{"id":444,"date":"2016-04-23T14:41:29","date_gmt":"2016-04-23T12:41:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/?p=444"},"modified":"2017-04-23T14:46:00","modified_gmt":"2017-04-23T12:46:00","slug":"ilahiyat-akademi-dergisi-roeportaj-cesitli-boyutlariyla-din-istismari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/?p=444","title":{"rendered":"\u0130lahiyat Akademi Dergisi R\u00f6portaj: \u00c7e\u015fitli Boyutlar\u0131yla Din \u0130stismar\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong>A.\u00a0<\/strong><strong>\u00d6ztekin<\/strong>: Hocam, \u201cdin istismar\u0131 ve yabanc\u0131la\u015fma\u201d neyi ifade etmektedir?<\/p>\n<p><strong>Mehmet Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu<\/strong>: Din istismar\u0131n\u0131n kavramsal \u00e7er\u00e7evesini \u00e7izmek tabiat\u0131yla kolay bir i\u015f de\u011fil. Ama bu konuda en ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 kaynak olarak Kurandaki bir ayet\u00a0 (Dinin Allah\u2019a has k\u0131l\u0131nmas\u0131 ile ilgili olarak) \u2013 -\u0645\u062e\u0644\u0635\u064a\u0646 \u0644\u0647 \u0627\u0644\u062f\u064a\u0646- ayeti bizim i\u00e7in bir hareket noktas\u0131 olabilir. Burada kastedilen \u015fey, dini tamamen Allah\u2019a has k\u0131lmak ve Allah\u0131n r\u0131zas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir m\u00fclahazaya dini konularda yer vermemek demektir. Asl\u0131nda dinin esas anlam\u0131: Her \u015feyin Allah merkezli ve Allah\u0131n r\u0131zas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi demektir. Bu \u00e7er\u00e7evenin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kan her \u015fey farkl\u0131 oranlarda din istismar\u0131n\u0131n kapsam\u0131na girer. Mamafih Din istismar\u0131na dair gerek d\u00fc\u015f\u00fcnce, gerek eylem alan\u0131ndaki \u00f6rnekler hepsi ayn\u0131 d\u00fczeyde de\u011fildir. Baz\u0131lar\u0131 tam anlam\u0131yla din istismar\u0131 kavram\u0131na girebilecek iken, baz\u0131lar\u0131 bu konuda daha g\u00f6receli bir yerde duruyor olabilir. O bak\u0131mdan b\u00fct\u00fcn din istismar\u0131 \u00f6rneklerinin ayn\u0131 d\u00fczeyde de\u011ferlendirilmesi yanl\u0131\u015f olabilir. Tabiat\u0131 ile en \u00f6nemli din istismarlar\u0131ndan bir tanesi; M\u00fcsl\u00fcman olmayanlar\u0131n, dini istismar\u0131yla ilgili olarak g\u00fcndeme getirilmektedir. Genelde M\u00fcsl\u00fcman olmayanlar\u0131n \u0130slami \u00f6\u011fretiyi \u00e7e\u015fitli ama\u00e7lar\u0131yla kullanmas\u0131na din istismar\u0131 denilmektedir. \u00d6zellikle g\u00fcn\u00fcm\u00fczde son y\u0131llarda ya\u015fanan, \u0130slami kesimle di\u011fer laik tabir edilen kesimler aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalarda \u00f6zellikle bu konu g\u00fcndeme gelmektedir. \u0130slami kesimin de laik kesimler taraf\u0131ndan din istismar\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 \u015feklindeki ithamlara kar\u015f\u0131 \u0130slami kesim bunlar\u0131n istismar olamayaca\u011f\u0131, namaz k\u0131lmak, oru\u00e7 tutmak, zekat vermek veya di\u011fer g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olan \u0130slami uygulamalar\u0131 yerine getirmenin istismar olamayaca\u011f\u0131 \u015feklinde cevap vermektedirler. Ancak bu noktada \u0130slami kesimin biraz daha kendilerine \u00f6z ele\u015ftiri y\u00f6neltmelerinde yarar vard\u0131r. Elbette \u0130slami g\u00f6revleri yerine getirmek her M\u00fcsl\u00fcman\u0131n g\u00f6revidir. Ancak s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn ba\u015f\u0131nda belirtti\u011fimiz gibi bu g\u00f6revler sadece Allah r\u0131zas\u0131 i\u00e7in yerine getirilir. Ama bir insan bir politikac\u0131, i\u015fte insanlar beni namaz k\u0131larak g\u00f6rs\u00fcn, bana rey versin diye k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman bu farz olan bir namaz olsa dahi netice itibariyle yine istismara girer.<\/p>\n<p>Keza mesela bir politikac\u0131n\u0131n konu\u015fmas\u0131 esnas\u0131nda s\u0131k s\u0131k dini sembollere at\u0131fta bulunmas\u0131, bunlar dini istismar \u015faibesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabilecek bir tak\u0131m hususlard\u0131r. O bak\u0131mdan istismar\u0131n bir dine inananlar taraf\u0131ndan da ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fini unutmamak gerekir. Dolay\u0131s\u0131yla din istismar\u0131 kavram\u0131n\u0131n dini hedef ve ama\u00e7lar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullanmak olarak nitelendirebiliriz. Bu din istismar\u0131 sadece o dine inanmayanlar taraf\u0131ndan yap\u0131lacak istismar ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Bizatihi o dinin mensuplar\u0131n\u0131n da kendi dinlerini \u00e7e\u015fitli ama\u00e7larla istismar etmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, tarihte de bunlar ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de \u00f6rnekleri vard\u0131r. Bunlara da zaten daha sonra i\u015faret etmek m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.<\/p>\n<p><strong>A. \u00d6ztekin:<\/strong> Hocam, istismar sadece dini alanda m\u0131 s\u00f6z konusudur, yoksa bu olguyu di\u011fer sahalarda da g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr?<\/p>\n<p><strong>M. H. K\u0131rba\u015fo\u011flu<\/strong>: \u0130stismar\u0131n sadece dine mahsus olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusu ile ilgili olarak verilecek cevap tabii ki istismar\u0131n sadece dine mahsus bir olgu olmad\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde olacakt\u0131r. Kutsal olan, de\u011fer verilen hemen hemen her hususun istismar\u0131 s\u00f6z konusudur. Dolay\u0131s\u0131yla mesela diyelim kom\u00fcnist bir y\u00f6netimde, bu y\u00f6netime destek veren insanlardan fedakarl\u0131k ve feragat isteyen y\u00f6neticilerinin kendilerinin tamamen kom\u00fcnist ideolojiye ayk\u0131r\u0131 bir bi\u00e7imde l\u00fcks ve sefahat i\u00e7inde, \u015fatafat i\u00e7inde ya\u015famalar\u0131 burada bir \u00f6rnek olarak verilebilir. Ve yahut da bir liberal \u00f6\u011fretiyi benimsemi\u015f bir insan\u0131n ekonomik alanda faaliyet g\u00f6sterirken veyahut da fabrikada \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7ilerle ili\u015fkilerinde liberal ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc konumuna tamamen ters uygulamalar i\u00e7erisine gitmesi \u00f6rnek verilebilir. Bu anlamda \u00fclkemizde \u0130slami kesimde de, sol kesimde, Atat\u00fcrk\u00e7\u00fcler, Aleviler, Milliyet\u00e7iler ve akl\u0131n\u0131za gelebilecek toplumun b\u00fct\u00fcn kesimlerinde de bir istismar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Bu sadece s\u00fcnni kesimlerde de\u011fil Alevilik \u00fczerinden de, gerek kurulan dernekler vak\u0131flar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kendilerine alan a\u00e7mak kendilerini lider olarak pazarlamak ve bunun sonucunda \u00f6zellikle iktidar nezdinde belli kendisine rant alan\u0131 a\u00e7mak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli dinlerin,mezheplerin, tarikatlar\u0131n ve ideolojilerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Tabiat\u0131yla bunun daha da \u00f6tesi var. \u00d6zellikle k\u00fcresel emperyalizmin hedeflerine ula\u015fmak i\u00e7in dinleri, ideolojileri, k\u0131sacas\u0131 i\u015fe yarayan hemen hemen her \u015feyi kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Keza \u00f6zellikle din s\u00f6z konusu oldu\u011funda kapitalist kesimlerin sermaye \u00e7evrelerinin \u00f6zellikle Ramazan aylar\u0131nda dini duygular\u0131, dine olan sayg\u0131 ve sevgilerinden muhabbetlerinden de\u011fil, tamamen dindar insanlar\u0131n duygular\u0131n\u0131 istismar ederek onlar\u0131 daha h\u0131zl\u0131 t\u00fcketime te\u015fvik etmek ve daha fazla para kazanmak i\u00e7in nas\u0131l istismar ettiklerini her y\u0131l g\u00f6r\u00fcyoruz. Dolay\u0131s\u0131yla istismar bireysel, toplumsal ve k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ve b\u00fct\u00fcn din ve ideolojilere,devletlere ve h\u00fck\u00fcmetlere, resmi \u2013sivil dini kurulu\u015flara te\u015fmil edilebilecek genel bir olgudur. O bak\u0131mdan sadece dine mahsus bir olgu oldu\u011funu s\u00f6ylemek s\u00f6z konusu de\u011fildir, ama istismar\u0131n en \u00e7irkin olan\u0131n\u0131n dinle ilgili istismar oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>A. \u00d6ztekin:<\/strong> Peki, hadisler \u00fczerinde nas\u0131l bir istismardan bahsedilebilir?<\/p>\n<p><strong>M.H. K\u0131rba\u015fo\u011flu:<\/strong> \u00d6ncelikle Kuran ve hadisler aras\u0131nda istismar bak\u0131m\u0131ndan ne t\u00fcr farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r, sorusu ile ba\u015flamak gerekir. \u015eimdi Kuran konusunda yap\u0131lacak istismar tabiat\u0131yla, Kuran-\u0131 Kerimin metninde herhangi bir de\u011fi\u015fikli\u011fe gitme imkan\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde anlamlar\u0131n\u0131 \u00e7arp\u0131tarak istismar cihetine gidilebilmektedir ki hemen hemen \u0130slami gruplar\u0131n mezheplerin tarikatlar\u0131n cemaatlerin ve bu anlamda \u015fu veya bu \u00f6l\u00e7\u00fcde Kuran metnini istismara \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Ama bu istismar\u0131n tabiat\u0131yla en yo\u011fun ve en vahim tehlikeli boyutlara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 alan\u0131n tasavvuf alan\u0131 oldu\u011funu cemaat ve tarikatlar alan\u0131 oldu\u011funu rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz. \u00d6zellikle tasavvufta \u201cbat\u0131n\u00ee yorum\u201d dedi\u011fimiz Kuran metniyle hemen hemen alakas\u0131 hi\u00e7 olmayan anlamlar\u0131n Kurana y\u00fcklenmesi ve bu suretle kendi \u00f6\u011fretilerinin me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Kuran\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 belki de en \u00f6nemli istismar \u00f6rnekler aras\u0131ndad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kuranla ilgili olarak tabiat\u0131yla pek \u00e7ok istismar s\u00f6z konusudur. Yine ticari ama\u00e7larla bug\u00fcn art\u0131k g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bal\u0131ndan tutun pek \u00e7ok g\u0131da maddelerinin veya ticarete konu olan mallar\u0131n t\u00fcketiminde bile bol bol ayetlerin hadislerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 resmen istismar edildi\u011fi \u00e7ok a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fclmektedir. Ayn\u0131 \u015fekilde politikada maalesef \u00e7ok a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde sadece \u00fclkemizde de\u011fil, pek \u00e7ok \u0130slami hareketlerde bol bol Kuran\u0131n siyasi ama\u00e7larla istismar edildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. O bak\u0131mdan bu gibi konularda daha hassas davran\u0131lmas\u0131 gerekir. Bizatihi Kuran\u0131 Kerimin metninin bas\u0131m\u0131nda bile istismar s\u00f6z konusu olabilmektedir; i\u015fte mesela \u201ctevafuklu Kuran\u201d, veya \u201cmis kokulu Kuran\u201d, ya da \u201c\u015f\u00f6yle g\u00fczel Kuran\u201d gibi \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde yap\u0131lan reklam ve pazarlamalarda esas ama\u00e7 Kuran\u0131 Kerimin insanlara daha geni\u015f kitlelere ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve onun \u00f6\u011fretisinin hayata aktar\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak de\u011fil, Kuran Mushaf bas\u0131m\u0131 \u00fczerinden para kazanmak ticaret yapmak oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131lan istismar \u00f6rnekleri de vard\u0131r. Elbette Kuran-\u0131 Kerim matbaalarda bas\u0131lacakt\u0131r ve bunun bir bedeli vard\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla ticaret konusudur. Ancak bu maalesef \u00e7ok abart\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde ve bir M\u00fcsl\u00fcmana yak\u0131\u015fmayacak bir \u015fekilde, \u00fcstelik do\u011fru olmayan beyanlar\u0131n e\u015fli\u011finde Mushaf ticareti ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. O bak\u0131m\u0131nda -d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ad\u0131na- mesela Suudi Arabistan gibi baz\u0131 \u00fclkelerin Mushaflar\u0131 bedava da\u011f\u0131tmas\u0131n\u0131n Kuran hizmetinde daha uygun bir yakla\u015f\u0131m oldu\u011funu s\u00f6ylemek gerekir. Tabiat\u0131yla bir tak\u0131m ayetlerin dua mecmualar\u0131 vesaire gibi yani M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kolayl\u0131kla ula\u015faca\u011f\u0131 baz\u0131 \u015feylerin \u00f6zel olarak bast\u0131r\u0131larak \u00e7ok \u00e7e\u015fitli materyaller \u00fczerinde ve maliyetinin \u00e7ok \u00fczerindeki fiyatlarla sat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 veya Kuran-\u0131 Kerimin kendisi i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 nitelemelerin d\u0131\u015f\u0131nda Kur\u2019an mushaf\u0131n\u0131n veya onun okunmas\u0131n\u0131n bir tak\u0131m ger\u00e7ek olmayan niteliklerle nitelendirilerek bunun \u00fczerinden bir tak\u0131m ticari faaliyetler ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi de Kurana y\u00f6nelik yayg\u0131n istismar \u00f6rneklerindendir.<\/p>\n<p>Tabiat\u0131yla en \u00f6nemli istismar \u015fekillerinden bir tanesi de &#8211; tam olarak istismar olarak nitelendirilmezse bile-\u00a0 herhangi bir konuda Kuran\u0131 Kerimin g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc \u00f6\u011frenmek amac\u0131yla Kurana ba\u015fvuruldu\u011funda insanlar\u0131n i\u015fine gelen ayetleri c\u0131mb\u0131zla \u00e7ekerek i\u015fine gelmeyenleri g\u00f6rmezlikten gelmeleri de asl\u0131nda bir anlamda Kuran istismar\u0131 olarak nitelendirilebilir. Tabiat\u0131yla Kuran\u0131n istismar alanlar\u0131 bu say\u0131lanlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir, \u00e7ok daha geni\u015f bir alanda \u00f6zellikle dedi\u011fim gibi ticari alanda, siyasi alanda ve bir de toplumda bir tak\u0131m cemaat ve gruplar\u0131n olu\u015fumunda Kuran-\u0131 Kerimin \u00f6zellikle bir istismar arac\u0131 haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyebiliriz. Bunun pek \u00e7ok \u00f6rnekleri maalesef \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n her yerinde g\u00f6r\u00fclebilmektedir.<\/p>\n<p>Hadisler, daha do\u011fru bir ifadeyle \u201cHadis Rivayetleri\u201d konusunda tabi\u00ee ki daha geni\u015f boyutlu bir istismardan bahsedilebilir. Kuran istismar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde metnindeki bir tahrifattan ziyade anlam\u0131n\u0131 \u00e7arp\u0131tma \u015feklinde olabilecekken, hadis rivayetleri konusunda iki y\u00f6nl\u00fc bir istismar s\u00f6z konusudur: bu istismar hem insanlar\u0131n siyasi ekonomik sosyal her t\u00fcrl\u00fc \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek amac\u0131yla hadis uydurmas\u0131 \u015feklinde olabilmi\u015ftir; hem de ayn\u0131 zamanda baz\u0131 hadis rivayetlerinin anlamlar\u0131n\u0131 \u00e7arp\u0131tmak \u015feklinde de bir istismardan s\u00f6z edilebilir. Bu konuda daha \u00f6nce \u0130slamiyat dergisinin san\u0131yorum D\u0130N \u0130ST\u0130SMARI say\u0131s\u0131nda \u201c\u0130stismara Elveri\u015fli M\u00fcnbit Toprak: Hadisler\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir makale de kaleme alm\u0131\u015ft\u0131k. Orada hadislerin nas\u0131l bir istismar konusu yap\u0131labildi\u011fine dair daha geni\u015f bilgi ve \u00f6rnekler bulunabilir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n hem biraz \u00f6nce s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim Kuran\u0131 Kerimin istismar alanlar\u0131n\u0131n tamam\u0131nda, hadisler de ayn\u0131 \u015fekilde hem ticari reklamlarda bir tak\u0131m ticaret mallar\u0131n\u0131n sat\u0131m\u0131nda al\u0131m\u0131nda istismar\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011fu gibi, siyasi konularda politik ama\u00e7larla veya grup \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla da pek \u00e7ok rivayetler g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de hala kullan\u0131labilmektedir. Bu istismar \u00e7abalar\u0131nda kullan\u0131lan rivayetlerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00e7\u00fcr\u00fck ve uydurma, belli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ise sa\u011flam say\u0131labilece\u011fini ancak bu sa\u011flam g\u00f6r\u00fcnenlerin de anlamlar\u0131n\u0131n \u00e7arp\u0131t\u0131larak, istismar konusu yap\u0131labilece\u011fini unutmamak gerekir. Burada da herkes kendi \u00e7\u0131kar\u0131na hizmet edece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc rivayetleri genelde kullanma cihetine gitmektedir.<\/p>\n<p>\u00d6te yandan yine g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kuran ve hadisin otoritesinden yararlanmak i\u00e7in belki bir\u00e7ok kimseye garip gelebilir ama \u201c\u00e7a\u011fda\u015f uydurmalar\u201d da s\u00f6z konusudur. Her ne kadar M\u00fcsl\u00fcmanlar hen\u00fcz Kuran uydurma safhas\u0131na gelecek\u00a0 kadar c\u00fcretkarl\u0131\u011fa te\u015febb\u00fcs etmemi\u015flerse de, \u015fu anda da bol miktarda mevzu hadis istismar s\u00fcre\u00e7lerinde rol almakta, yeri geldi\u011finde mevzuat kitaplar\u0131nda dahi olmayan bir tak\u0131m hadisler uydurulabilmektedir. Bu noktada tabiat\u0131yla din istismar\u0131 sadece Kuran ve hadis metinleri \u00fczerine de\u011fil ayn\u0131 zamanda bizatihi Allah\u0131 ve peygamberi alet ederek de istismarlar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ge\u00e7mi\u015fte de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bunun en tipik \u00f6rnekleri bir tak\u0131m cemaat tarikat ve \u0130slami grup mensuplar\u0131n\u0131n r\u00fcya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Allah\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc Allah ile konu\u015ftu\u011fu, peygamberi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc peygamberle konu\u015ftu\u011fu \u015feklindeki tamamen uydurma oldu\u011fu a\u00e7\u0131k olan ve Allaha ve resul\u00fcne iftira oldu\u011fu a\u00e7\u0131k olan uydurmalard\u0131r. Bunlar\u0131n say\u0131s\u0131 pek \u00e7oktur, \u00f6zellikle g\u00f6rsel medyada yaz\u0131l\u0131 medyada pek \u00e7ok \u00f6rneklerini bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6te yandan sadece Allah ve Rasul\u00fcn\u00fc de\u011fil ba\u015fka kutsallar\u0131 da dini ama\u00e7la kullanma ve istismar s\u00f6z konusudur. Daha do\u011frusu halk\u0131n nazar\u0131nda kutsal olan hususlar\u0131n istismar\u0131 s\u00f6z konusudur ki bunlar \u00f6zellikle t\u00fcrbeler, kabirler, bu insanlara kutsiyet atfedilmesi, asl\u0131nda fani olan insanlar\u0131n hi\u00e7bir kutsiyeti olmad\u0131\u011f\u0131 halde o t\u00fcrbelere kutsiyet atfedilmesi ve oralar\u0131n birer ticarethaneye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, insanlar\u0131n istismar edilmesi, keza ticari ama\u00e7l\u0131 olmasa da &#8211;\u00a0 insanlara sadece Allaha kulluk edip Allahtan yard\u0131m istemeyi emreden Kuran\u0131n \u2013mesela- Fatiha suresindeki a\u00e7\u0131k ifadelerine ra\u011fmen &#8211; Allah d\u0131\u015f\u0131nda, yarat\u0131c\u0131 de\u011fil yarat\u0131lm\u0131\u015f olan insanlardan yard\u0131m istemeye y\u00f6nlendiren, dini cemaatlerle dini kesimlerdeki pek \u00e7ok te\u015fvikler ve uygulamalar bu ba\u011flamda zikredilebilir. Dolay\u0131s\u0131yla istismar konusu tarih boyunca daima dinlerin en \u00f6nemli problemleri olmu\u015ftur. Bu istismar sadece \u0130slam\u2019a da mahsus de\u011fildir. Hristiyanl\u0131kta, Yahudilikte de istismar \u00f6rnekleri vard\u0131r. Buna en g\u00fczel \u00f6rneklerden bir tanesi de Hz \u0130sa efendimizin Yahudi hahamlarla olan m\u00fccadelesidir. Onlar\u0131 mabetleri ticarethaneye \u00e7evirdikleri i\u00e7in engerek y\u0131lanlar\u0131 \u015feklinde \u00e7ok a\u011f\u0131r bi\u00e7imde \u0130ncil\u2019de Hz. \u0130sa efendimiz onlar\u0131 ele\u015ftirmektedir.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn de dini kurumlar ve din adam\u0131 s\u0131n\u0131flar\u0131 bu istismar\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olabilmektedir. Kimi zaman \u00fclkemizde ve di\u011fer \u0130slam \u00fclkelerinde dini kurumlar\u0131n siyasette ara\u00e7 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair pek \u00e7ok \u00f6rnek rahatl\u0131kla zikredilebilir. \u00d6zellikle politik konularda bilhassa Ortado\u011fu siyaseti s\u00f6z konusu oldu\u011funda, \u00f6zellikle de mezhep\u00e7ilik s\u00f6z konusu oldu\u011funda resmi dini kurumlar\u0131n, iktidarlar\u0131n arzular\u0131 \u00fczerine her t\u00fcrl\u00fc beyanatta bulunduklar\u0131, fetva verebildikleri g\u00f6r\u00fclmektedir. Hatta mevcut y\u00f6netimlerin muhalifi olan insanlar\u0131 toplumda etkisizle\u015ftirmek, bazen onlar\u0131 ortadan kald\u0131rmak, kald\u0131rmaya te\u015fvik etmek amac\u0131yla da dinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunlar\u0131n en tipik \u00f6rne\u011fi de tekfir m\u00fcessesesidir. Son zamanlarda M\u0131s\u0131r\u2019da rahmetli Nas\u0131r Hamid Ebu Zeyd\u2019e y\u00f6nelik kampanyalar, yine d\u00fcn medyadan \u00f6\u011frendi\u011fim kadar\u0131yla yine Ezher \u015feyhinin Hasan Hanefi\u2019ye y\u00f6nelik irtidat su\u00e7lamalar\u0131, bunlar genelde sistem muhalifi olan ele\u015ftirel ve muhalif zihinleri bast\u0131rmak i\u00e7in dinin ve dini kurumlar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6rneklerdir. Bu durumun \u00f6rnekleri tarihte de s\u00f6z konusudur. Osmanl\u0131da \u00f6zellikle alevilere y\u00f6nelik uygulamalar, \u015eeyhulislam Ebu Suud Efendi\u2019nin bu konuda verdi\u011fi fetvalar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu dini olmaktan ziyade politik nitelikteki ad\u0131mlard\u0131r. Keza Anadolu\u2019da Simavna kad\u0131s\u0131 \u015eeyh Bedrettin vb. pek \u00e7ok insan \u015eeyhu\u2019l-\u0130slamlar\u0131n fetvalar\u0131 ile veya din adamlar\u0131n\u0131n te\u015fviki ile idam edilmi\u015ftir. Bunlar\u0131n bir\u00e7o\u011funun alt\u0131nda dini de\u011fil politik sebepler yatmaktad\u0131r. Hatta daha erken d\u00f6nemlere gidildi\u011finde mesela \u201cHalku\u2019l-Kur\u2019an\u201d meselesi bahanesiyle uygulanan bask\u0131lar(Mihne) esnas\u0131nda, zaman\u0131n halifesinin \u201cKuran mahluktur\u201d dedi diye \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc insanlar\u0131n mesela -Ahmed bin Nasr el-Huz\u00e2\u00ee olmas\u0131 laz\u0131m \u2013 et-Taberi\u2019nin Tarih\u2019indeki bir rivayetten anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bunun dini nitelikte olmad\u0131\u011f\u0131, bunun tamamen din istismar\u0131 \u00f6rne\u011fi bir bahane oldu\u011fu, zira bu zat\u0131n emr-i maruf ve nehy-i munker yapmak \u00fczere ba\u011fdad halk\u0131ndan biat ald\u0131\u011f\u0131, bir a\u00e7\u0131dan Ba\u011fdat\u2019ta halifeye kar\u015f\u0131 ba\u015f kald\u0131rma haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011fu, halifenin de bu dini-siyasi hasm\u0131n\u0131 dini bir kisveye b\u00fcr\u00fcnd\u00fcrerek ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 et-Taberi\u2019de zikredilmektedir. B\u00fct\u00fcn bunlar da din istismar\u0131n\u0131n \u00f6zellikle politik alanda, siyasi ama\u00e7larla \u00e7ok daha yo\u011fun olarak ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n<p><strong>A. \u00d6ztekin: <\/strong>Hocam, istismarla kutsal aras\u0131nda ne t\u00fcr bir ili\u015fki vard\u0131r?<\/p>\n<p><strong>M. H. K\u0131rba\u015fo\u011flu<\/strong>: Bu \u00e7ok \u00f6nemli bir sorudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc kutsal olmayan istismara elveri\u015fli de\u011fil demektir. Halbuki \u0130slam\u2019\u0131n kutsallar\u0131 \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczdendir ki istismar alan\u0131n\u0131 geni\u015fletebilmek i\u00e7in yeni yeni kutsallar \u00fcretilmi\u015ftir; hem klasik orta\u00e7a\u011f \u0130slam\u2019\u0131nda kutsallar \u00fcretilmi\u015ftir, hem de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kutsallar \u00fcretilmi\u015ftir, hala da \u00fcretilmektedir ki, dinin &#8211; Marx\u201d\u0131n afyon dedi\u011fi t\u00fcrde &#8211; kitleleri uyu\u015fturabilmek veya kitleleri y\u00f6nlendirebilmek i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rabilmesi i\u00e7in pek \u00e7ok kutsallar \u00fcretilmi\u015ftir. Buna en tipik \u00f6rnek mesela ger\u00e7ekte ilim adam\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn olmayan, \u0130slami ilimlerle \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesi konusunda hemen hemen ciddi hi\u00e7bir varl\u0131k g\u00f6steremeyen insanlar\u0131n daha sonra bir tak\u0131m cemaat tarikatlar\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7tikten sonra, hem sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda hem \u00f6ld\u00fckten sonra isimlerinin \u00f6n\u00fcne \u201chazret\u201d, \u201cefendi\u201d, \u201choca\u201d, \u201c\u015feyh\u201d isimlerinin eklenmesi, isimlerin sonuna \u201cradiyallahu anhu\u201d, \u201crahmetullahi aleyh\u201d ,\u201dkudduse sirruh\u201d gibi tabirlerin eklenmesi, bunlar tamamen geni\u015f kitlelerin bu \u015fah\u0131s ve bu \u015fahs\u0131n etraf\u0131ndaki insanlar taraf\u0131ndan g\u00fcd\u00fclenmesine zemin haz\u0131rlamay\u0131 ama\u00e7layan ad\u0131mlard\u0131r. Mesela ayn\u0131 nitelemeler hi\u00e7bir zaman bir doktor bir fizik\u00e7i bir m\u00fchendis ve hatta bir ilahiyat\u00e7\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmamaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc doktorun \u201chazret\u201d olmas\u0131 veya ona \u201crahmetullah aleyh\u201d denilmesi o mesle\u011fin istismar\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak bir unsur de\u011fil ama, din istismara \u00e7ok elveri\u015fli oldu\u011fu i\u00e7in bu gibi bir tak\u0131m \u00fcnvanlar, lakaplar eklenerek o insan\u0131n cahilli\u011fi veya bu konudaki art niyetleri \u00f6rtbas edilmek de istenmektedir. Bu konuda \u00f6zellikle kutsallar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n s\u00fcrekli artt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 yani Kuranda veya \u0130slam\u2019da olmayan pek \u00e7ok kutsal\u0131n s\u00fcrekli \u00fcretildi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Bu bak\u0131mdan \u00f6zellikle toplumu ayd\u0131nlatma konumunda olan insanlar\u0131n \u0130slam\u2019da neyin kutsal oldu\u011funu neyin olmad\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131 gerekir. \u00d6zellikle mesela \u201ckuddise sirruhu\u201d gibi tabirler tasavvuf literat\u00fcr\u00fcnde \u00e7ok yayg\u0131nd\u0131r. Halbuki dinen Allah\u0131n \u00f6len bir insan\u0131n ruhunu takdis etmesi s\u00f6z konusu de\u011fildir, bu ne Kuran\u2019da ne de S\u00fcnnet\u2019te olmayan bir \u015feydir. Bu tamamen avam\u0131n ifadesiyle evliya tabir edilen insanlar\u0131n halk\u0131n nezdinde kutsanmas\u0131na ve onun \u00fczerinden bir rant elde edilmesine y\u00f6nelik ad\u0131mlar olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunlara kar\u015f\u0131 \u00e7ok ama \u00e7ok dikkatli olunmas\u0131 gerekir.<\/p>\n<p><strong>A. \u00d6ztekin<\/strong>: Hocam, din istismar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli boyutlar\u0131yla kavranmas\u0131n\u0131 engelleyen unsurlar nelerdir?<\/p>\n<p><strong>M. H. K\u0131rba\u015fo\u011flu<\/strong>: En \u00f6nemli sebep cehalettir. O y\u00fczdendir ki \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda daima cehaletin yayg\u0131n olmas\u0131 ve insanlar\u0131n do\u011frudan \u0130slam konusunda bilgi kaynaklar\u0131na ula\u015fmas\u0131n\u0131n engellenmesi s\u00f6z konusu olmu\u015ftur. \u0130nsanlar\u0131n din adam\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131 -cemaat ve tarikat t\u00fcr\u00fcnden yap\u0131lanmalar\u0131n liderleri de dahil- tamamen insanlar\u0131 kendilerine ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirmeleri bu meyandad\u0131r. Bu ama\u00e7la taklit, hatta k\u00f6r taklit k\u00fclt\u00fcr\u00fc egemen k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu taklit k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u00f6zl\u00fc olan bu taklit k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn egemen k\u0131l\u0131nmas\u0131 hem bu yap\u0131dan nemalanan insanlar\u0131n \u00e7\u0131kar gruplar\u0131n\u0131n i\u015fine gelmektedir, hem de y\u00f6neticilerin ve siyasilerin de i\u015fine gelebilmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hepimizin bildi\u011fi gibi ge\u00e7mi\u015fte baz\u0131 siyasi parti liderleri &#8211; hatta g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de \u00f6yledir &#8211; baz\u0131 cemaat veya tarikat liderleriyle se\u00e7im \u00f6ncesi oturup anla\u015fmaktad\u0131r. Onlara baz\u0131 kontenjanlar tan\u0131maktad\u0131r. Daha sonra adeta k\u00f6lelik sistemine d\u00f6n\u00fc\u015fen bu yap\u0131larda yukar\u0131dan gelen talimata g\u00f6re hangi partiye rey verilece\u011fi s\u00f6ylenmekte ve insanlar da k\u00f6lecesine o partiye rey vermektedirler. B\u00f6ylece bir t\u00fcr din istismar\u0131 ya da s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00fczeni de kurulmu\u015f olmaktad\u0131r. Bu noktada g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de benzer uygulamalar s\u00f6z konusudur. O bak\u0131mdan \u00f6ncelikle insanlar\u0131n din alan\u0131nda kendi \u00f6zg\u00fcr iradeleriyle kendi dindarl\u0131klar\u0131n\u0131 in\u015fa etmeleri gerekti\u011fini insanlara telkin etmek laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>Bu ama\u00e7la da \u0130slami bilgi bug\u00fcn ge\u00e7mi\u015fe nazaran \u00e7ok daha fazla ula\u015f\u0131labilir bir durumdad\u0131r. \u00d6zellikle \u00fcniversite e\u011fitimi alm\u0131\u015f ve pek \u00e7ok konuda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp karar verebilecek olan kesimlerin gerek Kuran gerek hadis, s\u00fcnnet, f\u0131k\u0131h v.b \u0130slam\u2019a dair pek \u00e7ok esere ula\u015farak bu konuda kendilerini bilgilendirmeleri ve \u00e7evredeki kanaat \u00f6nderleri ve din adamlar\u0131 denilen kesimlerden gelen bilgileri mutlaka \u00e7apraz kontrole tabii tutmalar\u0131 gerekir. Bu ba\u011flamda insanlara hem ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcncenin mutlaka \u00f6\u011fretilmesi laz\u0131m, ta ki insanlar din ad\u0131na s\u00f6ylenen her \u015feyin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilsinler. \u00d6zellikle camilerdeki vaazlarda ve\u00a0 yap\u0131lan sohbetlerde akl\u0131na tak\u0131lan herhangi bir \u015fey oldu\u011funda hocalara mutlaka bunun hangi ayete hangi hadise dayand\u0131\u011f\u0131, herhangi bir ayete dayan\u0131yorsa Kuranda o konuda ba\u015fka ayetlerin olup olmad\u0131\u011f\u0131 mutlaka sorulmal\u0131, gerekirse kendileri tefsirlere dayanarak bu konuda ara\u015ft\u0131rma yapmal\u0131d\u0131r. Hadislere gelince, bu konuda vaaz ir\u015fat faaliyetleri esnas\u0131nda kullan\u0131lan hadislerin maalesef \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 son derece problemli bir vaziyettedir. Bunlar\u0131n 1) mutlaka kaynaklar\u0131 sorulmal\u0131 kayna\u011f\u0131 olmayan hi\u00e7bir rivayete itibar edilmemelidir. 2) \u00dcstelik herhangi bir kaynakta olmas\u0131 da yetmez, kaynakta isnatl\u0131 olarak aktar\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 da laz\u0131md\u0131r. \u0130snad\u0131 olmayan\u00a0 hi\u00e7bir rivayete itibar edilmemesi laz\u0131md\u0131r. 3) \u0130snatl\u0131 olmas\u0131 da yetmez isnad\u0131n\u0131n sa\u011flam g\u00fcvenilir olmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. 4) \u0130snad\u0131n\u0131n sa\u011flam olmas\u0131 da yetmez, ayr\u0131ca metninin \u0130slam\u2019\u0131n temel esaslar\u0131na uygun d\u00fc\u015fmesi gerekir.<\/p>\n<p>Bu anlamda da \u00f6zellikle rivayet malzemesinin nas\u0131l kullan\u0131laca\u011f\u0131 konusunda halk\u0131n bilgilendirilmesi laz\u0131md\u0131r. Bu noktada piyasada mevcut olan eserlerin de yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz. Bu konuda halk\u0131m\u0131za tavsiye edilebilecek eser say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a azd\u0131r. \u00d6zellikle cemaat ve tarikat ehline, hem kayna\u011f\u0131yla, hem isnad\u0131yla hem metniyle rivayetleri ciddi bilimsel bir ara\u015ft\u0131rmadan ge\u00e7irmeden kullan\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fi anlat\u0131lmal\u0131d\u0131r. Fakat bu temenninin ger\u00e7ekle\u015fmesi zordur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu yap\u0131lar ve ba\u015f\u0131ndakiler, genelde insanlar\u0131n sorgulamas\u0131n\u0131, ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131, ele\u015ftirmesini istemezler. Ve bunlar insanlar sorgulad\u0131\u011f\u0131, ele\u015ftirdi\u011fi, ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zaman kendilerinin herhangi bir \u00f6zelliklerinin veyahut otoritelerinin olmad\u0131klar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131ndan korktuklar\u0131 i\u00e7in insanlar\u0131 asla temel kaynaklara, ara\u015ft\u0131rmaya, sorgulamaya ve d\u00fc\u015f\u00fcnmeye yakla\u015ft\u0131rmamaktad\u0131rlar. Bu sebeptendir ki mesela \u00e7o\u011fu zaman do\u011frudan Kuran metninin okunmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan kesimlerde oldu\u011fu gibi do\u011frudan Kur\u2019an ve S\u00fcnnetle veya Kur\u2019an s\u00fcnnet \u00fczere yap\u0131lm\u0131\u015f olan ara\u015ft\u0131rmalara insanlar\u0131n ula\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyen yo\u011fun \u00e7abalara s\u0131k s\u0131k rastlayabiliriz.<\/p>\n<p>Dolay\u0131s\u0131yla genelde pop\u00fcler \u0130slam dedi\u011fimiz, halk tipi \u0130slami hareketler i\u00e7erisinde yer alan insanlar\u0131n ayd\u0131nlat\u0131labilmesi i\u00e7in, Fazlur Rahman\u2019\u0131n tabiriyle bizim ayd\u0131nlanm\u0131\u015f bir muhafazakarl\u0131\u011fa ihtiyac\u0131m\u0131z vard\u0131r. Ayd\u0131nlanm\u0131\u015f muhafazakarl\u0131k demek, gelene\u011fi ele\u015ftirel bir g\u00f6zle okuyarak, Kur\u2019an S\u00fcnnet \u00fczerine, dine dair yaz\u0131lan eserlerin veya \u015fah\u0131slar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 yorumlar\u0131n mutlaka sorgulanmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6\u011fretmek gerekir. Bu noktada \u00f6zellikle kitaplar s\u00f6z konusu oldu\u011funda \u0130bn Teymiyye\u2019nin -Allah ona rahmet eylesin- \u015fu s\u00f6z\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlara adeta bir hikmetli s\u00f6z, bir\u00a0 vecize gibi \u00f6\u011fretilmesi gerekir. \u2018\u0644\u0627 \u064a\u064e\u0633\u0652\u0644\u064e\u0645\u064f \u0643\u062a\u0627\u0628 \u0645\u0646 \u0627\u0644\u063a\u064e\u0644\u064e\u0637\u0650 \u0625\u0644\u0627\u0651\u064e \u0627\u0644\u0642\u0631\u0627\u0646 \u2019 . \u0130bn Teymiyye\u2019nin Ulumul Kur\u2019an\u2019a dair yazd\u0131\u011f\u0131 eserde yer alan bu ifadesi \u201cKur\u2019an d\u0131\u015f\u0131nda hatas\u0131z hi\u00e7bir kitap yoktur\u201d manas\u0131na gelir. Maalesef bug\u00fcn insanlar\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 ve i\u00e7erisinde b\u0131rak\u0131n hata yoktur demeyi hatadan ge\u00e7ilmeyen eserler pek\u00e2l\u00e2 hem i\u00e7erik olarak hem de din ticareti a\u00e7\u0131s\u0131ndan kutsanabilmektedir. Buna ba\u015fta Risale-i Nur olmak \u00fczere cemaat tarikatlar\u0131n b\u00fct\u00fcn yay\u0131nlar\u0131n\u0131 katabiliriz. Bunlar asl\u0131nda \u0130slami ilimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan durumlar\u0131 \u00e7ok ciddi olarak ele\u015ftirilmeye muhta\u00e7 ve verdikleri bilgilerin do\u011frulu\u011fu son derece tart\u0131\u015fmal\u0131 eserler olmas\u0131na ra\u011fmen, bunlara adeta ikinci bir vahiy g\u00f6z\u00fcyle dahi bak\u0131labildi\u011fini hepimiz biliyoruz. Bu bak\u0131mdan insanlara \u0130bn Teymiyye\u2019nin bu s\u00f6z\u00fcn\u00fc yani Allah\u2019\u0131n kitab\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda hatas\u0131z hi\u00e7bir kitap olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 mutlaka belletmek laz\u0131m. Ayr\u0131ca yine insan olarak da Hz. Peygamber\u2019in dahi hata etmez bir insan olmad\u0131\u011f\u0131, bilakis bir insan olarak zaman zaman hata edebildi\u011fi Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de \u00e7ok a\u00e7\u0131k olarak pek \u00e7ok ayette g\u00f6r\u00fclebilmektedir. Ayr\u0131ca rivayetlere g\u00f6re kendisinin de hata edebilece\u011fini bizzat Hz. Peygamber s\u00f6ylemektedir. Mealen\u00a0 \u201cBen ihtilaf konusu bir meselede h\u00fck\u00fcm verdi\u011fim zaman bazen taraflardan birinin daha etkili konu\u015fmu\u015f olmas\u0131na bakarak onun lehine h\u00fck\u00fcm verebilirim. E\u011fer o \u015fah\u0131s hakk\u0131nda haks\u0131z yere h\u00fck\u00fcm vermi\u015fsem o hakk\u0131 almas\u0131n\u201d \u015feklindeki beyanlar\u0131, keza namaz k\u0131ld\u0131r\u0131rken yanl\u0131\u015f k\u0131ld\u0131r\u0131nca sehiv secdesi yapmas\u0131 vs. b\u00fct\u00fcn bunlar usul\u00fc\u2019l-f\u0131kh kitaplar\u0131nda ve Ef\u00e2lu\u2019r-Rasul\u2019e dair eserlerde geni\u015f\u00e7e anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hz. Peygamber be\u015fer olarak hata etti\u011fi kesindir. ( \u0643\u0644 \u0628\u0646\u064a \u0622\u062f\u0645 \u062e\u0637\u0627\u0624\u0648\u0646 \u0648\u062e\u064a\u0631\u0627\u0644\u062e\u0637\u0627\u0626\u064a\u0646 \u0627\u0644\u062a\u0648\u0651\u064e\u0627\u0628\u0648\u0646) \u00a0\u201c B\u00fct\u00fcn insanlar hata edebilir, hata edenlerin en hay\u0131rl\u0131lar\u0131 ise hatadan d\u00f6nenlerdir.\u201d darb-\u0131 meseli de bu ba\u011flamda s\u00f6ylenmi\u015ftir. \u0130nsano\u011flu peygamber de olsa yarat\u0131l\u0131\u015f olarak hata yapabilir, dolay\u0131s\u0131yla peygamberler i\u00e7in dahi hatas\u0131zl\u0131k s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131na \u2013 hatas\u0131zl\u0131k sadece peygamberlik g\u00f6revinin ifas\u0131 ya da vahyin tebli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ge\u00e7erli oldu\u011funa &#8211; g\u00f6re sahabe tabiin ve di\u011fer nesillerinde hatas\u0131z olmad\u0131klar\u0131 ifade edilmektedir. Maalesef \u00f6zellikle s\u00fcnn\u00ee kesimlerde gerek peygamberimizin gerek sahabenin, asla hata etmez insanlar \u015feklinde sunulabildiklerini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu hatas\u0131zl\u0131k daha sonra kademe kademe mezhep imamlar\u0131na ve nihayet g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki kendisini dini \u00f6nder olarak kabul eden insanlara kadar sirayet etmekte, bu da, bu insanlar\u0131n din istismar\u0131 yapmalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7makta, k\u00f6t\u00fc niyetlilerin i\u015flerini kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Onun i\u00e7in M\u00fcsl\u00fcmanlara Kur\u2019an d\u0131\u015f\u0131nda hatas\u0131z bir kitap olmad\u0131\u011f\u0131 fikrinin telkin edilmesi ve buna ba\u011fl\u0131 olarak da\u00a0 sahabe-i kiram peygamberimiz bir ad\u0131m att\u0131\u011f\u0131nda \u201cya Rasulullah bu senin ki\u015fisel emrin mi yoksa vahiy mi?\u201d diye sorgulad\u0131\u011f\u0131, gibi bizimde bug\u00fcn dinle ilgili olarak \u00f6n\u00fcm\u00fcze gelen her kitab\u0131, bize s\u00f6ylenen her s\u00f6z\u00fc yap\u0131lan her vaaz\u0131 televizyondaki radyodaki her konu\u015fmay\u0131 mutlaka sorgulamam\u0131z, do\u011frulu\u011fundan emin olmam\u0131z laz\u0131m. Bunlar\u0131n ger\u00e7ekten de Kur\u2019an\u2019a ve S\u00fcnnet\u2019e uygun olduklar\u0131ndan emin olduktan, yap\u0131lan yorumlar\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u011fundan emin olduktan sonra bunlar\u0131 hayata aktarma cihetine gitmemiz laz\u0131m.<\/p>\n<p><strong>A. \u00d6ztekin<\/strong>: Hocam, a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131n\u0131z istismarlar hakk\u0131nda baz\u0131 \u00f6rnekler verebilir misiniz?<\/p>\n<p><strong>M. H. K\u0131rba\u015fo\u011flu<\/strong>: Dikkatle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman kolayl\u0131kla g\u00f6r\u00fclebilecek pek \u00e7ok \u00f6rnek vard\u0131r. Bunu k\u0131rk senedir \u0130slami hareketlerin i\u00e7erisinde yer alan ve \u0130slami hareketleri takip eden biri olarak rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebilirim. Maalesef son y\u0131llarda \u0130slami kesimin yapt\u0131\u011f\u0131 din istismar\u0131 olduk\u00e7a vahim boyutlara ula\u015fm\u0131\u015f durumdad\u0131r. Evet siyasi liderler pek \u00e7ok konuda din istismarlar\u0131 yapm\u0131\u015flard\u0131r, \u00f6zellikle de se\u00e7im zamanlar\u0131. Ama bunun bu kadar, son y\u0131llarda art\u0131k insanlar\u0131 b\u0131kt\u0131racak kadar ve yo\u011fun bir bi\u00e7imde, neredeyse dini, dini sembolleri ve terimleri a\u011fz\u0131na almadan hi\u00e7bir politik konu\u015fma yapamayacak kadar vahim bir noktaya gelmi\u015f olmas\u0131 bence dine hizmet de\u011fil, dine bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck olarak de\u011ferlendirilmesi ve dinin, T\u00fcrkiye\u2019de siyasi alandaki tart\u0131\u015fmalarda ve propagandalarda ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi laz\u0131m. Bu sadece kendisini dindar olarak nitelendiren kesimler i\u00e7in de\u011fil, din kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinden siyaset yapan veya toplumsal hareketliliklere giri\u015fen kesimler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Dolay\u0131s\u0131yla dinin olumlu veya olumsuz, pozitif veya negatif y\u00f6nde olsun her t\u00fcrl\u00fc istismar\u0131na engel olmak, dolay\u0131s\u0131yla dinin siyasi ekonomik sosyal her t\u00fcrl\u00fc \u00e7\u0131kar faaliyetine alet edilmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek gerekir. Bu anlamda \u00f6nc\u00fcl\u00fck herkesten fazla M\u00fcsl\u00fcmanlara d\u00fc\u015fer, bu bak\u0131mdan bu dinin istismar\u0131 meselesini acilen g\u00fcndeme almakta yarar vard\u0131r. Burada \u201cben z\u00e2ten M\u00fcsl\u00fcman\u0131m, benim namaz k\u0131lmam ve oru\u00e7 tutmam niye istismar olsun\u201d \u015feklinde bir itiraz\u0131n ge\u00e7erli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeliyim. E\u011fer bir insan, bir politikac\u0131 namaz k\u0131l\u0131yor, namaz k\u0131larken foto\u011fraf \u00e7ekiliyor ve bu sosyal medyada yay\u0131nlan\u0131yorsa, bunun dinin Allah\u2019a has k\u0131l\u0131nmas\u0131 ilkesine ters d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bilinmesi laz\u0131md\u0131r. Tabi bunu ba\u015fkalar\u0131 da yap\u0131yor olabilir ama bunu ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131na g\u00f6z yunmak da ayn\u0131 \u015fekilde o kabahata ortak olmak demektir.<\/p>\n<p>Dininin nezih bir bi\u00e7imde ve g\u00fcndelik \u00e7\u0131karlara alet edilmeyecek \u015fekilde lay\u0131k oldu\u011fu mevkiye yerle\u015ftirilmesi gerekir. Bu konuda hem ilahiyat camias\u0131n\u0131n hem diyanet camias\u0131n\u0131n, hem cemaat, tarikat yap\u0131lar\u0131n\u0131n hem politikac\u0131lar\u0131n hem de medya sorumlular\u0131n\u0131n gerekli hass\u00e2siyeti g\u00f6stermesi gerekti\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Aksi takdirde din gerekli itibar\u0131n\u0131 kaybedece\u011fi i\u00e7in tamamen ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131lacak, bu da dinin yery\u00fcz\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015ftirmesi beklenen hedefleri ger\u00e7ekle\u015ftiremeyen bir kuruma, tamamen Marx\u2019\u0131n afyon dedi\u011fi t\u00fcrden bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesine engel olunamayacakt\u0131r. \u00d6zellikle bu noktada okuyucular\u0131n Ali \u015eeriati\u2019nin \u201cDine kar\u015f\u0131 Din\u201d kitab\u0131n\u0131n mutlaka okunmas\u0131 \u00f6nerilir. Ayr\u0131ca yine din istismar\u0131 \u00f6rneklerine dair en yo\u011fun ele\u015ftirileri yapan Nureddin Top\u00e7u\u2019nun hemen hemen b\u00fct\u00fcn kitaplar\u0131n\u0131 mutlaka yeni neslin tan\u0131mas\u0131 gerekti\u011fini rahatl\u0131kla ifade edebiliriz.<\/p>\n<p>\u0130stismarc\u0131lar\u0131n y\u00f6ntemlerine gelince, bu noktaya da asl\u0131nda di\u011fer sorular\u0131n cevaplar\u0131 esnas\u0131nda temas etmi\u015f olduk ama, dedi\u011fimiz gibi bu noktada istismarc\u0131lar\u0131n \u00f6ncelikle do\u011fru olmayan yanl\u0131\u015f bilgileri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kulland\u0131klar\u0131n\u0131 rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz. Onlar\u0131n b\u00fct\u00fcn malzemesinin sahte dini bilgiler, sahte bir din tasavvuru oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. O bak\u0131mdan bunlar\u0131n istismarlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7menin en etkili yolu insanlara sorgulay\u0131c\u0131 zihniyeti tavsiye etmek, \u00f6zellikle kaynak sorgulamas\u0131na te\u015fvik etmek, dini bilginin kayna\u011f\u0131 konusunda \u00e7apraz kontrollerin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6nemine dikkat \u00e7ekmek laz\u0131md\u0131r. Bu vesile ile din istismar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in, herhangi bir konuda bir kurum veya \u015fah\u0131stan bilgi ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman tek bir yerden ve ki\u015fiden bilgi almakla yetinilmemesi, ayn\u0131 konuda farkl\u0131 birka\u00e7 ilim adam\u0131na da bu konuda sorulmas\u0131 ve bu sorular e\u011fer ayn\u0131 y\u00f6nde birle\u015fiyorsa yo\u011funla\u015f\u0131yorsa bunun do\u011fru yolda oldu\u011fumuzun bir i\u015fareti kabul edilmesi gerekir; ama verilen cevaplar aras\u0131nda ciddi farkl\u0131l\u0131klar ve tezatlar olursa o zaman ara\u015ft\u0131rman\u0131n daha da derinle\u015ftirilmesi ve ilerletilmesi gerekti\u011fi sonucuna var\u0131lmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. Her hal\u00fckarda dini bilginin ba\u015f\u0131bo\u015f ve kontrols\u00fcz bir \u015fekilde toplumda istismar edilmesine engel olacak mekanizmalar\u0131n kurulmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. Bu anlamda \u00f6zellikle Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ellerindeki imkanlarla bu konuda kendisi toplumu ayd\u0131nlatmakla m\u00fckelleftir. Zaten bu onun maalesef yerine getirip getirmedi\u011fi s\u00fcrekli olarak tart\u0131\u015f\u0131lan anayasal g\u00f6revidir. Ancak bizatihi Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n din istismar\u0131 konusunda, problemin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 haline gelebildi\u011fi de g\u00f6r\u00fclmektedir. Nitekim \u0130slamiy\u00e2t dergisinin Diyanet say\u0131s\u0131nda \u00f6zetleri g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi \u00fczere, yap\u0131lan alan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda Ankara merkez v\u00e2izlerinin %15-17 oran\u0131nda zay\u0131f ve uydurma hadis kulland\u0131klar\u0131, Ankara veya \u015e\u0131rnak\u2019taki imam hatiplerin s\u00fcnnet ve hadis bilgileri \u00fczerine yap\u0131lan bir ba\u015fka y\u00fcksek lisans tezinde benzer bir oran\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, en son bundan yine 7-8 sene \u00f6nce Trabzon\u2019da 200 civar\u0131nda imam hatip \u00fczerinde yap\u0131lan mezuniyet tezinde, benzer \u015fekilde vaaz ir\u015fad faaliyetleri esnas\u0131nda kullan\u0131lan hadislerin mevzu veya zay\u0131f hadislerin oran\u0131n %15\u2019ten a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fmedi\u011fi; bu da vaaz ve ir\u015fad ad\u0131 alt\u0131nda kullan\u0131lan rivayetlerden her yedi rivayetten bir tanesinin \u00e7\u00fcr\u00fck ve uydurma oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Yani bunlar\u0131n dinde kullan\u0131lmayacak nitelikte rivayetler olmas\u0131 ve bunlar\u0131n Diyanet Te\u015fkilat\u0131 b\u00fcnyesinde g\u00f6r\u00fclmesi ve keza Diyanet Te\u015fkilat\u0131n\u0131n din adamlar\u0131na ve vaaz ir\u015fad faaliyetlerinde kullan\u0131lmak \u00fczere uydurma hadisleri i\u00e7eren bir kitap dahi yay\u0131nlayamam\u0131\u015f olmas\u0131, mesela \u0130bn Arr\u00e2k\u2019\u0131n <em>Tenzihu\u2019\u015f-\u015feri\u00e2<\/em>\u2019s\u0131n\u0131 terc\u00fcme edip din g\u00f6revlilerinin vaizlerin eline verememesi bile asl\u0131nda bu konuda Diyanet \u0130\u015fleri Te\u015fkilat\u0131\u2019n\u0131n da sorgulanmas\u0131na yol a\u00e7acak \u00f6nemli bir problem olarak g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bu din istismar\u0131 konusunda bizatihi resmi dini kurumlar da bu sorunun par\u00e7as\u0131 olunca, art\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn kayna\u011f\u0131 olmas\u0131 gerekenler bizatihi problemin par\u00e7as\u0131 haline gelebilmektedir. Bunun da sebebi a\u00e7\u0131kt\u0131r: resmi-dini kurumlar siyasetin kontrol\u00fcnden \u00e7\u0131kmad\u0131k\u00e7a, tam anlam\u0131yla ba\u011f\u0131ms\u0131z, \u00f6zg\u00fcr ve \u00f6zerk olmad\u0131k\u00e7a daima siyasi iradenin ama\u00e7lar\u0131na hizmet etmekten ve bu ama\u00e7la da din istismar\u0131na alet olmaktan kurtulamayacakt\u0131r. Onun i\u00e7in de \u2013\u00fclkemiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan konu\u015fursak- ba\u015fta Diyanet \u0130\u015fleri Te\u015fkilat\u0131 olmak \u00fczere dini kurum ve yap\u0131lar\u0131n en k\u0131sa zamanda tamamen siyasi iradeden ba\u011f\u0131ms\u0131z, \u00f6zerk yap\u0131lar haline getirilmesinde b\u00fcy\u00fck bir yarar vard\u0131r.<\/p>\n<p><strong>A. \u00d6ztekin<\/strong>: Hocam, Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n son d\u00f6nemde yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 hadis \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 okuyucular\u0131m\u0131z\u0131n dikkatine sunmak istiyoruz. Belki de bu eser, alan\u0131nda katk\u0131 sa\u011flamaya ve istismara engel olmaya matuf bir \u00e7al\u0131\u015fma olarak nitelenebilir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda din istismarlar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi i\u00e7in neler yap\u0131lmal\u0131d\u0131r?<\/p>\n<p><strong>M. H. K\u0131rba\u015fo\u011flu<\/strong>: Birincisi, bu konuda toplumun din \u00f6\u011fretim ve e\u011fitiminin a\u00e7\u0131k ve \u015feffaf bir bi\u00e7imde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi laz\u0131md\u0131r. Her \u015feyin ba\u015f\u0131 olarak insan\u0131m\u0131z\u0131n art\u0131k \u201chay\u0131r\u201d demeyi, sorgulamay\u0131, itiraz etmeyi \u00f6\u011frenmesi laz\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc mesela \u00e7ocuklar\u0131m\u0131za okullarda imam hatiplerde din \u00f6\u011fretim ve e\u011fitimi verilmektedir. Verilen din e\u011fitimi bir tak\u0131m kitaplar \u00fczerinden yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu kitaplarda yaz\u0131lan bilgilri biz ebeveyn olarak kontrol etmeliyiz ve bizim uygun g\u00f6rmedi\u011fimiz hususlar\u0131n din ad\u0131na \u00e7ocuklar\u0131m\u0131za devlet eliyle \u00f6\u011fretilmesine gerekti\u011finde itiraz etmeliyiz, bu konuda gerekli ad\u0131mlar\u0131 atabilmeliyiz.<\/p>\n<p>Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na ba\u011fl\u0131 camilerde, mescitlerde, Kur\u2019an Kurslar\u0131nda yap\u0131lan her t\u00fcrl\u00fc vaaz, ir\u015fad ve din e\u011fitim-\u00f6\u011fretimi faaliyetlerinde, keza dinin esaslar\u0131na ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fundan \u015f\u00fcphelendi\u011fimiz her ad\u0131mda mutlaka bu konuda gerekli kanuni ad\u0131mlar\u0131 atmaktan \u00e7ekinmemeliyiz. Bu anlamda Avrupa Birli\u011fi uyum yasalar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir tak\u0131m temel kanunlar vard\u0131r. Maalesef insan\u0131m\u0131z bu temel kanunlar\u0131n kendisine tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 haklar\u0131n fark\u0131nda de\u011fildir. Bu \u00e7er\u00e7evede mesela bilgi edinme kanunu, g\u00f6steri ve y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f kanunu, t\u00fcketici kanunu gibi pek \u00e7ok temel kanun d\u00fczenlemesi vard\u0131r. Bu kanunlar uygulamada vatanda\u015f\u0131n fevkalade lehine olan kanunlard\u0131r. Bunlardan da yararlanarak din istismar\u0131yla m\u00fccadele alan\u0131nda ad\u0131mlar at\u0131labilir.<\/p>\n<p>Basit bir \u00f6rnek vermek gerekirse mesela Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 <em>Kur\u2019an Yolu Tefsiri<\/em>, normalde piyasadaki tefsirlerin hemen hemen tamam\u0131n\u0131n gerisinde, hi\u00e7bir \u00f6zelli\u011fi olmayan ve mevcut bilgilerimize yeni bir bilgi katmayan, neredeyse tamamen Diyanet \u0130slam Ansiklopedisi\u2019ndeki Kur\u2019an\u2019la ilgili maddeleri kes-yap\u0131\u015ft\u0131r y\u00f6ntemiyle bir araya getirmesi ve yine bu tefsiri yazan hocalar\u0131m\u0131z\u0131n f\u0131kha dair yazd\u0131\u011f\u0131 ilmihal kitab\u0131n\u0131n baz\u0131 par\u00e7alar\u0131n\u0131n eklemlenmesi, keza bu tefsiri yazan hocalar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 mealin orada serpi\u015ftirilmesi ile olu\u015fturulan, adeta kes-yap\u0131\u015ft\u0131r sistemiyle olu\u015fturulan bir kitaptan \u00f6te bir \u015fey de\u011fildir. Nitekim bu konuda gerek yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z <em>\u0130slami \u0130limlerde Metot Sorunu <\/em>adl\u0131 kitapta, gerek Mustafa \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn <em>Meal K\u00fclt\u00fcr\u00fc<\/em> adl\u0131 kitapta iki ayr\u0131 ele\u015ftiri yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Benimki ilk bask\u0131ya y\u00f6nelik, Mustafa \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcnki ikinci bask\u0131ya y\u00f6nelik yakla\u015f\u0131k y\u00fczer sayfal\u0131k birer ele\u015ftiridir. Diyanet daha sonra baz\u0131 yanl\u0131\u015flar\u0131 d\u00fczelttiklerini s\u00f6ylemi\u015fse de durum de\u011fi\u015fmemi\u015ftir. Zira \u00d6zt\u00fcrk tefsirin II. ve III. bask\u0131lar\u0131 i\u00e7in de ele\u015ftiri yapm\u0131\u015ft\u0131r. Maalesef durum sadece ilk bask\u0131da de\u011fil di\u011fer bask\u0131larda vahimdir, hatta di\u011fer bask\u0131larda durum daha da vahimdir. Birinde siyah dediklerine di\u011ferinde beyaz, birinde evet dediklerine \u00f6b\u00fcr\u00fcnde hay\u0131r diyecek kadar ciddi anlamda laubalilik sergilenmi\u015ftir. \u015eimdi mesela bu tefsir hala bas\u0131lmaktad\u0131r. H\u00e2lbuki t\u00fcketici mahkemesine m\u00fcracaat ederek mesela, Diyanet halka maalesef hileli veya sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmayan mal sat\u0131yor gerek\u00e7esiyle sembolik te olsa dava a\u00e7\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ben bu konuda avukat arkada\u015flara sordu\u011fumda hukuken bundan ne gibi bir sonu\u00e7 al\u0131nabilece\u011finden emin olmad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Ama en az\u0131ndan Diyanet \u0130\u015fleri Te\u015fkilat\u0131\u2019n\u0131n da kendilerine \u00e7eki d\u00fczen vermesi ve insanlara, kendilerine g\u00fcvenerek bu tefsiri sat\u0131n alan insanlara, piyasadakinden \u00e7ok daha kaliteli bir tefsir sunmaya onlar\u0131 zorlamak bak\u0131m\u0131ndan b\u00f6yle bir zorlay\u0131c\u0131 etkisi olabilir. Her hal\u00fckarda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n b\u00fct\u00fcn hukuki kanuni zeminlerde haklar\u0131n\u0131 sonuna kadar aramas\u0131 gerekir ve bizim resmi dini kurumlar\u0131n veya cemaat ve tarikatlar\u0131n k\u00f6lesi olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, onlar\u0131n her dedi\u011fini kabul etmek durumunda olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z da insanlara telkin edilmelidir.<\/p>\n<p>S\u00f6z konusu eserin asl\u0131nda daha derinlikli ve \u00f6zg\u00fcn d\u00fczeyde olmas\u0131 gerekmektedir. Ba\u015fkanl\u0131k, imkanlar\u0131n\u0131 kullanmak suretiyle, ilim adamlar\u0131 eliyle daha ba\u015far\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmal\u0131 ve halka sundu\u011fu din hizmetinin kalitesini y\u00fckseltmelidir. Halk olarak bizler bunu isteme hakk\u0131na sahibiz. Hatta bu konuda duyarl\u0131 olarak Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n daha kaliteli eserler ortaya koymas\u0131 i\u00e7in \u00e7abalama sorumlulu\u011fumuz vard\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6te yandan bu noktada medya RT\u00dcK\u2019e \u00e7ok i\u015f d\u00fc\u015fmektedir. RT\u00dcK\u2019\u00fcn maalesef bu konuda g\u00f6revini yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek s\u00f6z konusu de\u011fildir. \u00d6zellikle g\u00f6rsel medyada inan\u0131lmaz d\u00fczeyde ve \u015fekilde, din istismar\u0131n\u0131n pek \u00e7ok \u00f6rnekleri vard\u0131r ve bu istismarlar inan\u0131lmaz boyutlara varm\u0131\u015ft\u0131r. Bu noktada halk\u0131n resmen kand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve istismar nesnesi haline getirildi\u011fini g\u00f6re g\u00f6re devletin bunu seyretmesi bence en ba\u015fta anayasaya ayk\u0131r\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc devletin g\u00f6revlerinden biri de ayn\u0131 zamanda kendi vatanda\u015flar\u0131na bu konuda gerekli deste\u011fi sa\u011flamakt\u0131r. Bu noktada belki de toplumsal muhalefet kavram\u0131n\u0131 geli\u015ftirmemiz laz\u0131m ve bu gibi kesimlere kar\u015f\u0131 bir tak\u0131m tepkiler verilebilir. Mesela elektronik imza kampanyalar\u0131 d\u00fczenlenmek suretiyle gerek resmi kurumlara gerek \u015fah\u0131slara gerekse sivil kurumlara kar\u015f\u0131,\u00a0 yap\u0131lan din istismarlar\u0131na kar\u015f\u0131, bunlar\u0131n geri ad\u0131m atmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in bir tak\u0131m elektronik imza kampanyalar\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. Bir \u00e7ok konuda oldu\u011fu gibi bu gibi konularda da elektronik imza kampanyalar\u0131n\u0131 imzalamak son derece kolayd\u0131r. \u0130mzay\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman bir hedef belirlersiniz. On bin, yirmi bin, elli bin, y\u00fcz bin imza toplad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ve bunu\u00a0 resmi, sivil ilgili makamlar\u0131n \u00f6n\u00fcne koydu\u011funuz zaman bunlar\u0131 nazar\u0131 itibara almamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu noktada meseleyi sadece bir \u00e7at\u0131\u015fma ili\u015fkisi olarak g\u00f6rmemek laz\u0131m. Ayn\u0131 zamanda devlet kurumlar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmak bak\u0131m\u0131ndan da bu tip kampanyalar yap\u0131labilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc netice itibariyle anayasan\u0131n ve kanunun kendine verdi\u011fi yetkiye dayanarak bir tak\u0131m kurumlar mesela RT\u00dcK, mesela Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 ad\u0131mlar atmak istese bile, bu konudaki toplumsal bask\u0131lardan \u00e7ekinerek geri ad\u0131m at\u0131labilir. \u0130\u015fte bu kurumlar\u0131n daha cesur ad\u0131mlar atmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in, toplanacak binlerce y\u00fcz binlerce imzalarla, imza kampanyalar\u0131 ile destek verildi\u011fi zaman bu hususlar\u0131 uygulamas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan uygulay\u0131c\u0131lar\u0131 daha da cesaretlendirmi\u015f oluruz. O bak\u0131mdan \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc sadece devletten beklemeyip toplum olarak bizlerin alana inmesi, devletin m\u00fcspet y\u00f6nde att\u0131\u011f\u0131 ad\u0131mlar\u0131 desteklemesi, devletin eksik kald\u0131\u011f\u0131 noktalarda o bo\u015flu\u011fu doldurmas\u0131 ve yanl\u0131\u015f yapt\u0131\u011f\u0131 zaman da devlet kurumlar\u0131na kar\u015f\u0131 gerekli itirazlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 ve b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n da tamamen kanuni mevzuat \u00e7er\u00e7evesinde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gerekir.<\/p>\n<p>Bu noktada yap\u0131lacak i\u015flerden bir tanesi de, toplumu kanuni haklar\u0131 konusunda ayd\u0131nlatmak, bilin\u00e7lendirmektir. Hemen hemen her ilde yeterince avukat ve kanun adam\u0131 insan\u0131m\u0131z oldu\u011fu i\u00e7in bunlar pekala \u00e7e\u015fitli sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri marifetiyle insanlar\u0131, bilhassa Avrupa Birli\u011fi uyum yasalar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u00e7\u0131kar\u0131lan temel kanunlar konusunda bilgilendirmeleri, haklar\u0131n\u0131 onlara \u00f6\u011fretmeleri ve daha sonra bu haklar\u0131n\u0131 kanuni d\u00fczlemde talep etmeye y\u00f6nlendirmeleri de son derece yerinde olacakt\u0131r. Asl\u0131nda b\u00fct\u00fcn bu ad\u0131mlar sadece din istismar\u0131 de\u011fil, bu toplumun daha adil, daha \u015feffaf, daha temiz, daha huzurlu bir toplum haline gelmesi i\u00e7in de mutlaka at\u0131lmas\u0131 gereken ad\u0131mlard\u0131r.<\/p>\n<p>Bu noktada s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc, belki birka\u00e7 \u00fcstad\u0131n s\u00f6z\u00fcyle ba\u011flamakta yarar vard\u0131r. Bunlardan biri Dr. Ali \u015eeriati\u2019dir. O \u015e\u00f6yle der; \u201cele\u015ftirinin bitti\u011fi yerde put\u00e7uluk ba\u015flar.\u201d B\u00fct\u00fcn bu istismarlar asl\u0131nda \u00e7apraz kontrol\u00fcn, ele\u015ftirinin, sorgulaman\u0131n olmamas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. O bak\u0131mdan ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7ok \u00f6nemlidir. Ali \u015eeriati\u2019nin bu s\u00f6z\u00fcn\u00fc ser levha edinmemiz gerekir. Bir ba\u015fka g\u00fczel s\u00f6z Cemil Meri\u00e7\u2019e aittir. O \u015f\u00f6yle der; \u201cT\u00fcrkiye\u2019de sa\u011fc\u0131 solcu yoktur (bu sa\u011fc\u0131 solcuyu biz \u015f\u00f6yle de anlayabiliriz; Alevi-S\u00fcnni, K\u00fcrt-T\u00fcrk yoktur), sadece namuslular ve namussuzlar vard\u0131r.\u201d Biz namuslular\u0131n bu \u00fclkede g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak zorunday\u0131z. Maalesef, say\u0131lar\u0131 az olmas\u0131na ra\u011fmen namuslu olmayanlar bu toplumda, daha g\u00fc\u00e7l\u00fc daha organizedirler. Bunlara kar\u015f\u0131 namuslular\u0131n organize olmas\u0131 ve daha sofistike y\u00f6ntemlerle \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. Bunlara bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc slogan olarak da \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019ye at\u0131f edilen \u201cBir \u00fclkede namuslular, en az namussuzlar kadar cesur olmal\u0131d\u0131r\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc eklememiz gerekir. Bu \u00e7er\u00e7evede san\u0131yorum; yeni nesillere, \u00e7ocuklar\u0131m\u0131za, torunlar\u0131m\u0131za daha iyi bir gelecek b\u0131rakabilmek i\u00e7in, sadece dini alanda istismara de\u011fil, toplumdaki b\u00fct\u00fcn sosyal adaletsizliklere, b\u00fct\u00fcn koku\u015fmu\u015fluklara, b\u00fct\u00fcn yozla\u015fmalara, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyevile\u015fme s\u00fcre\u00e7lerine, her t\u00fcrl\u00fc yolsuzlu\u011fa, r\u00fc\u015fvete, h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011fa, adam kay\u0131rmaya, nepotizme, rantiyeciliklere vs. yani hem ahlaka hem vicdana hem \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 olan, toplumdaki b\u00fct\u00fcn uygulamalara kar\u015f\u0131; dinimiz, \u0131rk\u0131m\u0131z, mezhebimiz, me\u015frebimiz, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz ne olursa olsun ortak bir noktada bulu\u015farak bunlara kar\u015f\u0131 m\u00fccadele edecek bir refleksi de geli\u015ftirmemiz laz\u0131m. Art\u0131k bu, par\u00e7alanm\u0131\u015fl\u0131ktan, kutupla\u015fmadan kurtularak ortak ahlaki do\u011frultuda bulu\u015fabilecek yeni bir vizyona ihtiyac\u0131m\u0131z var.<\/p>\n<p>Bu noktada da \u0130slam asl\u0131nda bize yeter, ama hangi \u0130slam veya nas\u0131l bir \u0130slam sorusu \u00f6nemlidir. Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7\u2019in dedi\u011fi gibi \u201cyery\u00fcz\u00fcnde iyi, g\u00fczel, do\u011fru olan ne varsa bunlar\u0131n ikinci ad\u0131 \u0130slam\u2019d\u0131r.\u201d diyen bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k gerek bize. Bu anlamda art\u0131k kimlikler \u00fczerinden de\u011fil, nitelikler \u00fczerinden bir ayr\u0131\u015fmaya ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Benim de ki\u015fisel g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm budur. Art\u0131k insanlarla yolumuzu, dinli veya dinsiz, sa\u011fc\u0131 veya solcu, alevi ya da S\u00fcnni, sosyalist veya liberal,T\u00fcrk ya da K\u00fcrt oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil ahlakl\u0131 veya ahlaks\u0131z oldu\u011fu i\u00e7in ay\u0131rmal\u0131y\u0131z. Bu noktada ahlak\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n tekelinde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, pek \u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n ahlaks\u0131z olabildi\u011fi gibi, dine uzak olan ama son derece ahlakl\u0131 insanlar\u0131n da olabilece\u011fini rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz. Olabilece\u011fini de\u011fil bizatihi oldu\u011funu, T\u00fcrkiye\u2019de ve Ortado\u011fu\u2019da sivil toplum \u00f6rg\u00fctleriyle \u00e7al\u0131\u015fan biri olarak, bizatihi ya\u015fayarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc bildirmek isterim. Ahlak\u0131n sadece M\u00fcsl\u00fcmanlara has olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, H\u0131ristiyanlarda, Yahudilerde, Ateistlerde, Marksistlerde, Sosyalistlerde, Alevilerde, \u015eia\u2019da vs. yani her kesimde son derece ahlakl\u0131, son derece g\u00fczel, insanlar\u0131n oldu\u011funu g\u00f6rebiliriz. Nitekim Ali \u015eeriati, bir \u015eii olmas\u0131na ra\u011fmen pek \u00e7ok S\u00fcnni\u2019ye rahmet okutacak kadar muhte\u015fem bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k sergileyebilmektedir. Ayn\u0131 \u015fekilde Alevili\u011fin; \u201celine, beline, diline sahip \u00e7\u0131k\u201d \u00f6\u011fretisi fevkalade \u00f6nemli ahlaki bir \u00f6\u011fretidir. Bunlar\u0131n desteklenmesi gerekir. Keza bu g\u00fcn toplumda, \u00f6zellikle s\u00f6m\u00fcr\u00fclen, ezilen s\u0131n\u0131flarla; i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131flarla ilgili olarak, sol kesimlerin \u00e7ok daha hassas oldu\u011fu bilinmektedir. \u0130slami kesimin de ayn\u0131 \u015fekilde; i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131yla, emek\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131yla, ezilenler, ma\u011fdur edilenler, garibanlar, fakir fukaralarla ilgili olarak sol kesimlerle beraber, yan yana, omuz omuza bu insanlar\u0131n ac\u0131lar\u0131n\u0131 dindirmek i\u00e7in beraber m\u00fccadele edebildi\u011fi yeni bir k\u00fclt\u00fcre, yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na ihtiyac\u0131 vard\u0131r. \u0130n\u015fallah g\u00fcndemdeki bu tart\u0131\u015fmalar ve yap\u0131lan bu \u00e7al\u0131\u015fmalar belki T\u00fcrkiye\u2019de ahlak\u0131n, erdemin, faziletin, adaletin, e\u015fitli\u011fin merkezde yer ald\u0131\u011f\u0131 yeni bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn olu\u015fmas\u0131na hizmet edecektir. Bu k\u00fclt\u00fcr \u0130slami a\u00e7\u0131dan da bize uzak bir k\u00fclt\u00fcr de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc biz Hz. Peygamber\u2019in (sav) de i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 H\u0131lfu\u2019l-Fudul \u00f6\u011fretisi i\u00e7erisinde yeti\u015fmi\u015f bir nesiliz. Keza biz ilk defa Medine-i M\u00fcnevvere\u2019de, Medine site \u0130slam Devleti\u2019ni kurarken Yahudilerle beraber kurmu\u015f ve Yahudilerle birlikte ortak ya\u015fama iradesini sergilemi\u015f bir medeniyetin \u00e7ocuklar\u0131y\u0131z. Ayr\u0131ca biz daha sonra \u015eam\u2019da, Kahire\u2019de, Ba\u011fdat\u2019ta, \u0130stanbul\u2019da \u0130sfahan\u2019da; Yahudiler, H\u0131ristiyanlar, Mecusiler, Zerd\u00fc\u015ftler, Dehriler, Z\u0131nd\u0131klar, Ateistlerle, b\u00fct\u00fcn bunlarla bir arada; dostluk, karde\u015flik i\u00e7inde ya\u015fam\u0131\u015f\u0131z. Fikre sadece fikirle cevap vermi\u015f, ele\u015ftiriye ele\u015ftiriyle kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015f, ama asla yeni\u00e7eri mant\u0131\u011f\u0131yla yani \u201cvurun s\u00f6yletmeyin\u201d mant\u0131\u011f\u0131yla hareket etmemi\u015f bir medeniyetin \u00e7ocuklar\u0131y\u0131z. Ama ne yaz\u0131k ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu medeniyetin \u00e7ocuklar\u0131, b\u0131rak\u0131n kendisi gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmeyenleri; kendi i\u00e7inde, kendi M\u00fcsl\u00fcman karde\u015fini, s\u0131rf kendisi gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fi i\u00e7in, herkesin g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde, d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde k\u0131t\u0131r k\u0131t\u0131r kesecek kadar ak\u0131l-mant\u0131ktan, ahlak ve vicdandan basiretten ve sa\u011fduyudan uzakla\u015fm\u0131\u015f durumdad\u0131r. O bak\u0131mdan \u00f6n\u00fcm\u00fczde uzun, dikenli, sarp bir yolun ve yoku\u015fun oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu yoku\u015fu a\u015fmak i\u00e7in \u00f6nderlik edecek olanlar\u0131n da hi\u00e7 ku\u015fkusuz ilim ve fikir erbab\u0131, Ali \u015eeriati\u2019nin tabiriyle \u201csorumlu ayd\u0131n\u201dlar oldu\u011funu s\u00f6ylemek gerekir. Ancak genelde entelekt\u00fceller \u015fu g\u00fcnlerde, hem politikac\u0131lar\u0131n hem de halk\u0131n gerisinde kalmakta ve adeta nal toplamaktad\u0131rlar. Bu denklemi tekrar de\u011fi\u015ftirerek fikir adamlar\u0131n\u0131n, ilim adamlar\u0131n\u0131n hem topluma hem siyasete hem de geni\u015f halk kitlelerine y\u00f6n verdi\u011fi ve dinin de cahillerin ellerinden kurtularak ger\u00e7ekten ehil insanlar\u0131n ve ehil kurumlar\u0131n eline verildi\u011fi bir d\u00f6nemi ger\u00e7ekle\u015ftirmek \u00fczere hepinizi b\u00fcy\u00fck bir g\u00f6reve beklemektedir. O halde buyurun g\u00f6reve!<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/dergipark.ulakbim.gov.tr\/ilak\/article\/view\/5000200883\/5000172790\">http:\/\/dergipark.ulakbim.gov.tr\/ilak\/article\/view\/5000200883\/5000172790<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A.\u00a0\u00d6ztekin: Hocam, \u201cdin istismar\u0131 ve yabanc\u0131la\u015fma\u201d neyi ifade etmektedir? Mehmet Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu: Din istismar\u0131n\u0131n kavramsal \u00e7er\u00e7evesini \u00e7izmek tabiat\u0131yla kolay bir i\u015f de\u011fil. Ama bu konuda en ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 kaynak olarak Kurandaki bir ayet\u00a0 (Dinin Allah\u2019a has k\u0131l\u0131nmas\u0131 ile ilgili olarak) \u2013 -\u0645\u062e\u0644\u0635\u064a\u0646 \u0644\u0647 \u0627\u0644\u062f\u064a\u0646- ayeti bizim i\u00e7in bir hareket noktas\u0131 olabilir. Burada kastedilen \u015fey, dini tamamen Allah\u2019a has k\u0131lmak ve Allah\u0131n r\u0131zas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir m\u00fclahazaya dini konularda yer vermemek demektir. Asl\u0131nda dinin esas anlam\u0131: Her \u015feyin Allah merkezli ve Allah\u0131n r\u0131zas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi demektir. Bu \u00e7er\u00e7evenin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kan her \u015fey farkl\u0131 oranlarda din istismar\u0131n\u0131n kapsam\u0131na girer. Mamafih Din istismar\u0131na dair gerek d\u00fc\u015f\u00fcnce, gerek eylem alan\u0131ndaki \u00f6rnekler hepsi ayn\u0131 d\u00fczeyde de\u011fildir. Baz\u0131lar\u0131 tam anlam\u0131yla din istismar\u0131 kavram\u0131na girebilecek iken, baz\u0131lar\u0131 bu konuda daha g\u00f6receli bir yerde duruyor olabilir. O bak\u0131mdan b\u00fct\u00fcn din istismar\u0131 \u00f6rneklerinin ayn\u0131 d\u00fczeyde de\u011ferlendirilmesi yanl\u0131\u015f olabilir. Tabiat\u0131 ile en \u00f6nemli din istismarlar\u0131ndan bir tanesi; M\u00fcsl\u00fcman olmayanlar\u0131n, dini istismar\u0131yla ilgili olarak g\u00fcndeme getirilmektedir. Genelde M\u00fcsl\u00fcman olmayanlar\u0131n \u0130slami \u00f6\u011fretiyi \u00e7e\u015fitli ama\u00e7lar\u0131yla kullanmas\u0131na din istismar\u0131 denilmektedir. \u00d6zellikle g\u00fcn\u00fcm\u00fczde son y\u0131llarda ya\u015fanan, \u0130slami kesimle di\u011fer laik tabir edilen kesimler aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalarda \u00f6zellikle bu konu g\u00fcndeme gelmektedir. \u0130slami kesimin de laik kesimler taraf\u0131ndan din istismar\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 \u015feklindeki ithamlara kar\u015f\u0131 \u0130slami kesim bunlar\u0131n istismar olamayaca\u011f\u0131, namaz k\u0131lmak, oru\u00e7 tutmak, zekat vermek veya di\u011fer g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olan \u0130slami uygulamalar\u0131 yerine getirmenin istismar olamayaca\u011f\u0131 \u015feklinde cevap vermektedirler. Ancak bu noktada \u0130slami kesimin biraz daha kendilerine \u00f6z ele\u015ftiri y\u00f6neltmelerinde yarar vard\u0131r. Elbette \u0130slami g\u00f6revleri yerine getirmek her M\u00fcsl\u00fcman\u0131n g\u00f6revidir. Ancak s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn ba\u015f\u0131nda belirtti\u011fimiz gibi bu g\u00f6revler sadece Allah r\u0131zas\u0131 i\u00e7in yerine getirilir. Ama bir insan bir politikac\u0131, i\u015fte insanlar beni namaz k\u0131larak g\u00f6rs\u00fcn, bana rey versin diye k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman bu farz olan bir namaz olsa dahi netice itibariyle yine istismara girer. Keza mesela bir politikac\u0131n\u0131n konu\u015fmas\u0131 esnas\u0131nda s\u0131k s\u0131k dini sembollere at\u0131fta bulunmas\u0131, bunlar dini istismar \u015faibesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabilecek bir tak\u0131m hususlard\u0131r. O bak\u0131mdan istismar\u0131n bir dine inananlar taraf\u0131ndan da ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fini unutmamak gerekir. Dolay\u0131s\u0131yla din istismar\u0131 kavram\u0131n\u0131n dini hedef ve ama\u00e7lar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullanmak olarak nitelendirebiliriz. Bu din istismar\u0131 sadece o dine inanmayanlar taraf\u0131ndan yap\u0131lacak istismar ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Bizatihi o dinin mensuplar\u0131n\u0131n da kendi dinlerini \u00e7e\u015fitli ama\u00e7larla istismar etmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, tarihte de bunlar ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de \u00f6rnekleri vard\u0131r. Bunlara da zaten daha sonra i\u015faret etmek m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. A. \u00d6ztekin: Hocam, istismar sadece dini alanda m\u0131 s\u00f6z konusudur, yoksa bu olguyu di\u011fer sahalarda da g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? M. H. K\u0131rba\u015fo\u011flu: \u0130stismar\u0131n sadece dine mahsus olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusu ile ilgili olarak verilecek cevap tabii ki istismar\u0131n sadece dine mahsus bir olgu olmad\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde olacakt\u0131r. Kutsal olan, de\u011fer verilen hemen hemen her hususun istismar\u0131 s\u00f6z konusudur. Dolay\u0131s\u0131yla mesela diyelim kom\u00fcnist bir y\u00f6netimde, bu y\u00f6netime destek veren insanlardan fedakarl\u0131k ve feragat isteyen y\u00f6neticilerinin kendilerinin tamamen kom\u00fcnist ideolojiye ayk\u0131r\u0131 bir bi\u00e7imde l\u00fcks ve sefahat i\u00e7inde, \u015fatafat i\u00e7inde ya\u015famalar\u0131 burada bir \u00f6rnek olarak verilebilir. Ve yahut da bir liberal \u00f6\u011fretiyi benimsemi\u015f bir insan\u0131n ekonomik alanda faaliyet g\u00f6sterirken veyahut da fabrikada \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7ilerle ili\u015fkilerinde liberal ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc konumuna tamamen ters uygulamalar i\u00e7erisine gitmesi \u00f6rnek verilebilir. Bu anlamda \u00fclkemizde \u0130slami kesimde de, sol kesimde, Atat\u00fcrk\u00e7\u00fcler, Aleviler, Milliyet\u00e7iler ve akl\u0131n\u0131za gelebilecek toplumun b\u00fct\u00fcn kesimlerinde de bir istismar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Bu sadece s\u00fcnni kesimlerde de\u011fil Alevilik \u00fczerinden de, gerek kurulan dernekler vak\u0131flar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kendilerine alan a\u00e7mak kendilerini lider olarak pazarlamak ve bunun sonucunda \u00f6zellikle iktidar nezdinde belli kendisine rant alan\u0131 a\u00e7mak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli dinlerin,mezheplerin, tarikatlar\u0131n ve ideolojilerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Tabiat\u0131yla bunun daha da \u00f6tesi var. \u00d6zellikle k\u00fcresel emperyalizmin hedeflerine ula\u015fmak i\u00e7in dinleri, ideolojileri, k\u0131sacas\u0131 i\u015fe yarayan hemen hemen her \u015feyi kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Keza \u00f6zellikle din s\u00f6z konusu oldu\u011funda kapitalist kesimlerin sermaye \u00e7evrelerinin \u00f6zellikle Ramazan aylar\u0131nda dini duygular\u0131, dine olan sayg\u0131 ve sevgilerinden muhabbetlerinden de\u011fil, tamamen dindar insanlar\u0131n duygular\u0131n\u0131 istismar ederek onlar\u0131 daha h\u0131zl\u0131 t\u00fcketime te\u015fvik etmek ve daha fazla para kazanmak i\u00e7in nas\u0131l istismar ettiklerini her y\u0131l g\u00f6r\u00fcyoruz. Dolay\u0131s\u0131yla istismar bireysel, toplumsal ve k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ve b\u00fct\u00fcn din ve ideolojilere,devletlere ve h\u00fck\u00fcmetlere, resmi \u2013sivil dini kurulu\u015flara te\u015fmil edilebilecek genel bir olgudur. O bak\u0131mdan sadece dine mahsus bir olgu oldu\u011funu s\u00f6ylemek s\u00f6z konusu de\u011fildir, ama istismar\u0131n en \u00e7irkin olan\u0131n\u0131n dinle ilgili istismar oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. A. \u00d6ztekin: Peki, hadisler \u00fczerinde nas\u0131l bir istismardan bahsedilebilir? M.H. K\u0131rba\u015fo\u011flu: \u00d6ncelikle Kuran ve hadisler aras\u0131nda istismar bak\u0131m\u0131ndan ne t\u00fcr farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r, sorusu ile ba\u015flamak gerekir. \u015eimdi Kuran konusunda yap\u0131lacak istismar tabiat\u0131yla, Kuran-\u0131 Kerimin metninde herhangi bir de\u011fi\u015fikli\u011fe gitme imkan\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde anlamlar\u0131n\u0131 \u00e7arp\u0131tarak istismar cihetine gidilebilmektedir ki hemen hemen \u0130slami gruplar\u0131n mezheplerin tarikatlar\u0131n cemaatlerin ve bu anlamda \u015fu veya bu \u00f6l\u00e7\u00fcde Kuran metnini istismara \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Ama bu istismar\u0131n tabiat\u0131yla en yo\u011fun ve en vahim tehlikeli boyutlara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 alan\u0131n tasavvuf alan\u0131 oldu\u011funu cemaat ve tarikatlar alan\u0131 oldu\u011funu rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz. \u00d6zellikle tasavvufta \u201cbat\u0131n\u00ee yorum\u201d dedi\u011fimiz Kuran metniyle hemen hemen alakas\u0131 hi\u00e7 olmayan anlamlar\u0131n Kurana y\u00fcklenmesi ve bu suretle kendi \u00f6\u011fretilerinin me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Kuran\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 belki de en \u00f6nemli istismar \u00f6rnekler aras\u0131ndad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kuranla ilgili olarak tabiat\u0131yla pek \u00e7ok istismar s\u00f6z konusudur. Yine ticari ama\u00e7larla bug\u00fcn art\u0131k g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bal\u0131ndan tutun pek \u00e7ok g\u0131da maddelerinin veya ticarete konu olan mallar\u0131n t\u00fcketiminde bile bol bol ayetlerin hadislerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 resmen istismar edildi\u011fi \u00e7ok a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fclmektedir. Ayn\u0131 \u015fekilde politikada maalesef \u00e7ok a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde sadece \u00fclkemizde de\u011fil, pek \u00e7ok \u0130slami hareketlerde bol bol Kuran\u0131n siyasi ama\u00e7larla istismar edildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. O bak\u0131mdan bu gibi konularda daha hassas davran\u0131lmas\u0131 gerekir. Bizatihi Kuran\u0131 Kerimin metninin bas\u0131m\u0131nda bile istismar s\u00f6z konusu olabilmektedir; i\u015fte mesela \u201ctevafuklu Kuran\u201d, veya \u201cmis kokulu Kuran\u201d, ya da \u201c\u015f\u00f6yle g\u00fczel Kuran\u201d gibi \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde yap\u0131lan reklam ve pazarlamalarda esas ama\u00e7 Kuran\u0131 Kerimin insanlara daha geni\u015f kitlelere ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve onun \u00f6\u011fretisinin hayata aktar\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak de\u011fil, Kuran Mushaf bas\u0131m\u0131 \u00fczerinden para kazanmak ticaret yapmak oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131lan istismar \u00f6rnekleri de vard\u0131r. Elbette Kuran-\u0131 Kerim matbaalarda bas\u0131lacakt\u0131r ve bunun bir bedeli vard\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla ticaret konusudur. Ancak bu maalesef \u00e7ok abart\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde ve bir M\u00fcsl\u00fcmana yak\u0131\u015fmayacak bir \u015fekilde, \u00fcstelik do\u011fru olmayan beyanlar\u0131n e\u015fli\u011finde Mushaf ticareti ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. O bak\u0131m\u0131nda -d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ad\u0131na- mesela Suudi Arabistan gibi baz\u0131 \u00fclkelerin Mushaflar\u0131 bedava da\u011f\u0131tmas\u0131n\u0131n Kuran hizmetinde daha uygun bir yakla\u015f\u0131m oldu\u011funu s\u00f6ylemek gerekir. Tabiat\u0131yla bir tak\u0131m ayetlerin dua mecmualar\u0131 vesaire gibi yani M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kolayl\u0131kla ula\u015faca\u011f\u0131 baz\u0131 \u015feylerin \u00f6zel olarak bast\u0131r\u0131larak \u00e7ok \u00e7e\u015fitli materyaller \u00fczerinde ve maliyetinin \u00e7ok \u00fczerindeki fiyatlarla sat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 veya Kuran-\u0131 Kerimin kendisi i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 nitelemelerin d\u0131\u015f\u0131nda Kur\u2019an mushaf\u0131n\u0131n veya onun okunmas\u0131n\u0131n bir tak\u0131m ger\u00e7ek olmayan niteliklerle nitelendirilerek bunun \u00fczerinden bir tak\u0131m ticari faaliyetler ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi de Kurana y\u00f6nelik yayg\u0131n istismar \u00f6rneklerindendir. Tabiat\u0131yla en \u00f6nemli istismar \u015fekillerinden bir tanesi de &#8211; tam olarak istismar olarak nitelendirilmezse bile-\u00a0 herhangi bir konuda Kuran\u0131 Kerimin g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc \u00f6\u011frenmek amac\u0131yla Kurana ba\u015fvuruldu\u011funda insanlar\u0131n i\u015fine gelen ayetleri c\u0131mb\u0131zla \u00e7ekerek i\u015fine gelmeyenleri g\u00f6rmezlikten gelmeleri de asl\u0131nda bir anlamda Kuran istismar\u0131 olarak nitelendirilebilir. Tabiat\u0131yla Kuran\u0131n istismar alanlar\u0131 bu say\u0131lanlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir, \u00e7ok daha geni\u015f bir alanda \u00f6zellikle dedi\u011fim gibi ticari alanda, siyasi alanda ve bir de toplumda bir tak\u0131m cemaat ve gruplar\u0131n olu\u015fumunda Kuran-\u0131 Kerimin \u00f6zellikle bir istismar arac\u0131 haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyebiliriz. Bunun pek \u00e7ok \u00f6rnekleri maalesef \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n her yerinde g\u00f6r\u00fclebilmektedir. Hadisler, daha do\u011fru bir ifadeyle \u201cHadis Rivayetleri\u201d konusunda tabi\u00ee ki daha geni\u015f boyutlu bir istismardan bahsedilebilir. Kuran istismar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde metnindeki bir tahrifattan ziyade anlam\u0131n\u0131 \u00e7arp\u0131tma \u015feklinde olabilecekken, hadis rivayetleri konusunda iki y\u00f6nl\u00fc bir istismar s\u00f6z konusudur: bu istismar hem insanlar\u0131n siyasi ekonomik sosyal her t\u00fcrl\u00fc \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek amac\u0131yla hadis uydurmas\u0131 \u015feklinde olabilmi\u015ftir; hem de ayn\u0131 zamanda baz\u0131 hadis rivayetlerinin anlamlar\u0131n\u0131 \u00e7arp\u0131tmak \u015feklinde de bir istismardan s\u00f6z edilebilir. Bu konuda daha \u00f6nce \u0130slamiyat dergisinin san\u0131yorum D\u0130N \u0130ST\u0130SMARI say\u0131s\u0131nda \u201c\u0130stismara Elveri\u015fli M\u00fcnbit Toprak: Hadisler\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir makale de kaleme alm\u0131\u015ft\u0131k. Orada hadislerin nas\u0131l bir istismar konusu yap\u0131labildi\u011fine dair daha geni\u015f bilgi ve \u00f6rnekler bulunabilir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n hem biraz \u00f6nce s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim Kuran\u0131 Kerimin istismar alanlar\u0131n\u0131n tamam\u0131nda, hadisler de ayn\u0131 \u015fekilde hem ticari reklamlarda bir tak\u0131m ticaret mallar\u0131n\u0131n sat\u0131m\u0131nda al\u0131m\u0131nda istismar\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011fu gibi, siyasi konularda politik ama\u00e7larla veya grup \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla da pek \u00e7ok rivayetler g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de hala kullan\u0131labilmektedir. Bu istismar \u00e7abalar\u0131nda kullan\u0131lan rivayetlerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00e7\u00fcr\u00fck ve uydurma, belli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ise sa\u011flam say\u0131labilece\u011fini ancak bu sa\u011flam g\u00f6r\u00fcnenlerin de anlamlar\u0131n\u0131n \u00e7arp\u0131t\u0131larak, istismar konusu yap\u0131labilece\u011fini unutmamak gerekir. Burada da herkes kendi \u00e7\u0131kar\u0131na hizmet edece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc rivayetleri genelde kullanma cihetine gitmektedir. \u00d6te yandan yine g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kuran ve hadisin otoritesinden yararlanmak i\u00e7in belki bir\u00e7ok kimseye garip gelebilir ama \u201c\u00e7a\u011fda\u015f uydurmalar\u201d da s\u00f6z konusudur. Her ne kadar M\u00fcsl\u00fcmanlar hen\u00fcz Kuran uydurma safhas\u0131na gelecek\u00a0 kadar c\u00fcretkarl\u0131\u011fa te\u015febb\u00fcs etmemi\u015flerse de, \u015fu anda da bol miktarda mevzu hadis istismar s\u00fcre\u00e7lerinde rol almakta, yeri geldi\u011finde mevzuat kitaplar\u0131nda dahi olmayan bir tak\u0131m hadisler uydurulabilmektedir. Bu noktada tabiat\u0131yla din istismar\u0131 sadece Kuran ve hadis metinleri \u00fczerine de\u011fil ayn\u0131 zamanda bizatihi Allah\u0131 ve peygamberi alet ederek de istismarlar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ge\u00e7mi\u015fte de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bunun en tipik \u00f6rnekleri bir tak\u0131m cemaat tarikat ve \u0130slami grup mensuplar\u0131n\u0131n r\u00fcya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Allah\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc Allah ile konu\u015ftu\u011fu, peygamberi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc peygamberle konu\u015ftu\u011fu \u015feklindeki tamamen uydurma oldu\u011fu a\u00e7\u0131k olan ve Allaha ve resul\u00fcne iftira oldu\u011fu a\u00e7\u0131k olan uydurmalard\u0131r. Bunlar\u0131n say\u0131s\u0131 pek \u00e7oktur, \u00f6zellikle g\u00f6rsel medyada yaz\u0131l\u0131 medyada pek \u00e7ok \u00f6rneklerini bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6te yandan sadece Allah ve Rasul\u00fcn\u00fc de\u011fil ba\u015fka kutsallar\u0131 da dini ama\u00e7la kullanma ve istismar s\u00f6z konusudur. Daha do\u011frusu halk\u0131n nazar\u0131nda kutsal olan hususlar\u0131n istismar\u0131 s\u00f6z konusudur ki bunlar \u00f6zellikle t\u00fcrbeler, kabirler, bu insanlara kutsiyet atfedilmesi, asl\u0131nda fani olan insanlar\u0131n hi\u00e7bir kutsiyeti olmad\u0131\u011f\u0131 halde o t\u00fcrbelere kutsiyet atfedilmesi ve oralar\u0131n birer ticarethaneye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, insanlar\u0131n istismar edilmesi, keza ticari ama\u00e7l\u0131 olmasa da &#8211;\u00a0 insanlara sadece Allaha kulluk edip Allahtan yard\u0131m istemeyi emreden Kuran\u0131n \u2013mesela- Fatiha suresindeki a\u00e7\u0131k ifadelerine ra\u011fmen &#8211; Allah d\u0131\u015f\u0131nda, yarat\u0131c\u0131 de\u011fil yarat\u0131lm\u0131\u015f olan insanlardan yard\u0131m istemeye y\u00f6nlendiren, dini cemaatlerle dini kesimlerdeki pek \u00e7ok te\u015fvikler ve uygulamalar bu ba\u011flamda zikredilebilir. Dolay\u0131s\u0131yla istismar konusu tarih boyunca daima dinlerin en \u00f6nemli problemleri olmu\u015ftur. Bu istismar sadece \u0130slam\u2019a da mahsus de\u011fildir. Hristiyanl\u0131kta, Yahudilikte de istismar \u00f6rnekleri vard\u0131r. Buna en g\u00fczel \u00f6rneklerden bir tanesi de Hz \u0130sa efendimizin Yahudi hahamlarla olan m\u00fccadelesidir. Onlar\u0131 mabetleri ticarethaneye \u00e7evirdikleri i\u00e7in engerek y\u0131lanlar\u0131 \u015feklinde \u00e7ok a\u011f\u0131r bi\u00e7imde \u0130ncil\u2019de Hz. \u0130sa efendimiz onlar\u0131 ele\u015ftirmektedir. Bug\u00fcn de dini kurumlar ve din adam\u0131 s\u0131n\u0131flar\u0131 bu istismar\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olabilmektedir. Kimi zaman \u00fclkemizde ve di\u011fer \u0130slam \u00fclkelerinde dini kurumlar\u0131n siyasette ara\u00e7 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair pek \u00e7ok \u00f6rnek rahatl\u0131kla zikredilebilir. \u00d6zellikle politik konularda bilhassa Ortado\u011fu siyaseti s\u00f6z konusu oldu\u011funda, \u00f6zellikle de mezhep\u00e7ilik s\u00f6z konusu oldu\u011funda resmi dini kurumlar\u0131n, iktidarlar\u0131n arzular\u0131 \u00fczerine her t\u00fcrl\u00fc beyanatta bulunduklar\u0131, fetva verebildikleri g\u00f6r\u00fclmektedir. Hatta mevcut y\u00f6netimlerin muhalifi olan insanlar\u0131 toplumda etkisizle\u015ftirmek, bazen onlar\u0131 ortadan kald\u0131rmak, kald\u0131rmaya te\u015fvik etmek amac\u0131yla da dinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunlar\u0131n en tipik \u00f6rne\u011fi de tekfir m\u00fcessesesidir. Son zamanlarda M\u0131s\u0131r\u2019da rahmetli Nas\u0131r Hamid Ebu Zeyd\u2019e y\u00f6nelik kampanyalar, yine d\u00fcn medyadan \u00f6\u011frendi\u011fim kadar\u0131yla yine Ezher \u015feyhinin Hasan Hanefi\u2019ye y\u00f6nelik irtidat su\u00e7lamalar\u0131, bunlar genelde sistem muhalifi olan ele\u015ftirel ve muhalif zihinleri bast\u0131rmak i\u00e7in dinin ve dini kurumlar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6rneklerdir. Bu durumun \u00f6rnekleri tarihte de s\u00f6z konusudur. Osmanl\u0131da \u00f6zellikle alevilere y\u00f6nelik uygulamalar, \u015eeyhulislam Ebu Suud Efendi\u2019nin bu konuda verdi\u011fi fetvalar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu dini olmaktan ziyade politik nitelikteki ad\u0131mlard\u0131r. Keza Anadolu\u2019da Simavna kad\u0131s\u0131 \u015eeyh Bedrettin vb. pek \u00e7ok insan \u015eeyhu\u2019l-\u0130slamlar\u0131n fetvalar\u0131 ile veya din adamlar\u0131n\u0131n te\u015fviki ile idam edilmi\u015ftir. Bunlar\u0131n bir\u00e7o\u011funun alt\u0131nda dini de\u011fil politik sebepler yatmaktad\u0131r. Hatta daha erken d\u00f6nemlere gidildi\u011finde mesela \u201cHalku\u2019l-Kur\u2019an\u201d meselesi bahanesiyle uygulanan bask\u0131lar(Mihne) esnas\u0131nda, zaman\u0131n halifesinin \u201cKuran mahluktur\u201d dedi diye \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc insanlar\u0131n mesela -Ahmed bin Nasr el-Huz\u00e2\u00ee olmas\u0131 laz\u0131m \u2013 et-Taberi\u2019nin Tarih\u2019indeki bir rivayetten anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bunun dini nitelikte olmad\u0131\u011f\u0131, bunun tamamen din istismar\u0131 \u00f6rne\u011fi bir bahane oldu\u011fu, zira bu zat\u0131n emr-i maruf ve nehy-i munker yapmak \u00fczere ba\u011fdad halk\u0131ndan biat ald\u0131\u011f\u0131, bir a\u00e7\u0131dan Ba\u011fdat\u2019ta halifeye kar\u015f\u0131 ba\u015f kald\u0131rma haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011fu, halifenin de bu dini-siyasi hasm\u0131n\u0131 dini bir kisveye b\u00fcr\u00fcnd\u00fcrerek ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 et-Taberi\u2019de zikredilmektedir. B\u00fct\u00fcn bunlar da din istismar\u0131n\u0131n \u00f6zellikle politik alanda, siyasi ama\u00e7larla \u00e7ok daha yo\u011fun olarak ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. A. \u00d6ztekin: Hocam, istismarla kutsal aras\u0131nda ne t\u00fcr bir ili\u015fki vard\u0131r? M. H. K\u0131rba\u015fo\u011flu: Bu \u00e7ok \u00f6nemli bir sorudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc kutsal olmayan istismara elveri\u015fli de\u011fil demektir. Halbuki \u0130slam\u2019\u0131n kutsallar\u0131 \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczdendir ki istismar alan\u0131n\u0131 geni\u015fletebilmek i\u00e7in yeni yeni kutsallar \u00fcretilmi\u015ftir; hem klasik orta\u00e7a\u011f \u0130slam\u2019\u0131nda kutsallar \u00fcretilmi\u015ftir, hem de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kutsallar \u00fcretilmi\u015ftir, hala da \u00fcretilmektedir ki, dinin &#8211; Marx\u201d\u0131n afyon dedi\u011fi t\u00fcrde &#8211; kitleleri uyu\u015fturabilmek veya kitleleri y\u00f6nlendirebilmek i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rabilmesi i\u00e7in pek \u00e7ok kutsallar \u00fcretilmi\u015ftir. Buna en tipik \u00f6rnek mesela ger\u00e7ekte ilim adam\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn olmayan, \u0130slami ilimlerle \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesi konusunda hemen hemen ciddi hi\u00e7bir varl\u0131k g\u00f6steremeyen&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-444","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-roeportajlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/444","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=444"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/444\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":445,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/444\/revisions\/445"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=444"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=444"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=444"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}