﻿{"id":417,"date":"2008-09-10T21:34:51","date_gmt":"2008-09-10T19:34:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/?p=417"},"modified":"2017-02-26T21:36:20","modified_gmt":"2017-02-26T20:36:20","slug":"milli-gazete-roeportaj-ramazan-muesluemanligimizi-yeniden-insa-icin-firsat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/?p=417","title":{"rendered":"Milli Gazete R\u00f6portaj: Ramazan M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 Yeniden \u0130n\u015fa \u0130\u00e7in F\u0131rsat!"},"content":{"rendered":"<p>R\u00f6portaj: Ebubekir G\u00fcl\u00fcm, Milli Gazete<\/p>\n<p>Ankara \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu ile, bir kez daha kavu\u015ftu\u011fumuz m\u00fcbarek Ramazan ay\u0131n\u0131 konu\u015ftuk. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n i\u00e7in Ramazan\u2019\u0131n neyi ifade etti\u011fi ba\u015fka bir a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendiren Prof. K\u0131rba\u015fo\u011flu, bu Ramazan\u2019\u0131n d\u00fcnyadaki \u0130slam karde\u015fli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fine dikkat \u00e7ekti. \u0130\u015fte Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu ile ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz Ramazan sohbetinin \u00e7arp\u0131c\u0131 y\u00f6nleri:<\/p>\n<p>Ramazan\u2019\u0131 \u00fclkemizde, genelde bir oru\u00e7 ay\u0131, ibadet ay\u0131, nafile ibadetlerin art\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bu y\u00f6nde te\u015fviklerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131; camilerdeki vaazlarda, televizyonlardaki sohbetlerde bu hususlar\u0131n g\u00fcndeme getirildi\u011fi atmosferde ya\u015f\u0131yoruz. Ancak ben bu anlay\u0131\u015f\u0131n, tam tersine Ramazan ay\u0131n\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yeniden in\u015fa etmek i\u00e7in bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak de\u011ferlendirmenin, \u00e7ok daha \u00f6nemli oldu\u011funa inan\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc temel problemi, ibadetlerdeki eksikli\u011fi de\u011fil. K\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte \u0130slam d\u00fcnyas\u0131, son birka\u00e7 y\u00fczy\u0131ldaki geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda s\u00fcrekli pasif kalm\u0131\u015f \u0130slam\u2019\u0131n kendilerinden bekledi\u011fi i\u015flevi yerine getirememi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla bu Ramazan\u2019\u0131 bu konuda kafa yorarak ge\u00e7irmemiz laz\u0131m. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 ve M\u00fcsl\u00fcmanlar, Allah\u2019\u0131n bizden bekledi\u011fi, d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 hatta evreni, Allah\u2019\u0131n iradesi do\u011frultusunda olumlu y\u00f6nde nas\u0131l de\u011fi\u015ftirebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmesi gerekir. Ramazan, o takdirde anlaml\u0131 olabilir<br \/>\n\u0130kinci \u00f6nemli bir husus da \u015fu: Ramazan\u2019da nafile ibadetlere daha fazla a\u011f\u0131rl\u0131k verilmesi y\u00f6n\u00fcndeki takdimler, adet olmu\u015ftur. Ben tam tersine, Ramazanda farzlara daha fazla \u00f6nem verilmesi gerekti\u011fi kanaatindeyim.<br \/>\nFarzlar derken, ibadetlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131ndan ziyade, yine \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 ve \u00fcmmetin hatta b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fu son derece tehlikeli hatta kriz diyebilece\u011fimiz geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00f6ncelikli g\u00f6revlerine a\u011f\u0131rl\u0131k verilmesi gerekti\u011fi kanaatindeyim. Ramazan ay\u0131nda, bunun daha da g\u00fc\u00e7lendirilmesi gerekir.<br \/>\n\u00d6nde gelen kavramlardan bir tanesi de, d\u0131\u015f d\u00fcnyadaki her t\u00fcrl\u00fc k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe ve olumsuz geli\u015fmeye kar\u015f\u0131, m\u00fccadele etmek anlam\u0131nda \u2018Emri bil ma\u2019ruf, nehyi anil m\u00fcnker\u2019 ilkesini hayat\u0131m\u0131za bir rehber edinmemiz laz\u0131m. Bu ilke, \u00e7ok geni\u015f bir uygulama alan\u0131 olan bir ilke.<\/p>\n<p><strong>RAMAZAN\u2019DA EN \u00c7OK \u0130\u015eGALLER KONU\u015eULMALI<\/strong><br \/>\nElbette, Ramazan ay\u0131nda \u0130slam\u2019dan en uzak kesimleri bile, \u0130slam konusunda bir yumu\u015fama, yak\u0131nla\u015fma ve sempati i\u00e7inde g\u00f6r\u00fcyoruz. Ancak, buna mukabil \u0130slam\u2019\u0131n kabul edemeyece\u011fi bir tak\u0131m hususlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcyle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n<p>\u00d6zellikle b\u00f6lgemizdeki i\u015fgaller konusunda, d\u00fcnya adeta \u00e7aresiz bir durumda. Bu \u00e7aresizli\u011fin temelinde ise, asl\u0131nda \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim temel prensibi kurumsal olarak hayata ge\u00e7irecek bir tak\u0131m mekanizmalara sahip olamamas\u0131 yat\u0131yor. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131, 1.5 milyarl\u0131k bir d\u00fcnya. Buna ra\u011fmen, Irak, Afganistan, Filistin, L\u00fcbnan\u2019da g\u00f6zlerinin \u00f6n\u00fcnde karde\u015flerinin katledilmelerine engel olamamaktad\u0131r.<br \/>\nRamazan ay\u0131nda \u00fczerinde durulmas\u0131 ve cevab\u0131 aranmas\u0131 gereken temel problem budur. Say\u0131sal olarak herhangi bir azl\u0131k s\u00f6z konusu de\u011fildir. Burada hakk\u0131n yan\u0131nda zulm\u00fcn kar\u015f\u0131s\u0131nda duramama, yani M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n adeta bir t\u00fcr zaafa u\u011framas\u0131 s\u00f6z konusudur. Ramazan ay\u0131nda bu zaaflar\u0131m\u0131z\u0131 telafi etmek, yery\u00fcz\u00fcnde \u0130slam\u2019\u0131n temel varolu\u015f sebebinin b\u00fct\u00fcn bu olumsuzluklarla m\u00fccadele etmek oldu\u011funu unutmamak, Ramazan\u2019\u0131 bunun i\u00e7in bir f\u0131rsat bilmek gerekir. Yoksa sadece bireysel olarak, kendi kurtulu\u015fumuzu hedef alan, kendimizin ne kadar sevap i\u015flersek cenneti o kadar garantileriz mant\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisindeki egoist bir yakla\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekten vazge\u00e7memiz laz\u0131m.<br \/>\nBug\u00fcn \u0130slam\u2019\u0131n anlay\u0131\u015f\u0131, insanlar\u0131n ahirette tek tek kurtulu\u015fu de\u011fil yery\u00fcz\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n kurtulu\u015funun sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Bunun da yolu, \u0130slam\u2019\u0131n bir kurtulu\u015f hareketinin yolu oldu\u011funun zihinlerde yerle\u015fmesini sa\u011flamaktad\u0131r. Yery\u00fcz\u00fcnde bu kadar vahyin d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131, sek\u00fclerizmin giderek egemen oldu\u011fu, kapitalizmin ve t\u00fcketim \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0130slami kesimleri dahi pen\u00e7esinde dahi k\u0131vrand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve savurdu\u011fu, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n iktidar, g\u00fc\u00e7, \u015f\u00f6hret kar\u015f\u0131s\u0131nda \u0130slam ilkelerinden tamamen uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcrecin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131; hem \u00fclkemizde hem di\u011fer \u0130slam \u00fclkelerinde art\u0131k \u00e7ok ciddi bir bi\u00e7imde M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yeniden yap\u0131land\u0131rmam\u0131z gerekir.<\/p>\n<p><strong>ASIL HEDEF ADALETL\u0130 B\u0130R D\u00dcNYA<\/strong><br \/>\nRamazan ay\u0131, bir i\u00e7 hesapla\u015fma ve bir i\u00e7 muhasebe, gelecekte ataca\u011f\u0131m\u0131z ad\u0131mlar\u0131n \u015fimdiden g\u00f6zden ge\u00e7irmemiz i\u00e7in bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 te\u015fkil edebilirse, bence anlaml\u0131 olur.<br \/>\nYoksa Hz. Peygamber d\u00f6neminden beri M\u00fcsl\u00fcmanlar Ramazan\u2019\u0131 oru\u00e7 tutarak, ibadetlerini art\u0131rarak dini tecr\u00fcbelerini \u00f6n plana alarak bu geleneksel yakla\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<br \/>\nAncak tekrar s\u00f6yl\u00fcyorum, namaz\u0131m\u0131z\u0131n ve orucumuzun artmas\u0131 hi\u00e7bir zaman \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kurtulu\u015funu sa\u011flamam\u0131\u015ft\u0131r, sa\u011flamas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc namaz, oru\u00e7 asl\u0131nda, (Emri bil maruf nehyi anil m\u00fcnker) gibi asli g\u00f6revlerimizin, yery\u00fcz\u00fcn\u00fc Allah\u2019\u0131n istedi\u011fi \u015fekilde de\u011fi\u015ftirme \u00e7abas\u0131nda, bir cihat kavram\u0131n\u0131n \u00f6n planda oldu\u011fu bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k tasavvurunu beslemek i\u00e7in vard\u0131r.<br \/>\nTemel hedef ise, tevhit, \u2018Emri bil maruf nehyi anil m\u00fcnker\u2019, adalet, hak, do\u011fruluk ve iyilik gibi temel kavramlar\u0131n merkezde yer ald\u0131\u011f\u0131; i\u015fgal, katliam, zul\u00fcm, haks\u0131z kazan\u00e7, \u00e7evrenin tahribinden tutun da her t\u00fcrl\u00fc kirlili\u011fe kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan bir anlay\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ramazan ay\u0131, bu hedefe hizmet etti\u011fi s\u00fcrece anlaml\u0131d\u0131r. Ama biz \u015fimdi eminiz ki, Ramazan\u2019a girip orucumuzu tutaca\u011f\u0131z, namazlar\u0131m\u0131z\u0131 ve teravihlerimizi k\u0131laca\u011f\u0131z. Ama emperyalist bat\u0131, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131na y\u00f6nelik tehditleri s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp katliamlar\u0131na devam edecektir.<br \/>\nO halde burada bir yanl\u0131\u015fl\u0131k oldu\u011funu g\u00f6rmemiz gerekir. Bizim namaz k\u0131lmam\u0131z, oru\u00e7 tutmam\u0131z, nafile ibadetlere a\u011f\u0131rl\u0131k vermemiz, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131p, yok edilmesine engel olmuyorsa bir yanl\u0131\u015fl\u0131k var demektir. En az\u0131ndan hi\u00e7 olmazsa, bu yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n ne oldu\u011funu sorma f\u0131rsat\u0131n\u0131 sunabilir Ramazan ay\u0131.<br \/>\nRamazan\u2019\u0131, bu duygular i\u00e7erisinde ya\u015famam\u0131z gerekir. Lokmay\u0131 a\u011fz\u0131m\u0131za g\u00f6t\u00fcr\u00fcrken, \u015fu anda bu lokmay\u0131 a\u011fz\u0131na g\u00f6t\u00fcremeyen veya \u0130srail\u2019in i\u015fgali alt\u0131nda inleyen, Afganistan\u2019da d\u00fcne kadar ecdad\u0131m\u0131z\u0131n kafirler dedi\u011fi zalimlerin i\u015fgali alt\u0131nda inlerken, Irak\u2019ta her g\u00fcn siviller katledilirken; \u00fclkemizdeki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n en az\u0131ndan onlar\u0131n duygular\u0131n\u0131 hissederek bu lokmalar bo\u011faz\u0131nda d\u00fc\u011f\u00fcmlenmeli ve belki bir nebze olsun M\u00fcsl\u00fcman karde\u015flerimizle empati kurmu\u015f oluruz.<\/p>\n<p>E\u011fer bunu da yapmaz, sanki \u00e7evremizde ve b\u00fct\u00fcn \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda bu olaylar hi\u00e7 olmuyor gibi huzur, mutluluk ve ne\u015fe i\u00e7erisinde m\u00fckellef sofralarda oturur da, b\u00fcy\u00fck bir mutluluk i\u00e7erisinde karn\u0131m\u0131z\u0131 \u015fi\u015firecek olursak, huzurla teravih namaz\u0131 k\u0131lman\u0131n mutlulu\u011fu ya\u015farda bir nebze burukluk ya\u015famazsak, onlar\u0131n ac\u0131lar\u0131n\u0131 payla\u015f\u0131p buruk bir Ramazan ge\u00e7irmezsek, \u0130slam karde\u015fli\u011fine olan sadakatimizi sorgulamam\u0131z gerekir.<br \/>\nEcdad\u0131m\u0131z\u0131n Ramazan uygulamas\u0131, bir z\u00fcht ve takva idi. Bug\u00fcn Ramazan ay\u0131, art\u0131k bir \u015fi\u015fmanl\u0131k ve mide fesad\u0131 ay\u0131 haline gelmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ramazanlarda normal zamandakinden daha fazla yeme, i\u00e7me ve sofraya \u00f6zen g\u00f6sterilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Pek \u00e7ok sofralar\u0131m\u0131z, zenginlerin davet edildi\u011fi sofralar haline gelmi\u015ftir. Fakir kesimlerin bu sofralarda yer almamas\u0131, onlar\u0131n sadece belediyelerin d\u00fczenledi\u011fi iftar \u00e7ad\u0131rlar\u0131nda yer bulmas\u0131; be\u015f y\u0131ld\u0131zl\u0131 otellerde verilen iftarlarda asl\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bir t\u00fcrl\u00fc gizli kapitalizm ve bir t\u00fcr s\u0131n\u0131f ayr\u0131m\u0131n\u0131n pen\u00e7esine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6sterir.<\/p>\n<p>Elbette, biz servet d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131yoruz. Hali vakti olan insanlar, be\u015f y\u0131ld\u0131zl\u0131 otellerde iftarlar verebilir. Ayn\u0131 insanlar, bu iftarlar i\u00e7in harcam\u0131\u015f oldu\u011fu paran\u0131n bir benzerini, en az\u0131ndan varo\u015flardaki veya b\u00f6lgedeki fakirler i\u00e7in harcamad\u0131k\u00e7a bence vicdanen sorumluluktan kurtulamazlar.<\/p>\n<p><strong>M\u00dcSL\u00dcMANLI\u011eIMIZI YEN\u0130DEN \u0130N\u015eA \u0130\u00c7\u0130N FIRSAT<\/strong><br \/>\nBelki \u00e7ok \u00f6nemli ba\u015fka bir konu da, Ramazan ay\u0131 ba\u015flarken M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yeniden in\u015fa etmek i\u00e7in bir ad\u0131m atmam\u0131z gerekti\u011fidir. Bizim M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z, s\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcre, kulaktan dolma bilgilere dayal\u0131 bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k genelde. Tashihe (d\u00fczeltmeye) muhta\u00e7 epey y\u00f6n\u00fc var.<br \/>\nSon zamanlarda biliyorsunuz, tarikatlar konusu g\u00fcndeme geldi. Asl\u0131nda tarikatlar\u0131n da tashihe muhta\u00e7 y\u00f6nleri var. Bu tashihe muhta\u00e7 y\u00f6nlerimizin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n nedeni ise, bilgisizlik ve yanl\u0131\u015f bilgidir. Maalesef, ya camilerde hocalar\u0131m\u0131z\u0131n anlatt\u0131klar\u0131yla veya televizyonlarda anlat\u0131lan ya da cemaat yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde cemaat liderlerinin anlatt\u0131klar\u0131yla yetinildi\u011fi i\u00e7in bug\u00fcn faaliyetlerde sunulan bilgilerin bilimsel olmaktan uzak oldu\u011fu i\u00e7in ve toplum olarak da \u00f6zellikle \u0130slami kesim olarak okumaktan uzak oldu\u011fumuz i\u00e7in, maalesef bilgilerimizin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu \u0130slam\u2019a uygunlu\u011fu tart\u0131\u015fmal\u0131 bilgilerdir. En az\u0131ndan bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 d\u00fczeltmek m\u00fcmk\u00fcn.<br \/>\nRamazan ay\u0131nda sevap ama\u00e7l\u0131 olarak Kuran\u0131 Kerim okunurken, bunun yan\u0131nda O\u2019nu anlamak i\u00e7in meali de okunabilir. Kur\u2019an-\u0131 Kerim, insanl\u0131ktan nas\u0131l bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ve yakla\u015f\u0131m istiyor? Sadece Lailaheillallah deyip oru\u00e7, namaz, hac, zekat ibadetlerini yerine getirip, onun d\u0131\u015f\u0131nda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada olanlara seyirci kalmam\u0131z\u0131 m\u0131 istiyor? Yoksa, \u2018Siz insanl\u0131k i\u00e7in, tarih sahnesine \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f en hay\u0131rl\u0131 \u00fcmmetsiniz. \u0130yili\u011fi emreder, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc yasaklars\u0131n\u0131z. Allah\u2019a da iman edersiniz\u2019 ayetinde ifade edilen veya \u2018\u0130\u015fte, sizi b\u00f6ylece vasat \u00fcmmet yapt\u0131k ki, siz insanl\u0131k \u00fczerine \u015fahit olas\u0131n\u0131z\u2019 ayetinde buyruldu\u011fu gibi b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011fa ve d\u00fcnyaya k\u00fcresel bir g\u00f6revimiz var da bunu biz g\u00f6rm\u00fcyor muyuz?<\/p>\n<p>M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n var olu\u015f sebebi, asl\u0131nda bu k\u00fcresel g\u00f6revdir. Namaz, asl\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 bu misyona haz\u0131rlamak i\u00e7in vaaz edilmi\u015ftir. Yoksa, bizatihi kendisi maksut de\u011fildir. Kendisi bir ara\u00e7t\u0131r, ama\u00e7 de\u011fildir. Yery\u00fcz\u00fcnde Allah\u2019\u0131n iradesini; hayatta, her boyutta, bireysel, ailesel, toplumsal ve k\u00fcresel olarak, bu de\u011ferlerin h\u00e2kim olmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in vard\u0131r. Bu yolda \u00e7aba g\u00f6sterirken, ilham kayna\u011f\u0131m\u0131z olsun diye vard\u0131r<br \/>\nOru\u00e7 da b\u00f6yledir. Sadece d\u0131\u015far\u0131da hi\u00e7bir etkisi olmayan i\u00e7e y\u00f6nelik, bireyin i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 temizlemeye y\u00f6nelik bir ibadet olarak asla alg\u0131lanmamas\u0131 laz\u0131m. Sezai Karako\u00e7\u2019un bir yaz\u0131s\u0131nda \u2018Oru\u00e7 insan\u0131 k\u0131lar, namaz insan k\u0131lar\u2019 dedi\u011fi gibi orucun bizi k\u0131lmas\u0131 bir M\u00fcsl\u00fcman yapmas\u0131 ve sonra da o M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131 d\u0131\u015f d\u00fcnyaya y\u00f6nelerek bu iradesini k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte harekete ge\u00e7irmesi gerekir.<\/p>\n<p>Ramazan ay\u0131nda genelde, baz\u0131 ilmihal bilgilerinin aktar\u0131lmas\u0131 ile yetiniliyor. Evet, bunlara da yer verilmeli. Ama zaten y\u0131llard\u0131r camilerimizde namaz k\u0131lan cemaate, namaz k\u0131lman\u0131n faydalar\u0131n\u0131 anlatman\u0131n; oru\u00e7 tutana, oru\u00e7 tutman\u0131n faziletini anlatman\u0131n \u00e7ok fazla anlam\u0131 yok. Biz namaz k\u0131lmayan insana, namaz k\u0131ld\u0131rabilirsek; oru\u00e7 tutmayana, oru\u00e7 tutmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilirsek, o ama\u00e7la vaaz\u0131m\u0131z\u0131n bir faydas\u0131 olur. As\u0131l amac\u0131nca ula\u015fm\u0131\u015f olur.<br \/>\nBiz, s\u00fcrekli yanl\u0131\u015f yap\u0131yoruz. Hedef kitlemiz ayr\u0131, vaaz\u0131m\u0131z ayr\u0131. Namazla, abdestle, oru\u00e7la hi\u00e7bir sorunu olmayan insanlara ayn\u0131 \u015feyleri anlatmaktan ziyade, bu d\u00fcnyadan uzak olan insanlara namaz\u0131, abdesti, orucu anlatarak vaazlar\u0131m\u0131z\u0131 o insanlara tevcih etmemiz laz\u0131m.<br \/>\nTelevizyon programlar\u0131nda, ayn\u0131 \u015fekilde oru\u00e7 tutman\u0131n faziletleri ve anlam\u0131 \u00fczerine tutmayanlar\u0131 da, bu kervana d\u00e2hil etmenin hesab\u0131n\u0131 yaparak, programlar geli\u015ftirmemiz laz\u0131m.<br \/>\nBu bilin\u00e7 meselesi. Yani bizim dindar insanlar\u0131n oldu\u011fu genel kitleler diyanet ve ilahiyat, cemaat ve tarikat \u00e7evreleri de \u00e7ok farkl\u0131 de\u011fil Birbirimizden \u00e7ok fazla da fark\u0131m\u0131z yok. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 olarak da bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman da fazla fark yoktur. Bunun sebebi, \u0130slam\u2019\u0131n ne oldu\u011fu konusunda kendi tasavvurlar\u0131m\u0131z\u0131 kendimizin in\u015fa etmemesidir.<\/p>\n<p>\u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda ve \u00fclkemizde, \u0130slam\u2019\u0131n yeniden in\u015fa ve ihya edilmesine ili\u015fki baz\u0131 s\u00f6ylemler var. Fakat bunlarla, benim s\u00f6ylediklerim aras\u0131nda \u015f\u00f6yle bir fark var: Ben \u0130slam\u2019\u0131 ve M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yeniden in\u015fa etmek derken, mevcut bilgilerimizi sorgulamay\u0131 ve bunlar\u0131n ne kadar \u0130slam\u2019a uygun oldu\u011funu sormay\u0131 da \u00f6nemsiyorum. Baz\u0131 kesimlerde, \u0130slam\u2019\u0131n ne oldu\u011fu konusunda herhangi bir problem olmad\u0131\u011f\u0131 tasavvur ediliyor. Problem sadece ya\u015famakta, dolay\u0131s\u0131yla bunu canland\u0131rmak yeterli deniliyor. Ancak ben hem prati\u011fe aktarmada problem oldu\u011fu hem de M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n ne oldu\u011funa ili\u015fkin bilgilerimizin g\u00f6zden ge\u00e7irmeye muhta\u00e7 oldu\u011fu kanaatindeyim. Yani bir \u00f6z ele\u015ftiriye ihtiya\u00e7 vard\u0131r. O bak\u0131mdan bug\u00fcn 1.5 milyar \u0130slam d\u00fcnyas\u0131, birka\u00e7 milyonluk \u0130srail\u2019in zul\u00fcmleri kar\u015f\u0131s\u0131nda maalesef boyun e\u011fmek durumunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><strong>H\u0130ZBULLAH \u0130SLAM D\u00dcNYASININ Y\u00dcZ\u00dcN\u00dc A\u011eARTTI<\/strong><br \/>\nAma buna mukabil Hizbullah \u00f6rg\u00fct\u00fc, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n y\u00fcz\u00fcn\u00fc a\u011fartm\u0131\u015ft\u0131r. Ni\u00e7in? Orada ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcmanlar, T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcmanlara aktarmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z tarzda bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k yayg\u0131n oldu\u011fu i\u00e7in, herhangi bir zorluk kar\u015f\u0131s\u0131nda kenetlenerek, bir araya gelerek, tek v\u00fccut halinde hareket edebilme kabiliyetini g\u00f6sterdiler. Bu kabiliyetin, b\u00fct\u00fcn \u0130slam d\u00fcnyas\u0131, gruplar ve cemaatlerde de olmas\u0131 laz\u0131m. \u0130\u015fte biz de Ramazan vesilesiyle, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n bir tarafa b\u0131rak\u0131larak, ortak paydada bulu\u015fma becerisini de g\u00f6stermemiz laz\u0131m.<\/p>\n<p>Hizbullah \u00f6rne\u011finde veya \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6rneklerin s\u0131rr\u0131 buradad\u0131r. Herhangi bir mezhep endi\u015fesi yoktur. Nitekim biz Yemen\u2019e gitti\u011fimizde, oradaki Zeyd\u00ee bir \u00e2lim aynen \u015f\u00f6yle dedi: \u2018Art\u0131k \u015eii ve S\u00fcnni kelimelerinin olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnya istiyorum\u2019. Bu olgunlu\u011fu g\u00f6sterdi.<br \/>\nBizim de art\u0131k bat\u0131n\u0131n, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 par\u00e7alamak i\u00e7in \u015eii-S\u00fcnni gibi mezhep, cemaat ve me\u015frep farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ka\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmemiz laz\u0131m. Bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n ayr\u0131\u015fma de\u011fil bir zenginlik ve yorum fark\u0131 oldu\u011funu, ama \u0130slam karde\u015fli\u011fine hi\u00e7bir zarar\u0131 olmayaca\u011f\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmam\u0131z laz\u0131m.<br \/>\nArt\u0131k Diyarbak\u0131r\u2019da Hanefilerin ayr\u0131 \u015eafiilerin ayr\u0131 bir imam\u0131n arkas\u0131nda namaz k\u0131lma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 terk ederek, her mezhep ve me\u015frepten insanlar\u0131n birbirinin arkas\u0131nda namaz k\u0131labilmesini sa\u011flamam\u0131z ve bu t\u00fcr meseleleri \u00e7oktan halletmemiz gerekir. Umman\u2019da \u0130bad\u00ee karde\u015flerimiz var. Onlar\u0131 adeta uzaydan gelmi\u015f gibi g\u00f6rmek yerine aynen bizim gibi ayn\u0131 Allah\u2019a, kitaba, peygambere inanan insanlar oldu\u011funu g\u00f6rmemiz gerekir.<br \/>\nAsl\u0131nda teferruat\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klardan dolay\u0131, ayr\u0131 d\u00fcnyalar\u0131n insani imi\u015f gibi sunan bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 terk etmemiz laz\u0131m. B\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n tevhit sanca\u011f\u0131 alt\u0131nda, \u0130slam \u00fcmmeti kavram\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, aralar\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn farkl\u0131l\u0131klara ra\u011fmen beraber harekete etme kabiliyetini geli\u015ftirmesi laz\u0131m. Bu duygusal yo\u011funluk, b\u00fct\u00fcn \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda ya\u015fan\u0131yor. Ortak hedefler do\u011frultusunda m\u00fc\u015ftereken hareket etmemiz, bu ayda biraz daha kolay olabiliyor. Bu f\u0131rsatlar\u0131 de\u011ferlendirmemiz gerekir.<br \/>\nMevlana\u2019n\u0131n dedi\u011fi gibi, \u2018Zaman, yeni \u015feyler s\u00f6ylemek zaman\u0131d\u0131r\u2019, yine Bediuzzaman\u2019\u0131n \u2018Eski hal muhal, ya yeni hal ya izmihlal\u2019 dedi\u011fi gibi; art\u0131k yeni bir Ramazan, yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ve yeni bir ruha s\u00fcratle ihtiyac\u0131m\u0131z var. Belki bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131, hayata aktarma konusunda bir umut \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 olursa Ramazan, o zaman ger\u00e7ek anlamda manas\u0131na uymu\u015f olur.<\/p>\n<p><strong>SINIR TANIMAYAN M\u00dcSL\u00dcMANLAR<\/strong><br \/>\n\u0130slam karde\u015fli\u011fini peki\u015ftirmek i\u00e7in, s\u0131n\u0131r tan\u0131mayan doktorlar gibi s\u0131n\u0131r tan\u0131mayan M\u00fcsl\u00fcmanlar gibi hareket ederek pek\u00e2l\u00e2, mesela Suriye\u2019ye gidip \u015eam\u2019daki M\u00fcsl\u00fcman karde\u015flerimizle iftar a\u00e7al\u0131m. Oradaki karde\u015flerimizi buraya \u00e7a\u011f\u0131ral\u0131m. Beraberce iftar yapal\u0131m. Aileler aras\u0131ndaki, ba\u011flar\u0131 geli\u015ftirelim. Ba\u011fdat\u2019a, Beyrut\u2019a, Kerk\u00fck\u2019e gidelim. Ramazan\u2019\u0131, b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ayn\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar\u0131 oldu\u011fu anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131, canland\u0131rmak i\u00e7in vesile edinelim. Ramazan\u2019da b\u00fct\u00fcn \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak ya\u015fayal\u0131m.<br \/>\nHi\u00e7bir \u015fey yapam\u0131yorsak, kesinlikle \u015fu anda s\u0131k\u0131nt\u0131da olan M\u00fcsl\u00fcman karde\u015flerimize dua etmeyi, dualar\u0131m\u0131z\u0131n birinci s\u0131ras\u0131na yerle\u015ftirmemiz laz\u0131m. Ben \u00f6yle yap\u0131yorum. Namazlardan sonraki veya ba\u015fka yerlerde yapt\u0131\u011f\u0131m dualarda hep ilk s\u0131rada. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fu s\u0131k\u0131nt\u0131larla ilgili olarak, Cenab\u0131 Hakk\u2019\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 birle\u015ftirmesi ve onlara yard\u0131m etmesi i\u00e7in dua ediyorum. Ondan sonra kendi nefsim, ailem ve \u00e7ocuklar\u0131m, \u00e7evrem i\u00e7in ediyorum. Ramazan ay\u0131 i\u00e7inde, namazda, iftarda ve sahurda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z dualarda, \u00dcmmeti Muhammedi\u2019nin \u00f6zellikle acil durumda b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131 i\u00e7inde olanlar\u0131 i\u00e7in mutlaka dua edelim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>R\u00f6portaj: Ebubekir G\u00fcl\u00fcm, Milli Gazete Ankara \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu ile, bir kez daha kavu\u015ftu\u011fumuz m\u00fcbarek Ramazan ay\u0131n\u0131 konu\u015ftuk. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n i\u00e7in Ramazan\u2019\u0131n neyi ifade etti\u011fi ba\u015fka bir a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendiren Prof. K\u0131rba\u015fo\u011flu, bu Ramazan\u2019\u0131n d\u00fcnyadaki \u0130slam karde\u015fli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fine dikkat \u00e7ekti. \u0130\u015fte Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu ile ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz Ramazan sohbetinin \u00e7arp\u0131c\u0131 y\u00f6nleri: Ramazan\u2019\u0131 \u00fclkemizde, genelde bir oru\u00e7 ay\u0131, ibadet ay\u0131, nafile ibadetlerin art\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bu y\u00f6nde te\u015fviklerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131; camilerdeki vaazlarda, televizyonlardaki sohbetlerde bu hususlar\u0131n g\u00fcndeme getirildi\u011fi atmosferde ya\u015f\u0131yoruz. Ancak ben bu anlay\u0131\u015f\u0131n, tam tersine Ramazan ay\u0131n\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yeniden in\u015fa etmek i\u00e7in bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak de\u011ferlendirmenin, \u00e7ok daha \u00f6nemli oldu\u011funa inan\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc temel problemi, ibadetlerdeki eksikli\u011fi de\u011fil. K\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte \u0130slam d\u00fcnyas\u0131, son birka\u00e7 y\u00fczy\u0131ldaki geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda s\u00fcrekli pasif kalm\u0131\u015f \u0130slam\u2019\u0131n kendilerinden bekledi\u011fi i\u015flevi yerine getirememi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla bu Ramazan\u2019\u0131 bu konuda kafa yorarak ge\u00e7irmemiz laz\u0131m. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 ve M\u00fcsl\u00fcmanlar, Allah\u2019\u0131n bizden bekledi\u011fi, d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 hatta evreni, Allah\u2019\u0131n iradesi do\u011frultusunda olumlu y\u00f6nde nas\u0131l de\u011fi\u015ftirebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmesi gerekir. Ramazan, o takdirde anlaml\u0131 olabilir \u0130kinci \u00f6nemli bir husus da \u015fu: Ramazan\u2019da nafile ibadetlere daha fazla a\u011f\u0131rl\u0131k verilmesi y\u00f6n\u00fcndeki takdimler, adet olmu\u015ftur. Ben tam tersine, Ramazanda farzlara daha fazla \u00f6nem verilmesi gerekti\u011fi kanaatindeyim. Farzlar derken, ibadetlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131ndan ziyade, yine \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 ve \u00fcmmetin hatta b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fu son derece tehlikeli hatta kriz diyebilece\u011fimiz geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00f6ncelikli g\u00f6revlerine a\u011f\u0131rl\u0131k verilmesi gerekti\u011fi kanaatindeyim. Ramazan ay\u0131nda, bunun daha da g\u00fc\u00e7lendirilmesi gerekir. \u00d6nde gelen kavramlardan bir tanesi de, d\u0131\u015f d\u00fcnyadaki her t\u00fcrl\u00fc k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe ve olumsuz geli\u015fmeye kar\u015f\u0131, m\u00fccadele etmek anlam\u0131nda \u2018Emri bil ma\u2019ruf, nehyi anil m\u00fcnker\u2019 ilkesini hayat\u0131m\u0131za bir rehber edinmemiz laz\u0131m. Bu ilke, \u00e7ok geni\u015f bir uygulama alan\u0131 olan bir ilke. RAMAZAN\u2019DA EN \u00c7OK \u0130\u015eGALLER KONU\u015eULMALI Elbette, Ramazan ay\u0131nda \u0130slam\u2019dan en uzak kesimleri bile, \u0130slam konusunda bir yumu\u015fama, yak\u0131nla\u015fma ve sempati i\u00e7inde g\u00f6r\u00fcyoruz. Ancak, buna mukabil \u0130slam\u2019\u0131n kabul edemeyece\u011fi bir tak\u0131m hususlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcyle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6zellikle b\u00f6lgemizdeki i\u015fgaller konusunda, d\u00fcnya adeta \u00e7aresiz bir durumda. Bu \u00e7aresizli\u011fin temelinde ise, asl\u0131nda \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim temel prensibi kurumsal olarak hayata ge\u00e7irecek bir tak\u0131m mekanizmalara sahip olamamas\u0131 yat\u0131yor. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131, 1.5 milyarl\u0131k bir d\u00fcnya. Buna ra\u011fmen, Irak, Afganistan, Filistin, L\u00fcbnan\u2019da g\u00f6zlerinin \u00f6n\u00fcnde karde\u015flerinin katledilmelerine engel olamamaktad\u0131r. Ramazan ay\u0131nda \u00fczerinde durulmas\u0131 ve cevab\u0131 aranmas\u0131 gereken temel problem budur. Say\u0131sal olarak herhangi bir azl\u0131k s\u00f6z konusu de\u011fildir. Burada hakk\u0131n yan\u0131nda zulm\u00fcn kar\u015f\u0131s\u0131nda duramama, yani M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n adeta bir t\u00fcr zaafa u\u011framas\u0131 s\u00f6z konusudur. Ramazan ay\u0131nda bu zaaflar\u0131m\u0131z\u0131 telafi etmek, yery\u00fcz\u00fcnde \u0130slam\u2019\u0131n temel varolu\u015f sebebinin b\u00fct\u00fcn bu olumsuzluklarla m\u00fccadele etmek oldu\u011funu unutmamak, Ramazan\u2019\u0131 bunun i\u00e7in bir f\u0131rsat bilmek gerekir. Yoksa sadece bireysel olarak, kendi kurtulu\u015fumuzu hedef alan, kendimizin ne kadar sevap i\u015flersek cenneti o kadar garantileriz mant\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisindeki egoist bir yakla\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekten vazge\u00e7memiz laz\u0131m. Bug\u00fcn \u0130slam\u2019\u0131n anlay\u0131\u015f\u0131, insanlar\u0131n ahirette tek tek kurtulu\u015fu de\u011fil yery\u00fcz\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n kurtulu\u015funun sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Bunun da yolu, \u0130slam\u2019\u0131n bir kurtulu\u015f hareketinin yolu oldu\u011funun zihinlerde yerle\u015fmesini sa\u011flamaktad\u0131r. Yery\u00fcz\u00fcnde bu kadar vahyin d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131, sek\u00fclerizmin giderek egemen oldu\u011fu, kapitalizmin ve t\u00fcketim \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0130slami kesimleri dahi pen\u00e7esinde dahi k\u0131vrand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve savurdu\u011fu, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n iktidar, g\u00fc\u00e7, \u015f\u00f6hret kar\u015f\u0131s\u0131nda \u0130slam ilkelerinden tamamen uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcrecin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131; hem \u00fclkemizde hem di\u011fer \u0130slam \u00fclkelerinde art\u0131k \u00e7ok ciddi bir bi\u00e7imde M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yeniden yap\u0131land\u0131rmam\u0131z gerekir. ASIL HEDEF ADALETL\u0130 B\u0130R D\u00dcNYA Ramazan ay\u0131, bir i\u00e7 hesapla\u015fma ve bir i\u00e7 muhasebe, gelecekte ataca\u011f\u0131m\u0131z ad\u0131mlar\u0131n \u015fimdiden g\u00f6zden ge\u00e7irmemiz i\u00e7in bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 te\u015fkil edebilirse, bence anlaml\u0131 olur. Yoksa Hz. Peygamber d\u00f6neminden beri M\u00fcsl\u00fcmanlar Ramazan\u2019\u0131 oru\u00e7 tutarak, ibadetlerini art\u0131rarak dini tecr\u00fcbelerini \u00f6n plana alarak bu geleneksel yakla\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Ancak tekrar s\u00f6yl\u00fcyorum, namaz\u0131m\u0131z\u0131n ve orucumuzun artmas\u0131 hi\u00e7bir zaman \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kurtulu\u015funu sa\u011flamam\u0131\u015ft\u0131r, sa\u011flamas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc namaz, oru\u00e7 asl\u0131nda, (Emri bil maruf nehyi anil m\u00fcnker) gibi asli g\u00f6revlerimizin, yery\u00fcz\u00fcn\u00fc Allah\u2019\u0131n istedi\u011fi \u015fekilde de\u011fi\u015ftirme \u00e7abas\u0131nda, bir cihat kavram\u0131n\u0131n \u00f6n planda oldu\u011fu bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k tasavvurunu beslemek i\u00e7in vard\u0131r. Temel hedef ise, tevhit, \u2018Emri bil maruf nehyi anil m\u00fcnker\u2019, adalet, hak, do\u011fruluk ve iyilik gibi temel kavramlar\u0131n merkezde yer ald\u0131\u011f\u0131; i\u015fgal, katliam, zul\u00fcm, haks\u0131z kazan\u00e7, \u00e7evrenin tahribinden tutun da her t\u00fcrl\u00fc kirlili\u011fe kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan bir anlay\u0131\u015ft\u0131r. Ramazan ay\u0131, bu hedefe hizmet etti\u011fi s\u00fcrece anlaml\u0131d\u0131r. Ama biz \u015fimdi eminiz ki, Ramazan\u2019a girip orucumuzu tutaca\u011f\u0131z, namazlar\u0131m\u0131z\u0131 ve teravihlerimizi k\u0131laca\u011f\u0131z. Ama emperyalist bat\u0131, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131na y\u00f6nelik tehditleri s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp katliamlar\u0131na devam edecektir. O halde burada bir yanl\u0131\u015fl\u0131k oldu\u011funu g\u00f6rmemiz gerekir. Bizim namaz k\u0131lmam\u0131z, oru\u00e7 tutmam\u0131z, nafile ibadetlere a\u011f\u0131rl\u0131k vermemiz, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131p, yok edilmesine engel olmuyorsa bir yanl\u0131\u015fl\u0131k var demektir. En az\u0131ndan hi\u00e7 olmazsa, bu yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n ne oldu\u011funu sorma f\u0131rsat\u0131n\u0131 sunabilir Ramazan ay\u0131. Ramazan\u2019\u0131, bu duygular i\u00e7erisinde ya\u015famam\u0131z gerekir. Lokmay\u0131 a\u011fz\u0131m\u0131za g\u00f6t\u00fcr\u00fcrken, \u015fu anda bu lokmay\u0131 a\u011fz\u0131na g\u00f6t\u00fcremeyen veya \u0130srail\u2019in i\u015fgali alt\u0131nda inleyen, Afganistan\u2019da d\u00fcne kadar ecdad\u0131m\u0131z\u0131n kafirler dedi\u011fi zalimlerin i\u015fgali alt\u0131nda inlerken, Irak\u2019ta her g\u00fcn siviller katledilirken; \u00fclkemizdeki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n en az\u0131ndan onlar\u0131n duygular\u0131n\u0131 hissederek bu lokmalar bo\u011faz\u0131nda d\u00fc\u011f\u00fcmlenmeli ve belki bir nebze olsun M\u00fcsl\u00fcman karde\u015flerimizle empati kurmu\u015f oluruz. E\u011fer bunu da yapmaz, sanki \u00e7evremizde ve b\u00fct\u00fcn \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda bu olaylar hi\u00e7 olmuyor gibi huzur, mutluluk ve ne\u015fe i\u00e7erisinde m\u00fckellef sofralarda oturur da, b\u00fcy\u00fck bir mutluluk i\u00e7erisinde karn\u0131m\u0131z\u0131 \u015fi\u015firecek olursak, huzurla teravih namaz\u0131 k\u0131lman\u0131n mutlulu\u011fu ya\u015farda bir nebze burukluk ya\u015famazsak, onlar\u0131n ac\u0131lar\u0131n\u0131 payla\u015f\u0131p buruk bir Ramazan ge\u00e7irmezsek, \u0130slam karde\u015fli\u011fine olan sadakatimizi sorgulamam\u0131z gerekir. Ecdad\u0131m\u0131z\u0131n Ramazan uygulamas\u0131, bir z\u00fcht ve takva idi. Bug\u00fcn Ramazan ay\u0131, art\u0131k bir \u015fi\u015fmanl\u0131k ve mide fesad\u0131 ay\u0131 haline gelmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ramazanlarda normal zamandakinden daha fazla yeme, i\u00e7me ve sofraya \u00f6zen g\u00f6sterilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Pek \u00e7ok sofralar\u0131m\u0131z, zenginlerin davet edildi\u011fi sofralar haline gelmi\u015ftir. Fakir kesimlerin bu sofralarda yer almamas\u0131, onlar\u0131n sadece belediyelerin d\u00fczenledi\u011fi iftar \u00e7ad\u0131rlar\u0131nda yer bulmas\u0131; be\u015f y\u0131ld\u0131zl\u0131 otellerde verilen iftarlarda asl\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bir t\u00fcrl\u00fc gizli kapitalizm ve bir t\u00fcr s\u0131n\u0131f ayr\u0131m\u0131n\u0131n pen\u00e7esine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6sterir. Elbette, biz servet d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131yoruz. Hali vakti olan insanlar, be\u015f y\u0131ld\u0131zl\u0131 otellerde iftarlar verebilir. Ayn\u0131 insanlar, bu iftarlar i\u00e7in harcam\u0131\u015f oldu\u011fu paran\u0131n bir benzerini, en az\u0131ndan varo\u015flardaki veya b\u00f6lgedeki fakirler i\u00e7in harcamad\u0131k\u00e7a bence vicdanen sorumluluktan kurtulamazlar. M\u00dcSL\u00dcMANLI\u011eIMIZI YEN\u0130DEN \u0130N\u015eA \u0130\u00c7\u0130N FIRSAT Belki \u00e7ok \u00f6nemli ba\u015fka bir konu da, Ramazan ay\u0131 ba\u015flarken M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yeniden in\u015fa etmek i\u00e7in bir ad\u0131m atmam\u0131z gerekti\u011fidir. Bizim M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z, s\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcre, kulaktan dolma bilgilere dayal\u0131 bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k genelde. Tashihe (d\u00fczeltmeye) muhta\u00e7 epey y\u00f6n\u00fc var. Son zamanlarda biliyorsunuz, tarikatlar konusu g\u00fcndeme geldi. Asl\u0131nda tarikatlar\u0131n da tashihe muhta\u00e7 y\u00f6nleri var. Bu tashihe muhta\u00e7 y\u00f6nlerimizin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n nedeni ise, bilgisizlik ve yanl\u0131\u015f bilgidir. Maalesef, ya camilerde hocalar\u0131m\u0131z\u0131n anlatt\u0131klar\u0131yla veya televizyonlarda anlat\u0131lan ya da cemaat yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde cemaat liderlerinin anlatt\u0131klar\u0131yla yetinildi\u011fi i\u00e7in bug\u00fcn faaliyetlerde sunulan bilgilerin bilimsel olmaktan uzak oldu\u011fu i\u00e7in ve toplum olarak da \u00f6zellikle \u0130slami kesim olarak okumaktan uzak oldu\u011fumuz i\u00e7in, maalesef bilgilerimizin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu \u0130slam\u2019a uygunlu\u011fu tart\u0131\u015fmal\u0131 bilgilerdir. En az\u0131ndan bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 d\u00fczeltmek m\u00fcmk\u00fcn. Ramazan ay\u0131nda sevap ama\u00e7l\u0131 olarak Kuran\u0131 Kerim okunurken, bunun yan\u0131nda O\u2019nu anlamak i\u00e7in meali de okunabilir. Kur\u2019an-\u0131 Kerim, insanl\u0131ktan nas\u0131l bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ve yakla\u015f\u0131m istiyor? Sadece Lailaheillallah deyip oru\u00e7, namaz, hac, zekat ibadetlerini yerine getirip, onun d\u0131\u015f\u0131nda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada olanlara seyirci kalmam\u0131z\u0131 m\u0131 istiyor? Yoksa, \u2018Siz insanl\u0131k i\u00e7in, tarih sahnesine \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f en hay\u0131rl\u0131 \u00fcmmetsiniz. \u0130yili\u011fi emreder, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc yasaklars\u0131n\u0131z. Allah\u2019a da iman edersiniz\u2019 ayetinde ifade edilen veya \u2018\u0130\u015fte, sizi b\u00f6ylece vasat \u00fcmmet yapt\u0131k ki, siz insanl\u0131k \u00fczerine \u015fahit olas\u0131n\u0131z\u2019 ayetinde buyruldu\u011fu gibi b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011fa ve d\u00fcnyaya k\u00fcresel bir g\u00f6revimiz var da bunu biz g\u00f6rm\u00fcyor muyuz? M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n var olu\u015f sebebi, asl\u0131nda bu k\u00fcresel g\u00f6revdir. Namaz, asl\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 bu misyona haz\u0131rlamak i\u00e7in vaaz edilmi\u015ftir. Yoksa, bizatihi kendisi maksut de\u011fildir. Kendisi bir ara\u00e7t\u0131r, ama\u00e7 de\u011fildir. Yery\u00fcz\u00fcnde Allah\u2019\u0131n iradesini; hayatta, her boyutta, bireysel, ailesel, toplumsal ve k\u00fcresel olarak, bu de\u011ferlerin h\u00e2kim olmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in vard\u0131r. Bu yolda \u00e7aba g\u00f6sterirken, ilham kayna\u011f\u0131m\u0131z olsun diye vard\u0131r Oru\u00e7 da b\u00f6yledir. Sadece d\u0131\u015far\u0131da hi\u00e7bir etkisi olmayan i\u00e7e y\u00f6nelik, bireyin i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 temizlemeye y\u00f6nelik bir ibadet olarak asla alg\u0131lanmamas\u0131 laz\u0131m. Sezai Karako\u00e7\u2019un bir yaz\u0131s\u0131nda \u2018Oru\u00e7 insan\u0131 k\u0131lar, namaz insan k\u0131lar\u2019 dedi\u011fi gibi orucun bizi k\u0131lmas\u0131 bir M\u00fcsl\u00fcman yapmas\u0131 ve sonra da o M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131 d\u0131\u015f d\u00fcnyaya y\u00f6nelerek bu iradesini k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte harekete ge\u00e7irmesi gerekir. Ramazan ay\u0131nda genelde, baz\u0131 ilmihal bilgilerinin aktar\u0131lmas\u0131 ile yetiniliyor. Evet, bunlara da yer verilmeli. Ama zaten y\u0131llard\u0131r camilerimizde namaz k\u0131lan cemaate, namaz k\u0131lman\u0131n faydalar\u0131n\u0131 anlatman\u0131n; oru\u00e7 tutana, oru\u00e7 tutman\u0131n faziletini anlatman\u0131n \u00e7ok fazla anlam\u0131 yok. Biz namaz k\u0131lmayan insana, namaz k\u0131ld\u0131rabilirsek; oru\u00e7 tutmayana, oru\u00e7 tutmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilirsek, o ama\u00e7la vaaz\u0131m\u0131z\u0131n bir faydas\u0131 olur. As\u0131l amac\u0131nca ula\u015fm\u0131\u015f olur. Biz, s\u00fcrekli yanl\u0131\u015f yap\u0131yoruz. Hedef kitlemiz ayr\u0131, vaaz\u0131m\u0131z ayr\u0131. Namazla, abdestle, oru\u00e7la hi\u00e7bir sorunu olmayan insanlara ayn\u0131 \u015feyleri anlatmaktan ziyade, bu d\u00fcnyadan uzak olan insanlara namaz\u0131, abdesti, orucu anlatarak vaazlar\u0131m\u0131z\u0131 o insanlara tevcih etmemiz laz\u0131m. Televizyon programlar\u0131nda, ayn\u0131 \u015fekilde oru\u00e7 tutman\u0131n faziletleri ve anlam\u0131 \u00fczerine tutmayanlar\u0131 da, bu kervana d\u00e2hil etmenin hesab\u0131n\u0131 yaparak, programlar geli\u015ftirmemiz laz\u0131m. Bu bilin\u00e7 meselesi. Yani bizim dindar insanlar\u0131n oldu\u011fu genel kitleler diyanet ve ilahiyat, cemaat ve tarikat \u00e7evreleri de \u00e7ok farkl\u0131 de\u011fil Birbirimizden \u00e7ok fazla da fark\u0131m\u0131z yok. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 olarak da bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman da fazla fark yoktur. Bunun sebebi, \u0130slam\u2019\u0131n ne oldu\u011fu konusunda kendi tasavvurlar\u0131m\u0131z\u0131 kendimizin in\u015fa etmemesidir. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda ve \u00fclkemizde, \u0130slam\u2019\u0131n yeniden in\u015fa ve ihya edilmesine ili\u015fki baz\u0131 s\u00f6ylemler var. Fakat bunlarla, benim s\u00f6ylediklerim aras\u0131nda \u015f\u00f6yle bir fark var: Ben \u0130slam\u2019\u0131 ve M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yeniden in\u015fa etmek derken, mevcut bilgilerimizi sorgulamay\u0131 ve bunlar\u0131n ne kadar \u0130slam\u2019a uygun oldu\u011funu sormay\u0131 da \u00f6nemsiyorum. Baz\u0131 kesimlerde, \u0130slam\u2019\u0131n ne oldu\u011fu konusunda herhangi bir problem olmad\u0131\u011f\u0131 tasavvur ediliyor. Problem sadece ya\u015famakta, dolay\u0131s\u0131yla bunu canland\u0131rmak yeterli deniliyor. Ancak ben hem prati\u011fe aktarmada problem oldu\u011fu hem de M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n ne oldu\u011funa ili\u015fkin bilgilerimizin g\u00f6zden ge\u00e7irmeye muhta\u00e7 oldu\u011fu kanaatindeyim. Yani bir \u00f6z ele\u015ftiriye ihtiya\u00e7 vard\u0131r. O bak\u0131mdan bug\u00fcn 1.5 milyar \u0130slam d\u00fcnyas\u0131, birka\u00e7 milyonluk \u0130srail\u2019in zul\u00fcmleri kar\u015f\u0131s\u0131nda maalesef boyun e\u011fmek durumunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. H\u0130ZBULLAH \u0130SLAM D\u00dcNYASININ Y\u00dcZ\u00dcN\u00dc A\u011eARTTI Ama buna mukabil Hizbullah \u00f6rg\u00fct\u00fc, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n y\u00fcz\u00fcn\u00fc a\u011fartm\u0131\u015ft\u0131r. Ni\u00e7in? Orada ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcmanlar, T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcmanlara aktarmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z tarzda bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k yayg\u0131n oldu\u011fu i\u00e7in, herhangi bir zorluk kar\u015f\u0131s\u0131nda kenetlenerek, bir araya gelerek, tek v\u00fccut halinde hareket edebilme kabiliyetini g\u00f6sterdiler. Bu kabiliyetin, b\u00fct\u00fcn \u0130slam d\u00fcnyas\u0131, gruplar ve cemaatlerde de olmas\u0131 laz\u0131m. \u0130\u015fte biz de Ramazan vesilesiyle, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n bir tarafa b\u0131rak\u0131larak, ortak paydada bulu\u015fma becerisini de g\u00f6stermemiz laz\u0131m. Hizbullah \u00f6rne\u011finde veya \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6rneklerin s\u0131rr\u0131 buradad\u0131r. Herhangi bir mezhep endi\u015fesi yoktur. Nitekim biz Yemen\u2019e gitti\u011fimizde, oradaki Zeyd\u00ee bir \u00e2lim aynen \u015f\u00f6yle dedi: \u2018Art\u0131k \u015eii ve S\u00fcnni kelimelerinin olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnya istiyorum\u2019. Bu olgunlu\u011fu g\u00f6sterdi. Bizim de art\u0131k bat\u0131n\u0131n, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 par\u00e7alamak i\u00e7in \u015eii-S\u00fcnni gibi mezhep, cemaat ve me\u015frep farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ka\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmemiz laz\u0131m. Bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n ayr\u0131\u015fma de\u011fil bir zenginlik ve yorum fark\u0131 oldu\u011funu, ama \u0130slam karde\u015fli\u011fine hi\u00e7bir zarar\u0131 olmayaca\u011f\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmam\u0131z laz\u0131m. Art\u0131k Diyarbak\u0131r\u2019da Hanefilerin ayr\u0131 \u015eafiilerin ayr\u0131 bir imam\u0131n arkas\u0131nda namaz k\u0131lma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 terk ederek, her mezhep ve me\u015frepten insanlar\u0131n birbirinin arkas\u0131nda namaz k\u0131labilmesini sa\u011flamam\u0131z ve bu t\u00fcr meseleleri \u00e7oktan halletmemiz gerekir. Umman\u2019da \u0130bad\u00ee karde\u015flerimiz var. Onlar\u0131 adeta uzaydan gelmi\u015f gibi g\u00f6rmek yerine aynen bizim gibi ayn\u0131 Allah\u2019a, kitaba, peygambere inanan insanlar oldu\u011funu g\u00f6rmemiz gerekir. Asl\u0131nda teferruat\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klardan dolay\u0131, ayr\u0131 d\u00fcnyalar\u0131n insani imi\u015f gibi sunan bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 terk etmemiz laz\u0131m. B\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n tevhit sanca\u011f\u0131 alt\u0131nda, \u0130slam \u00fcmmeti kavram\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, aralar\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn farkl\u0131l\u0131klara ra\u011fmen beraber harekete etme kabiliyetini geli\u015ftirmesi laz\u0131m. Bu duygusal yo\u011funluk, b\u00fct\u00fcn \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda ya\u015fan\u0131yor. Ortak hedefler do\u011frultusunda m\u00fc\u015ftereken hareket etmemiz, bu ayda biraz daha kolay olabiliyor. Bu f\u0131rsatlar\u0131 de\u011ferlendirmemiz gerekir. Mevlana\u2019n\u0131n dedi\u011fi gibi, \u2018Zaman, yeni \u015feyler s\u00f6ylemek zaman\u0131d\u0131r\u2019, yine Bediuzzaman\u2019\u0131n \u2018Eski hal muhal, ya yeni hal ya izmihlal\u2019 dedi\u011fi gibi; art\u0131k yeni bir Ramazan, yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ve yeni bir ruha s\u00fcratle ihtiyac\u0131m\u0131z var. Belki bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131, hayata aktarma konusunda bir umut \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 olursa Ramazan, o zaman ger\u00e7ek anlamda manas\u0131na uymu\u015f olur. SINIR TANIMAYAN M\u00dcSL\u00dcMANLAR \u0130slam karde\u015fli\u011fini peki\u015ftirmek i\u00e7in, s\u0131n\u0131r tan\u0131mayan doktorlar gibi s\u0131n\u0131r tan\u0131mayan M\u00fcsl\u00fcmanlar gibi hareket ederek pek\u00e2l\u00e2, mesela Suriye\u2019ye gidip \u015eam\u2019daki M\u00fcsl\u00fcman karde\u015flerimizle iftar a\u00e7al\u0131m. Oradaki karde\u015flerimizi buraya \u00e7a\u011f\u0131ral\u0131m. Beraberce iftar yapal\u0131m. Aileler aras\u0131ndaki, ba\u011flar\u0131 geli\u015ftirelim. Ba\u011fdat\u2019a, Beyrut\u2019a, Kerk\u00fck\u2019e gidelim. Ramazan\u2019\u0131, b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ayn\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar\u0131 oldu\u011fu anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131, canland\u0131rmak i\u00e7in vesile edinelim. Ramazan\u2019da b\u00fct\u00fcn \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak ya\u015fayal\u0131m. Hi\u00e7bir \u015fey yapam\u0131yorsak, kesinlikle \u015fu anda s\u0131k\u0131nt\u0131da olan M\u00fcsl\u00fcman karde\u015flerimize dua etmeyi, dualar\u0131m\u0131z\u0131n birinci s\u0131ras\u0131na yerle\u015ftirmemiz laz\u0131m. Ben \u00f6yle yap\u0131yorum. Namazlardan sonraki veya ba\u015fka yerlerde yapt\u0131\u011f\u0131m dualarda hep ilk s\u0131rada. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fu s\u0131k\u0131nt\u0131larla ilgili olarak, Cenab\u0131 Hakk\u2019\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 birle\u015ftirmesi ve onlara yard\u0131m etmesi i\u00e7in dua ediyorum. Ondan sonra kendi nefsim, ailem ve \u00e7ocuklar\u0131m, \u00e7evrem i\u00e7in ediyorum. Ramazan ay\u0131 i\u00e7inde, namazda, iftarda ve sahurda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z dualarda, \u00dcmmeti Muhammedi\u2019nin \u00f6zellikle acil durumda b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131 i\u00e7inde olanlar\u0131 i\u00e7in mutlaka dua edelim.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-417","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-roeportajlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/417","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=417"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/417\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":418,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/417\/revisions\/418"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=417"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=417"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=417"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}