyor. Peki bu \u00f6rt\u00fc\u015fmede kim belirliyor \u00e7\u0131karlar\u0131. T\u00fcrkiye belirleyebiliyor mu? T\u00fcrkiye \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 belirledi de ABD mi ona uydu, yoksa ABD’nin \u00e7\u0131karlar\u0131 zaten beli de sen ona yaranmak i\u00e7in benim ki \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor mu diyorsun. B\u00fckemedi\u011fin bile\u011fi mi \u00f6p\u00fcyorsun?<\/p>\n *Bu operasyon isyanc\u0131lara uzat\u0131lan bir adalet eli mi?<\/strong><\/p>\n \u00d6ncelikle bu operasyon bat\u0131n\u0131n muhaliflere uzatt\u0131\u011f\u0131 bir adalet eli de\u011fildir. Bat\u0131n\u0131n \u015fimdiye kadar kendi d\u0131\u015f\u0131ndaki gerek K\u0131ta Avrupas\u0131’n\u0131 gerekse Atlantik \u00f6tesi Afrika Bat\u0131s\u0131’na y\u00f6nelik yapt\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdahalelerin insani ama\u00e7l\u0131 ve oralar\u0131 ihya eden bir m\u00fcdahalesi g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir. Vietnam’dan ba\u015flay\u0131n Uzakdo\u011fu’dan Ortado\u011fu’ya kadar yap\u0131lan m\u00fcdahalelerin hepsinin emperyalist ama\u00e7l\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu bozuk ve k\u00fcresel vurgun d\u00fczenini te\u015fhir etmek, bunu d\u00fczeltmek ve bu d\u00fczenin yeniden dizayn edilmesi gerekiyor.<\/p>\n * Ba\u015fbakan ‘Libya halk\u0131na silah do\u011frultan taraf olmayaca\u011f\u0131z’ dedi sonra bakt\u0131k ki Libya halk\u0131na silah do\u011frultan taraf\u0131n koruyucu g\u00fcc\u00fc olmu\u015f, gemi g\u00f6nderiyor vs. \u015eimdi de operasyon T\u00fcrkiye’den komuta ediliyor. Nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz bu \u00e7eli\u015fkiyi?<\/strong><\/p>\n Bunun izanla ahlakla, vicdanla izah\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bu art\u0131k ABD tarz\u0131 ahlaks\u0131z pragmatizmi mevcut iktidar\u0131nda benimseme e\u011filiminde oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu asl\u0131nda ABD tarz\u0131d\u0131r. Yani menfaat neredeyse ahlak de\u011fer tan\u0131madan \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131n gere\u011fini yapmakt\u0131r. Hi\u00e7bir zaman T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmeti \u0130ran, Suriye, Hamas, Hizbullah, Somali, Sudan eksenli direni\u015f \u00fclkesi olmad\u0131. Il\u0131ml\u0131lar denilen, M\u0131s\u0131r, \u00dcrd\u00fcn, Suudi Arabistan ekseninde oldu. Zaman zaman ferdi \u00e7\u0131k\u0131\u015flar yapsa da \u0131l\u0131ml\u0131lar denilen i\u015fbirlik\u00e7ilerle birlikte oldu. \u015eimdi daha \u0130ncirlik dahil hava \u00fcstleri har\u0131l har\u0131l i\u015fliyorsa, T\u00fcrkiye’de \u00fcstler ABD’nin kullan\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131ksa, efendim \u0130skenderun liman\u0131ndan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 katletmek i\u00e7in y\u0131llard\u0131r lojistik malzeme sevk ediliyorsa, T\u00fcrkiye’nin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 dahi s\u00f6z konusu de\u011fil. Bu politika ile D\u00fcnya’da en y\u00fcksek olan anti Amerikac\u0131 reflekslerin patlamas\u0131n\u0131 engellemektir oyun. Atalar\u0131m\u0131z g\u00fczel s\u00f6z s\u00f6ylemi\u015ftir; “ayinesi i\u015ftir ki\u015finin s\u00f6ze bak\u0131lmaz” diye.<\/p>\n *K\u00fcrt sorunu konusunda da h\u00fck\u00fcmetin b\u00f6yle \u00e7eli\u015fkileri yok mu?<\/strong><\/p>\n Oda \u00f6yle elbette bir \u00f6yle bir b\u00f6yle. Zaten hi\u00e7bir konuda a\u00e7\u0131k net bir tutum olmad\u0131. \u00d6nce kahramanlar gibi konu\u015fuyor; tamam sonra bak\u0131n geri ad\u0131m at\u0131yor. Bu nedir bu politika de\u011fildir. En son dinledi\u011fim konu\u015fmas\u0131nda K\u00fcrt bile diyemiyordu. Yahu karar ver. Almanya’ya gidiyor, “anadilinizi unutmay\u0131n” diyor. K\u00fcrtlere geliyor, “anadilinizi konu\u015fmay\u0131n” diyor. Bu ne ya. Bir insan bu kadar a\u00e7\u0131k \u00e7eli\u015fkiye d\u00fc\u015fmez. Ama T\u00fcrkiye’de siyaset zaten b\u00f6yle bir \u015fey siyasette ilke ve ahlak diye bir \u015fey kalmam\u0131\u015f. Ayr\u0131ca K\u00fcrtler \u015funu s\u00f6yl\u00fcyor, Gazze’de olunca k\u0131yameti kopar\u0131yorsunuz; ama K\u00fcrtlere olunca ses \u00e7\u0131karm\u0131yorsunuz diyorlar. Biraz da \u0130slamc\u0131lara s\u00f6yl\u00fcyorlar. Do\u011fru. Ama \u0130slamc\u0131lar\u0131n farkl\u0131 kesimlerin K\u00fcrtlere destek olmas\u0131n\u0131 engelleyen bir psikolojik engel konuluyor. Nedir milliyet\u00e7ilikler\u2026 Ayr\u0131ca bu 4 \u00fclkeyi ilgilendiren bir mesele. Goran Hareketi yolsuzlu\u011fa kar\u015f\u0131 eylem yap\u0131yor, ne yapt\u0131 h\u00fck\u00fcmet tarad\u0131 insanlar\u0131. Ha demek ki ileride model de\u011fi\u015fmiyor. Ha K\u00fcrt olmu\u015f ha T\u00fcrk olmu\u015f ikisinde de despot demokratik olmayan ses \u00e7\u0131karanlar\u0131 susturan bir sistem olduktan sonra tehlike burada. Zihniyet de\u011fi\u015fikli\u011fi olmadan despotun T\u00fcrk veya K\u00fcrt Alevi veya Sunni M\u00fcsl\u00fcman veya H\u0131ristiyan olmas\u0131 fark etmiyor.<\/p>\n http:\/\/www.yuksekovahaber.com\/yazdir\/haber\/haber\/ilahiyacidan-akpye-agir-elestiri-48647.htm<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" D\u0130HA, R\u00f6portaj, 01.03. 2011, Ankara T\u00fcrkiye’nin Ortado\u011fu i\u00e7in yanl\u0131\u015f bir \u00f6rnek oldu\u011funu belirten \u0130lahiyat\u00e7\u0131 Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu, AKP’nin politikas\u0131n\u0131, “T\u00fcrkiye de, ABD gibi \u00e7\u0131karlar\u0131 gere\u011fi hi\u00e7bir de\u011fer ve ahlak tan\u0131m\u0131yor” s\u00f6zleri ile ele\u015ftirdi. Ortado\u011fu’da ya\u015fanan ve herkesi “devrim” nedeniyle heyecanland\u0131ran geli\u015fmeler, ABD ve Bat\u0131’n\u0131n b\u00f6lgeye m\u00fcdahalesiyle yeni bir a\u015famaya girdi. Ba\u015fbakan’\u0131n “One Minute” s\u00f6zleriyle Ortado\u011fu’ya model olarak sunulan T\u00fcrkiye’nin ise, “B\u00f6lge halk\u0131na silah do\u011frultmay\u0131z” s\u00f6zlerine ra\u011fmen, son Libya operasyonunda yer almas\u0131 hatta Komuta’n\u0131n T\u00fcrkiye’ye kayd\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u015fleri iyice kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. B\u00f6lgedeki geli\u015fmeleri, Libya m\u00fcdahalesini ve T\u00fcrkiye’nin b\u00f6lge politikas\u0131n\u0131, b\u00f6lgeyi Do\u011fu Konferans\u0131 Giri\u015fimcileri’nden olmas\u0131 nedeniyle yak\u0131ndan takip eden ve ayn\u0131 zamanda \u0130slami hassasiyetleri ile bilinen Ankara \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu ile konu\u015ftuk. * Hocam, Ortado\u011fu’da d\u00fcnyan\u0131n tahmin etmedi\u011fi geli\u015fmeler ya\u015fan\u0131yor ve \u015fimdi herkes “ne oluyor” sorusuna yan\u0131t ar\u0131yor. B\u00f6lgeyi iyi bilen biri olarak sizce ne oluyor oralarda? Ortado\u011fu’nun yekpare homojen bir yap\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi do\u011fru de\u011fil. Her ne kadar aralar\u0131nda ortak bir co\u011frafya, ortak bir din, ortak k\u00fclt\u00fcr ve tarih paydas\u0131 olsa da, yinede aralar\u0131nda \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar var. Y\u00f6netimler, ekonomik durumlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131l\u0131klar var. Ayr\u0131ca bu \u00fclkelerin d\u0131\u015f \u00fclkelerle ili\u015fkileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131lar\u0131 var ve bunlar son ya\u015fananlara da yans\u0131yor. Bu i\u015fin M\u0131s\u0131r ve Tunus ile ba\u015flamas\u0131nda buradaki y\u00f6netimlerin a\u015f\u0131r\u0131 despot y\u00f6netimler olmas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck pay\u0131 var. Tabiat\u0131yla bu gibi olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda bunun d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerle ilgili olup olmad\u0131\u011f\u0131 insanlar\u0131n akl\u0131na geliyor. \u00d6ncelikle bu psikoloji sorgulanmal\u0131d\u0131r. Bu psikolojiye g\u00f6re, Ortado\u011fu’da ABD ve d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin onay\u0131 olmadan yaprak k\u0131p\u0131rdayamaz! Bunun \u00e7ok ge\u00e7erli oldu\u011funu sanm\u0131yorum, \u00f6zellikle M\u0131s\u0131r ve Tunus \u00f6rne\u011finde. \u00c7\u00fcnk\u00fc olay\u0131n ger\u00e7ekle\u015fme tarz\u0131 bunun kontrol alt\u0131nda bir olay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Hi\u00e7 kimse ABD’nin hat\u0131r\u0131 i\u00e7in para alarak vs. kendisini yakmaz. Dolay\u0131s\u0131yla bunun tamamen d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin oyunu olarak nitelendirilmesi do\u011fru de\u011fil. Ama d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin bu \u00fclkeler \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131\u011f\u0131nda ve baz\u0131 kesimleri zaman\u0131 geldi\u011finde istismar etmek, kullanmak \u00fczere bir kenarda tuttu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Nitekim Do\u011fu Konferans\u0131 Giri\u015fimi olarak Ortado\u011fu \u00fclkelerine yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gezilerde ve 8-9 y\u0131ll\u0131k yo\u011fun ili\u015fkilerimizde benim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm Amerikan i\u015fbirlik\u00e7isi veya bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 diyebilece\u011fimiz \u00e7ok say\u0131da STK var. Fakat bunlar etkili de\u011fil. Dolay\u0131s\u0131yla bu olaylar\u0131n do\u011frudan d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lere ba\u011flanmas\u0131nda zay\u0131f bir ihtimal oldu\u011fu kanaatindeyim. *Bu tezi zay\u0131flatan ba\u015fka geli\u015fmeler var m\u0131d\u0131r? Bu hareketler i\u00e7inde yer alan insanlar\u0131n \u00e7ok farkl\u0131 olmas\u0131, bu kadar farkl\u0131 gruplar\u0131n \u00f6zellikle ABD kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ile bilinen Sosyalist, Tro\u00e7kist ve di\u011fer gruplar\u0131n hem M\u0131s\u0131r ve Tunus \u00f6rne\u011finde yer almas\u0131 bu tezi zay\u0131flat\u0131yor. Ama \u015fu da bir ger\u00e7ek, bu olaylar ABD ve bat\u0131n\u0131n kontrol\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olsa bile geli\u015fmeleri kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda y\u00f6nlendirmek veya sonland\u0131rmak istediklerinde de hi\u00e7 ku\u015fku yok. Burada bu hareketi ger\u00e7ekle\u015ftiren kesimlerin emperyalizme kar\u015f\u0131 biraz daha dikkatli olmas\u0131 gerekir. Bahreyn olay\u0131nda bu dalgadan yararlanarak, Yemen, \u00dcrd\u00fcn i\u015fte Suudi Arabistan gibi \u00fclkelerdeki dalgalanmalardan yararlanarak \u015eii unsurunu harekete ge\u00e7irmede \u0130ran’\u0131n etkisi olabilir. T\u0131pk\u0131 M\u0131s\u0131r ve Tunus’taki olaylarda da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ideolojik unsurlarla a\u00e7\u0131klamak nas\u0131l acele etmek anlam\u0131na gelir ve riskli ise, Bahreyn olay\u0131nda da acele etmemek laz\u0131m. Evet Suni az\u0131nl\u0131k bir n\u00fcfusun geni\u015f bir \u015eii n\u00fcfusu y\u00f6netti\u011fi do\u011frudur; ama tek sebep bu de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda sosyal adaletsizlikler rol oynamaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00f6lgedeki olaylar\u0131 tek bir unsura indirgemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bu hareketlerin i\u00e7inde yer alan insanlar\u0131n bu kadar k\u00f6r ve rahatl\u0131kla aldat\u0131labilecek insanlar olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. *Geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n tutumu nedir? Burada \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda ortal\u0131kta bir “\u0130slam d\u00fcnyas\u0131 var m\u0131 yok mu?” \u015feklinde sorgulanacak kadar par\u00e7alanm\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Bir yandan i\u015fbirlik\u00e7iler bir yanda da direnenler. Bu profil i\u00e7erisinde \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak bu olaylara m\u00fcdahil olmas\u0131n\u0131 da beklemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Libya’da da beklentiler bo\u015fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu T\u00fcrkiye’nin de projelerinin b\u00fcy\u00fck laflar\u0131n\u0131n bo\u015fa \u00e7\u0131kmas\u0131 demektir. \u0130slam Konferans\u0131’n\u0131n da ba\u015f\u0131na caka satarak se\u00e7tirdikleri Ekmeledin \u0130hsano\u011flu’nun da fos oldu\u011fu ve hi\u00e7bir i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131 zira Arap Birli\u011fi’nin de i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131 ve bunlar\u0131n g\u00f6stermelik, insanlar\u0131 aldatmaya y\u00f6nelik kurulmu\u015f olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. *Sizde i\u015faret ediyorsunuz bu hareketlerin temelinde bir hak, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve adalet aray\u0131\u015f\u0131 var. Buna ra\u011fmen ba\u015f\u0131ndan beri ABD ve Bat\u0131’n\u0131n bu hareketlerden rahats\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6r\u00fcyoruz. Hatta daha \u00f6nce kendi eseri olan y\u00f6netimlerden kurtulmak istedi\u011fi gibi bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc var. Ne dersiniz? Bunlar\u0131n bat\u0131 i\u00e7in zaman\u0131n\u0131 bitirdi\u011fi, kullan\u0131m s\u00fcrelerinin doldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde bir yorum var. Ger\u00e7ekten bunlar\u0131n bir\u00e7o\u011fu zaten ya\u015fl\u0131. Mesela M\u00fcbarek hem ya\u015fl\u0131 hem hasta, di\u011ferleri de \u00f6yle. Bunlar dikkat ederseniz \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 yerlerine ge\u00e7irmek istiyorlar. E tabii d\u00fcnyada art\u0131k \u00f6yle de\u011fil, insanlar iyi k\u00f6t\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor. Yanl\u0131\u015f bir y\u00f6ntem se\u00e7tikleri i\u00e7inde bunlar\u0131n gidici olacaklar\u0131 beliydi. Belki \u015funu diyebiliriz; emperyalist Bat\u0131 gelecekle ilgili projeksiyonlar\u0131n\u0131 tahminlerini bizim \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndan daha iyi yap\u0131yor. Bunlar\u0131n b\u00f6yle olaca\u011f\u0131n\u0131 belki daha \u00f6nceden kestirdi\u011fi i\u00e7in bu tavr\u0131 alm\u0131\u015f olabilir. Ama burada \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n y\u00f6netimlerinin entelekt\u00fcellerini bunlar\u0131 g\u00f6rememesi ya da \u015fa\u015f\u0131rmas\u0131 anla\u015f\u0131lmaz bir \u015fey. Biz gerek bu \u00fclkelerden \u0130ran, Suriye, \u00dcrd\u00fcn, L\u00fcbnan, Tunus, M\u0131s\u0131r, Fas bu \u00fclkelere Do\u011fu Konferans\u0131 olarak ve \u015fahsi olarak \u00e7ok kez gidip geldik. \u00d6zellikle ABD b\u00f6lgeye y\u00f6nelik emellerini a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra baz\u0131 saf, gerek ihvanc\u0131 kesimler ya da di\u011fer baz\u0131 kesimler ‘haz\u0131r ABD bast\u0131r\u0131yorken, M\u00fcbarek’i a\u015fa\u011f\u0131 alal\u0131m’ diyenler oldu. Ama biz o zaman Do\u011fu Konferans\u0131 olarak \u0131srarla ‘hay\u0131r bunu yapacaksan\u0131z kendi g\u00fcc\u00fcn\u00fczle yapacaks\u0131n\u0131z, kesinlikle ABD’ye elini veren kolunu kapt\u0131r\u0131r’ diye uyarm\u0131\u015ft\u0131k. \u0130\u015fte sosyalist kesimlerin bu konudaki tutumlar\u0131 biraz daha teminat verici g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. * Siz en son bu kesimlerle ne zaman g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcn\u00fcz? L\u00fcbnan’da en son bir toplant\u0131da geni\u015f bir kesimle bir araya geldik; ama daha sonra bu arkada\u015flarla s\u00fcrekli bizim irtibat\u0131m\u0131z devam ediyor. Ya onlar T\u00fcrkiye’ye geliyor ya da biz buradan onlar\u0131 g\u00f6rmeye gidiyoruz. Bu arkada\u015flarla irtibat\u0131m\u0131z kesik de\u011fil. Bu y\u00fczde b\u00f6yle bir ihtimal g\u00f6rmedim ve zay\u0131f g\u00f6r\u00fcyorum\u2026 * Birde T\u00fcrkiye’den b\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler bir anl\u0131km\u0131\u015f, birden ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f gibi alg\u0131lan\u0131yor. Bu i\u015fin tarihi arka plan\u0131nda neler var, biraz anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z? B\u00f6lgeye ilgisizli\u011fimizin g\u00f6stergesidir bu. Oral \u00c7al\u0131\u015flar, bu olaylar\u0131n ard\u0131ndan TV’de art\u0131k b\u00f6yle Araplara hayranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlata anlata bitiremedi. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00c7al\u0131\u015flar, biraz bu bizim bat\u0131l\u0131la\u015fm\u0131\u015f ayd\u0131nlar\u0131n kafas\u0131ndaki Arap imaj\u0131n\u0131 k\u0131rm\u0131\u015f bir insan oldu\u011fu i\u00e7in b\u00f6yle bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayd\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131n Oral \u00c7al\u0131\u015flar’dan farkl\u0131 olarak ya\u015famalar\u0131 normal. \u00c7\u00fcnk\u00fc kafam\u0131zda kli\u015fele\u015fmi\u015f bir Arap imaj\u0131 var. \u0130\u015fte ne \u015eam’\u0131n \u015fekeri ne Arab\u0131n y\u00fcz\u00fc\u2026 Arap pis, cahil, bir i\u015fe yaramaz alt t\u00fcr\u2026 Yani ABD’li emperyalistlerin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u015fa\u015f\u0131rd\u0131 herkes. Ama bizzat Arap d\u00fcnyas\u0131 da \u015fa\u015f\u0131rmam\u0131\u015f desek yalan olur. Orada da ‘Araplar\u0131n tarihe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc’ diye ba\u015fl\u0131klar atmaya ba\u015flad\u0131. Bu kadar\u0131n\u0131 onlarda beklemiyorlard\u0131. Bu da sosyal olgular\u0131n istenilen d\u00fczeyde her zaman kontrol edilemeyece\u011fini kontrol d\u0131\u015f\u0131 geli\u015fmelerin tarihte de olabilece\u011fini g\u00f6steriyor. Ancak bu gruplar\u0131n \u00e7ok uzun zamandan beri aktif oldu\u011funu biliyoruz. \u0130hvan 80 y\u0131ld\u0131r var ve bunlar zulm\u00fc bask\u0131ya u\u011frayan \u00f6ld\u00fcr\u00fclen idam edilen i\u015fkence edilen insanlar. Sosyalistlerde b\u00f6yle. Bu yan\u0131yla T\u00fcrkiye’ye benziyor. T\u00fcrkiye’de 3 grup var. Solcu\/Sosyalist gruplar, \u0130slamc\u0131lar ve K\u00fcrtler bunlar sistem muhalifleridir. Oralar\u0131n da K\u00fcrtleri var. Bazen ben konferanslarda s\u00f6yl\u00fcyorum. Peki s\u00f6yleyin bakal\u0131m Kuzey Afrika’n\u0131n K\u00fcrtleri kimdir diye. Amaz\u0131k dedi\u011fimiz, Berber diye bilinen asl\u0131nda orijinal adlar\u0131 Amaz\u0131k olan, k\u00fclt\u00fcrel haklar\u0131, konu\u015fma vs elerinden al\u0131nm\u0131\u015f olan. Libya’dan Tunus ve Fas’a kadar ya\u015fayan orijinal yerli gruptur. Ayr\u0131ca Yemen’de etnik de\u011fil; ama dini bir grup var, o da Zeydilerdir. Barbar olarak adland\u0131rm\u0131\u015flar ve biz de hep bat\u0131n\u0131n g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc ile bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in onlara Berber diyoruz. *Sosyal hareketler konusunda T\u00fcrkiye’den farklar\u0131 nelerdir? Buradaki hareketler T\u00fcrkiye’den geri de\u011fil. Ama T\u00fcrkiye’de hibrit demokrasisi oldu\u011fu i\u00e7in -yar\u0131 despot yar\u0131 demokratik bir yap\u0131- bu nedenle \u00f6rg\u00fctlenme vb konularda M\u0131s\u0131r, Suriye gibi \u00fclkelere g\u00f6re biraz daha \u015fansl\u0131 olabilir ama entelijansiyas\u0131 konusunda oralar\u0131n daha zengin oldu\u011fu kanaatindeyim. T\u00fcrkiye’nin tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 bilmedi\u011fi bir davran\u0131\u015f bi\u00e7imi var oralarda, dini, \u0131rk\u0131, mezhebi ne olursa olsun ortak paydada bulu\u015fma kabiliyetleri var orada. \u0130\u015fte bu hareketler biraz da bunu g\u00f6steriyor. Sosyalist, Tro\u00e7kist, \u0130slamc\u0131, Suni, \u015eii ay\u0131rt etmeden her grup rahatl\u0131kla bu ortak paydada bulu\u015fabiliyor. T\u00fcrkiye hen\u00fcz bu noktaya gelemedi. T\u00fcrkiye’de bu Do\u011fu Konferans\u0131 Giri\u015fimi’nde biraz bu maya tuttu. Zaten bu M\u0131s\u0131r, Tunus vs. di\u011fer yerlerdeki giri\u015fimlerde b\u00f6yle. Ortak paydalar\u0131 anti-empayalizmdir. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, ezilenler, gen\u00e7ler, i\u015fsizler\u2026 T\u00fcrkiye’ye g\u00f6re bunlar daha ileride. T\u00fcrkiye’nin onlara \u00f6rnek olmas\u0131 de\u011fil, onlar\u0131n T\u00fcrkiye’ye \u00f6rnek olmas\u0131 laz\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc M\u0131s\u0131r’da ekmek fiyat\u0131 5 kuru\u015f f\u0131rlasa millet sokaklara d\u00f6k\u00fcl\u00fcyorken, T\u00fcrkiye’de benzin 4 TL fiyat\u0131 var ve vatanda\u015f aleni kaz\u0131kland\u0131\u011f\u0131nda kimsenin g\u0131k\u0131 \u00e7\u0131km\u0131yor. Bence T\u00fcrkiye \u00e7ok daha sindirilmi\u015f, k\u00f6t\u00fc bir \u00f6rnek. * Ama bu anlatt\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131n aksine tersten bir ili\u015fki var. Ortado\u011fu’da T\u00fcrkiye’ye y\u00f6nelik bir hayranl\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor\u2026 \u0130\u015fte zaten mesele bu. Zaten T\u00fcrkiye’nin model olarak dayat\u0131lmas\u0131 ‘i\u015fte siz sesinizi \u00e7\u0131karmadan, sadece s\u0131zlanarak oldu\u011funuz yerden s\u00f6ylenerek bununla yetinin ama meydanlara d\u00f6k\u00fclmeyin’\u2026 T\u00fcrkiye’de nitekim son d\u00f6nemlerde, Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan\u0131n talebelerin dahi protestosunu hazmedememesi\u2026 Irakl\u0131 gazeteci Bush’a ayakkab\u0131 at\u0131nca \u015fak\u015fak yapanlar\u0131n birisine bir yumurta at\u0131ld\u0131 diye k\u0131yamet koparmalar\u0131 nas\u0131l maskeli \u00e7ift d\u00fczeyli. Nuray Mert’in dedi\u011fi gibi sivil dikta e\u011filimin hale T\u00fcrkiye’de g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu g\u00f6steriyor. \u015eu anda daha \u00f6nceki Kemalist, Pozitivist, Laik\u00e7i, biraz solcu stat\u00fcko yerine \u015fimdi Il\u0131ml\u0131 \u0130slamc\u0131, abdestli kapitalist, bir ba\u015fka stat\u00fcko in\u015fa edilmek isteniyor. Dolay\u0131s\u0131yla bug\u00fcn bir Kemalist, laik, sol dikta gitmi\u015f olabilir bunun yerine \u0131l\u0131ml\u0131 \u0130slamc\u0131 hatta H\u00fcsn\u00fc Mahali’nin tabiriyle “Uyumlu \u0130slamc\u0131” bir dikta gelmesi her zaman i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te bizatihi \u0130slamc\u0131lar\u0131n kendilerini gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmeyenlere kar\u015f\u0131 iyi bir engizisyon hatta ba\u015fka \u015fiddet eylemlerine gizli veya a\u00e7\u0131k ba\u015fvurma riski ve tehlikesi de her zaman kap\u0131dad\u0131r. Bunu yabana atmamak gerekir. Bunu s\u00f6yleyenleri Ergenekoncu diye bast\u0131rmak maharet de\u011fil bence, bu yap\u0131lanlara bu \u00e7ifte standartta bakmak laz\u0131m. Ele\u015ftiriye tahamm\u00fcls\u00fczl\u00fck\u2026 *En son yay\u0131nlamam\u0131\u015f \u0130mam\u0131n Ordusu kitab\u0131na y\u00f6nelik ba\u015flat\u0131lan operasyon\u2026 Evet mesela onun gibi\u2026 Oda garip bir \u015fey. Yay\u0131nlan\u0131r bunlar\u2026 Tamam h\u00fck\u00fcmet i\u00e7inde de Fetullah Hoca cemaatiyle h\u00fck\u00fcmet aras\u0131nda bir \u00e7eki\u015fme olup olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor. Bir tak\u0131m \u015feyler var; ama sonu\u00e7 itibariyle bunlar kirli i\u015fler, pis i\u015fler. Yani atalar\u0131m\u0131z\u0131n bir s\u00f6z\u00fc var, “Hela s\u00fcp\u00fcrgesiyle cami temizlenmez.” Dolay\u0131s\u0131yla bunlar “hela s\u00fcp\u00fcrgesiyle cami temizlemeye” benziyor. Do\u011fru bir i\u015f yapacaksan do\u011fru metodlarla yapars\u0131n\u2026 Adalet herkes i\u00e7in gerekli, Allah zulme raz\u0131 olmaz, M\u00fcsl\u00fcman’a yap\u0131lan zul\u00fcm de, M\u00fcsl\u00fcman olmayana yap\u0131lan zul\u00fcm de\u011fil gibi bir ayr\u0131ma gitti\u011fi andan itibaren bu i\u015f bitmi\u015f demektir. Bu insanlar\u0131n kendilerini M\u00fcsl\u00fcman olarak nitelendirmelerinin bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 kalmaz bo\u015f bir iddia olarak kal\u0131r. Ama T\u00fcrkiye b\u00f6yle bir modeli var, daha tehlikelisi T\u00fcrkiye bir t\u00fcketim toplumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130slamc\u0131lar\u0131n m\u00fccahitleri m\u00fcteahhide d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc, tasavvuf eli, tasarruf eli oldu, hepsinin holdingleri \u015firketleri var ve \u0130slamc\u0131lar art\u0131k “\u0130slam Cihat” kelimelerini bir kenara b\u0131rak\u0131ld\u0131. \u015eu an ki; hedef, masa\/kasa\/nisa oldu. Dolay\u0131s\u0131yla bu model \u0130slam \u00fclkelerine de sunulmak isteniyor, nitekim T\u00fcrk dizilerinin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmak istenmesi ve bunun yayg\u0131nla\u015fmas\u0131\u2026 *Libya m\u00fcdahalesiyle birlikte, bu halk hareketlerinin yaratt\u0131\u011f\u0131 tetikleme de bir farkl\u0131la\u015fma ya\u015fanmaya ba\u015flad\u0131. Sanki ortada ba\u015flayan Ortado\u011fu R\u00f6nesans\u0131’na y\u00f6nelik bat\u0131 destekli bir m\u00fcdahale ger\u00e7ekle\u015ftirildi gibi? Sizce de bu gidi\u015fata bu s\u00fcrece m\u00fcdahale mi edildi? Libya bu bahsetti\u011fimiz \u00fclkelerden biraz daha farkl\u0131. Libya ile ilgili hesaplar tutmad\u0131. Asl\u0131nda Libya’daki sosyal yap\u0131 biraz daha farkl\u0131. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n tamam\u0131nda hatta T\u00fcrkiye’de dahil, kabile a\u015firet feodal yap\u0131 egemen. Dolay\u0131s\u0131yla bunu g\u00f6z ard\u0131 etmemek laz\u0131m. Ama M\u0131s\u0131r’da Tunus’ta bu biraz zay\u0131flam\u0131\u015f durumda. Dedi\u011fim gibi Libya’da kabile a\u015firet fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn tahmin edilenden daha \u00f6nemli oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131. Yine sosyal adaletsizlik \u00f6nemli bir fakt\u00f6rd\u00fc; fakat Kaddafi’nin tahmin edilenden daha fazla taraftar\u0131 oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131k\u0131nca ve patlama durumu ya\u015fan\u0131nca i\u015fler de\u011fi\u015fti. Bat\u0131 zaten beklemekteydi. Bat\u0131n\u0131n ahlaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilinmesi laz\u0131m. Menfaat d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir de\u011feri olmayan bir d\u00fcnya ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Kaddafi de M\u00fcbarek kadar ka\u011f\u0131ttan kaplan olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Kaddafi’nin \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan delili\u011finden dem vurulur; ama bundan T\u00fcrkiye’nin de yararland\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamak laz\u0131m. K\u0131br\u0131s \u00e7\u0131karmas\u0131 dahil. Bug\u00fcn ki; operasyonlar\u0131 yapanlar asl\u0131nda esas \u00e7\u0131lg\u0131n ve delilerdir. Kaddafi’nin \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, Sarkozy, ABD ve hatta T\u00fcrkiye’nin asker ve gemi g\u00f6nderme \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131nda hi\u00e7 kal\u0131r. E\u011fer mesele halk\u0131 ezmekse halk\u0131n\u0131 ezmeyen ya da sindirmeyen hangi \u0130slam \u00fclkesinin lideri var. E\u011fer ger\u00e7ekten bat\u0131 demokrasiden yana olsayd\u0131, bu despotlar\u0131 42 senedir ayakta tutmazd\u0131. *Kaddafi’nin operasyona kar\u015f\u0131 bir tepkisi vard\u0131. T\u00fcrkiye 30 y\u0131ld\u0131r K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131yor, onu neden g\u00f6rm\u00fcyorsunuz diye? Bu konuda bir \u00e7ifte standart yok mu? Tabii do\u011fru bu s\u00f6ylem. Diyorum ya, her \u0130slam \u00fclkesinde sistem bu zaten. Suriye’de mesela diyelim y\u00fczde 10 Nusayri var, sunilere tabiler. B\u00f6ylelikle \u0130ngiltere Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funu par\u00e7alad\u0131ktan sonra bu b\u00f6lgeleri problemli b\u0131rakarak, s\u0131n\u0131rlar\u0131 ve sosyal yap\u0131y\u0131 par\u00e7al\u0131 b\u0131rak\u0131yor. T\u00fcrkiye’de Sunniler \u00e7o\u011funlukta, Alevi ve K\u00fcrtlerin hem etnik hem dini a\u00e7\u0131dan haklar\u0131 verilmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye’nin de i\u00e7inde bulundu\u011fu model \u015fudur. Tunus’ta T\u00fcrkiye’yi model alm\u0131\u015ft\u0131r, M\u0131s\u0131r’da a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 b\u00f6yledir. Bunlar tek\u00e7idir, tek din, tek \u0131rk, tek mezhep, tek dil esas\u0131na g\u00f6redir. O y\u00fczden Amaz\u0131klar Fas, Tunus, Cezayir, Libya’da k\u00fclt\u00fcrel haklar\u0131 i\u00e7in halen m\u00fccadele veriyorlar. Bunda Fransa’n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir etkisi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye’nin laikli\u011fi ve cumhuriyet anlay\u0131\u015f\u0131 Frans\u0131z k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden, Kuzey Afrika’da Frans\u0131z k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden etkilenmi\u015ftir. Fransa’n\u0131n \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki etkileri di\u011fer \u00fclkeler g\u00f6re daha fazlad\u0131r. \u0130ngiltere’ye e\u015f bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 var. \u015eimdi bu \u00fclkelerde Fransa ve \u0130ngiltere tipi modeller \u00e7\u00f6k\u00fcnce \u015fimdi bize ABD tarz\u0131 federal, \u00e7o\u011fulcu vb gibi modeller dayat\u0131l\u0131yor. Ba\u015fta bizim h\u00fck\u00fcmetimiz olmak \u00fczere s\u00f6ylemlerinde bat\u0131ya i\u015fbirlik\u00e7ilik yapma itham\u0131n\u0131…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-387","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-roeportajlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/387","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=387"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/387\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":388,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/387\/revisions\/388"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=387"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=387"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=387"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}