﻿{"id":446,"date":"2017-03-03T14:46:21","date_gmt":"2017-03-03T13:46:21","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/?p=446"},"modified":"2017-04-23T14:49:34","modified_gmt":"2017-04-23T12:49:34","slug":"medyascope-tv-roeportaj-demokrasi-oezguerluekler-ve-muesluemanlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/?p=446","title":{"rendered":"Medyascope Tv R\u00f6portaj: Demokrasi, \u00d6zg\u00fcrl\u00fckler ve M\u00fcsl\u00fcmanlar"},"content":{"rendered":"<p>R\u00f6portaj:\u00a0Ru\u015fen \u00c7ak\u0131r<\/p>\n<p><strong>Merhaba, iyi g\u00fcnler. Bug\u00fcn bir il\u00e2hiyat\u00e7\u0131 konu\u011fumuz var Ankara\u2019dan. Maalesef Skype\u2019ta bir sorun oldu\u011fu i\u00e7in kendisiyle telefonla yapaca\u011f\u0131z bu yay\u0131n\u0131. Prof. Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu Ankara \u00dcniversitesi \u0130l\u00e2hiyat Fak\u00fcltesi\u2019nde hadis anabilim dal\u0131nda. Kendisi T\u00fcrkiye\u2019de il\u00e2hiyat\u00e7\u0131lar\u0131n i\u00e7erisinde en \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc isimlerden birisi. Hocam merhaba, nas\u0131ls\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n<p>Merhaba, iyi yay\u0131nlar Ru\u015fen Bey.<\/p>\n<p><strong>Sizi Medyascope\u2019a bug\u00fcne kadar \u00e7\u0131kartmam\u0131\u015f olmak bizim ay\u0131b\u0131m\u0131z olsun.<\/strong><\/p>\n<p>Esta\u011ffurullah.<\/p>\n<p><strong>Skype\u2019\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmemesini de art\u0131k \u00fc\u00e7 harflilere m\u00e2ledelim, aradan s\u0131yr\u0131lal\u0131m. Hi\u00e7 uzatmayal\u0131m. Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z iddial\u0131, \u201cDemokrasi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u201d dedik. \u015eimdi \u00e7ok geni\u015f bir konu oldu\u011fu i\u00e7in, m\u00fcmk\u00fcnse hatta bunu \u0130stanbul\u2019a geldi\u011finizde st\u00fcdyoda uzun uzun konu\u015fma s\u00f6z\u00fcn\u00fc alarak, olaya girizg\u00e2h gibi bir \u015fey yapal\u0131m. \u015eunu sormak istiyorum \u00f6ncelikle, \u00e7ok direkt soraca\u011f\u0131m. \u00dclkeyi yakla\u015f\u0131k 15 y\u0131ld\u0131r dindar olduklar\u0131 kabul edilen bir iktidar y\u00f6netiyor. 15 y\u0131l\u0131n d\u00f6k\u00fcm\u00fcn\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131 zaman Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler, demokrasi alan\u0131nda bakt\u0131\u011f\u0131 zaman nas\u0131l bir bilan\u00e7o \u00e7\u0131k\u0131yor ve bunun ne kadar\u0131 \u0130sl\u00e2miyet\u2019le al\u00e2kal\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>Tabiat\u0131yla herkesin bildi\u011fi gibi, ba\u015flang\u0131\u00e7ta mevcut iktidar hemen hemen toplumun t\u00fcm kesimlerinden destek alm\u0131\u015ft\u0131. Destek almas\u0131n\u0131n da temel sebebi toplumun b\u00fct\u00fcn kesimlerinin taleplerini nazar-\u0131 itibara alaca\u011f\u0131n\u0131 ifade etmesi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alanlar\u0131n\u0131 geni\u015fletece\u011fini ifade etmesi, bug\u00fcne kadar uygulanan demokrasinin de vesayet demokrasisi oldu\u011fu, bu vesayet sistemini k\u0131rarak tam \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc, tam kat\u0131l\u0131mc\u0131 bir demokrasi pe\u015finde olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Hem liberal kesimden, hem sol kesimden, hem de tabiat\u0131yla \u0130sl\u00e2m\u00ee kesimden b\u00fcy\u00fck bir destek ald\u0131. Biz de ilk y\u0131llarda bu deste\u011fi verdik. Ancak iktidara yakla\u015ft\u0131k\u00e7a, iktidardaki yerini peki\u015ftirdik\u00e7e bu konudaki vaatlerin birer birer kenara b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131, tam tersine h\u00fcrriyetler alan\u0131n\u0131n daralt\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, demokrasinin de giderek rafa kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bilin\u00e7li ve planl\u0131 birtak\u0131m ad\u0131mlar at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Ancak bu iki sebepten beklenmeyen bir \u015fey de\u011fildi. O s\u00fcre\u00e7lerde ben \u00f6zellikle liberal ve sosyalist kesimleri AK Parti\u2019yi bu \u015fekilde tam anlam\u0131yla, mutlak anlamda desteklemenin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve AK Parti i\u00e7erisinde d\u0131\u015far\u0131dan bir kontrol mekanizmas\u0131n\u0131n mutlaka geli\u015ftirilmesi gerekti\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftim. O zaman maalesef bu teklifler ra\u011fbet bulmam\u0131\u015ft\u0131. Ancak iktidar\u0131n bozucu etkilerinin nelere yol a\u00e7abilece\u011fini\u2026 Eskilerin s\u00f6yledi\u011fi \u00e7ok me\u015fhur bir s\u00f6z var: \u201c\u0130ktidar bozar, mutlak iktidar mutlak bozar.\u201d Bunu fiil\u00ee ya\u015fayarak iktidar\u0131n bozucu etkilerini g\u00f6rd\u00fck. \u0130ktidar\u0131 g\u00f6r\u00fcnce insanlar, genelde o iktidar\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in art\u0131k kendisini iktidara ta\u015f\u0131yan de\u011ferler ve vaatleri bir tarafa b\u0131rakarak, tek hedef olarak iktidarda kalmay\u0131 ama\u00e7lar. Bu s\u00fcre\u00e7 di\u011fer b\u00fct\u00fcn partiler i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011fu gibi, kendisini dindar olarak, muhafazak\u00e2r olarak nitelendiren parti i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fekilde ge\u00e7erlidir. De\u011fi\u015fmeyen bir kural vard\u0131r, o da de\u011fi\u015fimdir derler. Bu kural\u0131n \u0130sl\u00e2m\u00ee kesim i\u00e7in de ge\u00e7erli oldu\u011fu\u2026<\/p>\n<p><strong>Peki hocam, \u015funu sormak istiyorum, belki buna de\u011finecektiniz ama. Baz\u0131 ki\u015filer bunun zaten olamayaca\u011f\u0131n\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130slam\u2019la demokrasinin ba\u011fda\u015famayaca\u011f\u0131n\u0131, dindarlar\u0131n \u00fclkede demokrasiyi ilerletemeyece\u011fini vs., benzer arg\u00fcmanlar\u0131 biliyorsunuz ileri s\u00fcr\u00fcyorlar. Tekrar ba\u015ftaki sorumu tekrarlamak istiyorum: AKP\u2019nin bilan\u00e7osunu \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman \u2013Tayyip Erdo\u011fan iktidar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc iyice son d\u00f6nemde\u2013 bunun \u0130slamc\u0131l\u0131kla ve \u0130sl\u00e2miyet\u2019le al\u00e2kas\u0131 nerede ba\u015fl\u0131yor, nerede bitiyor?<\/strong><\/p>\n<p>Burada ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir dinden bahsetmek l\u00e2z\u0131m. Demokrasiyle \u0130sl\u00e2miyet\u2019in ba\u011fda\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyenler, gerek tarihteki \u00f6rneklerinden gerek \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6nemdeki \u00f6rneklerinden hareket ediyorlar ve maalesef mevcut \u00f6rnekler \u2013buna T\u00fcrkiye\u2019deki \u00f6rnek dahil, \u0130hvan \u00f6rne\u011fi dahil, veyahut da i\u015fte 50 k\u00fcsur \u0130slam \u00fclkeleri dahil\u2013 bu \u00fclkelerde demokrasinin hakikaten yerlerde s\u00fcr\u00fcnmesi \u2013\u0130ran da dahil\u2013, bunlara bakarak olgusal olarak, insanlar hakl\u0131 olarak \u0130slam ile demokrasinin ba\u011fda\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar, ki sahaya bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman bu yanl\u0131\u015f de\u011fil. Ger\u00e7ekten de bunun do\u011fru oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Ancak ortada din olarak dola\u015fan \u015feyin de ayr\u0131ca bir de\u011ferlendirilmesi laz\u0131m. Biliyorsunuz 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri Afgan\u00ee, Abduh ve o \u00e7izgide Mehmet Akif\u2019lerin de dahil oldu\u011fu \u0130slam\u2019\u0131 21. y\u00fczy\u0131lda yeniden yorumlamak i\u00e7in bir \u00e7aba var. En son \u00f6rnekleri Fazlurrahmanlar, Malik Bin Nebiler. Bu \u00e7izgi ile \u0130slam-demokrasi ili\u015fkisi aras\u0131nda fazla bir problem g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019deki \u0130sl\u00e2m\u00ee hareketlerin \u0130slam alg\u0131s\u0131 \u00f6ncelikle, siyaset diliyle konu\u015facak olursak sa\u011fc\u0131l\u0131k hareketi i\u00e7erisinde yer al\u0131yor. Biliyorsunuz 70\u2019li y\u0131llar\u0131n \u201cye\u015fil ku\u015fak\u201d projelerinde yer ald\u0131 ve kullan\u0131ld\u0131. Sa\u011f oldu\u011fu i\u00e7in sa\u011f stat\u00fckocudur; devleti kutsar ve itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fc esast\u0131r. Bu ayn\u0131 zamanda Osmanl\u0131\u2019dan tev\u00e2r\u00fcs etti\u011fimiz dindarl\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Zaten sadece AK Parti de\u011fil b\u00fct\u00fcn siyas\u00ee partiler de itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc istedikleri i\u00e7in AK Parti\u2019nin de dinle boyanm\u0131\u015f bir itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc kendi eliyle itmesi s\u00f6z konusu de\u011fildi. Bu gerek Osmanl\u0131\u2019dan gelen itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fc, tebaa k\u00fclt\u00fcr\u00fc, kul k\u00fclt\u00fcr\u00fc, saray k\u00fclt\u00fcr\u00fc; gerek bizatihi S\u00fcnni \u0130slam\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Emeviler\u2019den bu yana iktidar ideolojisi olarak yorumlanm\u0131\u015f olmas\u0131 ve bu iktidar ideolojisi olarak yorumlanm\u0131\u015f \u0130slam\u2019\u0131n i\u00e7erisinde \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler alan\u0131n\u0131n tamamen daralt\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, saltanat tipi y\u00f6netimler \u0130slam ad\u0131na lanse edildi\u011fi i\u00e7in demokrasiye kar\u015f\u0131 bir mesafe hatta d\u00fc\u015fmanl\u0131k var. Son zamanlarda bu demokrasiye d\u00fc\u015fmanl\u0131k adeta bir histeri haline gelmi\u015f durumda. Ancak \u015funlara dikkat etmek l\u00e2z\u0131m: Ahl\u00e2k\u00ee a\u00e7\u0131dan demokrasi vaadiyle gelen bir iktidar bu vaadinde durmad\u0131\u011f\u0131 zaman \u0130sl\u00e2m\u00ee a\u00e7\u0131dan g\u00fcnah i\u015flemi\u015f olur. Ve bu g\u00fcnah i\u015fleyen insanlar, klasik f\u0131k\u0131h teorisinde bile y\u00f6neticiler me\u015fruiyetini kaybederler. Dolay\u0131s\u0131yla ister \u0130sl\u00e2m\u00ee a\u00e7\u0131dan bak\u0131n, ister ba\u015fka a\u00e7\u0131lardan bak\u0131n, sonu\u00e7 itibariyle verdi\u011fi s\u00f6zlere taban tabana z\u0131t politikalar izleyen bir iktidar hem vicdanen hem de ba\u015fka a\u00e7\u0131lardan toplum nezdinde me\u015fruiyetini kaybeder. \u015eimdi bunun sebebi nedir? Bir: \u0130sl\u00e2m\u00ee teoride, T\u00fcrkiye\u2019de egemen olan, Diyanet\u2019in \u00f6\u011fretti\u011fi, cemaatlerde, tarikatlarda \u00f6\u011fretilen \u0130slam\u2019da \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kavram\u0131 kesinlikle bir tabudur, yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc tamamen iktidar ideolojisi olarak dizayn edildi\u011fi i\u00e7in ki\u015filere itaat \u00fczerine bina edilen bir din anlay\u0131\u015f\u0131 vard\u0131r. Halbuki teorinin \u00f6z\u00fcnde, yani kurucu metne bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman ve kurucu tecr\u00fcbeye bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman \u0130slam\u2019\u0131n di\u011fer dinlerden farkl\u0131 olan en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi bir tek yarat\u0131c\u0131 Allah d\u0131\u015f\u0131nda yery\u00fcz\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn otoritelere, hatta yery\u00fcz\u00fcndeki, gezegendeki gizil g\u00fc\u00e7ler diyelim, her t\u00fcrl\u00fc g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 insan\u0131 mutlak anlamda \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirme projesidir. Bir tek Allah\u2019\u0131n \u00f6n\u00fcnde boyun e\u011filir. Onun d\u0131\u015f\u0131nda her otorite sorgulanabilir ve hi\u00e7bir zaman bunlara mutlak itaat s\u00f6z konusu de\u011fildir. Ancak bu t\u00fcr bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc din anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n toplumda yay\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Afgan\u00ee, Abduh\u2019dan bu yana yap\u0131lan \u00e7abalar balata gibi, fren balatas\u0131 gibi iki y\u00f6nden blokaja u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. Biri resm\u00ee din\u00ee kurumlar: M\u0131s\u0131r\u2019da Ezher, T\u00fcrkiye\u2019de Diyanet, \u0130ran\u2019da mollalar, Suud\u2019da oran\u0131n diyaneti. Bunlar kesinlikle \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc, y\u00f6neticilerine hesap soran bir \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131na m\u00fcsaade etmezler. \u0130kincisi de iktidarlara yaslanan geleneksel cemaatler, tarikat, bunlard\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Peki hocam, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131 dedi\u011fimiz zaman g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda \u2013T\u00fcrkiye demeyece\u011fim, daha geni\u015f bir spektrumdan bakal\u0131m\u2013 buna \u00f6rnek verilebilecek, \u00f6vg\u00fcye de\u011fer birtak\u0131m hareketler, olu\u015fumlar, \u015fahsiyetler var m\u0131? \u00c7\u00fcnk\u00fc bu t\u00fcr yorumlar\u0131 insanlar dile getirdi\u011fi zaman \u201cBunu kim s\u00f6yl\u00fcyor ki? Bunun ger\u00e7ekle\u015fme \u015fans\u0131 yok\u201d deniyor. <\/strong><\/p>\n<p>Bunun iki tane \u00f6rne\u011fi var, ikisi de \u00e7ok yak\u0131n. Birisi Bosna Hersek, Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7\u2019tir. Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7\u2019in ba\u015fta \u201cDo\u011fu-Bat\u0131 Aras\u0131nda \u0130slam\u201d kitab\u0131na ve di\u011fer \u201c\u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe Ka\u00e7\u0131\u015f\u0131m\u201d kitab\u0131na bakarsan\u0131z ger\u00e7ekten inan\u0131lmaz \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc. Sadece kendisi i\u00e7in de\u011fil, b\u00fct\u00fcn dinler, b\u00fct\u00fcn ideolojiler, b\u00fct\u00fcn kimlikler i\u00e7in tam anlam\u0131yla, kat\u0131ks\u0131z bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc oldu\u011funu g\u00f6rebilirsiniz. O kadar \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fcd\u00fcr ki T\u00fcrkiye\u2019deki \u0130slamc\u0131lar\u0131 rahats\u0131z edecek kadar \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fcd\u00fcr Aliya. Onun i\u00e7in de \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 son y\u00fczy\u0131lda entelekt\u00fcel bir tek lider \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r, Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7\u2019tir. \u0130kinci \u00f6rnek de Gannu\u015fi\u2019dir. Gannu\u015fi de ba\u015fta \u0130hvan-\u0131 M\u00fcslimin hareketinden gelmekle birlikte reelpoliti\u011fi iyi okudu\u011fu i\u00e7in ve vicdanl\u0131 bir insan oldu\u011fu i\u00e7in \u201cTunus kazans\u0131n, ben kaybedeyim\u201d diyerek tamamen \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ve tamamen uzla\u015fmac\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr geli\u015ftirmi\u015ftir. Bu bak\u0131mdan da Aliya\u2019dan sonra \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6rnek alabilece\u011fi ikinci lider tipi veya siyas\u00ee k\u00fclt\u00fcr tipi olarak Tunus \u00f6rne\u011fini rahatl\u0131kla g\u00f6sterebiliriz. Bu iki \u00f6rnekte de tamamen uzla\u015fmac\u0131d\u0131r. Toplumdaki kutupla\u015fmaya kesinlikle kar\u015f\u0131d\u0131r. Toplumlar\u0131n b\u00fct\u00fcn kesimlerini kucaklamay\u0131 ama\u00e7lar. \u0130slam\u2019\u0131 da burada nereye oturtuyor mesela Aliya? Bu \u00e7ok \u00e7ok \u00f6nemli. \u00c7ok \u00f6nemli bir tespiti var: \u201cDini kesinlikle politikaya sokmayaca\u011f\u0131z\u201d diyor Aliya, \u201cama dinin ahl\u00e2k\u0131n\u0131 sokaca\u011f\u0131z\u201d diyor; yani dini ara\u00e7salla\u015ft\u0131rarak, din\u00ee g\u00f6stergeleri, din\u00ee sloganlar\u0131\u2026 bak\u0131n bug\u00fcn haberlerde Ba\u015fbakan, helikopter bir yere inmi\u015f, \u201c\u0130nerken bile caminin yan\u0131na indik\u201d diyor. Yani her yerde dini bu kadar, insanlar\u0131 dinden b\u0131kt\u0131racak, so\u011futacak kadar yo\u011fun bi\u00e7imde dini ara\u00e7salla\u015ft\u0131rarak politik ama\u00e7larla kullan\u0131lmas\u0131 tam bir felaket olacakt\u0131r. O y\u00fczden M\u0131s\u0131rl\u0131 Ezher mezunu Muhammed Gazali, son \u0130slam davet\u00e7ilerinden bu zat bile diyor ki: \u201cYery\u00fcz\u00fcnde inan\u00e7s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131n sebebi insanlar\u0131 dinden nefret ettiren dindarlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131d\u0131r\u201d diyor.<\/p>\n<p><strong>Hocam, Gannu\u015fi demi\u015fken g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sine ba\u011flayal\u0131m, bu da son sorumuz olsun. Gannu\u015fi ile ge\u00e7en Sabah gazetesi bir r\u00f6portaj yapm\u0131\u015f. Sabah gazetesindeki r\u00f6portajda Gannu\u015fi\u2019nin \u015f\u00f6yle bir laf\u0131 vard\u0131: \u201cSiz T\u00fcrkiye\u2019de ba\u015fkanl\u0131k sistemine ge\u00e7mek istiyorsunuz. Biz de Tunus\u2019ta ba\u015fkanl\u0131ktan parlamenter sisteme ge\u00e7mek istiyoruz, onun i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz\u201d diye. Bu sistem tart\u0131\u015fmalar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman uzman bir il\u00e2hiyat\u00e7\u0131 olarak, \u0130slam tarihine de v\u00e2k\u0131f birisi olarak, \u015fu anda T\u00fcrkiye\u2019de d\u00f6nen partili cumhurba\u015fkan\u0131 ya da ba\u015fkanl\u0131k sistemi vs. tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u0130slam tarihi \u00fczerinden okumak anlaml\u0131 m\u0131d\u0131r? Anlaml\u0131ysa siz nas\u0131l okuyorsunuz?<\/strong><\/p>\n<p>Kesinlikle anlaml\u0131 de\u011fil. Bir kere bu tam bir anakronidir, ge\u00e7mi\u015fteki sistemler, \u00e7a\u011f\u0131n ruhu dedi\u011fimiz\u2026 O zaman b\u00fct\u00fcn sistemler, yani Bizans \u0130mparatorlu\u011fu, Sasani, Habe\u015fistan, Yemen imparatorluklar\u0131, krall\u0131klar, yak\u0131n zamana kadar her \u00e7a\u011f\u0131n ruhu vard\u0131r. Ama tarihte ger\u00e7ekle\u015ftirilenler, zaten T\u00fcrkiye\u2019deki \u0130sl\u00e2m\u00ee hareketin en b\u00fcy\u00fck hatas\u0131, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131yla \u0130slam\u2019\u0131 \u00f6zde\u015fle\u015ftirmesi. Halbuki \u015fu anda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 \u0130slam\u2019la taban tabana z\u0131t. \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 ne kadar inan\u00e7, d\u00fc\u015f\u00fcnce varsa ve daha \u00f6nceki iktidarlarda neyi k\u0131nad\u0131ysa \u0130slamc\u0131lar, tek tek hepsini yapmaktad\u0131rlar. Bask\u0131dan tutun, d\u0131\u015flamadan tutun, kutupla\u015ft\u0131rmadan tutun, yolsuzluktan tutun, akl\u0131n\u0131za ne geliyorsa. Hani derler ya: D\u00fc\u015fman\u0131na \u00e2\u015f\u0131k olmak. Neyi k\u0131nad\u0131larsa bunlar\u0131n hepsini yapar hale geldiler. Dolay\u0131s\u0131yla tarih bir referans de\u011fildir. \u0130kincisi, tarih boyunca olan modeller tamamen saltanat modelleridir. Zaten \u0130slam\u2019\u0131n trajedisi Emevilerden bu yana o de\u011ferlerin yava\u015f yava\u015f i\u00e7inin bo\u015falt\u0131lmas\u0131 ve sonu\u00e7 itibariyle Osmanl\u0131\u2019da son noktas\u0131n\u0131 bulan bir saltanat ideolojisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesidir. Yery\u00fcz\u00fcnde b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmek i\u00e7in g\u00f6nderilen bir yery\u00fcz\u00fc projesi olan \u0130slam maalesef \u015fu anda bir devlet dini haline getirilmek istenmektedir; b\u00fct\u00fcn \u0130slam \u00fclkelerinde de, T\u00fcrkiye\u2019de de. Oysa bu referans kesinlikle ge\u00e7ersizdir. \u0130slam\u2019\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc ya kurucu metindir, bu Kur\u2019an\u2019d\u0131r; ya da kurucu tecr\u00fcbedir, Peygamber tecr\u00fcbesidir. Ama Peygamber tecr\u00fcbesine bile bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u015funu unutuyor M\u00fcsl\u00fcmanlar: \u0130lk Medine Site \u0130slam Devleti kuruldu\u011fu zaman Yahudilerle birlikte kurulmu\u015ftur. Ve Yahudiler \u00e7o\u011funluktayd\u0131 ama tam bir uzla\u015fma metniyle kurulmu\u015ftur. Ondan sonra b\u00fct\u00fcn d\u00f6nemlerde toplum daima kozmopolit bir yap\u0131dad\u0131r. \u0130sl\u00e2m\u00ee kesim, T\u00fcrkiye dedi\u011fi zaman y\u00fczde 99\u2019\u0131 M\u00fcsl\u00fcman efsanesiyle y\u00fcr\u00fcyor h\u00e2l\u00e2. T\u00fcrkiye\u2019nin y\u00fczde 99\u2019u M\u00fcsl\u00fcman de\u011fil. En az\u0131ndan kendilerini M\u00fcsl\u00fcman kimli\u011fi ile tan\u0131mlamak istemeyen insanlar var. H\u0131ristiyan\u0131 var, Yahudisi var. Bu ger\u00e7e\u011fi g\u00f6rmek zorundalar. \u0130kincisi, \u0130slam insanlara dayat\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 zaman art\u0131k bu \u0130slam olmaktan \u00e7\u0131kar. Art\u0131k o firavun d\u00fczenine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de despotizmin sembol\u00fc olarak verilen firavun d\u00fczenine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. O bak\u0131mdan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u0130sl\u00e2m\u00ee sembolleri kullanmas\u0131, \u0130sl\u00e2m\u00ee jargonlar\u0131 kullanmas\u0131, namaz k\u0131lmalar\u0131, oru\u00e7 tutmalar\u0131 onlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131n\u0131n \u0130slam oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. O y\u00fczden de kendilerini \u0130slam\u2019la \u00f6zde\u015fle\u015ftirerek, \u201d \u2018Hay\u0131r\u2019 diyenler \u0130slam ink\u00e2rc\u0131lar\u0131d\u0131r, \u0130slam\u2019a ters bakanlard\u0131r\u201d \u015feklindeki beyanatlar tam bir talihsizliktir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bununla asl\u0131nda kendilerini \u0130slam\u2019la \u00f6zde\u015fle\u015ftirip \u201cBak\u0131n biz M\u00fcsl\u00fcman\u0131z, M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fumuz i\u00e7in kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlar\u201d denmektedir. Halbuki kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar b\u00f6yle koku\u015fmu\u015f, dejenere olmu\u015f, yolsuzluklara batm\u0131\u015f bir dindarl\u0131ktan illallah etti\u011fi i\u00e7in insanlar kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlar. Bunu s\u00f6yleyemedikleri i\u00e7in maalesef bu konuda baz\u0131 hocalar\u0131m\u0131z da bu i\u015flere alet oluyorlar. Sonu\u00e7 itibariyle, \u2013ben \u015f\u00f6yle bir c\u00fcmle kullanm\u0131\u015ft\u0131m\u2013 T\u00fcrkiye\u2019de varolu\u015f davas\u0131ndan bahsedilirdi. Varolu\u015f davas\u0131yla yola \u00e7\u0131kan \u0130slamc\u0131lar, \u015fu anda kendi yok olu\u015flar\u0131n\u0131n hik\u00e2yesini yaz\u0131yorlar.<\/p>\n<p><strong>Hocam burada noktay\u0131 koyal\u0131m. \u00c7ok sa\u011folun. Bir dahakine art\u0131k ya Skype\u2019\u0131 becerece\u011fiz, ya da en iyisi siz st\u00fcdyoya geleceksiniz \u0130stanbul\u2019a geldi\u011finiz zaman. Hatta \u0130lhami\u2019yle birlikte gelin. \u0130kiniz beraber bir \u015fey yapal\u0131m.<\/strong><\/p>\n<p>Daha geni\u015f bir oturum yapal\u0131m. Ger\u00e7ekten buna ihtiya\u00e7 var.<\/p>\n<p><strong>Bir ziyafet yapal\u0131m, \u00f6yle diyelim. <\/strong><br \/>\n\u0130n\u015fallah. Ama ben son s\u00f6z olarak izleyicilerimizin Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7\u2019i mutlaka ama mutlaka yak\u0131ndan tan\u0131malar\u0131n\u0131 isterim. T\u00fcrkiye i\u00e7in e\u011fer bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu varsa bence Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7\u2019in \u00e7izdi\u011fi bir vizyonda bunu aramak laz\u0131m.<\/p>\n<p><strong>\u00c7ok sa\u011folun. Evet Prof. Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu\u2019yla M\u00fcsl\u00fcmanlar, demokrasi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck \u00fczerine sohbet ettik. Kendisine \u00e7ok te\u015fekk\u00fcrler. Sizlere de bizi izledi\u011finiz i\u00e7in te\u015fekk\u00fcrler, iyi g\u00fcnler.<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/medyascope.tv\/2017\/03\/06\/demokrasi-ozgurlukler-ve-muslumanlar-prof-hayri-kirbasoglu-ile-soylesi\/\">http:\/\/medyascope.tv\/2017\/03\/06\/demokrasi-ozgurlukler-ve-muslumanlar-prof-hayri-kirbasoglu-ile-soylesi\/<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>R\u00f6portaj:\u00a0Ru\u015fen \u00c7ak\u0131r Merhaba, iyi g\u00fcnler. Bug\u00fcn bir il\u00e2hiyat\u00e7\u0131 konu\u011fumuz var Ankara\u2019dan. Maalesef Skype\u2019ta bir sorun oldu\u011fu i\u00e7in kendisiyle telefonla yapaca\u011f\u0131z bu yay\u0131n\u0131. Prof. Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu Ankara \u00dcniversitesi \u0130l\u00e2hiyat Fak\u00fcltesi\u2019nde hadis anabilim dal\u0131nda. Kendisi T\u00fcrkiye\u2019de il\u00e2hiyat\u00e7\u0131lar\u0131n i\u00e7erisinde en \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc isimlerden birisi. Hocam merhaba, nas\u0131ls\u0131n\u0131z? Merhaba, iyi yay\u0131nlar Ru\u015fen Bey. Sizi Medyascope\u2019a bug\u00fcne kadar \u00e7\u0131kartmam\u0131\u015f olmak bizim ay\u0131b\u0131m\u0131z olsun. Esta\u011ffurullah. Skype\u2019\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmemesini de art\u0131k \u00fc\u00e7 harflilere m\u00e2ledelim, aradan s\u0131yr\u0131lal\u0131m. Hi\u00e7 uzatmayal\u0131m. Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z iddial\u0131, \u201cDemokrasi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u201d dedik. \u015eimdi \u00e7ok geni\u015f bir konu oldu\u011fu i\u00e7in, m\u00fcmk\u00fcnse hatta bunu \u0130stanbul\u2019a geldi\u011finizde st\u00fcdyoda uzun uzun konu\u015fma s\u00f6z\u00fcn\u00fc alarak, olaya girizg\u00e2h gibi bir \u015fey yapal\u0131m. \u015eunu sormak istiyorum \u00f6ncelikle, \u00e7ok direkt soraca\u011f\u0131m. \u00dclkeyi yakla\u015f\u0131k 15 y\u0131ld\u0131r dindar olduklar\u0131 kabul edilen bir iktidar y\u00f6netiyor. 15 y\u0131l\u0131n d\u00f6k\u00fcm\u00fcn\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131 zaman Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler, demokrasi alan\u0131nda bakt\u0131\u011f\u0131 zaman nas\u0131l bir bilan\u00e7o \u00e7\u0131k\u0131yor ve bunun ne kadar\u0131 \u0130sl\u00e2miyet\u2019le al\u00e2kal\u0131? Tabiat\u0131yla herkesin bildi\u011fi gibi, ba\u015flang\u0131\u00e7ta mevcut iktidar hemen hemen toplumun t\u00fcm kesimlerinden destek alm\u0131\u015ft\u0131. Destek almas\u0131n\u0131n da temel sebebi toplumun b\u00fct\u00fcn kesimlerinin taleplerini nazar-\u0131 itibara alaca\u011f\u0131n\u0131 ifade etmesi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alanlar\u0131n\u0131 geni\u015fletece\u011fini ifade etmesi, bug\u00fcne kadar uygulanan demokrasinin de vesayet demokrasisi oldu\u011fu, bu vesayet sistemini k\u0131rarak tam \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc, tam kat\u0131l\u0131mc\u0131 bir demokrasi pe\u015finde olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Hem liberal kesimden, hem sol kesimden, hem de tabiat\u0131yla \u0130sl\u00e2m\u00ee kesimden b\u00fcy\u00fck bir destek ald\u0131. Biz de ilk y\u0131llarda bu deste\u011fi verdik. Ancak iktidara yakla\u015ft\u0131k\u00e7a, iktidardaki yerini peki\u015ftirdik\u00e7e bu konudaki vaatlerin birer birer kenara b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131, tam tersine h\u00fcrriyetler alan\u0131n\u0131n daralt\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, demokrasinin de giderek rafa kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bilin\u00e7li ve planl\u0131 birtak\u0131m ad\u0131mlar at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Ancak bu iki sebepten beklenmeyen bir \u015fey de\u011fildi. O s\u00fcre\u00e7lerde ben \u00f6zellikle liberal ve sosyalist kesimleri AK Parti\u2019yi bu \u015fekilde tam anlam\u0131yla, mutlak anlamda desteklemenin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve AK Parti i\u00e7erisinde d\u0131\u015far\u0131dan bir kontrol mekanizmas\u0131n\u0131n mutlaka geli\u015ftirilmesi gerekti\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftim. O zaman maalesef bu teklifler ra\u011fbet bulmam\u0131\u015ft\u0131. Ancak iktidar\u0131n bozucu etkilerinin nelere yol a\u00e7abilece\u011fini\u2026 Eskilerin s\u00f6yledi\u011fi \u00e7ok me\u015fhur bir s\u00f6z var: \u201c\u0130ktidar bozar, mutlak iktidar mutlak bozar.\u201d Bunu fiil\u00ee ya\u015fayarak iktidar\u0131n bozucu etkilerini g\u00f6rd\u00fck. \u0130ktidar\u0131 g\u00f6r\u00fcnce insanlar, genelde o iktidar\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in art\u0131k kendisini iktidara ta\u015f\u0131yan de\u011ferler ve vaatleri bir tarafa b\u0131rakarak, tek hedef olarak iktidarda kalmay\u0131 ama\u00e7lar. Bu s\u00fcre\u00e7 di\u011fer b\u00fct\u00fcn partiler i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011fu gibi, kendisini dindar olarak, muhafazak\u00e2r olarak nitelendiren parti i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fekilde ge\u00e7erlidir. De\u011fi\u015fmeyen bir kural vard\u0131r, o da de\u011fi\u015fimdir derler. Bu kural\u0131n \u0130sl\u00e2m\u00ee kesim i\u00e7in de ge\u00e7erli oldu\u011fu\u2026 Peki hocam, \u015funu sormak istiyorum, belki buna de\u011finecektiniz ama. Baz\u0131 ki\u015filer bunun zaten olamayaca\u011f\u0131n\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130slam\u2019la demokrasinin ba\u011fda\u015famayaca\u011f\u0131n\u0131, dindarlar\u0131n \u00fclkede demokrasiyi ilerletemeyece\u011fini vs., benzer arg\u00fcmanlar\u0131 biliyorsunuz ileri s\u00fcr\u00fcyorlar. Tekrar ba\u015ftaki sorumu tekrarlamak istiyorum: AKP\u2019nin bilan\u00e7osunu \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman \u2013Tayyip Erdo\u011fan iktidar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc iyice son d\u00f6nemde\u2013 bunun \u0130slamc\u0131l\u0131kla ve \u0130sl\u00e2miyet\u2019le al\u00e2kas\u0131 nerede ba\u015fl\u0131yor, nerede bitiyor? Burada ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir dinden bahsetmek l\u00e2z\u0131m. Demokrasiyle \u0130sl\u00e2miyet\u2019in ba\u011fda\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyenler, gerek tarihteki \u00f6rneklerinden gerek \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6nemdeki \u00f6rneklerinden hareket ediyorlar ve maalesef mevcut \u00f6rnekler \u2013buna T\u00fcrkiye\u2019deki \u00f6rnek dahil, \u0130hvan \u00f6rne\u011fi dahil, veyahut da i\u015fte 50 k\u00fcsur \u0130slam \u00fclkeleri dahil\u2013 bu \u00fclkelerde demokrasinin hakikaten yerlerde s\u00fcr\u00fcnmesi \u2013\u0130ran da dahil\u2013, bunlara bakarak olgusal olarak, insanlar hakl\u0131 olarak \u0130slam ile demokrasinin ba\u011fda\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar, ki sahaya bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman bu yanl\u0131\u015f de\u011fil. Ger\u00e7ekten de bunun do\u011fru oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Ancak ortada din olarak dola\u015fan \u015feyin de ayr\u0131ca bir de\u011ferlendirilmesi laz\u0131m. Biliyorsunuz 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri Afgan\u00ee, Abduh ve o \u00e7izgide Mehmet Akif\u2019lerin de dahil oldu\u011fu \u0130slam\u2019\u0131 21. y\u00fczy\u0131lda yeniden yorumlamak i\u00e7in bir \u00e7aba var. En son \u00f6rnekleri Fazlurrahmanlar, Malik Bin Nebiler. Bu \u00e7izgi ile \u0130slam-demokrasi ili\u015fkisi aras\u0131nda fazla bir problem g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019deki \u0130sl\u00e2m\u00ee hareketlerin \u0130slam alg\u0131s\u0131 \u00f6ncelikle, siyaset diliyle konu\u015facak olursak sa\u011fc\u0131l\u0131k hareketi i\u00e7erisinde yer al\u0131yor. Biliyorsunuz 70\u2019li y\u0131llar\u0131n \u201cye\u015fil ku\u015fak\u201d projelerinde yer ald\u0131 ve kullan\u0131ld\u0131. Sa\u011f oldu\u011fu i\u00e7in sa\u011f stat\u00fckocudur; devleti kutsar ve itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fc esast\u0131r. Bu ayn\u0131 zamanda Osmanl\u0131\u2019dan tev\u00e2r\u00fcs etti\u011fimiz dindarl\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Zaten sadece AK Parti de\u011fil b\u00fct\u00fcn siyas\u00ee partiler de itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc istedikleri i\u00e7in AK Parti\u2019nin de dinle boyanm\u0131\u015f bir itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc kendi eliyle itmesi s\u00f6z konusu de\u011fildi. Bu gerek Osmanl\u0131\u2019dan gelen itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fc, tebaa k\u00fclt\u00fcr\u00fc, kul k\u00fclt\u00fcr\u00fc, saray k\u00fclt\u00fcr\u00fc; gerek bizatihi S\u00fcnni \u0130slam\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Emeviler\u2019den bu yana iktidar ideolojisi olarak yorumlanm\u0131\u015f olmas\u0131 ve bu iktidar ideolojisi olarak yorumlanm\u0131\u015f \u0130slam\u2019\u0131n i\u00e7erisinde \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler alan\u0131n\u0131n tamamen daralt\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, saltanat tipi y\u00f6netimler \u0130slam ad\u0131na lanse edildi\u011fi i\u00e7in demokrasiye kar\u015f\u0131 bir mesafe hatta d\u00fc\u015fmanl\u0131k var. Son zamanlarda bu demokrasiye d\u00fc\u015fmanl\u0131k adeta bir histeri haline gelmi\u015f durumda. Ancak \u015funlara dikkat etmek l\u00e2z\u0131m: Ahl\u00e2k\u00ee a\u00e7\u0131dan demokrasi vaadiyle gelen bir iktidar bu vaadinde durmad\u0131\u011f\u0131 zaman \u0130sl\u00e2m\u00ee a\u00e7\u0131dan g\u00fcnah i\u015flemi\u015f olur. Ve bu g\u00fcnah i\u015fleyen insanlar, klasik f\u0131k\u0131h teorisinde bile y\u00f6neticiler me\u015fruiyetini kaybederler. Dolay\u0131s\u0131yla ister \u0130sl\u00e2m\u00ee a\u00e7\u0131dan bak\u0131n, ister ba\u015fka a\u00e7\u0131lardan bak\u0131n, sonu\u00e7 itibariyle verdi\u011fi s\u00f6zlere taban tabana z\u0131t politikalar izleyen bir iktidar hem vicdanen hem de ba\u015fka a\u00e7\u0131lardan toplum nezdinde me\u015fruiyetini kaybeder. \u015eimdi bunun sebebi nedir? Bir: \u0130sl\u00e2m\u00ee teoride, T\u00fcrkiye\u2019de egemen olan, Diyanet\u2019in \u00f6\u011fretti\u011fi, cemaatlerde, tarikatlarda \u00f6\u011fretilen \u0130slam\u2019da \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kavram\u0131 kesinlikle bir tabudur, yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc tamamen iktidar ideolojisi olarak dizayn edildi\u011fi i\u00e7in ki\u015filere itaat \u00fczerine bina edilen bir din anlay\u0131\u015f\u0131 vard\u0131r. Halbuki teorinin \u00f6z\u00fcnde, yani kurucu metne bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman ve kurucu tecr\u00fcbeye bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman \u0130slam\u2019\u0131n di\u011fer dinlerden farkl\u0131 olan en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi bir tek yarat\u0131c\u0131 Allah d\u0131\u015f\u0131nda yery\u00fcz\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn otoritelere, hatta yery\u00fcz\u00fcndeki, gezegendeki gizil g\u00fc\u00e7ler diyelim, her t\u00fcrl\u00fc g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 insan\u0131 mutlak anlamda \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirme projesidir. Bir tek Allah\u2019\u0131n \u00f6n\u00fcnde boyun e\u011filir. Onun d\u0131\u015f\u0131nda her otorite sorgulanabilir ve hi\u00e7bir zaman bunlara mutlak itaat s\u00f6z konusu de\u011fildir. Ancak bu t\u00fcr bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc din anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n toplumda yay\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Afgan\u00ee, Abduh\u2019dan bu yana yap\u0131lan \u00e7abalar balata gibi, fren balatas\u0131 gibi iki y\u00f6nden blokaja u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. Biri resm\u00ee din\u00ee kurumlar: M\u0131s\u0131r\u2019da Ezher, T\u00fcrkiye\u2019de Diyanet, \u0130ran\u2019da mollalar, Suud\u2019da oran\u0131n diyaneti. Bunlar kesinlikle \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc, y\u00f6neticilerine hesap soran bir \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131na m\u00fcsaade etmezler. \u0130kincisi de iktidarlara yaslanan geleneksel cemaatler, tarikat, bunlard\u0131r. Peki hocam, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131 dedi\u011fimiz zaman g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda \u2013T\u00fcrkiye demeyece\u011fim, daha geni\u015f bir spektrumdan bakal\u0131m\u2013 buna \u00f6rnek verilebilecek, \u00f6vg\u00fcye de\u011fer birtak\u0131m hareketler, olu\u015fumlar, \u015fahsiyetler var m\u0131? \u00c7\u00fcnk\u00fc bu t\u00fcr yorumlar\u0131 insanlar dile getirdi\u011fi zaman \u201cBunu kim s\u00f6yl\u00fcyor ki? Bunun ger\u00e7ekle\u015fme \u015fans\u0131 yok\u201d deniyor. Bunun iki tane \u00f6rne\u011fi var, ikisi de \u00e7ok yak\u0131n. Birisi Bosna Hersek, Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7\u2019tir. Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7\u2019in ba\u015fta \u201cDo\u011fu-Bat\u0131 Aras\u0131nda \u0130slam\u201d kitab\u0131na ve di\u011fer \u201c\u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe Ka\u00e7\u0131\u015f\u0131m\u201d kitab\u0131na bakarsan\u0131z ger\u00e7ekten inan\u0131lmaz \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc. Sadece kendisi i\u00e7in de\u011fil, b\u00fct\u00fcn dinler, b\u00fct\u00fcn ideolojiler, b\u00fct\u00fcn kimlikler i\u00e7in tam anlam\u0131yla, kat\u0131ks\u0131z bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc oldu\u011funu g\u00f6rebilirsiniz. O kadar \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fcd\u00fcr ki T\u00fcrkiye\u2019deki \u0130slamc\u0131lar\u0131 rahats\u0131z edecek kadar \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fcd\u00fcr Aliya. Onun i\u00e7in de \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 son y\u00fczy\u0131lda entelekt\u00fcel bir tek lider \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r, Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7\u2019tir. \u0130kinci \u00f6rnek de Gannu\u015fi\u2019dir. Gannu\u015fi de ba\u015fta \u0130hvan-\u0131 M\u00fcslimin hareketinden gelmekle birlikte reelpoliti\u011fi iyi okudu\u011fu i\u00e7in ve vicdanl\u0131 bir insan oldu\u011fu i\u00e7in \u201cTunus kazans\u0131n, ben kaybedeyim\u201d diyerek tamamen \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ve tamamen uzla\u015fmac\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr geli\u015ftirmi\u015ftir. Bu bak\u0131mdan da Aliya\u2019dan sonra \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6rnek alabilece\u011fi ikinci lider tipi veya siyas\u00ee k\u00fclt\u00fcr tipi olarak Tunus \u00f6rne\u011fini rahatl\u0131kla g\u00f6sterebiliriz. Bu iki \u00f6rnekte de tamamen uzla\u015fmac\u0131d\u0131r. Toplumdaki kutupla\u015fmaya kesinlikle kar\u015f\u0131d\u0131r. Toplumlar\u0131n b\u00fct\u00fcn kesimlerini kucaklamay\u0131 ama\u00e7lar. \u0130slam\u2019\u0131 da burada nereye oturtuyor mesela Aliya? Bu \u00e7ok \u00e7ok \u00f6nemli. \u00c7ok \u00f6nemli bir tespiti var: \u201cDini kesinlikle politikaya sokmayaca\u011f\u0131z\u201d diyor Aliya, \u201cama dinin ahl\u00e2k\u0131n\u0131 sokaca\u011f\u0131z\u201d diyor; yani dini ara\u00e7salla\u015ft\u0131rarak, din\u00ee g\u00f6stergeleri, din\u00ee sloganlar\u0131\u2026 bak\u0131n bug\u00fcn haberlerde Ba\u015fbakan, helikopter bir yere inmi\u015f, \u201c\u0130nerken bile caminin yan\u0131na indik\u201d diyor. Yani her yerde dini bu kadar, insanlar\u0131 dinden b\u0131kt\u0131racak, so\u011futacak kadar yo\u011fun bi\u00e7imde dini ara\u00e7salla\u015ft\u0131rarak politik ama\u00e7larla kullan\u0131lmas\u0131 tam bir felaket olacakt\u0131r. O y\u00fczden M\u0131s\u0131rl\u0131 Ezher mezunu Muhammed Gazali, son \u0130slam davet\u00e7ilerinden bu zat bile diyor ki: \u201cYery\u00fcz\u00fcnde inan\u00e7s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131n sebebi insanlar\u0131 dinden nefret ettiren dindarlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131d\u0131r\u201d diyor. Hocam, Gannu\u015fi demi\u015fken g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sine ba\u011flayal\u0131m, bu da son sorumuz olsun. Gannu\u015fi ile ge\u00e7en Sabah gazetesi bir r\u00f6portaj yapm\u0131\u015f. Sabah gazetesindeki r\u00f6portajda Gannu\u015fi\u2019nin \u015f\u00f6yle bir laf\u0131 vard\u0131: \u201cSiz T\u00fcrkiye\u2019de ba\u015fkanl\u0131k sistemine ge\u00e7mek istiyorsunuz. Biz de Tunus\u2019ta ba\u015fkanl\u0131ktan parlamenter sisteme ge\u00e7mek istiyoruz, onun i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz\u201d diye. Bu sistem tart\u0131\u015fmalar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman uzman bir il\u00e2hiyat\u00e7\u0131 olarak, \u0130slam tarihine de v\u00e2k\u0131f birisi olarak, \u015fu anda T\u00fcrkiye\u2019de d\u00f6nen partili cumhurba\u015fkan\u0131 ya da ba\u015fkanl\u0131k sistemi vs. tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u0130slam tarihi \u00fczerinden okumak anlaml\u0131 m\u0131d\u0131r? Anlaml\u0131ysa siz nas\u0131l okuyorsunuz? Kesinlikle anlaml\u0131 de\u011fil. Bir kere bu tam bir anakronidir, ge\u00e7mi\u015fteki sistemler, \u00e7a\u011f\u0131n ruhu dedi\u011fimiz\u2026 O zaman b\u00fct\u00fcn sistemler, yani Bizans \u0130mparatorlu\u011fu, Sasani, Habe\u015fistan, Yemen imparatorluklar\u0131, krall\u0131klar, yak\u0131n zamana kadar her \u00e7a\u011f\u0131n ruhu vard\u0131r. Ama tarihte ger\u00e7ekle\u015ftirilenler, zaten T\u00fcrkiye\u2019deki \u0130sl\u00e2m\u00ee hareketin en b\u00fcy\u00fck hatas\u0131, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131yla \u0130slam\u2019\u0131 \u00f6zde\u015fle\u015ftirmesi. Halbuki \u015fu anda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 \u0130slam\u2019la taban tabana z\u0131t. \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 ne kadar inan\u00e7, d\u00fc\u015f\u00fcnce varsa ve daha \u00f6nceki iktidarlarda neyi k\u0131nad\u0131ysa \u0130slamc\u0131lar, tek tek hepsini yapmaktad\u0131rlar. Bask\u0131dan tutun, d\u0131\u015flamadan tutun, kutupla\u015ft\u0131rmadan tutun, yolsuzluktan tutun, akl\u0131n\u0131za ne geliyorsa. Hani derler ya: D\u00fc\u015fman\u0131na \u00e2\u015f\u0131k olmak. Neyi k\u0131nad\u0131larsa bunlar\u0131n hepsini yapar hale geldiler. Dolay\u0131s\u0131yla tarih bir referans de\u011fildir. \u0130kincisi, tarih boyunca olan modeller tamamen saltanat modelleridir. Zaten \u0130slam\u2019\u0131n trajedisi Emevilerden bu yana o de\u011ferlerin yava\u015f yava\u015f i\u00e7inin bo\u015falt\u0131lmas\u0131 ve sonu\u00e7 itibariyle Osmanl\u0131\u2019da son noktas\u0131n\u0131 bulan bir saltanat ideolojisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesidir. Yery\u00fcz\u00fcnde b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmek i\u00e7in g\u00f6nderilen bir yery\u00fcz\u00fc projesi olan \u0130slam maalesef \u015fu anda bir devlet dini haline getirilmek istenmektedir; b\u00fct\u00fcn \u0130slam \u00fclkelerinde de, T\u00fcrkiye\u2019de de. Oysa bu referans kesinlikle ge\u00e7ersizdir. \u0130slam\u2019\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc ya kurucu metindir, bu Kur\u2019an\u2019d\u0131r; ya da kurucu tecr\u00fcbedir, Peygamber tecr\u00fcbesidir. Ama Peygamber tecr\u00fcbesine bile bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u015funu unutuyor M\u00fcsl\u00fcmanlar: \u0130lk Medine Site \u0130slam Devleti kuruldu\u011fu zaman Yahudilerle birlikte kurulmu\u015ftur. Ve Yahudiler \u00e7o\u011funluktayd\u0131 ama tam bir uzla\u015fma metniyle kurulmu\u015ftur. Ondan sonra b\u00fct\u00fcn d\u00f6nemlerde toplum daima kozmopolit bir yap\u0131dad\u0131r. \u0130sl\u00e2m\u00ee kesim, T\u00fcrkiye dedi\u011fi zaman y\u00fczde 99\u2019\u0131 M\u00fcsl\u00fcman efsanesiyle y\u00fcr\u00fcyor h\u00e2l\u00e2. T\u00fcrkiye\u2019nin y\u00fczde 99\u2019u M\u00fcsl\u00fcman de\u011fil. En az\u0131ndan kendilerini M\u00fcsl\u00fcman kimli\u011fi ile tan\u0131mlamak istemeyen insanlar var. H\u0131ristiyan\u0131 var, Yahudisi var. Bu ger\u00e7e\u011fi g\u00f6rmek zorundalar. \u0130kincisi, \u0130slam insanlara dayat\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 zaman art\u0131k bu \u0130slam olmaktan \u00e7\u0131kar. Art\u0131k o firavun d\u00fczenine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de despotizmin sembol\u00fc olarak verilen firavun d\u00fczenine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. O bak\u0131mdan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u0130sl\u00e2m\u00ee sembolleri kullanmas\u0131, \u0130sl\u00e2m\u00ee jargonlar\u0131 kullanmas\u0131, namaz k\u0131lmalar\u0131, oru\u00e7 tutmalar\u0131 onlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131n\u0131n \u0130slam oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. O y\u00fczden de kendilerini \u0130slam\u2019la \u00f6zde\u015fle\u015ftirerek, \u201d \u2018Hay\u0131r\u2019 diyenler \u0130slam ink\u00e2rc\u0131lar\u0131d\u0131r, \u0130slam\u2019a ters bakanlard\u0131r\u201d \u015feklindeki beyanatlar tam bir talihsizliktir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bununla asl\u0131nda kendilerini \u0130slam\u2019la \u00f6zde\u015fle\u015ftirip \u201cBak\u0131n biz M\u00fcsl\u00fcman\u0131z, M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fumuz i\u00e7in kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlar\u201d denmektedir. Halbuki kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar b\u00f6yle koku\u015fmu\u015f, dejenere olmu\u015f, yolsuzluklara batm\u0131\u015f bir dindarl\u0131ktan illallah etti\u011fi i\u00e7in insanlar kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlar. Bunu s\u00f6yleyemedikleri i\u00e7in maalesef bu konuda baz\u0131 hocalar\u0131m\u0131z da bu i\u015flere alet oluyorlar. Sonu\u00e7 itibariyle, \u2013ben \u015f\u00f6yle bir c\u00fcmle kullanm\u0131\u015ft\u0131m\u2013 T\u00fcrkiye\u2019de varolu\u015f davas\u0131ndan bahsedilirdi. Varolu\u015f davas\u0131yla yola \u00e7\u0131kan \u0130slamc\u0131lar, \u015fu anda kendi yok olu\u015flar\u0131n\u0131n hik\u00e2yesini yaz\u0131yorlar. Hocam burada noktay\u0131 koyal\u0131m. \u00c7ok sa\u011folun. Bir dahakine art\u0131k ya Skype\u2019\u0131 becerece\u011fiz, ya da en iyisi siz st\u00fcdyoya geleceksiniz \u0130stanbul\u2019a geldi\u011finiz zaman. Hatta \u0130lhami\u2019yle birlikte gelin. \u0130kiniz beraber bir \u015fey yapal\u0131m. Daha geni\u015f bir oturum yapal\u0131m. Ger\u00e7ekten buna ihtiya\u00e7 var. Bir ziyafet yapal\u0131m, \u00f6yle diyelim. \u0130n\u015fallah. Ama ben son s\u00f6z olarak izleyicilerimizin Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7\u2019i mutlaka ama mutlaka yak\u0131ndan tan\u0131malar\u0131n\u0131 isterim. T\u00fcrkiye i\u00e7in e\u011fer bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu varsa bence Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7\u2019in \u00e7izdi\u011fi bir vizyonda bunu aramak laz\u0131m. \u00c7ok sa\u011folun. Evet Prof. Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu\u2019yla M\u00fcsl\u00fcmanlar, demokrasi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck \u00fczerine sohbet ettik. Kendisine \u00e7ok te\u015fekk\u00fcrler. Sizlere de bizi izledi\u011finiz i\u00e7in te\u015fekk\u00fcrler, iyi g\u00fcnler. http:\/\/medyascope.tv\/2017\/03\/06\/demokrasi-ozgurlukler-ve-muslumanlar-prof-hayri-kirbasoglu-ile-soylesi\/<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-446","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-roeportajlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/446","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=446"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/446\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":447,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/446\/revisions\/447"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=446"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=446"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=446"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}