R\u00f6portaj: Bal\u00e7i\u00e7ek PAM\u0130R, Sabah Gazetesi, 27\/10\/2003<\/p>\n
Ankara \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Profes\u00f6r\u00fc Dr. Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu, “Hz. Peygamber d\u00f6neminde kad\u0131nlar cuma namaz\u0131na giderdi, bayram namaz\u0131na bile gelmeleri istenirdi” diyor.
\n“Kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zel hallerinin ilmihalleri bile erkeklerce yaz\u0131lm\u0131\u015f” diye yak\u0131nan K\u0131rba\u015fo\u011flu, Kuran’\u0131n verdiklerinin, i\u00e7eri\u011fi de\u011fil ama onu tefsir eden zihniyetin ataerkil oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde<\/p>\n
Ankara \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi’nde \u00f6\u011fretim \u00fcyesi olarak g\u00f6rev yapan Prof. Dr. Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu ile \u0130slamiyet ve Modernizmi konu\u015fmak \u00fczere bir araya geldik. T\u00fcrkiye, \u0130slam ve modernizm tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n neresinde, Islamiyet i\u00e7inde bilimin yeri nedir? Son g\u00fcnlerde g\u00fcndeme tekrar gelen Avrupal\u0131 M\u00fcsl\u00fcman kavram\u0131 ne demektir? K\u0131rba\u015fo\u011flu ile bu sorulara yan\u0131t arad\u0131k. B\u00fct\u00fcn bu detaylar\u0131 r\u00f6portaj\u0131n ilerleyen b\u00f6l\u00fcmlerinde okuyacaks\u0131n\u0131z. K\u0131rba\u015fo\u011flu ile ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc krizini ve Kuran’\u0131n nas\u0131l g\u00fcn\u00fcm\u00fcze uyarlanmas\u0131 gerekti\u011fini ve \u0130slam’da kad\u0131n\u0131n yerini de konu\u015ftuk. Prof. Dr. Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu, 1954 Manisa do\u011fumlu. Mezunu oldu\u011fu Ankara \u0130lahiyat’ta g\u00f6rev yapmaya ba\u015flamadan \u00f6nce yakla\u015f\u0131k iki y\u0131l Suudi Arabistan’da \u00f6\u011fretim \u00fcyeli\u011fi g\u00f6revinde bulunmu\u015f. Son 6 y\u0131ld\u0131r \u0130slamiyet isimli bir dergi \u00e7\u0131kar\u0131yor.<\/p>\n
* Ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/strong><\/p>\n -\u015eimdi ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn dinin bir gere\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olur. Taa \u0130sa’dan beri vard\u0131r. \u0130ncil’de ba\u015f\u0131n\u0131 \u00f6rtmeyen kad\u0131nlar\u0131n sa\u00e7lar\u0131n\u0131n tra\u015f edildi\u011fine dair bilgiler de g\u00f6rebilirsiniz. B\u00fct\u00fcn dinlerde vard\u0131r, baz\u0131 dinlerde ise sadece kad\u0131nlar i\u00e7in de\u011fil erkekler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. \u00d6rt\u00fcnme zaten do\u011fu\u015ftan gelir, sadece k\u00fclt\u00fcrden k\u00fclt\u00fcre de\u011fi\u015fir. \u0130slamiyette hi\u00e7bir zaman bat\u0131 tarz\u0131 a\u00e7\u0131k giyinme fazla yer bulmam\u0131\u015ft\u0131r, buna da sayg\u0131 duymak laz\u0131m. Herkes \u00e7\u0131plaklar kamp\u0131na gitmek, herkes bikini ile de dola\u015fmak zorunda de\u011fil ama dola\u015fana da kar\u0131\u015fmamak laz\u0131m.<\/p>\n BA\u015e\u00d6RT\u00dcS\u00dc SORUNU<\/strong><\/p>\n * T\u00fcrkiye’nin g\u00fcndemini uzun s\u00fcredir me\u015fgul eden bir ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc krizi ve kamusal alan problemi var.<\/strong><\/p>\n -Bir \u015feyin \u0130slam\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir \u015fey oldu\u011funu kabullenmek ayr\u0131, uygulamak ayr\u0131. Kendin yapam\u0131yorsan ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yapmas\u0131 engellemek niye? Ba\u015f\u00f6rt\u00fcl\u00fc olan \u00f6\u011frenciler, \u00e7o\u011fu da burada, bunlar Anadolu’dan gelmi\u015f k\u0131zlar. Yak\u0131n zamanda “K\u0131z \u00e7ocuk okusa ne olacak?” diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. \u00d6rne\u011fin elimde \u00f6yle ara\u015ft\u0131rmalar var ki, orta \u00f6\u011fretimde T\u00fcrkiye’de k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n okuma oran\u0131 Iran’dan d\u00fc\u015f\u00fck. \u0130ran’da y\u00fczde 69 M\u0131s\u0131r’da y\u00fczde 70 T\u00fcrkiye’de y\u00fczde 45. T\u00fcm bu sonu\u00e7lar ortadayken bu tart\u0131\u015fmalar bana anlaml\u0131 gelmiyor. Benim annemin, e\u015fimin ve k\u0131z\u0131m\u0131n da ba\u015f\u0131 \u00f6rt\u00fcl\u00fc. Hi\u00e7 de siyasi bir ama\u00e7lar\u0131 yok, ben yak\u0131ndan biliyorum. T\u00fcrkiye’de en tehlikeli zannedilen insanlar\u0131n bile, bu memlekete hi\u00e7 de k\u00f6t\u00fcl\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcncesinde olmad\u0131\u011f\u0131 kanaatindeyim. Baz\u0131lar\u0131n\u0131 belli yanl\u0131\u015flar\u0131 yapmaya iten nedenler varsa bunun su\u00e7u bizimdir, biz yeterince sosyolojik ara\u015ft\u0131rma yapm\u0131yoruz. Meseleye sadece, g\u00fc\u00e7, iktidar ve kanun meselesi olarak bakmamak gerekiyor. Modern ve medeni olmak da konu\u015fa konu\u015fa, ileti\u015fimi s\u00fcrd\u00fcrerek olur. T\u00fcrkiye’nin di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelere nazaran geli\u015fmi\u015f bir yap\u0131s\u0131 var, herkese \u00f6rnek olacak konumda. Demirperde \u00e7\u00f6kt\u00fckten sonra bat\u0131 kendine bir \u00f6teki anlay\u0131\u015f\u0131na girdi bu \u00f6tekinin art\u0131k \u0130slam oldu\u011funu biliyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n hegemonyalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engel, diren\u00e7 kayna\u011f\u0131 \u0130slamd\u0131r.<\/p>\n KORKULARDAN ARINMALI<\/strong><\/p>\n * Ne konuda diren\u00e7 kayna\u011f\u0131?<\/strong><\/p>\n -B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe kar\u015f\u0131 koyanlar g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u0130slam’dan al\u0131yorlar. Zaten merkezin hegemonyas\u0131na tepki g\u00f6stermek i\u00e7in ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc se\u00e7ilmi\u015f. E\u011fer M\u00fcsl\u00fcman olmak problemse, ki \u00f6yledir, namaz k\u0131l\u0131yor bunca insan camide, o zaman onlara da namaz k\u0131ld\u0131rmayal\u0131m. Nitekim bir d\u00f6nem bunun \u00f6rneklerine de rastlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn ayr\u0131ca bir namus simgesi de vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin S\u00fct\u00e7\u00fc \u0130mam’da olaylar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 bir Frans\u0131z askerinin bir kad\u0131n\u0131n ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcne elini uzatmas\u0131d\u0131r. Siz ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc ile bu sald\u0131r\u0131 d\u00fczeyinde u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman pozisyonunuzun nereye denk geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmeniz gerekir. Bu \u00e7ok tehlikeli. Din ve namus \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u0130nsan dine lakayt olsa bile dini, namussuz olsa bile namusu savunur, b\u00f6yle bir tabu var. Ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc konusunda sosyolojik bir ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmadan \u00e7ok hoyrat\u00e7a davran\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu konuda karar merkezinde olanlar\u0131n ne yaz\u0131k ki hi\u00e7bir ara\u015ft\u0131rma yapmadan karar al\u0131yorlar.<\/p>\n * Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir K\u00f6\u015fk krizi var. Cumhurba\u015fkan\u0131 ba\u015f\u00f6rt\u00fcl\u00fc oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle baz\u0131 vekil e\u015flerini resepsiyona davet etmedi.<\/strong><\/p>\n -Bak\u0131n herkes i\u00e7in s\u00f6yl\u00fcyorum, T\u00fcrkiye’nin art\u0131k korkular\u0131ndan kurtulmas\u0131 gerek. Korkular\u0131m\u0131z\u0131 atamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in s\u00fcrekli bu konular t\u0131rman\u0131yor, t\u0131rmand\u0131r\u0131l\u0131yor. Ayr\u0131ca bu krizin ba\u015flat\u0131lmas\u0131n\u0131n da \u00e7ok iyi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n * Neden k\u00f6t\u00fc oldu?<\/strong><\/p>\n -Bir g\u00fcven ortam\u0131 olu\u015fturulmu\u015ftu, T\u00fcrkiye’nin en b\u00fcy\u00fck problemi olan ekonominin \u00fczerine gidiliyor. D\u0131\u015farda zaten d\u0131\u015f cepheler a\u00e7mak isteyenler var, yalpalamam\u0131z\u0131 bekliyorlar. D\u0131\u015far\u0131daki sermayeye sahip g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131 h\u00fck\u00fcmetleri bile etkileyebiliyor. Yani bizim \u00e7ok iyi gitmememiz baz\u0131lar\u0131n\u0131n i\u015fine bile gelmeyebilir. Ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc krizinin bu d\u00f6nemde g\u00fcndeme gelmesi, en az\u0131ndan sa\u011fduyu ile izah edilebilecek bir \u015fey de\u011fil.<\/p>\n D\u0130NDARLA\u015eMA \u0130STE\u011e\u0130<\/strong><\/p>\n * Son g\u00fcnlerde din fazlas\u0131yla g\u00fcndemde. Tabir-i caizse din de moda m\u0131 oldu yoksa bu durum AK Parti iktidar\u0131yla m\u0131 ilgili?<\/strong><\/p>\n -Onun da etkisi olabilir ama ben art\u0131k insanlar\u0131n dindarla\u015fmak istedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130slamiyet dinine g\u00f6re b\u00fct\u00fcn insanlar Allah’\u0131n \u00f6n\u00fcnde e\u015fittir. Bug\u00fcn insanlar ekonomik k\u00fclt\u00fcrel alanda e\u011filiyor, siyasal alanda e\u011filiyor. Hz. Peygamber d\u00f6neminde kaba k\u00f6lelik vard\u0131 \u015fimdi ise rafine k\u00f6lelik var. Yani \u00e7ok \u015fey de\u011fi\u015fmemi\u015f. O g\u00fcn diyelim ba\u015fka kodamanlar vard\u0131 \u015fimdi ise birtak\u0131m g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131 var. Holdingler, medya patronlar\u0131, politik isimler, b\u00fcrokrat ve y\u00f6netici tabaka. Bunlar devlet imkanlar\u0131n\u0131 ellerinde tutmak gibi bir m\u00fccadele i\u00e7indeler. Elit tabaka toplum katmanlar\u0131ndan ve sorunlar\u0131ndan \u00e7ok uzakta. Mekke d\u00f6neminde de durum ayn\u0131yd\u0131. O zaman Hz. Peygamber bozuk d\u00fczeni de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in m\u00fccadeleye girdi. Bizim de \u015fu anda yapaca\u011f\u0131m\u0131z \u015fey onu 14 as\u0131r \u00f6nce Arabistan’da ya\u015fam\u0131\u015f birinden \u00e7\u0131kararak bu y\u00fczy\u0131lda ya\u015fayan insanlar aras\u0131na sokmakt\u0131r. Yani d\u00fc\u015f\u00fcncelerini, evrenselli\u011fini sosyal hayat\u0131n i\u00e7ine yerle\u015ftirmek \u00f6nemlidir. Bug\u00fcn Hz. Peygamber’i yeniden tarihe m\u00fcdahil k\u0131lmak zorunday\u0131z. Hz Peygamber insanlar\u0131n tesbihi yoktu, tesbih vermek i\u00e7in mi, sakallar\u0131 yoktu sakal b\u0131rakt\u0131rmak i\u00e7in mi veya sar\u0131k sars\u0131nlar diye mi g\u00f6nderildi? Tabii bunlar i\u00e7in de\u011fil. \u00d6rne\u011fin \u00d6mer Nasuhi Bilmen ve Ahmed Hamdi Akseki ilmihalleri 21 y\u00fczy\u0131la yaz\u0131lm\u0131\u015f ilmihaller de\u011fil. Daha \u00e7ok 8. ve 9. y\u00fczy\u0131la bilgiler i\u00e7eriyor. \u00c7o\u011funlu\u011fu Arap\u00e7a yaz\u0131lm\u0131\u015f f\u0131k\u0131h kitaplar\u0131ndan \u00e7evrilmi\u015f. Okuyan\u0131 Arap\u00e7a biliyor varsay\u0131yor ya da sadaka i\u00e7in hurma ve kuru \u00fcz\u00fcm\u00fc \u00f6rnek g\u00f6steriyor. \u0130lmihali de g\u00fcncellemek zorunday\u0131z.<\/p>\n FEM\u0130N\u0130ZM D\u00dc\u015eMANLI\u011eI<\/strong><\/p>\n * Mekke’deki o d\u00f6nemle bug\u00fcn\u00fc kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131n\u0131z. Ne gibi benzerlikler var?<\/strong><\/p>\n -O zaman da dejenerasyon vard\u0131. Y\u00f6netici elit bir z\u00fcmre, haks\u0131zl\u0131k vard\u0131. E\u015fitlik yoktu, k\u00f6lelere ve kad\u0131nlara zul\u00fcm yap\u0131l\u0131yordu. Yoksul ile zengin aras\u0131nda bir u\u00e7urum vard\u0131. Ayr\u0131ca kumar, i\u00e7ki, fuhu\u015f gibi toplumsal krizler ya\u015fan\u0131yordu. Aynen bug\u00fcnk\u00fc gibi. Bundan tek kurtulu\u015f dindarla\u015fmaktan ge\u00e7iyor, bana birisi ba\u015fka bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu \u00f6nerebilir mi?<\/p>\n * Merak etti\u011fim bir konu var. E\u015fitlik diyorsunuz, \u0130slamiyette kad\u0131n\u0131n yeri o d\u00f6nemde nas\u0131ld\u0131? Bug\u00fcnk\u00fc gibi mi?<\/strong><\/p>\n -Bak\u0131n Hz. Peygamber’den sonra dini konularda en b\u00fcy\u00fck ve yetkili otorite ku\u015fkusuz Hz. Ay\u015fe’dir. Tarihle bunun daha \u00e7ok geli\u015fmesini beklerken nedense bu durum fazla geli\u015fmemi\u015f tam tersine geriye gitmi\u015ftir. Ayr\u0131ca \u00f6rne\u011fin kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zel hallerinden bahseden ilmihalleri bile erkekler yazm\u0131\u015f. Bu durum asr-\u0131 saadetle mukayese edildi\u011finde bir gerileme \u00e7\u00fcnk\u00fc asr-\u0131 saadette bu konuda otorite Hz. Ay\u015fe’dir. Kad\u0131n o toplumda \u00e7ok aktif. Cuma namaz\u0131na geliyor. Hatta peygamberimiz kad\u0131nlar\u0131n \u00e7ocuklarla birlikte bayram namaz\u0131na gelmesini istiyor. S\u00fcnniler “Kad\u0131ndan devlet ba\u015fkan\u0131 olmaz” diyor. Hariciler’in \u015eebibiye kolu “Olur” diyor. \u00d6rne\u011fin ben s\u00fcnniyim ama ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m sonucu bu ikinci g\u00f6r\u00fc\u015fe ikna oldum.<\/p>\n * \u0130slamiyet bu kadar e\u015fitlik\u00e7i ve kad\u0131na \u00f6nem veren bir konumdayken nas\u0131l oldu da bug\u00fcn kad\u0131n bu kadar geride?<\/strong><\/p>\n -Benim anlayamad\u0131\u011f\u0131m da bu zaten. Kad\u0131n\u0131n ikinci plana d\u00fc\u015fmesi, ezilmesi asl\u0131nda evrensel bir sorun. \u0130slamiyet e\u015fitli\u011fi bunca kendi i\u00e7inde savunurken, kad\u0131n e\u015fitsizli\u011fi hakk\u0131nda \u00f6nc\u00fc olmas\u0131 gerekirken olmam\u0131\u015f. Feminizme kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak i\u00e7in olmam\u0131\u015f. Feminizmin de yanl\u0131\u015f taraflar\u0131 var, tart\u0131\u015f\u0131labilir ama ona kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak i\u00e7in kendi do\u011frular\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmek uygun de\u011fil. Kimbilir kad\u0131nlardan ne dahiler, ilim adamlar\u0131 \u00e7\u0131kacak. Yeter ki f\u0131rsat verilsin. Islam aleminin yar\u0131 n\u00fcfusu at\u0131l durumda, bu yaz\u0131kt\u0131r. Okuma yazma hakk\u0131 bile verilmemi\u015f. Dini anlamda kad\u0131nlar\u0131n s\u00f6z sahibi olmalar\u0131 uygun ve gereklidir.<\/p>\n * Demin kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zel durumlar\u0131n\u0131n ilmihallerini yazanlar bile erkek dediniz. Kuran’\u0131 tefsir edenlerde ataerkil bir yan var de\u011fil mi?<\/strong><\/p>\n -Tabii tefsir eden erkek. O d\u00f6nemde dil problemi oldu\u011fu i\u00e7in Kuran’\u0131n i\u00e7eri\u011fi ve verdikleri de\u011fil ama onu yorumlayanlar ataerkil d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131na sahiplerdi. Tekrar ediyorum Kuran’\u0131n i\u00e7eri\u011fi ve anlatmak istedikleri asla ataerkil de\u011fildir. Sadece uygulamas\u0131 ataerkil olmu\u015ftur. O d\u00f6nemde biraz sosyolojik zorunluluklardan \u00f6t\u00fcr\u00fc \u0130slamiyet hakk\u0131nda yaz\u0131 yazan, daha sonra kitap yaz\u0131p ara\u015ft\u0131rma yapanlar da erkeklerdir. Bu anlamda g\u00fcn\u00fcm\u00fczde t\u00fcm \u0130slam alemi i\u00e7in s\u00f6yl\u00fcyorum kad\u0131nlardan \u00e7ok daha fazla yararlan\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Hz. Ay\u015fe’nin yetkin otoritesi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de kad\u0131nlar aras\u0131nda devam ettirilmeliydi.<\/p>\n * \u0130slamiyet’teki 4 kad\u0131nla evlenme konusunda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/strong><\/p>\n -O d\u00f6nemin getirdi\u011fi baz\u0131 \u015fartlar sonucu bu uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. O zaman kabileler vard\u0131, harplerde kad\u0131nlar esir d\u00fc\u015febiliyordu, kontrols\u00fcz fuhu\u015f vard\u0131. \u015eimdi ise \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda b\u00f6yle yo\u011fun bir talep yoktur. Gereklili\u011fi de yoktur. Zaten Kuran \u0131srarla tek evlili\u011fi te\u015fvik eder. Ancak baz\u0131 zorunlu hallerde birinci kad\u0131n\u0131n r\u0131zas\u0131 al\u0131narak ikinci e\u015fe izin verilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin \u00e7ocuk olmuyordur vs… Ama mutlaka ilk kad\u0131n\u0131n r\u0131zas\u0131 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar \u0130slami ayd\u0131nlarca detayl\u0131ca tart\u0131\u015f\u0131labilir tabii.<\/p>\n Do\u011fu ile Bat\u0131 muhasebesi yapmak laz\u0131m * \u0130slamiyet ve modernizm kelimelerinin bir araya gelmesi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Yoksa \u0130slamiyet’in modernle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, M\u00fcsl\u00fcmanlar ayn\u0131 metinleri okuyarak m\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f olacaklar?<\/strong><\/p>\n -Bu bug\u00fcnlerde moda oldu ama asl\u0131nda \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 bunu birka\u00e7 y\u00fczy\u0131ld\u0131r tart\u0131\u015f\u0131yor. Bu konuda binlerce litterat\u00fcr var. Avrupa ile \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 y\u00fczle\u015fti\u011fi andan itibaren var. T\u00fcrkiye’de ise Tanzimat d\u00f6neminde ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n * Tam olarak neyi tart\u0131\u015f\u0131yorlar?<\/strong><\/p>\n -Geli\u015fen ekonomi ve teknoloji kar\u015f\u0131s\u0131nda \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ne yapmas\u0131 gerekti\u011fini tart\u0131\u015f\u0131yorlar. Modernizmi bir zihniyet bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc olarak da alabilirsiniz, bir hayat tarz\u0131 olarak da alg\u0131layabilirsiniz. \u0130slamiyet kelimesinin de kullan\u0131m\u0131 sorunlu. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f tarz\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele al\u0131nabilir. Ne \u0130slam’\u0131n ne de modernizmin yekpare bir tan\u0131m\u0131 vard\u0131r. \u00d6z\u00fcnde modernizmin en temel \u00f6zelli\u011fi sek\u00fclarizm \u00fczerine kurulu olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n * Sek\u00fclarizm i\u00e7in \u00f6rnek verebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n -Bat\u0131da otoriteye kar\u015f\u0131 verilen m\u00fccadelelerde, ayd\u0131nlanma, Frans\u0131z ihtilali… En fazla teknoloji ve bilim alan\u0131nda g\u00f6rebiliriz ama ona ba\u011fl\u0131 olarak siyasi, askeri hegemonyada g\u00fc\u00e7 ve ifadesini bulan bir durum. Bu durum kurumsalla\u015fma ve programla\u015fma ad\u0131 alt\u0131nda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya sunulmu\u015ftur.<\/p>\n * Peki bunlar\u0131 \u0130slam nas\u0131l kabul etmektedir?<\/strong><\/p>\n -Buna \u0130slam iki t\u00fcrl\u00fc cevap vermektedir. Birincisi tamamen bu tecr\u00fcbeye kap\u0131lar\u0131n\u0131 kapatan ve bunu g\u00f6rmezden gelen bir yakla\u015f\u0131m, ikincisi bunu oldu\u011fu gibi kabul etmeye \u00e7al\u0131\u015fan bat\u0131l\u0131la\u015fma taraftarlar\u0131 dedi\u011fimiz yakla\u015f\u0131m.<\/p>\n * T\u00fcrkiye’ye bu s\u00f6yledi\u011finiz ikinci ak\u0131m\u0131n temsilcisi diyebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n -Kesinlikle. Bir de bu konuda daha temkinli hareket etmek isteyenler var. Baz\u0131 unsurlar\u0131 almal\u0131y\u0131z, baz\u0131 unsurlar konusunda da daha ele\u015ftirel bir yakla\u015f\u0131mda bulunmal\u0131y\u0131z diyenler bunlar. Asl\u0131nda \u0130slam konusuna da modernizme de ele\u015ftirel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla yakla\u015fan \u0130slam modernizmi budur. Her \u015feyin sorgulanmas\u0131n\u0131, tarih boyunca eklenen unsurlar\u0131n de\u011fi\u015fikliklerini yak\u0131ndan incelenmesini \u00f6nerir. Yak\u0131nlarda \u00f6len Bosna Hersek Cumhurba\u015fkan\u0131 Ali \u0130zzet Begovi\u00e7’de bu yakla\u015f\u0131m\u0131 g\u00f6rebilirsiniz. Bat\u0131y\u0131 ele\u015ftirir, do\u011fuyla bat\u0131 aras\u0131nda muhasebe yapar.<\/p>\n
\nBat\u0131da H\u0131ristiyanl\u0131k sadece kiliseye hapsedilmi\u015f bir din g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnde. Akl\u0131n ve bilimin mutlak egemenli\u011fine dayal\u0131 bir g\u00f6r\u00fc\u015f daha vard\u0131r. \u0130slam\u0131n ise toplumsal talepleri vard\u0131r.<\/p>\n