Mezhepler nedir? Ne kadar\u0131 dindir, ne kadar\u0131 tarihtir? Kur\u2019an\u2019da \u201cmezhepler\u201d in zorunlu veya gerekli oldu\u011funa dair a\u00e7\u0131k ve kesin bir delil yoktur. Tam aksine ge\u00e7mi\u015f \u00fcmmetlerin dinlerini \u201c\u015f\u00eea\u201dlar \u015feklinde \u201cf\u0131rka\u201dlara ay\u0131rm\u0131\u015f olmalar\u0131 \u015fiddetle tenkit edilmekte ve bu duruma d\u00fc\u015fmemeleri i\u00e7in M\u00fcsl\u00fcmanlar ciddi olarak uyar\u0131lmaktad\u0131r (bkz.6,el-En\u2019\u00e2m,159; 30,er-R\u00fbm,32).<\/p>\n
Allah Ras\u00fbl\u00fcn\u00fcn ve ashab\u0131n\u0131n, daha sonralar\u0131 T\u00e2bi\u00fbn ve Tebeu\u2019t-T\u00e2bi\u00een\u2019in, bug\u00fcn bilinen anlamda \u201cmezhep\u201dleri yoktu. Kurucu mezhep imamlar\u0131n\u0131n bile bir mezhep kurma niyetleri yoktu, daha sonraki as\u0131rlarda gelenlerin yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu olumlu geli\u015fmelerin g\u00fc\u00e7lenerek artaca\u011f\u0131na dair birtak\u0131m ipu\u00e7lar\u0131 da s\u00f6z konusudur. Nitekim \u015eiisiyle, \u0130badisiyle, Mu\u2019tezile-Zeydiyyesiyle, S\u00fcnnisiyle ya\u015fayan \u0130slam mezheplerinin hem kendi i\u00e7lerinde bir de\u011fi\u015fim ge\u00e7irdikleri, hem de birbirlerinden belli \u00f6l\u00e7\u00fcde de olsa etkilendikleri s\u00f6ylenebilir. Bu s\u00fcre\u00e7te zaman zaman, en az\u0131ndan baz\u0131 konularda mezhepler aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n neredeyse erimekte oldu\u011fu bile g\u00f6r\u00fclebilmektedir.Bu konuda en tipik \u00f6rnek Ali \u015eeriati\u2019nin durumudur.\u015eia taraf\u0131ndan \u201cgizli S\u00fcnni\u201d olarak nitelendirildi\u011fi s\u00f6ylenen bu \u00f6nemli \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn\u00fcn S\u00fcnni d\u00fcnyan\u0131n \u015eii d\u00fc\u015f\u00fcnceyle yak\u0131ndan tan\u0131\u015fmas\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 rol inkar edilemez. Benzer \u015fekilde \u015eeraiti- Humeyni \u00e7izgisini daha da ileri g\u00f6t\u00fcrerek, \u015eii Siyasal D\u00fc\u015f\u00fcncesinde k\u00f6kl\u00fc bir \u00f6z ele\u015ftiriye giri\u015fen ve bu y\u00fczden tepkileri \u00fczerine \u00e7eken Irakl\u0131 \u015fii Ahmed el-K\u00e2tib\u2019i de burada anmak gerekir. \u015eii d\u00fc\u015f\u00fcncesindeki geli\u015fmelere, Yemen\u2019deki Zeydi D\u00fc\u015f\u00fcnce i\u00e7erisindeki geli\u015fmelere dair \u00fclkemizde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re, S\u00fcnni d\u00fc\u015f\u00fcnce ile Zeydi d\u00fc\u015f\u00fcnce aras\u0131ndaki benzerlik ve yak\u0131nl\u0131klar sadece klasik d\u00f6nemlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmay\u0131p, \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6nemde de benzer bir durum s\u00f6z konusudur. \u0130badi gelene\u011finin ise hayli erken bir d\u00f6nemden itibaren, S\u00fcnni d\u00fc\u015f\u00fcnceye pek te yabanc\u0131 olmayan bir geli\u015fme sergiledi\u011fi, Haricili\u011fin baz\u0131 a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 yumu\u015fatt\u0131\u011f\u0131 da bilinen bir husustur. Mezhepler nedir? Ne kadar\u0131 dindir, ne kadar\u0131 tarihtir? Kur\u2019an\u2019da \u201cmezhepler\u201d in zorunlu veya gerekli oldu\u011funa dair a\u00e7\u0131k ve kesin bir delil yoktur. Tam aksine ge\u00e7mi\u015f \u00fcmmetlerin dinlerini \u201c\u015f\u00eea\u201dlar \u015feklinde \u201cf\u0131rka\u201dlara ay\u0131rm\u0131\u015f olmalar\u0131 \u015fiddetle tenkit edilmekte ve bu duruma d\u00fc\u015fmemeleri i\u00e7in M\u00fcsl\u00fcmanlar ciddi olarak uyar\u0131lmaktad\u0131r (bkz.6,el-En\u2019\u00e2m,159; 30,er-R\u00fbm,32). Allah Ras\u00fbl\u00fcn\u00fcn ve ashab\u0131n\u0131n, daha sonralar\u0131 T\u00e2bi\u00fbn ve Tebeu\u2019t-T\u00e2bi\u00een\u2019in, bug\u00fcn bilinen anlamda \u201cmezhep\u201dleri yoktu. Kurucu mezhep imamlar\u0131n\u0131n bile bir mezhep kurma niyetleri yoktu, daha sonraki as\u0131rlarda gelenlerin yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Mezhep tarih\u00ee \u015fartlar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc ve bir s\u00fcre\u00e7 sonucu olmakla beraber, Kur\u2019an\u2019\u0131n uyar\u0131s\u0131 uyar\u0131nca \u201cpar\u00e7alay\u0131c\u0131\u201d de\u011fil, \u00fcmmet\u2019in birli\u011fini emreden talimatlar\u0131 do\u011frultusunda \u201cbirle\u015ftirici\u201d olmal\u0131yd\u0131, ge\u00e7mi\u015fte bu ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015fse bile bug\u00fcn \u00f6yle olmal\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle \u201cmezhepler\u201di adeta \u201cDin\u201d edinmi\u015f olanlar\u0131n karalamalar\u0131n\u0131n ve haks\u0131z ithamlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc almak i\u00e7in \u015fu hususun a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmesinde zorunluluk vard\u0131r: Yanl\u0131\u015f olan \u201cmezhepler\u201d de\u011fil, \u201cmezhep\u00e7ilik\u201d veya \u201cmezhep taassubu\u201ddur. Yanl\u0131\u015f olan bir ba\u015fka husus ise, mezhepler aras\u0131 yak\u0131nla\u015fma ve diyalog \u00e7abalar\u0131n\u0131n \u201cmezhepsizlik\u201d olarak takdim edilmesidir. Yine bu \u00e7abalar\u0131n, b\u00fct\u00fcn mezheplerin birle\u015ftirilerek, bunlardan tek bir mezhep \u00fcretmekle de bir ilgisi yoktur, olmamal\u0131d\u0131r da. Ortada s\u00f6z konusu olan \u00e7aba sadece, mezhepleri bir vak\u0131a olarak kabul edip, mezhep taassubundan uzak bir \u015fekilde taraflar\u0131n birbirlerini tan\u0131mas\u0131, birbirlerinin birikimlerinden yararlanmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, kendilerini zenginle\u015ftirmeleri, birbirlerinin hatalar\u0131ndan ders almalar\u0131, elden geldi\u011fince, \u0130slam D\u00fcnyas\u0131n\u0131n gelece\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayati \u00f6nemi haiz konularda ortak hareket etme ve i\u015fbirli\u011fi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131na y\u00f6neliktir. Mezhep\u00e7ilik, tarikat\u00e7\u0131l\u0131k, hizip\u00e7ilik, grup\u00e7uluk, cemaat\u00e7ilik ve particilik ad\u0131 alt\u0131nda as\u0131rlard\u0131r s\u00fcr(d\u00fcr\u00fcl)egelen ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 zihniyete son vermek i\u00e7in bug\u00fcn birtak\u0131m ad\u0131mlar\u0131 atmak art\u0131k ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ve hayati ehemmiyeti haiz bir hale gelmi\u015ftir. B\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in ye\u011fane en \u00fcst kimlik M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131kt\u0131r ve bu onlar\u0131n birlik, beraberlik ve karde\u015fli\u011fi i\u00e7in yeterli \u015fartt\u0131r. B\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in ortak payda Kur\u2019an ve Hz.Peygamber\u2019in \u00f6rnekli\u011fidir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda tarihin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan siyasi, itikadi veya f\u0131khi mezhepler, cemaat ve tarikatler ortak \u201cM\u00fcsl\u00fcman\u201d \u00fcst kimli\u011fine zarar vermedikleri s\u00fcrece – \u201cDin\u201d alan\u0131nda de\u011fil – sadece ve sadece \u201cDin\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcnce\u201d alan\u0131ndaki \u00e7o\u011fulculuk olarak, her zaman kabul ve reddi m\u00fcmk\u00fcn, ele\u015ftiri ve de\u011fi\u015fikli\u011fe a\u00e7\u0131k ki\u015fisel fikirler, yorumlar ve i\u00e7tihatlar olarak kabul edilmelidir. Mezhepler konusundaki kat\u0131 tutumlar yumu\u015fat\u0131lmal\u0131 ve \u00f6zellikle hak-bat\u0131l mezhepler, ya da Ehl-i S\u00fcnne \u2013 Ehl-i Bid\u2019a veya f\u0131rka-i N\u00e2ciye- f\u0131rak-\u0131 d\u00e2lle \u015feklindeki ayr\u0131mc\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 terk edilmelidir. Bunun yerine b\u00fct\u00fcn mezhepleri \u201c\u0130slam mezhepleri\u201d olarak g\u00f6ren olgun bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 yerle\u015ftirilmelidir. Hak yolda olman\u0131n, Ehl-i S\u00fcnnet olman\u0131n ve hidayet \u00fczere bulunman\u0131n, bir \u201cetiket\u201d de\u011fil bir nitelik oldu\u011funu ve hi\u00e7 kimsenin tekelinde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, mezhebi ne olursa olsun, kim ne kadar Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e ba\u011fl\u0131 kal\u0131rsa, onun Ehl-i S\u00fcnnet olmaya o \u00f6l\u00e7\u00fcde hak sahibi oldu\u011funu unutmamak gerekti\u011fi ve art\u0131k bu esas\u0131 ortak bir ilke olarak benimsemekten ba\u015fka \u00e7are olmad\u0131\u011f\u0131 vurgulanmal\u0131d\u0131r. (Nitekim ge\u00e7en y\u0131l (2006) Yemen\u2019e yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ilmi bir gezide g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz Zeyd\u00ee karde\u015flerimizden baz\u0131lar\u0131n\u0131n, tam olarak bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ifade edip, meseleyi \u201cKim Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e uyarsa Ehl-i S\u00fcnnet o\u2019dur\u201d diyerek veciz bir \u015fekilde \u00f6zetlemi\u015f olmalar\u0131 bizler i\u00e7in fevkalade \u00f6nemli bir tecr\u00fcbe idi. Keza Zeyd\u00ee ulemadan baz\u0131lar\u0131n\u0131n, ortakla\u015fa ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz bir panelde \u201c\u015eii ve S\u00fcnni kelimelerinin duyulmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnya istiyorum\u201d diyecek kadar M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n birli\u011fi konusunda arzulu ve h\u0131rsl\u0131 davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi de bizler i\u00e7in fevkalade bir mutluluk kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur). Mezhepler aras\u0131 ili\u015fkiler ve al\u0131\u015fveri\u015fler, hem ilm\u00ee ve fikr\u00ee d\u00fczeyde, hem de b\u00fct\u00fcn mensuplar\u0131 aras\u0131nda te\u015fvik edilmelidir. Bu konuda b\u00fct\u00fcn mezhepleri hakikat aray\u0131\u015f\u0131 u\u011frundaki \u00e7abalar\u0131n mahsul\u00fc olarak g\u00f6ren ve d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 de\u011fil, kapsay\u0131c\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla ele alan bir yakla\u015f\u0131m\u0131n yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda \u00fclkemizde ve di\u011fer \u0130slam \u00fclkelerinde \u201cmezhepsizlik\u201d \u015feklinde mahkum edilen yakla\u015f\u0131mlar\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilhassa ortak problemlerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc alan\u0131nda, \u201cMezhepler aras\u0131 yakla\u015f\u0131m\u201d y\u00f6n\u00fcnde yeniden canland\u0131rmak, \u201c mezhepler aras\u0131 diyalog ve yak\u0131nla\u015fma\u201d gayretlerini yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmak, bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 her seviyedeki e\u011fitim, dini m\u00fcesseseler, toplum, medya ve siyaset alanlar\u0131nda egemen k\u0131lmak gerekir. Mezhepler, cemaatler, tarikatler, gruplar ve partiler aras\u0131 diyalogun ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n temel \u015fart\u0131 samimiyet ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bilgidir. Yoksa \u201cDinler aras\u0131 Diyalog\u201d faaliyetlerinde oldu\u011fu gibi, g\u00f6stermelik, taraflar\u0131n grup \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 \u00f6n plana ald\u0131\u011f\u0131, kendilerinin reklam\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131, kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerinin propagandas\u0131na \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, stat\u00fckonun de\u011fi\u015ftirilmesi ve yery\u00fcz\u00fcnde hak ve adaletin hakimiyeti yolunda tek bir ad\u0131m\u0131n dahi at\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 bir diyalog, asl\u0131nda bir aldatmaca olmaktan \u00f6teye de ge\u00e7emez. \u00d6te yandan bir strateji olarak, mezhepler aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klardan \u00f6nce m\u00fc\u015fterek noktalar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 esas almak, bu \u00e7er\u00e7evedeki diyalog ve i\u015fbirli\u011fi imkanlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmek, ihtilaflar\u0131 ise \u00f6ncelikli mesele olmaktan \u00e7\u0131karmak ve ileriki d\u00f6nemlerde ilim ve fikir erbab\u0131 taraf\u0131ndan ele al\u0131nmak \u00fczere zamana yaymak \u015feklinde bir strateji izlenmesi gerekir. Mezhep, cemaat ve tarikat tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sadece i\u015fin uzmanlar\u0131 aras\u0131nda ve ilmi d\u00fczeyde yapmaya itina g\u00f6stermek, ehil olmayanlar\u0131n zihinleri buland\u0131rmas\u0131na f\u0131rsat vermemek gerekti\u011fini de vurgulamak fevkalade \u00f6nem arz etmektedir. Birtak\u0131m \u0130slami konulardaki yorum farkl\u0131l\u0131klar\u0131 asl\u0131nda tamamen ilmi ara\u015ft\u0131rmalar alan\u0131n\u0131 ilgilendiren bir mesele olmas\u0131 gerekti\u011fi halde, siyasi, etnik ve toplumsal \u00e7e\u015fitli unsurlar\u0131n etkisiyle bu alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131na ta\u015farak, s\u0131k s\u0131k, \u0130slam \u00fcmmetini par\u00e7alay\u0131c\u0131 ve ayr\u0131l\u0131klar\u0131 k\u00f6r\u00fckleyici bir nitelik kazand\u0131\u011f\u0131 da olmu\u015ftur. Bu gibi mahzurlar\u0131ndan dolay\u0131, \u0130slami yorum farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 – daha \u00f6nce ifade etti\u011fimiz gibi – hak-b\u00e2t\u0131l, hidayet-dal\u00e2let, f\u0131rka-i N\u00e2ciye – f\u0131rak-\u0131 d\u00e2lle gibi ayr\u0131mc\u0131 kavram \u00e7iftleri dahilinde de\u011fil de, ilmi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 i\u00e7erisinde kalmak suretiyle sadece \u201c do\u011fru- yanl\u0131\u015f\u201d \u015feklinde de\u011ferlendirmeye zihinleri al\u0131\u015ft\u0131rmak gerekir. Mezhep konusu ilmi alanla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde, meselelerin daha ciddi ve \u00f6n yarg\u0131lardan uzak bir \u015fekilde, tamamen ilmi \u00f6l\u00e7\u00fcler i\u00e7erisinde bir \u201c ara\u015ft\u0131rma-inceleme konusu\u201d olarak ele al\u0131nmas\u0131n\u0131n da \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131r ki, bu konuda \u00f6zellikle ilk as\u0131rlar\u0131n ulemas\u0131 aras\u0131ndaki olgun bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n, ayn\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131n bu as\u0131rda yeniden canland\u0131r\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bizler i\u00e7in g\u00fczel bir \u00f6rnek te\u015fkil edece\u011fi muhakkakt\u0131r. Bu konuda gerek E\u015f\u2019ari, Maturid\u00ee, Selef\u00ee, Hanefi, Maliki, \u015eafii, Hanbeli ve Zahirisiyle S\u00fcnni ekollerin, gerekse \u0130mamiyye ve Zeydiyye\u2019siyle \u015eia ekollerinin, keza Mu\u2019tezile ve \u0130bad\u0131yye ekollerinin her birisinin di\u011ferinden tam bir serbestlik i\u00e7erisinde yararlanmaktan asla geri kalmam\u0131\u015f olmalar\u0131, bazen bu mezheplerin i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7meleri, aralar\u0131ndaki ortak paydalar\u0131n tahmin edilenden daha geni\u015f oldu\u011funu g\u00f6steren \u00e7a\u011fda\u015f ara\u015ft\u0131rmalarda hemen g\u00f6ze \u00e7arpmaktad\u0131r. Bu geli\u015fmenin en a\u00e7\u0131k ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc alan ise hi\u00e7 ku\u015fkusuz us\u00fbl-i f\u0131k\u0131h alan\u0131d\u0131r. Hangi mezhep s\u00f6z konusu olursa olsun, bu alana ait literat\u00fcr\u00fc inceleyenler, s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz bu serbest ve taassuptan uzak tutumu, mezheplerin birbirlerinden bol bol istifade ettiklerini, pek \u00e7ok konuda giderek birbirlerine yakla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131, birbirlerini tamamen ilmi \u00f6l\u00e7\u00fcler i\u00e7erisinde ele\u015ftirmekle yetindiklerini g\u00f6r\u00fcnce \u015fa\u015f\u0131rmadan edemeyecektir. Asl\u0131nda benzer bir geli\u015fmenin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de \u2013 ge\u00e7mi\u015fteki kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc olmasa da \u2013 yava\u015f yava\u015f ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in desteklenmesi gerekti\u011fini belirtmek gerekir. Bu duruma dair verilebilecek en g\u00fczel \u00f6rnek, ekseriyeti S\u00fcnni olan T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7a\u011fda\u015f \u015ei\u00ee \u0130slami d\u00fc\u015f\u00fcnce kar\u015f\u0131s\u0131nda tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 m\u00fcspet tav\u0131rd\u0131r. Zira ba\u015fta Ali \u015eeriati olmak \u00fczere, \u00e7a\u011fda\u015f \u015eii \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinin nerdeyse b\u00fct\u00fcn \u00fcr\u00fcnleri T\u00fcrk\u00e7eye terc\u00fcme edilmi\u015f olup, S\u00fcnni entelekt\u00fceller ve okurlar taraf\u0131ndan hararetle okunmakta ve benimsenmektedir. Keza bir \u015fii oldu\u011fu s\u00f6ylenen Emir Ali\u2019nin The Spirit of Islam adl\u0131 eseri R\u00fbh-\u0131 \u0130slam ad\u0131yla \u00e7evrilerek, Osmanl\u0131ca harflerle daha 1922\u2019de, hem de en s\u0131k\u0131 \u0130slami kesimler taraf\u0131ndan yay\u0131mlanm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. Di\u011fer yandan, \u0130mamiye \u015fias\u0131na ilaveten son zamanlarda Zeydiyye mezhebi \u00fczerine birtak\u0131m akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar da yap\u0131lm\u0131\u015f ve yap\u0131lmaktad\u0131r. Buna mukabil \u00f6zellikle \u0130ran\u2019da,T\u00fcrkiye\u2019deki \u00e7a\u011fda\u015f \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesi alan\u0131ndaki geli\u015fmeler ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde bilinmemekte, bu konuda yay\u0131mlanm\u0131\u015f \u00e7ok az telif ve terc\u00fcme eser bulunmaktad\u0131r. Ger\u00e7i T\u00fcrkiye\u2019de de, klasik ya da \u00e7a\u011fda\u015f olsun \u015eia d\u00fc\u015f\u00fcncesine dair yap\u0131lm\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rmalar da \u00e7ok fazla de\u011fildir. Ama bu konuda giderek artan bir ilgi oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 taraflar\u0131n birbirlerini daha yak\u0131ndan tan\u0131mas\u0131 i\u00e7in, ilmi alanda iki ekol aras\u0131nda \u00e7e\u015fitli platformlar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 ve bu platformlarda s\u0131k s\u0131k ilmi toplant\u0131lar yap\u0131lmas\u0131, m\u00fc\u015fterek projeler dahilinde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n koordine edilmesi ve y\u00f6nlendirilmesi son derece yararl\u0131 olacakt\u0131r. Bu olumlu geli\u015fmelerin g\u00fc\u00e7lenerek artaca\u011f\u0131na dair birtak\u0131m ipu\u00e7lar\u0131 da s\u00f6z konusudur. Nitekim \u015eiisiyle, \u0130badisiyle, Mu\u2019tezile-Zeydiyyesiyle, S\u00fcnnisiyle ya\u015fayan \u0130slam mezheplerinin hem kendi i\u00e7lerinde bir de\u011fi\u015fim ge\u00e7irdikleri, hem de birbirlerinden belli \u00f6l\u00e7\u00fcde de olsa etkilendikleri s\u00f6ylenebilir. Bu s\u00fcre\u00e7te zaman zaman, en az\u0131ndan baz\u0131 konularda mezhepler aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n neredeyse erimekte oldu\u011fu bile g\u00f6r\u00fclebilmektedir.Bu konuda en tipik \u00f6rnek Ali \u015eeriati\u2019nin durumudur.\u015eia taraf\u0131ndan \u201cgizli S\u00fcnni\u201d olarak nitelendirildi\u011fi s\u00f6ylenen bu \u00f6nemli \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn\u00fcn S\u00fcnni d\u00fcnyan\u0131n \u015eii d\u00fc\u015f\u00fcnceyle yak\u0131ndan tan\u0131\u015fmas\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 rol inkar edilemez. Benzer \u015fekilde \u015eeraiti- Humeyni \u00e7izgisini daha da ileri g\u00f6t\u00fcrerek, \u015eii Siyasal D\u00fc\u015f\u00fcncesinde k\u00f6kl\u00fc bir \u00f6z ele\u015ftiriye giri\u015fen ve bu y\u00fczden tepkileri \u00fczerine \u00e7eken Irakl\u0131 \u015fii Ahmed el-K\u00e2tib\u2019i de burada anmak gerekir. \u015eii d\u00fc\u015f\u00fcncesindeki geli\u015fmelere, Yemen\u2019deki Zeydi D\u00fc\u015f\u00fcnce i\u00e7erisindeki geli\u015fmelere dair \u00fclkemizde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re, S\u00fcnni d\u00fc\u015f\u00fcnce ile Zeydi d\u00fc\u015f\u00fcnce aras\u0131ndaki benzerlik ve yak\u0131nl\u0131klar sadece klasik d\u00f6nemlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmay\u0131p, \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6nemde de benzer bir durum s\u00f6z konusudur. \u0130badi gelene\u011finin ise hayli erken bir d\u00f6nemden itibaren, S\u00fcnni d\u00fc\u015f\u00fcnceye pek te yabanc\u0131 olmayan bir geli\u015fme sergiledi\u011fi, Haricili\u011fin baz\u0131 a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 yumu\u015fatt\u0131\u011f\u0131 da bilinen bir husustur. B\u00fct\u00fcn bunlara, Filistin meselesi, Irak, Afganistan ve L\u00fcbnan\u2019\u0131n i\u015fgali gibi \u00fcmmetin ortak davalar\u0131nda \u015eii D\u00fcnya ile S\u00fcnni D\u00fcnya aras\u0131nda \u2013 elbette baz\u0131 y\u00f6netimleri kastetmiyorum \u2013 g\u00f6r\u00fclen kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 anlay\u0131\u015f, uzla\u015fma ve i\u015fbirli\u011fi \u00e7abalar\u0131, bilhassa T\u00fcrkiye ile \u0130ran ve Suriye aras\u0131ndaki fevkalade geli\u015fme g\u00f6steren iyi ili\u015fkiler de ilave edildi\u011finde, gelecek konusunda daha iyimser olmamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu durumu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak, \u015eii ve S\u00fcnni D\u00fcnyan\u0131n, ortak tehdit ve d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131nda, tarihten gelen mezhep farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 bir tarafa b\u0131rakma konusunda ne kadar haz\u0131r ve istekli olduklar\u0131 \u015feklinde bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131karmak pek te yanl\u0131\u015f olmasa gerektir. Mamafih \u0130slam D\u00fcnyas\u0131nda genellikle stat\u00fckodan yana olan, hatta stat\u00fckoyu destekleyen muhafazakar olsun, kat\u0131 muhafazakar olsun resmi-sivil birtak\u0131m kesimlerin veya grup \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 \u0130slam \u00fcmmetinin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7irme gafletinde bulunanlar\u0131n, s\u00f6z\u00fcm ona \u201cmezhep m\u00fcdafaas\u0131\u201d ad\u0131 alt\u0131nda, kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in, her t\u00fcrl\u00fc diyalog, yak\u0131nla\u015fma ve i\u015fbirli\u011fi \u00e7abalar\u0131na \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmalar\u0131 ihtimalini de g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekir. Hangi mezhepten olursa olsun M\u00fcsl\u00fcmanlar bir \u00fcmmet olarak tek bir hedef etraf\u0131nda toplanmaya, i\u015fbirli\u011fi yapmaya, yard\u0131mla\u015fmaya, hatta birle\u015fmeye son derece istekli g\u00f6r\u00fcnmektedirler. \u00d6zellikle DO\u011eU KONFERANSI G\u0130R\u0130\u015e\u0130M\u0130 \u00e7er\u00e7evesinde \u0130slam D\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerindeki entelekt\u00fcellerle yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler, sadece farkl\u0131 mezhepler mensup M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda de\u011fil, ayn\u0131 zamanda di\u011fer b\u00fct\u00fcn dinler ve ideolojilere mensup entelekt\u00fceller aras\u0131nda da b\u00f6yle bir tan\u0131\u015fma, dayan\u0131\u015fma, i\u015fbirli\u011fi ve ortak hareket etme duygusunun g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde kendisini hissettirdi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde sadece M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131 bir birlik ve dayan\u0131\u015fma aray\u0131\u015f\u0131na de\u011fil, daha geni\u015f bir \u00e7er\u00e7evede M\u00fcsl\u00fcman olsun olmas\u0131n \u0130slam D\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn evlatlar\u0131yla ortakla\u015fa hareket etmenin aray\u0131\u015f\u0131na h\u0131z vermek giderek bir zorunluluk halini alacakt\u0131r. Bu zorunluluk ise bizi ,\u201cH\u0131lfu\u2019l-Fud\u00fbl\u201d ruhunun XXI. yy\u2019da yeniden diriltilmesiyle ba\u015flayacak yeni bir d\u00f6neme ge\u00e7meye davet etmektedir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-399","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/399","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=399"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/399\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":400,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/399\/revisions\/400"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=399"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=399"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=399"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nMezhep tarih\u00ee \u015fartlar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc ve bir s\u00fcre\u00e7 sonucu olmakla beraber, Kur\u2019an\u2019\u0131n uyar\u0131s\u0131 uyar\u0131nca \u201cpar\u00e7alay\u0131c\u0131\u201d de\u011fil, \u00fcmmet\u2019in birli\u011fini emreden talimatlar\u0131 do\u011frultusunda \u201cbirle\u015ftirici\u201d olmal\u0131yd\u0131, ge\u00e7mi\u015fte bu ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015fse bile bug\u00fcn \u00f6yle olmal\u0131d\u0131r.
\n\u00d6zellikle \u201cmezhepler\u201di adeta \u201cDin\u201d edinmi\u015f olanlar\u0131n karalamalar\u0131n\u0131n ve haks\u0131z ithamlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc almak i\u00e7in \u015fu hususun a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmesinde zorunluluk vard\u0131r: Yanl\u0131\u015f olan \u201cmezhepler\u201d de\u011fil, \u201cmezhep\u00e7ilik\u201d veya \u201cmezhep taassubu\u201ddur. Yanl\u0131\u015f olan bir ba\u015fka husus ise, mezhepler aras\u0131 yak\u0131nla\u015fma ve diyalog \u00e7abalar\u0131n\u0131n \u201cmezhepsizlik\u201d olarak takdim edilmesidir. Yine bu \u00e7abalar\u0131n, b\u00fct\u00fcn mezheplerin birle\u015ftirilerek, bunlardan tek bir mezhep \u00fcretmekle de bir ilgisi yoktur, olmamal\u0131d\u0131r da. Ortada s\u00f6z konusu olan \u00e7aba sadece, mezhepleri bir vak\u0131a olarak kabul edip, mezhep taassubundan uzak bir \u015fekilde taraflar\u0131n birbirlerini tan\u0131mas\u0131, birbirlerinin birikimlerinden yararlanmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, kendilerini zenginle\u015ftirmeleri, birbirlerinin hatalar\u0131ndan ders almalar\u0131, elden geldi\u011fince, \u0130slam D\u00fcnyas\u0131n\u0131n gelece\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayati \u00f6nemi haiz konularda ortak hareket etme ve i\u015fbirli\u011fi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131na y\u00f6neliktir.
\nMezhep\u00e7ilik, tarikat\u00e7\u0131l\u0131k, hizip\u00e7ilik, grup\u00e7uluk, cemaat\u00e7ilik ve particilik ad\u0131 alt\u0131nda as\u0131rlard\u0131r s\u00fcr(d\u00fcr\u00fcl)egelen ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 zihniyete son vermek i\u00e7in bug\u00fcn birtak\u0131m ad\u0131mlar\u0131 atmak art\u0131k ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ve hayati ehemmiyeti haiz bir hale gelmi\u015ftir.
\nB\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in ye\u011fane en \u00fcst kimlik M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131kt\u0131r ve bu onlar\u0131n birlik, beraberlik ve karde\u015fli\u011fi i\u00e7in yeterli \u015fartt\u0131r. B\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in ortak payda Kur\u2019an ve Hz.Peygamber\u2019in \u00f6rnekli\u011fidir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda tarihin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan siyasi, itikadi veya f\u0131khi mezhepler, cemaat ve tarikatler ortak \u201cM\u00fcsl\u00fcman\u201d \u00fcst kimli\u011fine zarar vermedikleri s\u00fcrece – \u201cDin\u201d alan\u0131nda de\u011fil – sadece ve sadece \u201cDin\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcnce\u201d alan\u0131ndaki \u00e7o\u011fulculuk olarak, her zaman kabul ve reddi m\u00fcmk\u00fcn, ele\u015ftiri ve de\u011fi\u015fikli\u011fe a\u00e7\u0131k ki\u015fisel fikirler, yorumlar ve i\u00e7tihatlar olarak kabul edilmelidir.
\nMezhepler konusundaki kat\u0131 tutumlar yumu\u015fat\u0131lmal\u0131 ve \u00f6zellikle hak-bat\u0131l mezhepler, ya da Ehl-i S\u00fcnne \u2013 Ehl-i Bid\u2019a veya f\u0131rka-i N\u00e2ciye- f\u0131rak-\u0131 d\u00e2lle \u015feklindeki ayr\u0131mc\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 terk edilmelidir. Bunun yerine b\u00fct\u00fcn mezhepleri \u201c\u0130slam mezhepleri\u201d olarak g\u00f6ren olgun bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 yerle\u015ftirilmelidir. Hak yolda olman\u0131n, Ehl-i S\u00fcnnet olman\u0131n ve hidayet \u00fczere bulunman\u0131n, bir \u201cetiket\u201d de\u011fil bir nitelik oldu\u011funu ve hi\u00e7 kimsenin tekelinde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, mezhebi ne olursa olsun, kim ne kadar Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e ba\u011fl\u0131 kal\u0131rsa, onun Ehl-i S\u00fcnnet olmaya o \u00f6l\u00e7\u00fcde hak sahibi oldu\u011funu unutmamak gerekti\u011fi ve art\u0131k bu esas\u0131 ortak bir ilke olarak benimsemekten ba\u015fka \u00e7are olmad\u0131\u011f\u0131 vurgulanmal\u0131d\u0131r. (Nitekim ge\u00e7en y\u0131l (2006) Yemen\u2019e yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ilmi bir gezide g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz Zeyd\u00ee karde\u015flerimizden baz\u0131lar\u0131n\u0131n, tam olarak bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ifade edip, meseleyi \u201cKim Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e uyarsa Ehl-i S\u00fcnnet o\u2019dur\u201d diyerek veciz bir \u015fekilde \u00f6zetlemi\u015f olmalar\u0131 bizler i\u00e7in fevkalade \u00f6nemli bir tecr\u00fcbe idi. Keza Zeyd\u00ee ulemadan baz\u0131lar\u0131n\u0131n, ortakla\u015fa ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz bir panelde \u201c\u015eii ve S\u00fcnni kelimelerinin duyulmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnya istiyorum\u201d diyecek kadar M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n birli\u011fi konusunda arzulu ve h\u0131rsl\u0131 davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi de bizler i\u00e7in fevkalade bir mutluluk kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur).
\nMezhepler aras\u0131 ili\u015fkiler ve al\u0131\u015fveri\u015fler, hem ilm\u00ee ve fikr\u00ee d\u00fczeyde, hem de b\u00fct\u00fcn mensuplar\u0131 aras\u0131nda te\u015fvik edilmelidir. Bu konuda b\u00fct\u00fcn mezhepleri hakikat aray\u0131\u015f\u0131 u\u011frundaki \u00e7abalar\u0131n mahsul\u00fc olarak g\u00f6ren ve d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 de\u011fil, kapsay\u0131c\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla ele alan bir yakla\u015f\u0131m\u0131n yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda \u00fclkemizde ve di\u011fer \u0130slam \u00fclkelerinde \u201cmezhepsizlik\u201d \u015feklinde mahkum edilen yakla\u015f\u0131mlar\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilhassa ortak problemlerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc alan\u0131nda, \u201cMezhepler aras\u0131 yakla\u015f\u0131m\u201d y\u00f6n\u00fcnde yeniden canland\u0131rmak, \u201c mezhepler aras\u0131 diyalog ve yak\u0131nla\u015fma\u201d gayretlerini yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmak, bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 her seviyedeki e\u011fitim, dini m\u00fcesseseler, toplum, medya ve siyaset alanlar\u0131nda egemen k\u0131lmak gerekir.
\nMezhepler, cemaatler, tarikatler, gruplar ve partiler aras\u0131 diyalogun ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n temel \u015fart\u0131 samimiyet ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bilgidir. Yoksa \u201cDinler aras\u0131 Diyalog\u201d faaliyetlerinde oldu\u011fu gibi, g\u00f6stermelik, taraflar\u0131n grup \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 \u00f6n plana ald\u0131\u011f\u0131, kendilerinin reklam\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131, kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerinin propagandas\u0131na \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, stat\u00fckonun de\u011fi\u015ftirilmesi ve yery\u00fcz\u00fcnde hak ve adaletin hakimiyeti yolunda tek bir ad\u0131m\u0131n dahi at\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 bir diyalog, asl\u0131nda bir aldatmaca olmaktan \u00f6teye de ge\u00e7emez.
\n\u00d6te yandan bir strateji olarak, mezhepler aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klardan \u00f6nce m\u00fc\u015fterek noktalar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 esas almak, bu \u00e7er\u00e7evedeki diyalog ve i\u015fbirli\u011fi imkanlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmek, ihtilaflar\u0131 ise \u00f6ncelikli mesele olmaktan \u00e7\u0131karmak ve ileriki d\u00f6nemlerde ilim ve fikir erbab\u0131 taraf\u0131ndan ele al\u0131nmak \u00fczere zamana yaymak \u015feklinde bir strateji izlenmesi gerekir. Mezhep, cemaat ve tarikat tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sadece i\u015fin uzmanlar\u0131 aras\u0131nda ve ilmi d\u00fczeyde yapmaya itina g\u00f6stermek, ehil olmayanlar\u0131n zihinleri buland\u0131rmas\u0131na f\u0131rsat vermemek gerekti\u011fini de vurgulamak fevkalade \u00f6nem arz etmektedir.
\nBirtak\u0131m \u0130slami konulardaki yorum farkl\u0131l\u0131klar\u0131 asl\u0131nda tamamen ilmi ara\u015ft\u0131rmalar alan\u0131n\u0131 ilgilendiren bir mesele olmas\u0131 gerekti\u011fi halde, siyasi, etnik ve toplumsal \u00e7e\u015fitli unsurlar\u0131n etkisiyle bu alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131na ta\u015farak, s\u0131k s\u0131k, \u0130slam \u00fcmmetini par\u00e7alay\u0131c\u0131 ve ayr\u0131l\u0131klar\u0131 k\u00f6r\u00fckleyici bir nitelik kazand\u0131\u011f\u0131 da olmu\u015ftur. Bu gibi mahzurlar\u0131ndan dolay\u0131, \u0130slami yorum farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 – daha \u00f6nce ifade etti\u011fimiz gibi – hak-b\u00e2t\u0131l, hidayet-dal\u00e2let, f\u0131rka-i N\u00e2ciye – f\u0131rak-\u0131 d\u00e2lle gibi ayr\u0131mc\u0131 kavram \u00e7iftleri dahilinde de\u011fil de, ilmi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 i\u00e7erisinde kalmak suretiyle sadece \u201c do\u011fru- yanl\u0131\u015f\u201d \u015feklinde de\u011ferlendirmeye zihinleri al\u0131\u015ft\u0131rmak gerekir.
\nMezhep konusu ilmi alanla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde, meselelerin daha ciddi ve \u00f6n yarg\u0131lardan uzak bir \u015fekilde, tamamen ilmi \u00f6l\u00e7\u00fcler i\u00e7erisinde bir \u201c ara\u015ft\u0131rma-inceleme konusu\u201d olarak ele al\u0131nmas\u0131n\u0131n da \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131r ki, bu konuda \u00f6zellikle ilk as\u0131rlar\u0131n ulemas\u0131 aras\u0131ndaki olgun bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n, ayn\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131n bu as\u0131rda yeniden canland\u0131r\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bizler i\u00e7in g\u00fczel bir \u00f6rnek te\u015fkil edece\u011fi muhakkakt\u0131r. Bu konuda gerek E\u015f\u2019ari, Maturid\u00ee, Selef\u00ee, Hanefi, Maliki, \u015eafii, Hanbeli ve Zahirisiyle S\u00fcnni ekollerin, gerekse \u0130mamiyye ve Zeydiyye\u2019siyle \u015eia ekollerinin, keza Mu\u2019tezile ve \u0130bad\u0131yye ekollerinin her birisinin di\u011ferinden tam bir serbestlik i\u00e7erisinde yararlanmaktan asla geri kalmam\u0131\u015f olmalar\u0131, bazen bu mezheplerin i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7meleri, aralar\u0131ndaki ortak paydalar\u0131n tahmin edilenden daha geni\u015f oldu\u011funu g\u00f6steren \u00e7a\u011fda\u015f ara\u015ft\u0131rmalarda hemen g\u00f6ze \u00e7arpmaktad\u0131r. Bu geli\u015fmenin en a\u00e7\u0131k ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc alan ise hi\u00e7 ku\u015fkusuz us\u00fbl-i f\u0131k\u0131h<\/strong> alan\u0131d\u0131r. Hangi mezhep s\u00f6z konusu olursa olsun, bu alana ait literat\u00fcr\u00fc inceleyenler, s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz bu serbest ve taassuptan uzak tutumu, mezheplerin birbirlerinden bol bol istifade ettiklerini, pek \u00e7ok konuda giderek birbirlerine yakla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131, birbirlerini tamamen ilmi \u00f6l\u00e7\u00fcler i\u00e7erisinde ele\u015ftirmekle yetindiklerini g\u00f6r\u00fcnce \u015fa\u015f\u0131rmadan edemeyecektir.
\nAsl\u0131nda benzer bir geli\u015fmenin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de \u2013 ge\u00e7mi\u015fteki kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc olmasa da \u2013 yava\u015f yava\u015f ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in desteklenmesi gerekti\u011fini belirtmek gerekir. Bu duruma dair verilebilecek en g\u00fczel \u00f6rnek, ekseriyeti S\u00fcnni olan T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7a\u011fda\u015f \u015ei\u00ee \u0130slami d\u00fc\u015f\u00fcnce kar\u015f\u0131s\u0131nda tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 m\u00fcspet tav\u0131rd\u0131r. Zira ba\u015fta Ali \u015eeriati olmak \u00fczere, \u00e7a\u011fda\u015f \u015eii \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinin nerdeyse b\u00fct\u00fcn \u00fcr\u00fcnleri T\u00fcrk\u00e7eye terc\u00fcme edilmi\u015f olup, S\u00fcnni entelekt\u00fceller ve okurlar taraf\u0131ndan hararetle okunmakta ve benimsenmektedir. Keza bir \u015fii oldu\u011fu s\u00f6ylenen Emir Ali\u2019nin The Spirit of Islam<\/strong> adl\u0131 eseri R\u00fbh-\u0131 \u0130slam<\/strong> ad\u0131yla \u00e7evrilerek, Osmanl\u0131ca harflerle daha 1922\u2019de, hem de en s\u0131k\u0131 \u0130slami kesimler taraf\u0131ndan yay\u0131mlanm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. Di\u011fer yandan, \u0130mamiye \u015fias\u0131na ilaveten son zamanlarda Zeydiyye mezhebi \u00fczerine birtak\u0131m akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar da yap\u0131lm\u0131\u015f ve yap\u0131lmaktad\u0131r. Buna mukabil \u00f6zellikle \u0130ran\u2019da,T\u00fcrkiye\u2019deki \u00e7a\u011fda\u015f \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesi alan\u0131ndaki geli\u015fmeler ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde bilinmemekte, bu konuda yay\u0131mlanm\u0131\u015f \u00e7ok az telif ve terc\u00fcme eser bulunmaktad\u0131r. Ger\u00e7i T\u00fcrkiye\u2019de de, klasik ya da \u00e7a\u011fda\u015f olsun \u015eia d\u00fc\u015f\u00fcncesine dair yap\u0131lm\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rmalar da \u00e7ok fazla de\u011fildir. Ama bu konuda giderek artan bir ilgi oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 taraflar\u0131n birbirlerini daha yak\u0131ndan tan\u0131mas\u0131 i\u00e7in, ilmi alanda iki ekol aras\u0131nda \u00e7e\u015fitli platformlar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 ve bu platformlarda s\u0131k s\u0131k ilmi toplant\u0131lar yap\u0131lmas\u0131, m\u00fc\u015fterek projeler dahilinde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n koordine edilmesi ve y\u00f6nlendirilmesi son derece yararl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
\nB\u00fct\u00fcn bunlara, Filistin meselesi, Irak, Afganistan ve L\u00fcbnan\u2019\u0131n i\u015fgali gibi \u00fcmmetin ortak davalar\u0131nda \u015eii D\u00fcnya ile S\u00fcnni D\u00fcnya aras\u0131nda \u2013 elbette baz\u0131 y\u00f6netimleri kastetmiyorum \u2013 g\u00f6r\u00fclen kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 anlay\u0131\u015f, uzla\u015fma ve i\u015fbirli\u011fi \u00e7abalar\u0131, bilhassa T\u00fcrkiye ile \u0130ran ve Suriye aras\u0131ndaki fevkalade geli\u015fme g\u00f6steren iyi ili\u015fkiler de ilave edildi\u011finde, gelecek konusunda daha iyimser olmamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu durumu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak, \u015eii ve S\u00fcnni D\u00fcnyan\u0131n, ortak tehdit ve d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131nda, tarihten gelen mezhep farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 bir tarafa b\u0131rakma konusunda ne kadar haz\u0131r ve istekli olduklar\u0131 \u015feklinde bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131karmak pek te yanl\u0131\u015f olmasa gerektir.
\nMamafih \u0130slam D\u00fcnyas\u0131nda genellikle stat\u00fckodan yana olan, hatta stat\u00fckoyu destekleyen muhafazakar olsun, kat\u0131 muhafazakar olsun resmi-sivil birtak\u0131m kesimlerin veya grup \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 \u0130slam \u00fcmmetinin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7irme gafletinde bulunanlar\u0131n, s\u00f6z\u00fcm ona \u201cmezhep m\u00fcdafaas\u0131\u201d ad\u0131 alt\u0131nda, kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in, her t\u00fcrl\u00fc diyalog, yak\u0131nla\u015fma ve i\u015fbirli\u011fi \u00e7abalar\u0131na \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmalar\u0131 ihtimalini de g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekir.
\nHangi mezhepten olursa olsun M\u00fcsl\u00fcmanlar bir \u00fcmmet olarak tek bir hedef etraf\u0131nda toplanmaya, i\u015fbirli\u011fi yapmaya, yard\u0131mla\u015fmaya, hatta birle\u015fmeye son derece istekli g\u00f6r\u00fcnmektedirler. \u00d6zellikle DO\u011eU KONFERANSI G\u0130R\u0130\u015e\u0130M\u0130 \u00e7er\u00e7evesinde \u0130slam D\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerindeki entelekt\u00fcellerle yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler, sadece farkl\u0131 mezhepler mensup M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda de\u011fil, ayn\u0131 zamanda di\u011fer b\u00fct\u00fcn dinler ve ideolojilere mensup entelekt\u00fceller aras\u0131nda da b\u00f6yle bir tan\u0131\u015fma, dayan\u0131\u015fma, i\u015fbirli\u011fi ve ortak hareket etme duygusunun g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde kendisini hissettirdi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde sadece M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131 bir birlik ve dayan\u0131\u015fma aray\u0131\u015f\u0131na de\u011fil, daha geni\u015f bir \u00e7er\u00e7evede M\u00fcsl\u00fcman olsun olmas\u0131n \u0130slam D\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn evlatlar\u0131yla ortakla\u015fa hareket etmenin aray\u0131\u015f\u0131na h\u0131z vermek giderek bir zorunluluk halini alacakt\u0131r. Bu zorunluluk ise bizi ,\u201cH\u0131lfu\u2019l-Fud\u00fbl\u201d ruhunun XXI. yy\u2019da yeniden diriltilmesiyle ba\u015flayacak yeni bir d\u00f6neme ge\u00e7meye davet etmektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"