<\/p>\n
\u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinin tarihi dik\u00adkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Taliban\u2019\u0131 nerede konumland\u0131rmak gerekiyor?<\/strong><\/p>\n \u015eu anda T\u00fcrkiye\u2019de Taliban hakk\u0131nda sa\u011fl\u0131kl\u0131 bilgiye sahip ol\u00addu\u011fumuz noktas\u0131nda ku\u015fkular\u0131m oldu\u011funu belirtmek isterim. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir grup hakk\u0131nda konu\u015f\u00admak i\u00e7in \u00f6nce onlar\u0131 yak\u0131ndan ta\u00adn\u0131mak gerekir. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 T\u00fcrki\u00adye\u2019de Taliban\u2019\u0131n gerek siyasi, ge\u00adrek dini anlay\u0131\u015f itibar\u0131yla tan\u0131nd\u0131\u00ad\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum. Hatta medya\u00adda dikkat edilirse Taliban hakk\u0131n\u00adda bilgi veren kaynaklar daha zi\u00adyade ya bat\u0131l\u0131 gazetecilerdir veya Arap d\u00fcnyas\u0131ndan bir tak\u0131m isim\u00adlerdir. T\u00fcrkiye\u2019de bu konuda on\u00adlar\u0131 yak\u0131ndan tan\u0131yan, onlar hak\u00adk\u0131nda bize sa\u011fl\u0131kl\u0131 bilgi verebile\u00adcek herhangi bir te\u015febb\u00fcs\u00fcn bu\u00adlundu\u011funu g\u00f6remiyoruz. Biz de onlar\u0131 bas\u0131ndan veya televizyondan duyduklar\u0131m\u0131z kadar\u0131yla tan\u0131yoruz. Ancak \u00e7ok genel olarak on\u00adlar\u0131n \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde se\u00adlefi ad\u0131 verilen ve ilk d\u00f6nemlere, asr\u0131 saadete, Kur\u2019an\u2019a ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6nme \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 benimseyen bir ak\u0131m i\u00e7erisinde yer ald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleni\u00adyor. Suudi Arabistan\u2019\u0131n da be\u00adnimsedi\u011fi bu selefilik d\u00fc\u015f\u00fcncesini Pakistan arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bu guruba telkin etti\u011fi veyahut Suudi Arabistan\u2019dan \u00f6d\u00fcn\u00e7 al\u0131nan selefilik fikrinin Pakistan\u2019daki bir grup arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Taliban denilen bu gruba aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor veya bu \u015fekilde ifade ediliyor.<\/p>\n Selefilik asl\u0131nda \u00f6z\u00fcnde birtak\u0131m olumlu y\u00f6nleri olan bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131. Dinin, dine tamamen yabanc\u0131 olan inan\u00e7, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve uygulamalarla kar\u0131\u015fmas\u0131ndan sonra buna bir tepki olarak ilk d\u00f6nemdeki safl\u0131\u00ad\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f anlam\u0131nda Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015f \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapan bir hareket. Bu hareketin ge\u00e7mi\u015fte de temsilcileri olmakla birlikte modern anlamda Muhammed b. Abdulvahhab ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 kabul edilir. Muhammed b. Abdulvahhab\u2019\u0131n da ilham\u0131n\u0131 ve bu konudaki birtak\u0131m d\u00fc\u015f\u00fcncelerini \u0130bn Teymiye\u2019den ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, onun fikir\u00adlerini geli\u015ftirerek, Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015f \u015feklinde selefi bir d\u00f6n\u00fc\u015f \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulundu\u011funu biliyoruz. Daha sonra bu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00adceler \u00fczerine Suudi Arabistan\u2019da bir devlet kuruldu. \u015eu anda selefi d\u00fc\u015f\u00fcnceyi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Suudi Arabistan\u2019daki entelijansiya, ule\u00adma temsil etmektedir. Tabii Suudi Arabistan\u2019\u0131n sahip oldu\u011fu mali imkanlar dolay\u0131s\u0131yla da bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin mensuplar\u0131n\u0131n, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00adlerini d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerinde yaymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 s\u0131k s\u0131k dile getirilmektedir. Nitekim bunun Pakistan\u2019da da, di\u011fer Arap \u00fclkelerinde de fiilen bir etkisi olmu\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n Tabii ki bir dinin en temel kay\u00adnaklar\u0131na, en saf \u015fekline d\u00f6nmek, dine sonradan kar\u0131\u015fm\u0131\u015f yabanc\u0131, yanl\u0131\u015f ve zararl\u0131 unsurlardan onu ar\u0131nd\u0131rmak son derece makul bir \u015feydir. Fakat san\u0131yo\u00adrum selefi d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00e7\u0131kmaz\u0131, -ki bu sadece Taliban\u2019\u0131n \u00e7\u0131kmaz\u0131 de\u00ad\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00f6zellikle Arap \u00fclkelerindeki ve Hint alt k\u0131tas\u0131ndaki selefi hareketlerin de \u00e7\u0131kma\u00adz\u0131d\u0131r – Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6n\u00fclme\u00adsi gerekti\u011fini isabetli bir bi\u00e7imde te\u015fhis ve tespit etmek ve buna taraftar olmakla birlikte, bu d\u00f6\u00adn\u00fc\u015f\u00fcn nas\u0131l olaca\u011f\u0131n\u0131n epistemolojik ve metodolojik d\u00fczlemde sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve tatminkar bir cevab\u0131n\u0131n verilmemi\u015f olmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015f bir slo\u00adgan olarak ger\u00e7ekten cazip g\u00f6r\u00fc\u00adnebilir, belli bir amaca hizmet te edebilir, hatta belli \u00f6l\u00e7\u00fcde hizmet te et\u00admi\u015ftir. Mesela bir \u00f6l\u00e7\u00fcde \u0130hvan-\u0131 M\u00fcslimin hareketi i\u00e7erisinde, Pakis\u00adtan\u2019da Mevdudi hareketi i\u00e7erisin\u00adde bu g\u00f6r\u00fc\u015f ger\u00e7ekten ciddi bir makes bulmu\u015ftur. Belki bizim bil\u00admedi\u011fimiz selefili\u011fe benzer hare\u00adketler de vard\u0131r Arap d\u00fcnyas\u0131nda. Ancak bu d\u00f6n\u00fc\u015f esnas\u0131nda baz\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n en ba\u015fta geleni bence gerek Kur\u2019an\u2019\u0131 gerek S\u00fcnnet\u2019i anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, ona d\u00f6nmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken ciddi bir me\u00adtodolojinin olmay\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bunlar\u0131n dinin ne oldu\u011fu \u00fczerinde nas\u0131l bir d\u00fc\u015f\u00fcnceleri var? Dini ne olarak anl\u0131yorlar?<\/p>\n Taliban\u2019\u0131n bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00adlerini anlatan detayl\u0131 metinler elimizde olmad\u0131\u011f\u0131 ya da biz bilmedi\u011fimiz i\u00e7in bu konuda herhangi bir \u00e7\u0131ka\u00adr\u0131mda bulunam\u0131yoruz. Genel olarak selefilik i\u00e7in so\u00adruyorum.<\/strong><\/p>\n Selefili\u011fin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde en \u00f6nemli vurgusu Tevhid\u2019dir. \u00d6zellikle Suudi Arabistan\u2019da yayg\u0131n olan anlay\u0131\u015f bak\u0131m\u0131ndan en \u00f6nemli vurgusu Tevhid\u2019dir. En temel hedef Tevhid\u2019e ters d\u00fc\u015fen inan\u00e7 ve hurafelere kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmektir. Bu y\u00fczden \u00f6zellikle \u015firk oldu\u011funu veya buna g\u00f6t\u00fcren bir davran\u0131\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri t\u00fcrbe k\u00fclt\u00fcr\u00fcne, bir tak\u0131m \u00f6l\u00fclerden medet ummaya, bat\u0131l inan\u00e7lara ve hurafelere kar\u015f\u0131 son derece hassast\u0131rlar. Allah\u2019\u0131n birli\u011fi, Allah\u2019la kul aras\u0131nda her\u00adhangi bir arac\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, asl\u0131nda son derece sa\u011fl\u0131kl\u0131 vurgu\u00adlar\u0131 vard\u0131r. Bunun sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u00ad\u011funda ku\u015fku yoktur.<\/p>\n Peki hayat\u0131n i\u00e7ine d\u00f6n\u00fcld\u00fc\u00ad\u011f\u00fcnde nas\u0131l bir \u00e7\u00f6z\u00fcmleri var?<\/strong><\/p>\n Onun d\u0131\u015f\u0131nda insan davran\u0131\u015f\u00adlar\u0131na veya toplumsal alana ge\u00adlindi\u011finde problem daha ziyade orada ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda ilk kaynaklara, yani asr-\u0131 saadete d\u00f6n\u00fc\u015f derken, asr-\u0131 sa\u00adadet devrindeki davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131na aynen d\u00f6n\u00fc\u015f \u015feklinde bir te\u00adlakki var.Tabiat\u0131yla bu telakki bir ta\u00adk\u0131m s\u0131k\u0131nt\u0131lar da do\u011furuyor. Bu telakkidir ki i\u015fte televizyonda da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00fczere Taliban\u2019\u0131n erkeklerin \u00f6zellikle sakal b\u0131rakmalar\u0131n\u0131 \u0131srar\u00adla dayatmalar\u0131, sakal kesenlere bir tak\u0131m yapt\u0131r\u0131mlar uygulama\u00adlar\u0131, kad\u0131nlar\u0131n pe\u00e7eyle gezmele\u00adrini zorlamalar\u0131, musiki ve resim gibi her t\u00fcrl\u00fc sanat faaliyetlerine \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmalar\u0131, -bir de o heykel bombalama meselesi filan var- bunlar asl\u0131nda g\u00fcndelik ha\u00adyatta \u00e7ok da meselenin \u00f6z\u00fcne n\u00fcfuz edemediklerini g\u00f6steriyor. Diyelim bunlar ger\u00e7ekten dinin emri olsa bile, \u00f6nem s\u0131ras\u0131 bak\u0131\u00adm\u0131ndan son s\u0131ralarda gelebilecek hususlard\u0131r. Bir insan\u0131n sakal b\u0131ra\u00adk\u0131p b\u0131rakmamas\u0131ndan \u00e7ok daha \u00f6nce S\u00fcnnet ve Kur\u2019an ad\u0131na toplumda egemen k\u0131l\u0131nmas\u0131 ge\u00adreken de\u011ferler var. \u00d6nce Afga\u00adnistan\u2019\u0131n kendi i\u00e7inde \u0130slam kar\u00adde\u015fli\u011fini tesis etmesi laz\u0131m. \u015eu anda bir a\u015firetler, kabileler, gu\u00adruplar \u00e7eki\u015fmesi var. Irk\u00e7\u0131l\u0131k, kabilecilik, milliyet\u00e7ilik, a\u015firet\u00e7ilik \u0130slam\u2019\u0131n asla onaylamay\u0131p, aksine \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 kavramlar ve uygulamalar olmas\u0131na ra\u011fmen, bununla m\u00fccadele etmeyi ilk s\u0131raya yerle\u015ftirmek yerine sakal-b\u0131y\u0131k veya pe\u00e7e ile u\u011fra\u015fmak, \u00e7ok sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 olmasa gerektir. Zira Afgan halk\u0131n\u0131n kurtulu\u015fu, \u00f6nce birli\u011finin tesisine engel olan bu gibi \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olup, bu da hayati ehemmiyette bir mesele olarak sakal ve pe\u00e7eden daha \u00f6nemli ve \u00f6nceliklidir. Bir kere bu birlik meselesi ve birli\u011fi engelleyen \u0130slam kar\u015f\u0131t\u0131 kabilecilikve a\u015firet\u00e7ilik ideolojilerine kar\u015f\u0131 m\u00fccadele edilmesi \u00e7ok \u00f6nemli bir problem. \u00d6te yandan Afgan halk\u0131n\u0131n insan gibi ya\u015fayacak bir stat\u00fcye kavu\u015fturulmas\u0131 laz\u0131m. \u015eu anda neredeyse orta\u00e7a\u011f \u015fartla\u00adr\u0131nda ya\u015fayan, Bat\u0131l\u0131larca laboratuvar dene\u011fi gibi g\u00f6sterilen bir toplum. Takvim y\u0131l\u0131 olarak 2001 y\u0131l\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yor g\u00f6r\u00fcnse de Afganis\u00adtan toplumu, ger\u00e7ekte toplumsal yap\u0131 bak\u0131m\u0131ndan 14. veya 15. y\u00fczy\u0131l\u0131 ya\u015f\u0131yor g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bence Kur\u2019an veya S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6n\u00fclecekse, bu noktalara e\u011filmek gerekir\u00addi. Yani Hazreti Peygamber kab\u00adrinden kalksa ve dirilse Afganistan\u2019da Taliban\u2019\u0131n da ege\u00admen oldu\u011fu b\u00f6lgedeki durumu g\u00f6rse, yani fakirlik, cahillik, i\u015fsiz\u00adlik, sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131, k\u00fclt\u00fcr, sanat ve d\u00fc\u015f\u00fcnceye biganelik, k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n okutulmas\u0131na kar\u015f\u0131 diren\u00e7 veya en az\u0131ndan isteksizlik vs. \u201cbenim getirdi\u011fim \u0130slam bu mu?\u201d derdi herhalde.<\/p>\n Bu anlat\u0131lanlar do\u011fru mu pe\u00adki?<\/strong><\/p>\n Dedi\u011fim gibi bu konuda birtak\u0131m yorumlar ile medyaya yans\u0131yan bilgiler d\u0131\u015f\u0131nda, bilimsel ara\u015ft\u0131rmalara dayal\u0131 bilgilere sahip de\u011filiz. Ama kad\u0131nlar\u0131n ve k\u0131zlar\u0131n tahsil hayat\u0131na at\u0131lmas\u0131na ve sosyal hayatta yer almas\u0131na resmen kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmasa, ya da yasaklanmasa bile, onlar\u0131n okutulmas\u0131na biraz so\u011fuk bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 do\u011frudur selefi \u00e7izgi\u00adde. Bunu Suudi Arabis\u00adtan\u2019da da g\u00f6rebiliriz, ba\u015fka selefi ak\u0131mlarda da, Taliban\u2019da da. Suudi Arabistan\u2019da kad\u0131n ve k\u0131zlar\u0131n okutulmas\u0131\u00adna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmamakla birlikte k\u0131zlara mahsus ayr\u0131 okullarda e\u011fitim verilmektedir. Bu da bir \u00f6l\u00e7\u00fcde onlar\u0131n e\u011fi\u00adtim imkanlar\u0131n\u0131 daralt\u00admaktad\u0131r. \u0130\u015f bulabilme ve sosyal hayata kat\u0131lma imkanlar\u0131n\u0131 bu durum s\u0131n\u0131rl\u0131 hale getirmektedir. \u015eimdi Taliban bu konuda k\u0131zlar tamamen okumas\u0131n diye bir tav\u0131r m\u0131 sergiliyor, yoksa karma e\u011fitime mi kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor, bu konuda elimiz\u00adde sa\u011fl\u0131kl\u0131 bilgiler olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in onlar\u0131 yarg\u0131lamak istemiyorum ama, genelde selefiler kendilerine \u015fu soruyu sormu\u00adyorlar. Hz. Peygamber, nas\u0131l bir birey ve toplum istiyor idi? Bu 21. y\u00fczy\u0131l \u015fartlar\u0131nda nas\u0131l bir \u015fey olmal\u0131? Taliban\u2019\u0131n anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n, g\u00f6rebildi\u011fim kadar\u0131yla bug\u00fcnk\u00fc Afgan toplumunu 14 as\u0131r \u00f6ncesinin \u015fartlar\u0131na g\u00f6t\u00fcrmek gibi bir havas\u0131 var. Halbuki do\u011fru olan bence, Hz. Peygamber\u2019i al\u0131p 21. y\u00fczy\u0131la getirip, bu y\u00fczy\u0131l\u0131n \u015fartla\u00adr\u0131nda, \u00f6zellikle de geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez, de\u011fi\u015ftirilemez nitelikteki \u015fartlar alt\u0131nda acaba Hz. Peygamber bize nas\u0131l bir \u00f6nderlik yapabilir? Bu\u00adnun \u00fczerinde kafa yormak laz\u0131m gelir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ama bu asl\u0131nda sadece Taliban\u2019\u0131n de\u011fil, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki pek \u00e7ok Islami hareketin ve pek \u00e7ok M\u00fcsl\u00fc\u00adman\u2019\u0131n a\u015fmakta zorluk \u00e7ekti\u011fi bir engel! Hala hepimizin zihninde ideal d\u00f6nem olarak asr-\u0131 saadet yer almaktad\u0131r. Bizler o d\u00f6nemi aynen ya\u015faman\u0131n \u0130slam\u2019\u0131 ya\u015fa\u00admak oldu\u011funu zannediyoruz. Bir\u00e7oklar\u0131m\u0131z\u0131n \u0130slami k\u0131yafet ad\u0131na Araplar\u0131n \u00f6zellikle Suudilerin giydi\u011fi k\u0131yafeti giyme konusunda bir \u00f6zlemi var. Arap olmayan toplumlar bile o k\u0131yafeti giymek, sar\u0131k sarmak, sakal b\u0131rakmak ko\u00adnusunda bir \u00f6zlem duyuyorlar.<\/p>\n Yusuf \u0130slam bile m\u00fcsl\u00fcman ol\u00adduktan sonra, b\u00f6yle davrand\u0131. Bu biraz duygusal ve nostaljik bir tutum. Bir insan bunlara sayg\u0131 duyabilir bireysel olarak. Ama i\u015f bir toplumun gelece\u011fini belirle\u00admeye gelince, onu kalk\u0131p 14 as\u00adr\u0131n \u00f6ncesinin \u015fartlar\u0131na g\u00f6t\u00fcre\u00adrek, \u0130slam\u2019a sad\u0131k kalaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 veya Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6nm\u00fc\u015f olaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek bence \u00e7ok ciddi bir hata. Bu \u015fekilde \u0130s\u00adlam\u2019\u0131 donmu\u015f, statik, 14 as\u0131r \u00f6n\u00adcesinin \u015fartlar\u0131na ba\u011fl\u0131 bir yap\u0131 olarak alg\u0131lam\u0131\u015f ve takdim etmi\u015f oluruz. Bence Taliban\u2019\u0131n veya onun temsil etti\u011fi s\u00f6ylenen Selefili\u011fin en b\u00fcy\u00fck eksikli\u011fi ve yanl\u0131\u015f\u0131, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015f projelerinin ve bunun i\u00e7in gerekli metodolojik altyap\u0131la\u00adr\u0131n\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131d\u0131r, bun\u00adlar olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlere gidememeleridir. Bu\u00adnun bizim \u00fclkemizde de baz\u0131 \u00f6rneklerini g\u00f6rmemiz m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Nitekim bu yakla\u015f\u0131m ile \u0130slam deyince orta\u00e7a\u011f\u00adda yaz\u0131lm\u0131\u015f baz\u0131 f\u0131k\u0131h kitaplar\u0131n\u00addan bir tak\u0131m fetvalar\u0131 aktararak dini ya\u015fan\u0131r k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015fan \u00fclkemizdeki baz\u0131 \u00e7evrelerin veya in\u00adsanlar\u0131n tav\u0131rlar\u0131na \u00e7ok benzemekte\u00addir. Herhalde burada \u00f6nemli bir nokta da de\u011fi\u015fim olgusunun far\u00adk\u0131na var\u0131lmay\u0131\u015f\u0131 veya buna kar\u015f\u0131 gereksiz bir direncin s\u00f6z konusu olmas\u0131d\u0131r. Her hal\u00fck\u00e2rda, Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6nmek, Tevhid\u2019e vurgu yapmak, bidat ve hurafeler\u00adden dinin ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 savun\u00admak konusunda s\u00f6ylenen \u015feyler yerinde. Ancak bu konudaki \u00fcs\u00adluplar\u0131 yanl\u0131\u015f ve sert. Suudi Ara\u00adbistan\u2019da da zaman zaman b\u00f6yle bir sertlik g\u00f6r\u00fclebiliyor. Taliban\u2019da da b\u00f6yle bir sertlik var. Bu y\u00fczden ilk d\u00f6nemin Haricileriyle de baz\u0131 paralellikler kurul\u00admaktad\u0131r. Ama ben tam bir ben\u00adzerlik oldu\u011fu kanaatinde de\u011fi\u00adlim. Mamafih tebli\u011f yap\u0131l\u0131rken doz biraz fazla ka\u00e7\u0131r\u0131lmakta ve Kur\u2019an\u2019\u0131n \u0130slam\u2019\u0131n tebli\u011finde uyulmas\u0131n\u0131 emretti\u011fi hikmet ve mev\u2019\u0131ze-i hasene g\u00f6zden uzak tutulmaktad\u0131r. Esas \u00e7\u0131kmazlar\u0131 bence Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6n\u00admenin nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi y\u00f6\u00adn\u00fcnde kapsaml\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcncele\u00adrinin veya projelerinin bulunma\u00ady\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bir ba\u015fka \u00f6nemli etken de Selefi d\u00fc\u015f\u00fcncenin kendi d\u0131\u015f\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelere kapal\u0131 olmas\u0131d\u0131r. \u0130s-lami d\u00fc\u015f\u00fcnce evrenine ya da tasavvufi d\u00fc\u015f\u00fcnce evrenine veya felsefi d\u00fc\u015f\u00fcnceye son derece ka\u00adpal\u0131d\u0131r. Bu sertlik biraz bundan kaynaklanmaktad\u0131r. Hele hele Bat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesine, Bat\u0131 da deme\u00adyelim, \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesinin d\u0131\u015f\u0131n\u00addaki gerek Bat\u0131 veya gerek Do\u011fu\u00ad\u2019daki her t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncelere kar\u015f\u0131 da kapal\u0131d\u0131r. Kur\u2019an ve S\u00fcnnet d\u0131\u015f\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelere kar\u015f\u0131 bir merak\u0131n dahi olmay\u0131\u015f\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00ad\u00e7\u00fcde zihinlerinin bu alandaki d\u00fc\u00ad\u015f\u00fcncelere kapal\u0131 olu\u015fu da ister is\u00adtemez, kat\u0131 muhafazakarl\u0131\u011f\u0131, ona ba\u011fl\u0131 olarak bir sertli\u011fi, bir savun\u00admac\u0131l\u0131\u011f\u0131, bir i\u00e7e kapanmay\u0131 da be\u00adraberinde getiriyor. Gerek Pakis\u00adtan\u2019daki, gerek M\u0131s\u0131r\u2019daki selefi tutumlar veya o minvalde zikredilen Taliban\u2019\u0131n \u00e7\u0131kmaz\u0131 benim nazar\u0131mda b\u00f6yle bir \u00e7\u0131kmaz. Ni\u00adtekim bu insanlar\u0131n genel k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeyleri ve ald\u0131klar\u0131 e\u011fitim de bu konuda \u00e7ok \u00f6nemli. Bir insa\u00adn\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n geni\u015fleyebilmesi onun d\u00fcnyay\u0131 tan\u0131yabilmesine ba\u011fl\u0131. Taliban\u2019\u0131n e\u011fitim altyap\u0131s\u0131\u00adna ili\u015fkin elimizde fazla bir bilgi yok. Dolay\u0131s\u0131yla onlar\u0131n d\u00fcnyay\u0131 ne \u00f6l\u00e7\u00fcde tan\u0131d\u0131klar\u0131na ili\u015fkin faz\u00adla bir bilgimiz de yok.<\/p>\n Musiki veya bunun gibi sanatlar konusundaki tavr\u0131na gelelim. Bu sadece Taliban\u2019a mahsus bir tav\u0131r de\u011fil. Ge\u00adnelde \u0130slam\u2019\u0131 bir hayat tarz\u0131 ola\u00adrak benimseyen insanlarda bu konuda bir so\u011fukluk ve olumsuz bir tav\u0131r var. Bu bizim \u00e7o\u011fu \u0130slam ule\u00admas\u0131n\u0131n orta\u00e7a\u011fdaki geleneksel tavr\u0131d\u0131r. Musikiye kar\u015f\u0131 genelde f\u0131k\u0131h ulemas\u0131 malayani, bo\u015f i\u015fler diyerek, belki de orta\u00e7a\u011f\u0131n olgun insan tipi farkl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, musi\u00adkiyi ger\u00e7ekten kendini bilen, a\u011f\u0131r ba\u015fl\u0131, vakur, muttaki, dindar in\u00adsanlar\u0131n asla i\u015ftigal etmeyece\u011fi, ayak tak\u0131m\u0131n\u0131n u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir i\u015f olarak g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131 muhtemelen. Musikinin daha sonraki devirler\u00adde insan f\u0131trat\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7 duydu\u00ad\u011fu bir \u015fey oldu\u011fu, onun bir sanat oldu\u011fu g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, ulema bu konudaki geli\u015fmeleri de takip etmemi\u015f.\u00a0\u00a0 Musiki genelde i\u015fret meclislerinde, i\u00e7ki masalar\u0131nda icra edilen bir faaliyet olarak alg\u0131\u00adland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, onunla birlikte m\u00fcta\u00adlaa edildi\u011fi i\u00e7in musikiye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131\u00adk\u0131lm\u0131\u015f olabilir. Ama musikiye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u00admalar\u0131n\u0131n sa\u011flam temellendirilebilir \u0130slami dayanaklar\u0131 oldu\u011funu ben d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Tabiat\u0131yla bu bu ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fma konusu. Ama \u015funu bilelim ki bu sanat konusundaki olumsuz tutum, sadece Selefiler\u2019e veya Taliban\u2019a\u00a0 mahsus de\u011fildir. T\u00fcrki\u00adye\u2019de bile dindar insanlar\u0131n musi\u00adki ile aralar\u0131n\u0131n pek ho\u015f olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, musiki dindarl\u0131\u011fa ters bir i\u015fmi\u015f gibi bir alg\u0131lama var. Bu bizim tarih\u00adten getirdi\u011fimiz yanl\u0131\u015f bir alg\u0131la\u00adma. Taliban, bunu biraz belki sert bir bi\u00e7imde dile getiriyor. Yi\u00adne ayn\u0131 \u015fekilde bu sert tav\u0131r plas\u00adtik sanatlarla ilgili, heykel vs. ile ilgili olarak ta s\u00f6z konusudur. Bu, \u0130slam\u2019\u0131 resme ve heykele kar\u015f\u0131 imi\u015f gibi alg\u0131lamalar\u0131ndan kay\u00adnaklan\u0131yor. Olaya tarihsel bak\u00admamalar\u0131ndan kaynaklan\u0131yor ka\u00adnaatimce. Hz. Peygamber\u2019in heykel ve resme kar\u015f\u0131 olmas\u0131 \u00e7ok anlaml\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc putperestlik\u00adten yeni \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir toplumun Tevhid inanc\u0131n\u0131n onlar\u0131n i\u00e7inde yerle\u015febilmesi i\u00e7in, tekrar putperest\u00adli\u011fe d\u00f6nmemeleri i\u00e7in, onlar\u0131n eski g\u00fcnlerini hat\u0131rlatacak bir ta\u00adk\u0131m materyallerin ortada bulun\u00admas\u0131 riskli olabilece\u011fi i\u00e7in, Hz. Peygamber\u2019in hassas davranma\u00ads\u0131n\u0131 anlamak olduk\u00e7a kolayd\u0131r. Ancak \u00fczerinden 14 as\u0131r ge\u00e7ti\u011fi ve tevhidi insanlar\u0131n kalplerinden s\u00f6k\u00fcp atman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u00ad\u011f\u0131, \u0130slam\u2019\u0131n bir medeniyet olarak tarihe damgas\u0131n\u0131 vurdu\u011fu ve art\u0131k heykele tapma s\u00f6z konusu olamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in, bence resim ve heykel yap\u0131m\u0131 konusunda ilk d\u00f6\u00adnemin tarihsel \u015fartlar\u0131ndan kay\u00adnaklanan hakl\u0131 hassasiyeti illa 21. y\u00fczy\u0131lda da insanlara dayatma\u00adn\u0131n, en az\u0131ndan tekrar m\u00fcza\u00adkere edilmesi ve g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi gerekti\u011fi kanaatin\u00addeyim.<\/p>\n Kuzey ittifak\u0131 Kabil\u2019e girdi. \u00d6l\u00fc insanlara \u00e7ok \u00e7irkin muame\u00adlelerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. \u0130slam karde\u015fli\u011fi nokta-i nazar\u0131ndan ba\u00adkarsak bu konuda ne s\u00f6ylemek isterdiniz.<\/strong><\/p>\n Cevap asl\u0131nda a\u00e7\u0131k. B\u0131rak\u0131n m\u00fcsl\u00fcman\u0131n m\u00fcsl\u00fcmana b\u00f6yle bir \u015fey yapmas\u0131n\u0131, insan sava\u015fta bile \u00f6ld\u00fcrmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 zaman, -nefis m\u00fcdafaas\u0131 amac\u0131yla yap\u0131lma \u015fart\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere bunun bile belli kurallar\u0131 var. \u0130s\u00adlam\u2019da- bunun s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00e7ok s\u0131k\u0131\u00add\u0131r. \u00d6zellikle sivil kesimlere, din adamlar\u0131na, kad\u0131nlara, \u00e7ocuklara dokunulmamas\u0131, hayvanlara, a\u011fa\u00e7lara ve tabiata kesinlikle za\u00adrar verilmemesi gerekir. Sadece d\u00fc\u015fman\u0131n taarruz g\u00fcc\u00fcn\u00fc k\u0131ra\u00adcak \u015fekilde davranmal\u0131, \u00f6ld\u00fcr\u00admek yerine m\u00fcmk\u00fcnse etkisiz hale getirerek, en fazla yaralaya\u00adrak bertaraf etmelisiniz. San\u0131yo\u00adrum yaln\u0131z bunun \u0130slam\u2019la de\u011fil de oran\u0131n feodal, a\u015firet yap\u0131s\u0131n\u0131 a\u015fmam\u0131\u015f olmas\u0131yla bir alakas\u0131 var. Afganistan zaten co\u011frafya ve iklim olarak sert. B\u00fc\u00adt\u00fcn bunlar bir araya gelince son derece vah\u015fice g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler mey\u00addana \u00e7\u0131k\u0131yor. Bence bu noktada toplumsal yap\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli. Bu \u0130slam \u00fclkele\u00adrinin bir \u00e7o\u011fu a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemli bir husus. Bizde de bir\u00e7ok yerde hala feodal bir yap\u0131 var. Bu yap\u0131\u00adlar \u00e7\u00f6z\u00fclmeden, birey orada g\u00fc\u00e7\u00adlendirilmeden, ki\u015finin birtak\u0131m temel hak ve \u00f6z\u00adg\u00fcrl\u00fckleri oldu\u011fu bilinci bireye a\u015f\u0131lanmad\u0131k\u00e7a onlar\u0131n, mahalli otorite\u00adlerin, a\u015firet \u015feyhlerinin k\u00f6lesi ol\u00admas\u0131 gayet normal.<\/p>\n Tabir caizse Afganis\u00adtan\u2019da \u0130slami de\u011ferlere dayal\u0131 bir ayd\u0131nlanman\u0131n ya\u015fanmas\u0131 gere\u00adkiyor. (Bu ayd\u0131nlanman\u0131n ya\u015fanmas\u0131 nerede gerekmiyor ki!). Bu ayd\u0131nlanma Afganis\u00adtan\u2019da ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, e\u011fitim d\u00fczeyinin d\u00fc\u015f\u00fck olu\u015fu, d\u00fcnyaya kapal\u0131 olu\u015fu, orada b\u0131rak\u0131n M\u00fcsl\u00fcman\u0131n, hi\u00e7bir insan\u0131n tasvip edemeyece\u011fi davran\u0131\u015flar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7abilmek\u00adtedir. Bunun yanl\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz, ama bunun yanl\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemek de yetme\u00admektedir. Ni\u00e7in bu davran\u0131\u015flar\u0131 bu insanlar sergilemektedir? Bu\u00adnun sebepleri \u00fczerinde durup, e\u011fer Afganistan yeniden in\u015fa edilecekse, gelece\u011fini Afgan top\u00adlumu yeniden belirleyecekse, bu olaylardan ibret alarak yeniden bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 belirlenmelidir. Tekrar ifade etmek gerekirse, bu davra\u00adn\u0131\u015flar\u0131n \u00fcz\u00fcc\u00fc oldu\u011funu belirt\u00admek gerekir. Bu olaylar\u0131n en az\u0131n\u00addan s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmas\u0131n\u0131 temenni edelim. Daha fazla M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n can\u0131 yanmadan bu olaylar\u0131n, so\u00adna ermesini Cenab\u0131 Hak\u2019tan niyaz edelim.<\/p>\n Belki konuyla do\u011fru\u00addan alakas\u0131 yok ama M\u00fcsl\u00fcman\u00adlar\u0131n Afganistan olay\u0131 ba\u011flam\u0131n\u00adda \u00e7ok iyi bir nefis muhasebesi yap\u00admalar\u0131 gerekti\u011fi kanaatindeyim. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6zellikle bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fc\u00adman hi\u00e7 de ba\u015far\u0131l\u0131 olmayan bir imtihan verdiler. Baz\u0131lar\u0131 ne oldu, ne bitti i\u015fin i\u00e7 y\u00fcz\u00fcn\u00fc, ger\u00e7ek ve\u00e7hesini iyice anlamadan pald\u0131r k\u00fcld\u00fcr Amerika\u2019n\u0131n yan\u0131nda yer ald\u0131lar, hatta Amerikan \u015fak\u015fak\u00e7\u0131l\u011f\u0131 yapt\u0131lar. Bunun tabii sonucu olarak da bir\u00e7ok masum insan\u0131n Afganistan\u2019da \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00admesine de dolayl\u0131 olarak onay vermi\u015f oldular. \u00c7\u00fcnk\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a Amerikan h\u00fck\u00fcmeti pek \u00e7ok sivi\u00adli bu bombard\u0131manlar s\u0131ras\u0131nda \u00f6ld\u00fcrd\u00fcklerini s\u00f6ylemi\u015flerdir. Hatta bazen i\u015fi pi\u015fkinli\u011fe vurarak ne yapal\u0131m sava\u015fta olur b\u00f6yle \u015feyler demi\u015flerdir. Bence M\u00fcsl\u00fc\u00admanlar g\u00fc\u00e7 kar\u015f\u0131s\u0131nda ilkesiz ve \u015fahsiyetsiz bir tavra d\u00fc\u015fmemeli\u00adler. Bu tavra d\u00fc\u015fen insanlar dav\u00adran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmeliler ve ger\u00e7ekten bir M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n, akl-\u0131 selimin izlemesi gereken tav\u0131r neyse bu tavr\u0131 sergilemeleri ge\u00adrekti\u011fi kanaatindeyim. \u0130n\u015faallah bunlar bize ders olur ve bizler bu gibi \u015feylerin \u00f6nlenmesi i\u00e7in hep birlikte gayret sarf ederiz.<\/p>\n \u00c7ok te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/p>\n Ben de te\u015fekk\u00fcr ediyorum. Yararl\u0131 olmas\u0131 dile\u011fiyle.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinin tarihi dik\u00adkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Taliban\u2019\u0131 nerede konumland\u0131rmak gerekiyor? \u015eu anda T\u00fcrkiye\u2019de Taliban hakk\u0131nda sa\u011fl\u0131kl\u0131 bilgiye sahip ol\u00addu\u011fumuz noktas\u0131nda ku\u015fkular\u0131m oldu\u011funu belirtmek isterim. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir grup hakk\u0131nda konu\u015f\u00admak i\u00e7in \u00f6nce onlar\u0131 yak\u0131ndan ta\u00adn\u0131mak gerekir. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 T\u00fcrki\u00adye\u2019de Taliban\u2019\u0131n gerek siyasi, ge\u00adrek dini anlay\u0131\u015f itibar\u0131yla tan\u0131nd\u0131\u00ad\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum. Hatta medya\u00adda dikkat edilirse Taliban hakk\u0131n\u00adda bilgi veren kaynaklar daha zi\u00adyade ya bat\u0131l\u0131 gazetecilerdir veya Arap d\u00fcnyas\u0131ndan bir tak\u0131m isim\u00adlerdir. T\u00fcrkiye\u2019de bu konuda on\u00adlar\u0131 yak\u0131ndan tan\u0131yan, onlar hak\u00adk\u0131nda bize sa\u011fl\u0131kl\u0131 bilgi verebile\u00adcek herhangi bir te\u015febb\u00fcs\u00fcn bu\u00adlundu\u011funu g\u00f6remiyoruz. Biz de onlar\u0131 bas\u0131ndan veya televizyondan duyduklar\u0131m\u0131z kadar\u0131yla tan\u0131yoruz. Ancak \u00e7ok genel olarak on\u00adlar\u0131n \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde se\u00adlefi ad\u0131 verilen ve ilk d\u00f6nemlere, asr\u0131 saadete, Kur\u2019an\u2019a ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6nme \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 benimseyen bir ak\u0131m i\u00e7erisinde yer ald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleni\u00adyor. Suudi Arabistan\u2019\u0131n da be\u00adnimsedi\u011fi bu selefilik d\u00fc\u015f\u00fcncesini Pakistan arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bu guruba telkin etti\u011fi veyahut Suudi Arabistan\u2019dan \u00f6d\u00fcn\u00e7 al\u0131nan selefilik fikrinin Pakistan\u2019daki bir grup arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Taliban denilen bu gruba aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor veya bu \u015fekilde ifade ediliyor. Selefilik asl\u0131nda \u00f6z\u00fcnde birtak\u0131m olumlu y\u00f6nleri olan bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131. Dinin, dine tamamen yabanc\u0131 olan inan\u00e7, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve uygulamalarla kar\u0131\u015fmas\u0131ndan sonra buna bir tepki olarak ilk d\u00f6nemdeki safl\u0131\u00ad\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f anlam\u0131nda Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015f \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapan bir hareket. Bu hareketin ge\u00e7mi\u015fte de temsilcileri olmakla birlikte modern anlamda Muhammed b. Abdulvahhab ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 kabul edilir. Muhammed b. Abdulvahhab\u2019\u0131n da ilham\u0131n\u0131 ve bu konudaki birtak\u0131m d\u00fc\u015f\u00fcncelerini \u0130bn Teymiye\u2019den ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, onun fikir\u00adlerini geli\u015ftirerek, Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015f \u015feklinde selefi bir d\u00f6n\u00fc\u015f \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulundu\u011funu biliyoruz. Daha sonra bu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00adceler \u00fczerine Suudi Arabistan\u2019da bir devlet kuruldu. \u015eu anda selefi d\u00fc\u015f\u00fcnceyi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Suudi Arabistan\u2019daki entelijansiya, ule\u00adma temsil etmektedir. Tabii Suudi Arabistan\u2019\u0131n sahip oldu\u011fu mali imkanlar dolay\u0131s\u0131yla da bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin mensuplar\u0131n\u0131n, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00adlerini d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerinde yaymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 s\u0131k s\u0131k dile getirilmektedir. Nitekim bunun Pakistan\u2019da da, di\u011fer Arap \u00fclkelerinde de fiilen bir etkisi olmu\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedir. Tabii ki bir dinin en temel kay\u00adnaklar\u0131na, en saf \u015fekline d\u00f6nmek, dine sonradan kar\u0131\u015fm\u0131\u015f yabanc\u0131, yanl\u0131\u015f ve zararl\u0131 unsurlardan onu ar\u0131nd\u0131rmak son derece makul bir \u015feydir. Fakat san\u0131yo\u00adrum selefi d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00e7\u0131kmaz\u0131, -ki bu sadece Taliban\u2019\u0131n \u00e7\u0131kmaz\u0131 de\u00ad\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00f6zellikle Arap \u00fclkelerindeki ve Hint alt k\u0131tas\u0131ndaki selefi hareketlerin de \u00e7\u0131kma\u00adz\u0131d\u0131r – Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6n\u00fclme\u00adsi gerekti\u011fini isabetli bir bi\u00e7imde te\u015fhis ve tespit etmek ve buna taraftar olmakla birlikte, bu d\u00f6\u00adn\u00fc\u015f\u00fcn nas\u0131l olaca\u011f\u0131n\u0131n epistemolojik ve metodolojik d\u00fczlemde sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve tatminkar bir cevab\u0131n\u0131n verilmemi\u015f olmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015f bir slo\u00adgan olarak ger\u00e7ekten cazip g\u00f6r\u00fc\u00adnebilir, belli bir amaca hizmet te edebilir, hatta belli \u00f6l\u00e7\u00fcde hizmet te et\u00admi\u015ftir. Mesela bir \u00f6l\u00e7\u00fcde \u0130hvan-\u0131 M\u00fcslimin hareketi i\u00e7erisinde, Pakis\u00adtan\u2019da Mevdudi hareketi i\u00e7erisin\u00adde bu g\u00f6r\u00fc\u015f ger\u00e7ekten ciddi bir makes bulmu\u015ftur. Belki bizim bil\u00admedi\u011fimiz selefili\u011fe benzer hare\u00adketler de vard\u0131r Arap d\u00fcnyas\u0131nda. Ancak bu d\u00f6n\u00fc\u015f esnas\u0131nda baz\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n en ba\u015fta geleni bence gerek Kur\u2019an\u2019\u0131 gerek S\u00fcnnet\u2019i anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, ona d\u00f6nmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken ciddi bir me\u00adtodolojinin olmay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131n dinin ne oldu\u011fu \u00fczerinde nas\u0131l bir d\u00fc\u015f\u00fcnceleri var? Dini ne olarak anl\u0131yorlar? Taliban\u2019\u0131n bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00adlerini anlatan detayl\u0131 metinler elimizde olmad\u0131\u011f\u0131 ya da biz bilmedi\u011fimiz i\u00e7in bu konuda herhangi bir \u00e7\u0131ka\u00adr\u0131mda bulunam\u0131yoruz. Genel olarak selefilik i\u00e7in so\u00adruyorum. Selefili\u011fin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde en \u00f6nemli vurgusu Tevhid\u2019dir. \u00d6zellikle Suudi Arabistan\u2019da yayg\u0131n olan anlay\u0131\u015f bak\u0131m\u0131ndan en \u00f6nemli vurgusu Tevhid\u2019dir. En temel hedef Tevhid\u2019e ters d\u00fc\u015fen inan\u00e7 ve hurafelere kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmektir. Bu y\u00fczden \u00f6zellikle \u015firk oldu\u011funu veya buna g\u00f6t\u00fcren bir davran\u0131\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri t\u00fcrbe k\u00fclt\u00fcr\u00fcne, bir tak\u0131m \u00f6l\u00fclerden medet ummaya, bat\u0131l inan\u00e7lara ve hurafelere kar\u015f\u0131 son derece hassast\u0131rlar. Allah\u2019\u0131n birli\u011fi, Allah\u2019la kul aras\u0131nda her\u00adhangi bir arac\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, asl\u0131nda son derece sa\u011fl\u0131kl\u0131 vurgu\u00adlar\u0131 vard\u0131r. Bunun sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u00ad\u011funda ku\u015fku yoktur. Peki hayat\u0131n i\u00e7ine d\u00f6n\u00fcld\u00fc\u00ad\u011f\u00fcnde nas\u0131l bir \u00e7\u00f6z\u00fcmleri var? Onun d\u0131\u015f\u0131nda insan davran\u0131\u015f\u00adlar\u0131na veya toplumsal alana ge\u00adlindi\u011finde problem daha ziyade orada ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda ilk kaynaklara, yani asr-\u0131 saadete d\u00f6n\u00fc\u015f derken, asr-\u0131 sa\u00adadet devrindeki davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131na aynen d\u00f6n\u00fc\u015f \u015feklinde bir te\u00adlakki var.Tabiat\u0131yla bu telakki bir ta\u00adk\u0131m s\u0131k\u0131nt\u0131lar da do\u011furuyor. Bu telakkidir ki i\u015fte televizyonda da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00fczere Taliban\u2019\u0131n erkeklerin \u00f6zellikle sakal b\u0131rakmalar\u0131n\u0131 \u0131srar\u00adla dayatmalar\u0131, sakal kesenlere bir tak\u0131m yapt\u0131r\u0131mlar uygulama\u00adlar\u0131, kad\u0131nlar\u0131n pe\u00e7eyle gezmele\u00adrini zorlamalar\u0131, musiki ve resim gibi her t\u00fcrl\u00fc sanat faaliyetlerine \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmalar\u0131, -bir de o heykel bombalama meselesi filan var- bunlar asl\u0131nda g\u00fcndelik ha\u00adyatta \u00e7ok da meselenin \u00f6z\u00fcne n\u00fcfuz edemediklerini g\u00f6steriyor. Diyelim bunlar ger\u00e7ekten dinin emri olsa bile, \u00f6nem s\u0131ras\u0131 bak\u0131\u00adm\u0131ndan son s\u0131ralarda gelebilecek hususlard\u0131r. Bir insan\u0131n sakal b\u0131ra\u00adk\u0131p b\u0131rakmamas\u0131ndan \u00e7ok daha \u00f6nce S\u00fcnnet ve Kur\u2019an ad\u0131na toplumda egemen k\u0131l\u0131nmas\u0131 ge\u00adreken de\u011ferler var. \u00d6nce Afga\u00adnistan\u2019\u0131n kendi i\u00e7inde \u0130slam kar\u00adde\u015fli\u011fini tesis etmesi laz\u0131m. \u015eu anda bir a\u015firetler, kabileler, gu\u00adruplar \u00e7eki\u015fmesi var. Irk\u00e7\u0131l\u0131k, kabilecilik, milliyet\u00e7ilik, a\u015firet\u00e7ilik \u0130slam\u2019\u0131n asla onaylamay\u0131p, aksine \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 kavramlar ve uygulamalar olmas\u0131na ra\u011fmen, bununla m\u00fccadele etmeyi ilk s\u0131raya yerle\u015ftirmek yerine sakal-b\u0131y\u0131k veya pe\u00e7e ile u\u011fra\u015fmak, \u00e7ok sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 olmasa gerektir. Zira Afgan halk\u0131n\u0131n kurtulu\u015fu, \u00f6nce birli\u011finin tesisine engel olan bu gibi \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olup, bu da hayati ehemmiyette bir mesele olarak sakal ve pe\u00e7eden daha \u00f6nemli ve \u00f6nceliklidir. Bir kere bu birlik meselesi ve birli\u011fi engelleyen \u0130slam kar\u015f\u0131t\u0131 kabilecilikve a\u015firet\u00e7ilik ideolojilerine kar\u015f\u0131 m\u00fccadele edilmesi \u00e7ok \u00f6nemli bir problem. \u00d6te yandan Afgan halk\u0131n\u0131n insan gibi ya\u015fayacak bir stat\u00fcye kavu\u015fturulmas\u0131 laz\u0131m. \u015eu anda neredeyse orta\u00e7a\u011f \u015fartla\u00adr\u0131nda ya\u015fayan, Bat\u0131l\u0131larca laboratuvar dene\u011fi gibi g\u00f6sterilen bir toplum. Takvim y\u0131l\u0131 olarak 2001 y\u0131l\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yor g\u00f6r\u00fcnse de Afganis\u00adtan toplumu, ger\u00e7ekte toplumsal yap\u0131 bak\u0131m\u0131ndan 14. veya 15. y\u00fczy\u0131l\u0131 ya\u015f\u0131yor g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bence Kur\u2019an veya S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6n\u00fclecekse, bu noktalara e\u011filmek gerekir\u00addi. Yani Hazreti Peygamber kab\u00adrinden kalksa ve dirilse Afganistan\u2019da Taliban\u2019\u0131n da ege\u00admen oldu\u011fu b\u00f6lgedeki durumu g\u00f6rse, yani fakirlik, cahillik, i\u015fsiz\u00adlik, sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131, k\u00fclt\u00fcr, sanat ve d\u00fc\u015f\u00fcnceye biganelik, k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n okutulmas\u0131na kar\u015f\u0131 diren\u00e7 veya en az\u0131ndan isteksizlik vs. \u201cbenim getirdi\u011fim \u0130slam bu mu?\u201d derdi herhalde. Bu anlat\u0131lanlar do\u011fru mu pe\u00adki? Dedi\u011fim gibi bu konuda birtak\u0131m yorumlar ile medyaya yans\u0131yan bilgiler d\u0131\u015f\u0131nda, bilimsel ara\u015ft\u0131rmalara dayal\u0131 bilgilere sahip de\u011filiz. Ama kad\u0131nlar\u0131n ve k\u0131zlar\u0131n tahsil hayat\u0131na at\u0131lmas\u0131na ve sosyal hayatta yer almas\u0131na resmen kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmasa, ya da yasaklanmasa bile, onlar\u0131n okutulmas\u0131na biraz so\u011fuk bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 do\u011frudur selefi \u00e7izgi\u00adde. Bunu Suudi Arabis\u00adtan\u2019da da g\u00f6rebiliriz, ba\u015fka selefi ak\u0131mlarda da, Taliban\u2019da da. Suudi Arabistan\u2019da kad\u0131n ve k\u0131zlar\u0131n okutulmas\u0131\u00adna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmamakla birlikte k\u0131zlara mahsus ayr\u0131 okullarda e\u011fitim verilmektedir. Bu da bir \u00f6l\u00e7\u00fcde onlar\u0131n e\u011fi\u00adtim imkanlar\u0131n\u0131 daralt\u00admaktad\u0131r. \u0130\u015f bulabilme ve sosyal hayata kat\u0131lma imkanlar\u0131n\u0131 bu durum s\u0131n\u0131rl\u0131 hale getirmektedir. \u015eimdi Taliban bu konuda k\u0131zlar tamamen okumas\u0131n diye bir tav\u0131r m\u0131 sergiliyor, yoksa karma e\u011fitime mi kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor, bu konuda elimiz\u00adde sa\u011fl\u0131kl\u0131 bilgiler olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in onlar\u0131 yarg\u0131lamak istemiyorum ama, genelde selefiler kendilerine \u015fu soruyu sormu\u00adyorlar. Hz. Peygamber, nas\u0131l bir birey ve toplum istiyor idi? Bu 21. y\u00fczy\u0131l \u015fartlar\u0131nda nas\u0131l bir \u015fey olmal\u0131? Taliban\u2019\u0131n anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n, g\u00f6rebildi\u011fim kadar\u0131yla bug\u00fcnk\u00fc Afgan toplumunu 14 as\u0131r \u00f6ncesinin \u015fartlar\u0131na g\u00f6t\u00fcrmek gibi bir havas\u0131 var. Halbuki do\u011fru olan bence, Hz. Peygamber\u2019i al\u0131p 21. y\u00fczy\u0131la getirip, bu y\u00fczy\u0131l\u0131n \u015fartla\u00adr\u0131nda, \u00f6zellikle de geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez, de\u011fi\u015ftirilemez nitelikteki \u015fartlar alt\u0131nda acaba Hz. Peygamber bize nas\u0131l bir \u00f6nderlik yapabilir? Bu\u00adnun \u00fczerinde kafa yormak laz\u0131m gelir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ama bu asl\u0131nda sadece Taliban\u2019\u0131n de\u011fil, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki pek \u00e7ok Islami hareketin ve pek \u00e7ok M\u00fcsl\u00fc\u00adman\u2019\u0131n a\u015fmakta zorluk \u00e7ekti\u011fi bir engel! Hala hepimizin zihninde ideal d\u00f6nem olarak asr-\u0131 saadet yer almaktad\u0131r. Bizler o d\u00f6nemi aynen ya\u015faman\u0131n \u0130slam\u2019\u0131 ya\u015fa\u00admak oldu\u011funu zannediyoruz. Bir\u00e7oklar\u0131m\u0131z\u0131n \u0130slami k\u0131yafet ad\u0131na Araplar\u0131n \u00f6zellikle Suudilerin giydi\u011fi k\u0131yafeti giyme konusunda bir \u00f6zlemi var. Arap olmayan toplumlar bile o k\u0131yafeti giymek, sar\u0131k sarmak, sakal b\u0131rakmak ko\u00adnusunda bir \u00f6zlem duyuyorlar. Yusuf \u0130slam bile m\u00fcsl\u00fcman ol\u00adduktan sonra, b\u00f6yle davrand\u0131. Bu biraz duygusal ve nostaljik bir tutum. Bir insan bunlara sayg\u0131 duyabilir bireysel olarak. Ama i\u015f bir toplumun gelece\u011fini belirle\u00admeye gelince, onu kalk\u0131p 14 as\u00adr\u0131n \u00f6ncesinin \u015fartlar\u0131na g\u00f6t\u00fcre\u00adrek, \u0130slam\u2019a sad\u0131k kalaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 veya Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6nm\u00fc\u015f olaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek bence \u00e7ok ciddi bir hata. Bu \u015fekilde \u0130s\u00adlam\u2019\u0131 donmu\u015f, statik, 14 as\u0131r \u00f6n\u00adcesinin \u015fartlar\u0131na ba\u011fl\u0131 bir yap\u0131 olarak alg\u0131lam\u0131\u015f ve takdim etmi\u015f oluruz. Bence Taliban\u2019\u0131n veya onun temsil etti\u011fi s\u00f6ylenen Selefili\u011fin en b\u00fcy\u00fck eksikli\u011fi ve yanl\u0131\u015f\u0131, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015f projelerinin ve bunun i\u00e7in gerekli metodolojik altyap\u0131la\u00adr\u0131n\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131d\u0131r, bun\u00adlar olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlere gidememeleridir. Bu\u00adnun bizim \u00fclkemizde de baz\u0131 \u00f6rneklerini g\u00f6rmemiz m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Nitekim bu yakla\u015f\u0131m ile \u0130slam deyince orta\u00e7a\u011f\u00adda yaz\u0131lm\u0131\u015f baz\u0131 f\u0131k\u0131h kitaplar\u0131n\u00addan bir tak\u0131m fetvalar\u0131 aktararak dini ya\u015fan\u0131r k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015fan \u00fclkemizdeki baz\u0131 \u00e7evrelerin veya in\u00adsanlar\u0131n tav\u0131rlar\u0131na \u00e7ok benzemekte\u00addir. Herhalde burada \u00f6nemli bir nokta da de\u011fi\u015fim olgusunun far\u00adk\u0131na var\u0131lmay\u0131\u015f\u0131 veya buna kar\u015f\u0131 gereksiz bir direncin s\u00f6z konusu olmas\u0131d\u0131r. Her hal\u00fck\u00e2rda, Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6nmek, Tevhid\u2019e vurgu yapmak, bidat ve hurafeler\u00adden dinin ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 savun\u00admak konusunda s\u00f6ylenen \u015feyler yerinde. Ancak bu konudaki \u00fcs\u00adluplar\u0131 yanl\u0131\u015f ve sert. Suudi Ara\u00adbistan\u2019da da zaman zaman b\u00f6yle bir sertlik g\u00f6r\u00fclebiliyor. Taliban\u2019da da b\u00f6yle bir sertlik var. Bu y\u00fczden ilk d\u00f6nemin Haricileriyle de baz\u0131 paralellikler kurul\u00admaktad\u0131r. Ama ben tam bir ben\u00adzerlik oldu\u011fu kanaatinde de\u011fi\u00adlim. Mamafih tebli\u011f yap\u0131l\u0131rken doz biraz fazla ka\u00e7\u0131r\u0131lmakta ve Kur\u2019an\u2019\u0131n \u0130slam\u2019\u0131n tebli\u011finde uyulmas\u0131n\u0131 emretti\u011fi hikmet ve mev\u2019\u0131ze-i hasene g\u00f6zden uzak tutulmaktad\u0131r. Esas \u00e7\u0131kmazlar\u0131 bence Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6n\u00admenin nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi y\u00f6\u00adn\u00fcnde kapsaml\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcncele\u00adrinin veya projelerinin bulunma\u00ady\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Bir ba\u015fka \u00f6nemli etken de Selefi d\u00fc\u015f\u00fcncenin kendi d\u0131\u015f\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelere kapal\u0131 olmas\u0131d\u0131r. \u0130s-lami d\u00fc\u015f\u00fcnce evrenine ya da tasavvufi d\u00fc\u015f\u00fcnce evrenine veya felsefi d\u00fc\u015f\u00fcnceye son derece ka\u00adpal\u0131d\u0131r. Bu sertlik biraz bundan kaynaklanmaktad\u0131r. Hele hele Bat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesine, Bat\u0131 da deme\u00adyelim, \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesinin d\u0131\u015f\u0131n\u00addaki gerek Bat\u0131 veya gerek Do\u011fu\u00ad\u2019daki her t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncelere kar\u015f\u0131 da kapal\u0131d\u0131r. Kur\u2019an ve S\u00fcnnet d\u0131\u015f\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelere kar\u015f\u0131 bir merak\u0131n dahi olmay\u0131\u015f\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00ad\u00e7\u00fcde zihinlerinin bu alandaki d\u00fc\u00ad\u015f\u00fcncelere kapal\u0131 olu\u015fu da ister is\u00adtemez, kat\u0131 muhafazakarl\u0131\u011f\u0131, ona ba\u011fl\u0131 olarak bir sertli\u011fi, bir savun\u00admac\u0131l\u0131\u011f\u0131, bir i\u00e7e kapanmay\u0131 da be\u00adraberinde getiriyor. Gerek Pakis\u00adtan\u2019daki, gerek M\u0131s\u0131r\u2019daki selefi tutumlar veya o minvalde zikredilen Taliban\u2019\u0131n \u00e7\u0131kmaz\u0131 benim nazar\u0131mda b\u00f6yle bir \u00e7\u0131kmaz. Ni\u00adtekim bu insanlar\u0131n genel k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeyleri ve ald\u0131klar\u0131 e\u011fitim de bu konuda \u00e7ok \u00f6nemli. Bir insa\u00adn\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n geni\u015fleyebilmesi onun d\u00fcnyay\u0131 tan\u0131yabilmesine ba\u011fl\u0131. Taliban\u2019\u0131n e\u011fitim altyap\u0131s\u0131\u00adna ili\u015fkin elimizde fazla bir bilgi yok. Dolay\u0131s\u0131yla onlar\u0131n d\u00fcnyay\u0131 ne \u00f6l\u00e7\u00fcde tan\u0131d\u0131klar\u0131na ili\u015fkin faz\u00adla bir bilgimiz de yok. Musiki veya bunun gibi sanatlar konusundaki tavr\u0131na gelelim. Bu sadece Taliban\u2019a mahsus bir tav\u0131r de\u011fil. Ge\u00adnelde \u0130slam\u2019\u0131 bir hayat tarz\u0131 ola\u00adrak benimseyen insanlarda bu konuda bir so\u011fukluk ve olumsuz bir tav\u0131r var. Bu bizim \u00e7o\u011fu \u0130slam ule\u00admas\u0131n\u0131n orta\u00e7a\u011fdaki geleneksel tavr\u0131d\u0131r. Musikiye kar\u015f\u0131 genelde f\u0131k\u0131h ulemas\u0131 malayani, bo\u015f i\u015fler diyerek, belki de orta\u00e7a\u011f\u0131n olgun insan tipi farkl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, musi\u00adkiyi ger\u00e7ekten kendini bilen, a\u011f\u0131r ba\u015fl\u0131, vakur, muttaki, dindar in\u00adsanlar\u0131n asla i\u015ftigal etmeyece\u011fi, ayak tak\u0131m\u0131n\u0131n u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir i\u015f olarak g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131 muhtemelen. Musikinin daha sonraki devirler\u00adde insan f\u0131trat\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7 duydu\u00ad\u011fu bir \u015fey oldu\u011fu, onun bir sanat oldu\u011fu g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, ulema bu konudaki geli\u015fmeleri de takip etmemi\u015f.\u00a0\u00a0 Musiki genelde i\u015fret meclislerinde, i\u00e7ki masalar\u0131nda icra edilen bir faaliyet olarak alg\u0131\u00adland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, onunla birlikte m\u00fcta\u00adlaa edildi\u011fi i\u00e7in musikiye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131\u00adk\u0131lm\u0131\u015f olabilir. Ama musikiye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u00admalar\u0131n\u0131n sa\u011flam temellendirilebilir \u0130slami dayanaklar\u0131 oldu\u011funu ben d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Tabiat\u0131yla bu bu ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fma konusu. Ama \u015funu bilelim ki bu sanat konusundaki olumsuz tutum, sadece Selefiler\u2019e veya Taliban\u2019a\u00a0 mahsus de\u011fildir. T\u00fcrki\u00adye\u2019de bile dindar insanlar\u0131n musi\u00adki ile aralar\u0131n\u0131n pek ho\u015f olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, musiki dindarl\u0131\u011fa ters bir i\u015fmi\u015f gibi bir alg\u0131lama var. Bu bizim tarih\u00adten getirdi\u011fimiz yanl\u0131\u015f bir alg\u0131la\u00adma. Taliban, bunu biraz belki sert bir bi\u00e7imde dile getiriyor. Yi\u00adne ayn\u0131 \u015fekilde bu sert tav\u0131r plas\u00adtik sanatlarla ilgili, heykel vs. ile ilgili olarak ta s\u00f6z konusudur. Bu, \u0130slam\u2019\u0131 resme ve heykele kar\u015f\u0131 imi\u015f gibi alg\u0131lamalar\u0131ndan kay\u00adnaklan\u0131yor. Olaya tarihsel bak\u00admamalar\u0131ndan kaynaklan\u0131yor ka\u00adnaatimce. Hz. Peygamber\u2019in heykel ve resme kar\u015f\u0131 olmas\u0131 \u00e7ok anlaml\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc putperestlik\u00adten yeni \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir toplumun Tevhid inanc\u0131n\u0131n onlar\u0131n i\u00e7inde yerle\u015febilmesi i\u00e7in, tekrar putperest\u00adli\u011fe d\u00f6nmemeleri i\u00e7in, onlar\u0131n eski g\u00fcnlerini hat\u0131rlatacak bir ta\u00adk\u0131m materyallerin ortada bulun\u00admas\u0131 riskli olabilece\u011fi i\u00e7in, Hz. Peygamber\u2019in hassas davranma\u00ads\u0131n\u0131 anlamak olduk\u00e7a kolayd\u0131r. Ancak \u00fczerinden 14 as\u0131r ge\u00e7ti\u011fi ve tevhidi insanlar\u0131n kalplerinden s\u00f6k\u00fcp atman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u00ad\u011f\u0131, \u0130slam\u2019\u0131n bir medeniyet olarak tarihe damgas\u0131n\u0131 vurdu\u011fu ve art\u0131k heykele tapma s\u00f6z konusu olamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in, bence resim ve heykel yap\u0131m\u0131 konusunda ilk d\u00f6\u00adnemin tarihsel \u015fartlar\u0131ndan kay\u00adnaklanan hakl\u0131 hassasiyeti illa 21. y\u00fczy\u0131lda da insanlara dayatma\u00adn\u0131n, en az\u0131ndan tekrar m\u00fcza\u00adkere edilmesi ve g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi gerekti\u011fi kanaatin\u00addeyim. Kuzey ittifak\u0131 Kabil\u2019e girdi. \u00d6l\u00fc insanlara \u00e7ok \u00e7irkin muame\u00adlelerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. \u0130slam karde\u015fli\u011fi nokta-i nazar\u0131ndan ba\u00adkarsak bu konuda ne s\u00f6ylemek isterdiniz. Cevap asl\u0131nda a\u00e7\u0131k. B\u0131rak\u0131n m\u00fcsl\u00fcman\u0131n m\u00fcsl\u00fcmana b\u00f6yle bir \u015fey yapmas\u0131n\u0131, insan sava\u015fta bile \u00f6ld\u00fcrmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 zaman, -nefis m\u00fcdafaas\u0131 amac\u0131yla yap\u0131lma \u015fart\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere bunun bile belli kurallar\u0131 var. \u0130s\u00adlam\u2019da- bunun s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00e7ok s\u0131k\u0131\u00add\u0131r. \u00d6zellikle sivil kesimlere, din adamlar\u0131na, kad\u0131nlara, \u00e7ocuklara dokunulmamas\u0131, hayvanlara, a\u011fa\u00e7lara ve tabiata kesinlikle za\u00adrar verilmemesi gerekir. Sadece d\u00fc\u015fman\u0131n taarruz g\u00fcc\u00fcn\u00fc k\u0131ra\u00adcak \u015fekilde davranmal\u0131, \u00f6ld\u00fcr\u00admek yerine m\u00fcmk\u00fcnse etkisiz hale getirerek, en fazla yaralaya\u00adrak bertaraf etmelisiniz. San\u0131yo\u00adrum yaln\u0131z bunun \u0130slam\u2019la de\u011fil de oran\u0131n feodal,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-450","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-roeportajlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/450","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=450"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/450\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":451,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/450\/revisions\/451"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=450"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=450"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=450"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}