Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyada M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ahlaki yozla\u015fmalar\u0131n\u0131n dini alg\u0131lamada olu\u015fturdu\u011fu zaaf\u0131 belirlemek zorunday\u0131z. Dini alg\u0131y\u0131 zaafa u\u011fratan \u00e7ok farkl\u0131 \u00f6\u011feler olabilir. Ama ahlaki zafiyeti a\u015fan bir durumla kar\u015f\u0131la\u015fmak zor olacakt\u0131r. M\u00fcsl\u00fcman, ahlaki yap\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011flam ve sahih tutmal\u0131 ve \u00fczerine y\u00fcklenen sorumlulu\u011fu yerine getirirken ahlaki tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u015fahit olma misyonunu dikkate almal\u0131d\u0131r. Toplumsal \u00e7\u00fcr\u00fcmenin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek ve zulm\u00fcn bir toplumsal d\u00f6ng\u00fcye d\u00f6n\u00fc\u015fmesini engellemek i\u00e7in toplumsal \u00f6nc\u00fcl\u00fck rol\u00fcn\u00fc Kur\u2019an\u2019\u0131n ya\u015fayan \u00f6rnekli\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek sa\u011flayabilir M\u00fcsl\u00fcman! \u0130man etmek ve iman\u0131n\u0131 sa\u011flam ve sahih bir \u015fekilde hayata ge\u00e7irmenin \u00f6nemini idrak ederek bu konuda M\u00fcsl\u00fcman ayd\u0131n ve alimin \u00fczerine d\u00fc\u015fen sorumlulu\u011fu hat\u0131rlatmak \u00f6nem kazanmaktad\u0131r. \u00a0Sa\u011flam ve sahih bir akide i\u00e7in g\u00f6sterilen dikkat ve duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n sahih ve sa\u011flam bir \u0130slami ya\u015fam i\u00e7in de g\u00f6sterilmesi elzemdir. Tevhidi d\u00fc\u015f\u00fcncenin yan\u0131nda tevhidi ya\u015fam\u0131 da g\u00fcndemimize alarak inceltilmi\u015f bir ahlaki yap\u0131y\u0131 ikame etmeli ve sadece Allah\u2019a yak\u0131n olmay\u0131 hedefleyerek b\u00fct\u00fcn yak\u0131nla\u015ft\u0131rma operasyonlar\u0131na \u015f\u00fcphe ile bakmay\u0131 \u00f6\u011frenmeliyiz. Bizi Allah\u2019a yak\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcrmeyen b\u00fct\u00fcn yak\u0131nla\u015ft\u0131rma seanslar\u0131 kendi i\u00e7inde bir tuzak i\u00e7ermektedir.<\/p>\n
Din ile ba\u011f\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131 zeminlerde kurmayan b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7lerin dini duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 samimi duygularla ifa etmesi beklenemez ve ortaya koyacaklar\u0131 hedeflerin de dini hayat\u0131 i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz hale getirmesi tabii sonucu olur.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu durumlar\u0131 ya\u015famamak i\u00e7in M\u00fcsl\u00fcman \u00f6nc\u00fclerin, ayd\u0131nlar\u0131n, alimlerin, aktivistlerin Peygamberi \u00f6rnekli\u011fi bir daha tecr\u00fcbe alan\u0131na dahil etmenin ad\u0131 olacak bu pratik ve eylem alan\u0131nda \u0130slami bak\u0131\u015f\u0131 derinden ya\u015fayacak bir tav\u0131rlar manzumesi olu\u015fturmal\u0131d\u0131rlar. O y\u00fczden bu konuyu g\u00fcndeme al\u0131p tart\u0131\u015fmak ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n dikkatine sunmak istedik. A\u015fa\u011f\u0131daki sorular\u0131m\u0131z e\u011fer bu konuyu istedi\u011fimiz \u015fekilde g\u00fcndeme ta\u015f\u0131rsa bir i\u015flev g\u00f6recektir.<\/p>\n
TOPLUMDA \u201c Y\u00dcR\u00dcYEN KUR\u2019AN \u201c\u00a0 OLMAK <\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong>Hayas\u0131z bunca insana cazip gelen koku\u015fmu\u015flu\u011fun\u00a0 ,namuslu insanlar\u0131 bu kadar\u00a0 ilgilendirmesine\u00a0 her zaman \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr.Ticaretimizin ,sanayiimizin ve maliyemizin nafakas\u0131 olan spek\u00fclasyonlar\u0131n, r\u00fc\u015fvet\u00e7ili\u011fin, zimmete para ge\u00e7irmenin doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n ciddi ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir analizini sunan bir ekonomi politik kitab\u0131, tarih veya sosyoloji\u00a0 kitaplar\u0131 biliyor musunuz? (Michel Foucault, Entelekt\u00fcelin Siyasi \u0130\u015flevi<\/strong>, Ayr\u0131nt\u0131 Yay.,\u0130st., 2000,s.292)<\/p>\n Ahlaki sorunlar\u0131n k\u00f6keninde bulunan hastal\u0131k nedir?<\/strong><\/p>\n \u0130nsan ve cemiyete dair tahlillerde indirgemecilik yaparak, meseleleri tek bir sebebe ba\u011flamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu sebeple ahlaki bozulma ve a\u015f\u0131nman\u0131n temelinde pek \u00e7ok sebebin yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek daha isabetli olur. Burada bu sebeplerin neler oldu\u011funa dair birtak\u0131m \u015fahsi de\u011ferlendirmeler yapmaktan \u00f6te fazla bir \u015fey s\u00f6ylemek do\u011fru de\u011fildir. Zira maksat vaaz-u nasihatta bulunmak, masa ba\u015f\u0131nda birtak\u0131m dilek ve temennileri dile getirmek veya s\u0131n\u0131rl\u0131 ara\u015ft\u0131rma ve g\u00f6zlemlere dayal\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131 neticeleri birer hakikat diye sunmak olmamal\u0131, bilakis alana inilerek, din\u00ee, sosyolojik, psikolojik, pedagojik, ekonomik, felsefi, politik, medyatik a\u00e7\u0131lardan meseleyi inceleyen, alan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, literat\u00fcr taramas\u0131na dayal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmal\u0131 ve bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar belli aral\u0131klarla tekrarlanarak, cemiyetin ahlaki\u00a0 yap\u0131s\u0131ndaki hastal\u0131klar, olumsuz geli\u015fmeler s\u00fcrekli g\u00f6zlemlenmeli, m\u00fcspet geli\u015fmelerin de g\u00fc\u00e7lendirilmesi cihetine gidilmelidir. Daha do\u011frusu her kesimiyle m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u015fimdiye kadar bu \u015fekilde bir yol izliyor olmalar\u0131 gerekirdi. Hatta bu alanda cemiyetimizde faaliyet g\u00f6steren birtak\u0131m resmi ve sivil m\u00fcesseseler bulunmal\u0131 ve bunlar tam bir i\u015fbirli\u011fi ve planlama\u00a0 i\u00e7erisinde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor olmal\u0131 idiler.<\/p>\n Ama \u00fcz\u00fclerek, hatta esefle s\u00f6ylemek gerekir ki, \u015fu anda \u00fclkemizde \u0130slami alanda faaliyet g\u00f6steren ve \u00fcstelik \u0130slam\u0131 ve m\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemsedi\u011fini her vesileyle dile getirmekten geri kalmayan resmi -mesela \u0130lahiyat Fak\u00fclteleri ve Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131- ve sivil\u2013 mesela cemaat, tarikat ve gruplar, siyasi partiler, dernekler, vak\u0131flar v.s- kesimlerde \u201c Ahlak\u201d , bilhassa\u201c Toplumsal Ahlak\u201d alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan, cemiyetimizin ahlaki a\u00e7\u0131dan nabz\u0131n\u0131 s\u00fcrekli tutan, \u00e7\u00f6z\u00fcm teklifleri sunan, bu yolda m\u00fc\u015fahhas ad\u0131mlar atan, topluma y\u00f6nelik faaliyetlerde bulunan tek bir kurulu\u015f, tek bir gazete, tek bir dergiye, tek bir televizyon kanal\u0131na, radyo istasyonuna bile rastlamak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Hadi bundan vazge\u00e7tik, bu gibi kesimlerde \u201cAhlak\u201d alan\u0131nda m\u00fcstakil ve s\u00fcrekli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ve programlar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bile g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f\u00a0 m\u00fcd\u00fcr?<\/p>\n S\u00f6z\u00fcn k\u0131sas\u0131 biz m\u00fcsl\u00fcmanlar oturdu\u011fumuz yerden aleme nizam vermekten vazge\u00e7ip alana da inmedik\u00e7e, bu ve benzeri sorulara sa\u011fl\u0131kl\u0131 cevaplar bulmam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu yap\u0131lmad\u0131k\u00e7a da hastal\u0131\u011f\u0131 te\u015fhis etmeden hastaya ila\u00e7 veren birinin durumuna d\u00fc\u015fmekten kurtulamay\u0131z. Ama te\u015fhis ve tedavi konusundaki b\u00fct\u00fcn bu eksikliklerimiz ve kusurlar\u0131m\u0131z bizim kesin de\u011ferlendirmeler yapmam\u0131z\u0131 zorla\u015ft\u0131rsa da, bug\u00fcn \u00fclkemizde m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ciddi boyutlarda ahlaki bir sapma ve a\u015f\u0131nma sergiledikleri hususu, hemen herkesin kolayl\u0131kla g\u00f6zlemleyebildikleri ac\u0131 bir ger\u00e7ektir. Dolay\u0131s\u0131yla bu konunun s\u00fcrekli g\u00fcndemde tutulmas\u0131 ve gerekli ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131 son derece gerekli bir yakla\u015f\u0131md\u0131r.<\/p>\n Geleneksel \u0130slami d\u00fc\u015f\u00fcncenin ahlaki yap\u0131n\u0131n yozla\u015fmas\u0131nda bir etkisi var m\u0131d\u0131r? Veya ahlaki yozla\u015fmay\u0131 engelleyen bir boyutu mu vard\u0131r?<\/strong><\/p>\n Bu iki \u015f\u0131kl\u0131 soruya yine hem evet hem hay\u0131r \u015feklinde iki \u015f\u0131kl\u0131 bir cevap vermek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Tabiat\u0131yla \u00f6nce geleneksel \u0130slami d\u00fc\u015f\u00fcnceden ne anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n netle\u015ftirilmesi gerekir. Anlayabildi\u011fim kadar\u0131yla hem ilmi-fikri d\u00fczeyde, hem de halk d\u00fczeyinde egemen olan ve ge\u00e7mi\u015ften tevar\u00fcs edilen \u0130slami de\u011ferleri, anlay\u0131\u015flar\u0131, uygulamalar\u0131 kastediyorsak, bu takdirde genel olarak S\u00fcnni gelenek ve k\u00fclt\u00fcrden, hassaten de bu gelene\u011fin Osmanl\u0131 d\u00f6neminden bug\u00fcne kadar devam eden etkilerinden veya uzant\u0131s\u0131ndan bahsediyoruz demektir. Ancak bu gelene\u011fin, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ahlaki dejenerasyonda bir pay\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in elimizde birtak\u0131m ipu\u00e7lar\u0131 bulunmakla beraber, tam olarak hangi alanlarda ve \u00f6l\u00e7\u00fcde rol\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yleyebilmek i\u00e7in \u2013daha \u00f6nce de i\u015faret etti\u011fim- kapsaml\u0131 ara\u015ft\u0131rma ve incelemelere ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Ger\u00e7i bir intiba olarak, bu gelene\u011fin bireysel dindarl\u0131k alan\u0131ndan ziyade toplumsal dindarl\u0131k alan\u0131nda birtak\u0131m olumsuz etkilerinden s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmektedir. Fakat yine de bu intiba ile yetinmeyip hem fert hem de cemiyet d\u00fczeyindeki ahlaki a\u015f\u0131nman\u0131n gelene\u011fimizden kaynaklanan muhtemel sebeplerine dair bizlere fikir verebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm birka\u00e7 ilmi ara\u015ft\u0131rmaya dikkat \u00e7ekmek hayli faydal\u0131 olacakt\u0131r: \u0130lhami G\u00fcler, Allah\u2019\u0131n Ahlakili\u011fi Sorunu- Ehl-i S\u00fcnnet\u2019in Allah Tasavvuruna Ahlaki A\u00e7\u0131dan Ele\u015ftirel Bir Yakla\u015f\u0131m<\/em> (Ankara Okulu Yay\u0131nlar\u0131,Ank.,2000), \u0130lhami G\u00fcler,Ehl-i S\u00fcnnet\u2019in Dindarl\u0131k Kriterleri\u00a0 ve T\u00fcrk(iye) Dindarl\u0131\u011f\u0131<\/em>(\u0130slamiyat,V,4, Ank.,2002,s.99-108) ve M.Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu, \u0130lmihal Dindarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0130mkan\u0131 \u00dczerine <\/em>(\u0130slamiyat, V, 4, Ank., 2002, s.109-124)<\/p>\n Elbette gelene\u011fin kendini yenileyememesi ve bilhassa toplumsal ahlak alan\u0131nda \u0130slami \u00e7a\u011fda\u015f yap\u0131lanmalar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilememesi, meselelerin yap\u0131sal boyutlar\u0131n\u0131n g\u00f6z ard\u0131 edilerek, sadece ge\u00e7mi\u015f s\u00f6ylemleri tekrarlamakla yetinilmesi, genelde vaaz u nasihat yoluyla bu meselenin halledilece\u011finin zannedilmesi, \u00f6zellikle de el-Emru bi\u2019l-Ma\u2019ruf ilkesinin geri planlara at\u0131lmas\u0131 hususlar\u0131na da, ahlaki gev\u015femenin muhtemel sebepleri aras\u0131nda yer verilebilir. Bu noktadan hareketle \u2013 t\u0131pk\u0131 Kur\u2019an\u2019\u0131n \u00f6\u011fretisinin merkezi kavramlar\u0131ndan olan el-Emru bi\u2019l-Ma\u2019ruf\u00a0 ve\u2019n -Nehyi ani\u2019l-Munker ilkesini mezhebin temel esaslar\u0131ndan biri olarak kabul eden Mu\u2019tezile\u2019de oldu\u011fu gibi \u2013 art\u0131k bizim de \u0130slam tasavvurumuzda bu Kur\u2019\u00e2n\u00ee ilkeye merkezi bir yer vermemiz ve gerek ferdi gerek cemiyet plan\u0131nda bunu hayata ge\u00e7irmek i\u00e7in gerekli ad\u0131mlar\u0131 atmam\u0131z, bu ahlaki a\u015f\u0131nma s\u00fcrecinde ilk at\u0131lmas\u0131 gereken ad\u0131mlar aras\u0131nda yer almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Tarihteki ahlaki yozla\u015fmalarla modern ahlaki yozla\u015fma aras\u0131ndaki benzerlikler ve farkl\u0131l\u0131klar nelerdir.<\/strong><\/p>\n Dedi\u011fim gibi ne ge\u00e7mi\u015fteki ne de g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ahlaki a\u015f\u0131nma ve sapmalara dair yap\u0131lm\u0131\u015f ilmi \u00e7al\u0131\u015fmalar olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bu iki t\u00fcr yozla\u015fma aras\u0131nda ciddi bir mukayese yapmak ta m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu konuda sa\u011fda solda yaz\u0131p \u00e7izenler olsa da, onlar\u0131n yazd\u0131klar\u0131 da masa ba\u015f\u0131nda\u00a0 yaz\u0131lm\u0131\u015f modern vaazlar veya eski vaaz u nasihatlerin k\u00f6t\u00fc kopyalar\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, bunlar\u0131 ciddiye almak do\u011fru de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc as\u0131l mesele de zaten budur, yani kendi kabu\u011fumuzdan veya dar \u00e7evremizden \u00e7\u0131k\u0131p, fildi\u015fi kulelerimizden inip, alan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na\u00a0 y\u00f6nelemeyi\u015fimizdir. Art\u0131k toplumumuzdaki \u0130slam \u00fczerine sosyolojik a\u00e7\u0131dan ara\u015ft\u0131rma yapman\u0131n ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu anlamam\u0131z gerekmektedir. Elbette bununla da yetinmeyerek bu alanda birtak\u0131m projeler geli\u015ftirerek, \u00f6nce hastal\u0131\u011f\u0131n ne oldu\u011funu ve ne(ler)den kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmekte de ge\u00e7 kalmamak gerekir. Ama yine de, bu konuda da baz\u0131 hususlara dikkat \u00e7ekmek yararl\u0131 olabilir. \u00d6ncelikle belirtelim ki, ister fert ister cemiyet plan\u0131nda olsun, ahlaki sapma ve a\u015f\u0131nmalar\u0131n sebeplerini kabaca \u201c i\u00e7 ve d\u0131\u015f fakt\u00f6rler\u201d \u015feklinde tasnif etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Yukar\u0131da bir nebze bahsedildi\u011fi \u00fczere i\u00e7 fakt\u00f6rler, daha ziyade\u00a0 m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u0130slam alg\u0131 ve tasavvurlar\u0131yla ilgili kabul edilebilir. D\u0131\u015f fakt\u00f6rlerin de, daha ziyade modern d\u00f6nemin mahiyetinden kaynaklanan hususlarla ilgili oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Meseleye b\u00f6yle bakacak olursak, modern d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcsl\u00fcmanlar \u00fczerindeki bozucu etkisinin daha farkl\u0131 ve tehlikeli oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki baz\u0131 iddialar\u0131n, en temelde \u0130slami d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ve tabii m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yery\u00fcz\u00fcnde h\u00e2kim de\u011fil mahk\u00fbm olmas\u0131yla yak\u0131n bir ilgisi bulundu\u011funu da g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ahlak iflas\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda, \u00e7ok daha \u00f6nemlisi, h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131nda modernitenin d\u00fcnyay\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00f6ye \u00e7eviren imkanlar sunmas\u0131n\u0131n ba\u015frol\u00fc oynad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. \u0130\u015fte tam da bu noktada m\u00fcsl\u00fcmanlar ge\u00e7mi\u015ften devrald\u0131klar\u0131 miras ve silahlarla, modern d\u00fcnyan\u0131n hegemonyac\u0131 efendilerinin dayatt\u0131\u011f\u0131 modern sistem, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve teknolojilerine kar\u015f\u0131 koyabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler. Bir ba\u015fka ifadeyle alternatif \u00fcretmeksizin, reel tehditlere kar\u015f\u0131 slogan ve s\u00f6ylemle m\u00fccadele edilebilece\u011fine inanmaktad\u0131rlar. Asl\u0131nda bu t\u0131pk\u0131 Amerikan yerlilerinin g\u00f6z\u00fc d\u00f6nm\u00fc\u015f s\u00f6m\u00fcrgecilerin ate\u015fli silahlar\u0131na ok ve balta ile kar\u015f\u0131 koymaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 and\u0131ran bir durumdur. Bu sebepledir ki, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bilhassa medyada g\u00f6rd\u00fckleri olumsuzluklar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki klasik tepkileri, oturduklar\u0131 yerden s\u00f6ylenmeleri \u015feklindedir. S\u00f6z\u00fcm ona \u0130slami de\u011ferlere sahip insanlar\u0131n egemen oldu\u011fu bir parlemento ve h\u00fck\u00fcmet d\u00f6neminde, \u015fer odaklar\u0131 alm\u0131\u015f ba\u015f\u0131n\u0131 gidiyorken ve alenen b\u00fct\u00fcn \u0130slami de\u011ferlere her g\u00fcn meydan okunuyorken, buna mukabil yine s\u00f6z\u00fcm ona \u201c\u0130slami\u201d medyada bu gibi programlara alternatif te\u015fkil edebilecek, bilhassa gen\u00e7leri cezbedecek, onlar\u0131 \u015fer odaklar\u0131n\u0131n tuzaklar\u0131ndan koruyacak bir performans\u0131n sergilendi\u011fini kim iddia edebilir? B\u0131rak\u0131n performans\u0131, pek \u00e7ok s\u00f6z\u00fcm ona \u0130slami medya, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n d\u00fcnyevile\u015fmesi ve sek\u00fclerle\u015fmesi s\u00fcrecinde olumsuz bir rol bile oynayabilmi\u015f, buna mukabil ne kadar \u0130slam oldu\u011fu tart\u0131\u015fmal\u0131 yorumlar\u0131 ger\u00e7ek \u0130slam diye m\u00fcsl\u00fcmanlara s\u00fcrekli empoze etmi\u015f, hatta i\u015f hurafe tellall\u0131\u011f\u0131na kadar vard\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla biz su\u00e7luyu d\u0131\u015fta aramadan \u00f6ne, burnumuzun dibindeki, kendi \u00e7evremizdeki \u201cgaflet veya dalalet\u201d erbab\u0131na bak\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7evirmemiz gerekmektedir.<\/p>\n Modern d\u00fcnyan\u0131n felsefi ve\u00a0 teoloji yap\u0131s\u0131n\u0131n bir dayatmas\u0131 m\u0131d\u0131r bu ahlaki yozla\u015fmalar\u0131n nedeni?<\/strong><\/p>\n \u015eunu unutmamak gerekir ki, siz g\u00fc\u00e7l\u00fc iseniz kolay kolay size kimse bir \u015fey dayatamaz. Zira dayatma g\u00fc\u00e7l\u00fc ile zay\u0131f aras\u0131nda s\u00f6z konusu olabilir, \u015fayet siz de g\u00fc\u00e7l\u00fc olursan\u0131z o takdirde ancak bir ili\u015fki ve al\u0131\u015fveri\u015ften s\u00f6z edilebilir, dayatmadan de\u011fil! Bence bu meselede as\u0131l \u00f6nemli olan dayatan taraftan ziyade, dayatmaya maruz kalan bizlerin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc dayatman\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 dayat\u0131lan\u0131n zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Mesela g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc medyada \u0130slam\u2019a taban tabana z\u0131t programlar seyirci buluyorsa, hatta bazen reyting\u2019leri zorluyorsa, bunun sebebi %99\u2019u m\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu s\u00f6ylenen bu cemiyette bunlara ra\u011fbet edenlerin bulunmas\u0131, ekranlar\u0131n\u0131 kapatan m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ise az\u0131nl\u0131kta kalmas\u0131 y\u00fcz\u00fcndendir. Asl\u0131nda bu vurdum duymazl\u0131\u011f\u0131n alt\u0131nda her m\u00fcsl\u00fcman\u0131n her t\u00fcrl\u00fc \u015fer ve \u015fer oda\u011f\u0131yla, her d\u00fczlemde ve her vesileyle m\u00fccadele etmekle \u2013 t\u0131pk\u0131 namaz k\u0131lmakla m\u00fckellef oldu\u011fu gibi- m\u00fckellef oldu\u011funu vurgulayan \u201c el-Emru bi\u2019l-Ma\u2019ruf\u00a0 ve\u2019n-Nehyi ani\u2019l-Munker \u201c\u00a0 – ve her t\u00fcr\u00fcyle -\u201c Cihad\u201d\u00a0 emirlerinin gelene\u011fimizde merkezi bir yer edinememi\u015f olmas\u0131n\u0131n, bir bak\u0131ma \u201cbana dokunmayan y\u0131lan bin ya\u015fas\u0131n\u201d felsefesinin yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da unutmamak gerekir. Bu durumun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda el-Emru bi\u2019l-Ma\u2019ruf\u2019u ve Cihad\u2019\u0131 d\u0131\u015fta b\u0131rakan \u201c\u0130slam\u0131n \u015fart\u0131 be\u015fe\u201d m\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve b\u0131rak\u0131n toplumsal boyutunu ferdi boyutuyla bile ahlaka gereken \u00f6nemi vermeyen \u201cilmihal m\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u201d da katk\u0131s\u0131n\u0131n bulundu\u011funu g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekir.<\/p>\n \u00d6te yandan iktidar ideolojisi olarak ta nitelendirilen ve itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc esas alan S\u00fcnnilik\u2019te muhalefet ve ele\u015ftiri k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00e7ok c\u0131l\u0131z olmas\u0131n\u0131n da m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n modern d\u00fcnyan\u0131n dayatmalar\u0131na a\u00e7\u0131k ve diren\u00e7siz bir duruma d\u00fc\u015fmesinde rol\u00fc oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Nitekim bilhassa cemaat ve tarikat t\u00fcr\u00fc yap\u0131lanmalarda bu itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ve ele\u015ftirel tavr\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131n\u0131n olumsuz etkilerini g\u00f6rmek hi\u00e7 te zor de\u011fildir. Hoca, \u015feyh, \u00fcstat, a\u011fabey ya da\u00a0 parti lideri olsun, \u0130slama a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131 hususlarda dahi her yapt\u0131\u011f\u0131na itaat edilecek kadar ileri g\u00f6t\u00fcr\u00fclen bu itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn olumsuzluklar\u0131na dair verilebilecek \u00f6rnekler say\u0131lamayacak kadar \u00e7oktur. Mesela gus\u00fcl abdesti almadan di\u015f kaplatman\u0131n caiz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu gibi kaplamalar\u0131n s\u00f6k\u00fclmesi gerekti\u011fini iddia edan bir tarikat- cemaat \u00e7evresinin, medya faaliyetlerinde ne noktaya kadar savrulabildi\u011fini ve cemaatin buna ses \u00e7\u0131kar(a)mad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hatta\u00a0 bu grubun hocalar\u0131n\u0131n mevcut durumu me\u015frula\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden de\u011ferlendirmelerin tamamen haks\u0131z olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek elbette m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Yine iman davas\u0131n\u0131n bayraktarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapma iddias\u0131ndaki bir cemaatin ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc meselesinde nas\u0131l yasak\u00e7\u0131l\u0131\u011fa hemen boyun e\u011fiverdikleri de herkesin malumudur. Ge\u00e7mi\u015fte dindarl\u0131k iddias\u0131nda en ileri giden pek \u00e7ok kesimlerin bug\u00fcn modernitenin kirlerine her g\u00fcn bula\u015fan, hatta tamamen bir t\u00fcketim toplumu anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 empoze eden bir \u00e7izgide seyrettiklerini de biliyoruz, g\u00f6r\u00fcyoruz. Bir anlamda, \u201comurgas\u0131z\u201d bir bedeni and\u0131ran bu t\u00fcr yap\u0131lar\u0131n ve bu yap\u0131lar i\u00e7erisinde yer alan m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, b\u0131rak\u0131n dayatmay\u0131, kendilerinin g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak modern d\u00fcnyan\u0131n de\u011firmenine su ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar. K\u0131sacas\u0131 bu yap\u0131lar i\u00e7erisinde yer alanlar en a\u00e7\u0131k \u0130slam d\u0131\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce ve uygulamalara bile kolay kolay ses \u00e7\u0131karamamaktad\u0131rlar, mesela liderlerinin Vatikan Papa\u2019s\u0131na \u201cba\u015far\u0131lar\u201d dilemesini i\u00e7lerine sindirebilmekte, \u201cd\u00fcnyada en nefret etti\u011fim insan Bin Ladin\u2019dir\u201d deyip te y\u00fcz binlerce m\u00fcsl\u00fcman\u0131n katledilmesine yol a\u00e7an i\u015fgalci y\u00f6netimin ele ba\u015f\u0131s\u0131 Bush hakk\u0131nda tek kelime etmemesini de rahatl\u0131kla kabullenebilmektedirler. Durum bu merkezde iken bir dayatmadan de\u011fil, olsa olsa g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fckten bahsedilebilir ki, bu \u015fartlarda her t\u00fcrl\u00fc dejenerasyonun rahatl\u0131kla\u00a0 benimsenmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu geli\u015fmelerin, ahlak ve nefis terbiyesini esas alan tasavvuf alan\u0131na mensup baz\u0131 \u00e7evrelerde yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 ise ayr\u0131ca d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n \u0130slami m\u00fccadele veren\u00a0 kurumlar\u0131n istenilen bir ahlaki taml\u0131\u011fa ula\u015fmamas\u0131n\u0131 neye ba\u011fl\u0131yorsunuz?<\/strong><\/p>\n Genel olarak \u0130slam yolunda \u00e7aba harcayan bilin\u00e7li m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ferdi ahlak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fczerlerine d\u00fc\u015feni yapmakta olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek adalet ve insaf gere\u011fidir. Ancak as\u0131l mesele tekrar tekrar i\u015faret etti\u011fimiz gibi, toplumsal ahlak konusunda gerekenin yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 noktas\u0131ndad\u0131r. Bu noktada birtak\u0131m eksiklik ve kusurlardan bahsedilebilece\u011fi kanaatinde\u00a0 olmakla beraber, bu durumun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n bilin\u00e7 de\u011fil bilgi eksikli\u011fi ile izah edilebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Zira \u00f6nce bug\u00fcn bizim m\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k tasavvurumuzda \u2013 ibadet a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 \u0130slam\u0131n \u015fart\u0131 be\u015f anlay\u0131\u015f\u0131nda-\u00a0 ahlak\u2019\u0131n yerinin \u00e7ok c\u0131l\u0131z ve geri planda oldu\u011funu tekrar hat\u0131rlayacak olursak meselenin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ayd\u0131nlatm\u0131\u015f oluruz. Buna bir de \u2013 bilhassa toplumsal ahlak konusunda yeterli bilin\u00e7 d\u00fczeyinin mevcut oldu\u011funu varsayarak -toplumda ahlak ve fazilet m\u00fccadelesi vermenin y\u00f6ntemleri konusundaki bilgi eksikli\u011fini de eklemek gerekir. Bu eksikli\u011fin ba\u015f\u0131nda\u00a0 ise \u201c de\u011fi\u015fim\u201d ger\u00e7e\u011finin tam olarak fark\u0131na var\u0131lamamas\u0131, \u00f6neminin idrak edilememesi gelmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ahlak problemlerini, mesela i\u015fsizlik, fakirlik, adil olmayan gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, r\u00fc\u015fvet, iltimas, adam kay\u0131rma gibi sosyo-ekonomik fakt\u00f6rler yan\u0131nda, y\u00f6netimlerin yeterince \u015feffaf ve denetime a\u00e7\u0131k olmamas\u0131, suistimallere m\u00fcsait olmas\u0131, hukuk sistemindeki bo\u015fluklar, m\u00fceyyidelerin cayd\u0131r\u0131c\u0131 olmamas\u0131 gibi y\u00f6netim ve hukuk fakt\u00f6r\u00fcne ve tabii e\u011fitim unsuruna ba\u011fl\u0131 olarak ele almad\u0131k\u00e7a ve bu konularda alternatifler \u00fcretmedik\u00e7e ahlak talebimiz \u00e7ok ger\u00e7ek\u00e7i olmayacakt\u0131r. \u015eunu asla unutmamal\u0131y\u0131z ki, ilkokuldan \u00fcniversiteye kadar e\u011fitim sisteminin her safhas\u0131nda helal-haram, adalet, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, do\u011fruluk, hak-hukuk, vicdan gibi temel ahlaki esaslara vurgu yapan \u201cahlak\u00e7\u0131\u201d bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 egemen olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, \u015fu anda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fumuz \u00fcz\u00fcc\u00fc manzaralarla giderek daha fazla\u00a0 kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131z ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacakt\u0131r. B\u00f6ylesi \u201cahlak\u00e7\u0131\u201d bir zihniyetin ise b\u0131rak\u0131n laik, solcu, sa\u011fc\u0131, kemalist, \u00e7a\u011fda\u015f\u00e7\u0131 kesimleri, b\u0131rak\u0131n \u201cmuhafazakar demokratlar\u201d\u0131, art\u0131k \u0130slamc\u0131 denilen pek \u00e7ok kesimlerde bile izine bile rastlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu durumda \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019ye atfedilen bir ifadeyle\u00a0 \u201cbu \u00fclkede\u00a0 namuslular en az namussuzlar kadar cesur olmak zorundad\u0131r\u201d. K\u0131sacas\u0131 \u00fclkemiz bir ahlak ink\u0131lab\u0131na muhta\u00e7t\u0131r, bunun \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapmak\u00a0 yine\u00a0 hakiki m\u00fcsl\u00fcmanlara d\u00fc\u015fmektedir. De\u011fi\u015fim ger\u00e7e\u011fi ile ilgili olarak m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n geleneksel vaaz u nasihat y\u00f6ntemiyle yetinmekten vazge\u00e7meleri, ge\u00e7mi\u015fte \u00fcretilenleri aynen tekrarlamak suretiyle \u2013 Cabiri\u2019nin deyimiyle- \u201c gevi\u015f getirmek\u201dten kurtulmalar\u0131, \u0130slami de\u011ferleri \u00e7a\u011fda\u015f form ve imkanlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sunmak i\u00e7in , ahlaka a\u00e7\u0131ktan sava\u015f a\u00e7an \u00e7evrelerden daha yarat\u0131c\u0131 olmalar\u0131 gerekti\u011fi de ortadad\u0131r. Yukar\u0131daki b\u00fct\u00fcn bu m\u00fclahazalar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, son derece geli\u015fmi\u015f y\u00f6ntem ve ara\u00e7lara ba\u015fvuran ahlaks\u0131zl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 giri\u015fmek zorunda olduklar\u0131 ahlak sava\u015f\u0131nda ne kadar yarat\u0131c\u0131, ak\u0131ll\u0131, zeki, uzun vadeli, planl\u0131, koordineli ve ciddi \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmas\u0131 gerekti\u011fi de kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n \u0130man hayata aktar\u0131l\u0131nca gerekli etkiyi g\u00f6stermi\u015f olaca\u011f\u0131na g\u00f6re teori prati\u011fe neden d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fcyor?<\/strong><\/p>\n \u00d6nce sormak laz\u0131m \u201c hangi iman?\u201d Sadece ahlak meselesinde de\u011fil, genel olarak m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n her alanda m\u00fcsl\u00fcman gibi davranamamalar\u0131, yani imanlar\u0131 ile amelleri aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki meselesinde de temel fakt\u00f6r, yanl\u0131\u015f bir iman tasavvurundan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. E\u011fer teori ile pratik aras\u0131nda \u00e7etin ve yaman bir \u00e7eli\u015fki varsa, meselenin g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden daha derinlere gitti\u011finden asla \u015f\u00fcpheniz olmas\u0131n. \u00c7\u00fcnk\u00fc siz s\u0131rf ge\u00e7mi\u015fteki Kelami tart\u0131\u015fmalar ba\u011flam\u0131nda ortaya at\u0131lan ve iman\u0131 sadece ikrar ve tasdikten ibaret g\u00f6ren\u00a0 ameli ise iman\u0131n bir par\u00e7as\u0131 g\u00f6rmeyen, yani iman ile amelin aras\u0131n\u0131 ay\u0131ran m\u00fcrcii yakla\u015f\u0131m\u0131n hangi tarihi \u015fartlar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu g\u00f6z ard\u0131 ederek onu aynen S\u00fcnni \u00f6\u011fretiye de ta\u015f\u0131rsan\u0131z, bu suretle de Kur\u2019an\u2019\u0131n iman ile amel aras\u0131nda tesis etti\u011fi s\u0131k\u0131 ba\u011f\u0131 gev\u015fetir, hatta kopar\u0131rsan\u0131z, o zaman kar\u015f\u0131n\u0131za teori ile prati\u011fin uyum halinde olmas\u0131n\u0131 gerekli g\u00f6rmeyen, ameli iman\u0131n\u0131 nakzeden, ama bunda bir beis te g\u00f6rmeyen bir m\u00fcsl\u00fcman tipi \u00e7\u0131kar. \u00c7\u0131kar ama\u00a0 asl\u0131nda onun iman\u0131 da ger\u00e7ek bir iman olmaktan \u00e7\u0131kar ve \u0130lhami G\u00fcler\u2019in deyi\u015fiyle bir \u201c inan\u00e7\u201da d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. \u0130\u015fte bug\u00fcn biz m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n imanlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten bir \u201ciman\u201d olup olmad\u0131\u011f\u0131, iman\u0131n amel ile sa\u011flamas\u0131n\u0131n yap\u0131l\u0131p yap\u0131l(a)mad\u0131\u011f\u0131 sorusu, \u00f6n\u00fcm\u00fczde b\u00fct\u00fcn azametiyle ve \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla duran ve hesapla\u015fmam\u0131z gereken ac\u0131 bir realitedir. Bir ba\u015fka ifadeyle as\u0131l mesele iman\u0131n hayata aktar\u0131l\u0131nca ni\u00e7in etkili olmad\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, ortada hayata aktar\u0131lacak ger\u00e7ek bir iman\u0131n bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte as\u0131l cevab\u0131 aranmas\u0131 gereken soru budur.<\/p>\n Peygamberin \u2018y\u00fcr\u00fcyen Kur\u2019an\u2019 olarak nitelenmesi, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n da \u2018y\u00fcr\u00fcyen Kur\u2019an\u2019 haline gelmesini sa\u011flayan y\u00f6ntem ne olmal\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n Tabiat\u0131yla her \u015feyden \u00f6nce Kur\u2019an\u2019a d\u00f6nerek! Ancak bu d\u00f6n\u00fc\u015f san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar olay de\u011fildir. Zira Kur\u2019ana d\u00f6nelim demekle d\u00f6nm\u00fc\u015f olamayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6steren pek \u00e7ok \u00f6rne\u011fe \u00e7e\u015fitli \u0130slami ak\u0131m ve hareketlerde ge\u00e7mi\u015fte hepimiz \u015fahit olduk. Ancak herhangi bir metodolojik\u00a0 zemine oturmayan bu iyi niyetli te\u015febb\u00fcslerin sonu\u00e7lar\u0131 beklendi\u011fi gibi olmam\u0131\u015f ve herhangi bir kapsaml\u0131 toplumsal de\u011fi\u015fim projesine d\u00f6n\u00fc\u015fememi\u015ftir. Elbette bu, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 Kur\u2019an\u2019a \u00e7evirmelerine \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131 olan bu gibi te\u015febb\u00fcslerin \u2013 \u015fimdilik ak\u0131m kalm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnse de- s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesinden vazge\u00e7memiz gerekti\u011fi anlam\u0131na gelmemelidir. Bilakis ge\u00e7mi\u015f tecr\u00fcbelerden ders alarak, gelecekte Kur\u2019an\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn hangi esaslar dahilinde olmas\u0131 gerekti\u011fi \u00fczerinde durmaya devam edilmelidir. Asl\u0131nda bu a\u00e7\u0131dan \u00c7a\u011fda\u015f \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde hayli mesafe de kat edildi\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. (Bu konuya ilgi duyanlar\u0131n Kur\u2019an\u2019\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve yorumlanmas\u0131 alan\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f \u00c7a\u011fda\u015f d\u00f6nem ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na m\u00fcracaat etmesi \u00f6nerilir.) Ne var ki bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonucunda yava\u015f yava\u015f ana hatlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flayan metodolojik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n\u00a0 ilim ve fikir \u00e7evreleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmamas\u0131 ve \u2013 e\u011fitim ba\u015fta olmak \u00fczere \u2013 \u00e7e\u015fitli yolarla tabana yay\u0131lmas\u0131 gerekir. Ancak b\u00f6ylesi ilmi, fikri, metodolojik ve e\u011fitim boyutlar\u0131yla ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 takdirde Kur\u2019an\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015f sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015febilecektir.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n modern zihinle y\u00fczle\u015fme ger\u00e7e\u011fiyle bulu\u015fmamas\u0131n\u0131n katk\u0131s\u0131 var m\u0131d\u0131r bu ahlaki \u00e7\u00f6z\u00fclmeye?<\/strong><\/p>\n Tabii ki! Yukar\u0131da da bir nebze bahsetti\u011fim gibi ciddi m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u00a0 pek \u00e7o\u011fu asr-\u0131 saadet \u00f6zlemiyle, adeta tarihte ya\u015f\u0131yorlar ve bir t\u00fcrl\u00fc bug\u00fcn\u00fcn ger\u00e7eklikleriyle y\u00fczle\u015fme cesaret ve becerisini g\u00f6steremiyorlar. Baz\u0131lar\u0131 ise tam bir ka\u00e7\u0131\u015f ve panik havas\u0131na kap\u0131larak, modern durumun olumsuzluklar\u0131ndan \u0130slam\u2019\u0131n sorumlu olmad\u0131\u011f\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla modern problemlerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnden de \u0130slam\u2019\u0131n sorumlu tutulamayaca\u011f\u0131 bahanesinin arkas\u0131na s\u0131\u011f\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bu y\u00fczle\u015fmeden ka\u00e7\u0131\u015f\u0131n tabii sonucu olarak ta m\u00fcsl\u00fcmanlar ya gettola\u015f\u0131yor ve marjinalle\u015fiyorlar, ya da tarihe\/i\u00e7lerine kapanarak, anakronik bir ruh hali i\u00e7inde bu gezegenin yabanc\u0131lar\u0131 haline geliyorlar, k\u0131sacas\u0131 tarihe ve d\u0131\u015far\u0131daki d\u00fcnyaya m\u00fcdahil olam\u0131yorlar, tarihin \u00f6znesi olmak yerine nesnesi haline geliyorlar. \u00c7a\u011f\u0131n \u015fartlar\u0131na g\u00f6re \u0130slami bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc geli\u015ftirip, bunu her alan\u0131yla hayata aktarman\u0131n \u00fcstesinden gelemeyince \u2013hayat bo\u015fluk kabul etmedi\u011fi i\u00e7in- \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 inan\u00e7, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve pratiklerin bizzat m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 da istila etmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olmaktad\u0131r. Nitekim Seyyid Kutub\u2019un Fi Z\u0131lali\u2019l-Kur\u2019an<\/em>\u2019da dedi\u011fi gibi, asl\u0131nda b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011fa her\u015feyin do\u011frusunu vermesi gereken \u00fcmmet, \u015fu anda\u00a0 veren de\u011fil alan, \u00fcreten de\u011fil t\u00fcketen bir d\u00fcnyadan ibarettir. Sadece bilim, teknoloji, ekonomi v.b. alanda de\u011fil, d\u00fc\u015f\u00fcnce, siyaset, y\u00f6netim, e\u011fitim, sanat ve k\u00fclt\u00fcr alanlar\u0131nda da\u00a0 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n insanl\u0131k aleminde g\u0131pta edilecek bir pozisyonda oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. Hatta daha da ileri giderek diyebiliriz ki, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u0130slam\u2019a dair bilgi \u00fcretme alan\u0131nda bile \u2013mesela- Bat\u0131\u2019n\u0131n fersah fersah gerisinde oldu\u011fu ac\u0131 bir ger\u00e7ektir. Zira m\u00fcsl\u00fcmanlar Hasan Hanefi\u2019nin tabiriyle selef\u2019in haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 masadakileri t\u00fcketen halef durumundad\u0131rlar. S\u00f6z\u00fcn k\u0131sas\u0131 yery\u00fcz\u00fcndeki her t\u00fcrl\u00fc ahlaks\u0131zl\u0131k iddia edildi\u011fi gibi sadece modernitenin \u00fcr\u00fcn\u00fc\u00a0 olamaz, bunda modernite ile y\u00fczle\u015fip te onu a\u015facak \u0130slami bir alternatif sunamayan m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n da pay\u0131 oldu\u011funu itiraf etmek gerekir.<\/p>\n Kent k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn dayatt\u0131\u011f\u0131 bir ya\u015fama bi\u00e7imi var. M\u00fcsl\u00fcmanlar bu ya\u015fama bi\u00e7imi konusunda pek duyarl\u0131 davranm\u0131yorlar. Sizce kent k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn dayatt\u0131\u011f\u0131 ya\u015fama M\u00fcsl\u00fcmanlar kar\u015f\u0131 koyabiliyorlar m\u0131?<\/strong><\/p>\n Yukar\u0131daki izahlardan sonra bu sorunun cevab\u0131n\u0131n olumsuz olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmek pek zor olmasa gerektir. \u015eehirle\u015fme ve problemleri \u0130slami kesimin g\u00fcndemine daha yeni giriyor. E\u011fitim, sosyal hayat, ekonomi, k\u00fclt\u00fcr vb. alanlarda al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k geli\u015fmelerle kar\u015f\u0131la\u015fan m\u00fcsl\u00fcmanlar, bu geli\u015fmeleri inceleyip serin kanl\u0131l\u0131kla tahlil edecekleri yerde, bunlar\u0131 adeta g\u00f6rmezlikten gelerek kar\u015f\u0131 koyabileceklerini zannediyorlar. Konut ve i\u015fyeri mimarisinden tutun da, t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131na, sosyal ili\u015fkilerden tutun da sanat, k\u00fclt\u00fcr, e\u011flence ve spor alan\u0131ndaki yeni davran\u0131\u015f bi\u00e7imlerine, \u00e7evre problemlerinden kontrols\u00fcz g\u00fcc\u00fcn yery\u00fcz\u00fcndeki hegemonik uygulamalar\u0131na kadar bir seri yeni olgu kar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, nas\u0131l davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131, gelecekteki geli\u015fmelerin neler olaca\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131ran, \u0130slami kesimden ka\u00e7 ilim ve fikir adam\u0131\/kad\u0131n\u0131 var? Bu sorunun cevab\u0131 bile durumumuz hakk\u0131nda fikir verici niteliktedir.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kendi aralar\u0131ndaki ili\u015fki bi\u00e7iminin sahih bir \u0130slami tav\u0131rla \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz?<\/strong><\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmanlar modern \u015fartlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z ve steril bir ortamda ya\u015famad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, aralar\u0131ndaki ili\u015fkilerin de konumuz olan olumsuzluklardan nasibini almas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Kapitalist mant\u0131\u011f\u0131n ve t\u00fcketim \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00fcrekli pompaland\u0131\u011f\u0131 bir toplumda, ac\u0131mas\u0131z rekabet \u015fartlar\u0131ndan uzak kalman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 bir i\u015f d\u00fcnyas\u0131nda, iki m\u00fcsl\u00fcman\u0131n kendi aralar\u0131nda bile \u0130slami ilkelere tam olarak ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131 adeta imkans\u0131z gibi bir \u015feydir. (Bug\u00fcn \u201cBen siftah ettim, kom\u015fum etmedi, al\u0131\u015fveri\u015finizi ondan yap\u0131n\u201d diyen esnaf kald\u0131 m\u0131?)Keza \u0130slam medeniyetindeki akrabal\u0131k ve kom\u015fuluk ili\u015fkilerine tamamen yabanc\u0131 ve giderek bireyselle\u015fen bir ili\u015fkiler manzumesi yaratan modern \u015fehir hayat\u0131nda, m\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ne \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u00fcrd\u00fcrebilece\u011fimizi ciddi olarak tart\u0131\u015fmam\u0131z gerekir.<\/p>\n Son olarak M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n toplumda \u2018y\u00fcr\u00fcyen Kur\u2019an\u2019 olabilmeleri i\u00e7in tavsiyeleriniz nelerdir?<\/strong><\/p>\n Kanaatimce bu soru, bizi a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ezip, un ufak edecek kadar muazzam bir meseleye i\u015faret etmektedir. Tabiat\u0131yla sorunun cesameti, bizi ister istemez daha m\u00fctevaz\u0131 davranmaya zorlamaktad\u0131r. Zaten burada birka\u00e7 c\u00fcmleyle bu soruya cevap vermeye kalk\u0131\u015fmam\u0131z, bizim meselenin ciddiyetini kavrayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlam\u0131na gelecektir. Ama sadece bir fikir vermek i\u00e7in, i\u015fe \u00f6nce bu alanda \u015fimdiye kadar yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bir de\u011ferlendirmesini yapmakla ba\u015flamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fakat bu bile muazzam bir \u00e7abay\u0131 gerektirecektir. Zira gerek \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda, gerek \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, konumuzla ilgili say\u0131labilecek o kadar muazzam bir literat\u00fcr vard\u0131r ki, bunlar\u0131n toplanmas\u0131, tasnif edilmesi, analizi, ele\u015ftirisi ve bunlardan birtak\u0131m sonu\u00e7lar \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bir ilim ve fikir adamlar\u0131\/kad\u0131nlar\u0131 ordusuna ve bu orduya\u00a0 lojistik destek sa\u011flayacak g\u00fc\u00e7l\u00fc m\u00fcesseselere ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Bu gibi m\u00fcesseseler m\u00fcsl\u00fcman olmayan Bat\u0131\u2019da say\u0131lamayacak kadar \u00e7ok ve g\u00fc\u00e7l\u00fc iken, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda bunlarla rekabet edebilecek ciddi m\u00fcesseselerin ve Bat\u0131l\u0131 ilim adamlar\u0131yla rekabet edebilecek \u0130slam ulemas\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011filse, art\u0131k\u00a0 bizim \u201cY\u00fcr\u00fcyen Kur\u2019an Olma\u201d iddiam\u0131z\u0131n inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 da kalmayacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu gibi m\u00fcesseseler kurmadan ve onlarca y\u00fczlerce y\u0131l s\u00fcrecek uzun soluklu \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmay\u0131 g\u00f6ze almadan, \u201cY\u00fcr\u00fcyen Kur\u2019an Olma\u201c iddias\u0131nda bulunmak, bizim Kur\u2019an\u2019\u0131 yeterince ciddiye almad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n bir g\u00f6stergesi olacakt\u0131r. Zira\u00a0 insan\u0131, toplumu, tarihi, k\u0131sacas\u0131 gezegeni de\u011fi\u015ftirecek olan Kur\u2019an\u2019\u0131n bu de\u011fi\u015fikli\u011fi, kendisini ciddiye alan m\u00fcsl\u00fcmanlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yapaca\u011f\u0131n\u0131 asla unutmamak gerekir. Bizim Kur\u2019an\u2019\u0131 ciddiye al\u0131p almad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n g\u00f6stergesi ise iddia, s\u00f6ylem, retorik, vaaz ve nasihatlerimiz de\u011fil; eylem, amel, plan, proje, m\u00fcessese, analiz-sentez ve do\u011frulu\u011fu denenmi\u015f alternatif \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerimizdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc: \u00c2yinesi i\u015ftir ki\u015finin l\u00e2fa bak\u0131lmaz<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyada M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ahlaki yozla\u015fmalar\u0131n\u0131n dini alg\u0131lamada olu\u015fturdu\u011fu zaaf\u0131 belirlemek zorunday\u0131z. Dini alg\u0131y\u0131 zaafa u\u011fratan \u00e7ok farkl\u0131 \u00f6\u011feler olabilir. Ama ahlaki zafiyeti a\u015fan bir durumla kar\u015f\u0131la\u015fmak zor olacakt\u0131r. M\u00fcsl\u00fcman, ahlaki yap\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011flam ve sahih tutmal\u0131 ve \u00fczerine y\u00fcklenen sorumlulu\u011fu yerine getirirken ahlaki tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u015fahit olma misyonunu dikkate almal\u0131d\u0131r. Toplumsal \u00e7\u00fcr\u00fcmenin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek ve zulm\u00fcn bir toplumsal d\u00f6ng\u00fcye d\u00f6n\u00fc\u015fmesini engellemek i\u00e7in toplumsal \u00f6nc\u00fcl\u00fck rol\u00fcn\u00fc Kur\u2019an\u2019\u0131n ya\u015fayan \u00f6rnekli\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek sa\u011flayabilir M\u00fcsl\u00fcman! \u0130man etmek ve iman\u0131n\u0131 sa\u011flam ve sahih bir \u015fekilde hayata ge\u00e7irmenin \u00f6nemini idrak ederek bu konuda M\u00fcsl\u00fcman ayd\u0131n ve alimin \u00fczerine d\u00fc\u015fen sorumlulu\u011fu hat\u0131rlatmak \u00f6nem kazanmaktad\u0131r. \u00a0Sa\u011flam ve sahih bir akide i\u00e7in g\u00f6sterilen dikkat ve duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n sahih ve sa\u011flam bir \u0130slami ya\u015fam i\u00e7in de g\u00f6sterilmesi elzemdir. Tevhidi d\u00fc\u015f\u00fcncenin yan\u0131nda tevhidi ya\u015fam\u0131 da g\u00fcndemimize alarak inceltilmi\u015f bir ahlaki yap\u0131y\u0131 ikame etmeli ve sadece Allah\u2019a yak\u0131n olmay\u0131 hedefleyerek b\u00fct\u00fcn yak\u0131nla\u015ft\u0131rma operasyonlar\u0131na \u015f\u00fcphe ile bakmay\u0131 \u00f6\u011frenmeliyiz. Bizi Allah\u2019a yak\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcrmeyen b\u00fct\u00fcn yak\u0131nla\u015ft\u0131rma seanslar\u0131 kendi i\u00e7inde bir tuzak i\u00e7ermektedir. Din ile ba\u011f\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131 zeminlerde kurmayan b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7lerin dini duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 samimi duygularla ifa etmesi beklenemez ve ortaya koyacaklar\u0131 hedeflerin de dini hayat\u0131 i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz hale getirmesi tabii sonucu olur. B\u00fct\u00fcn bu durumlar\u0131 ya\u015famamak i\u00e7in M\u00fcsl\u00fcman \u00f6nc\u00fclerin, ayd\u0131nlar\u0131n, alimlerin, aktivistlerin Peygamberi \u00f6rnekli\u011fi bir daha tecr\u00fcbe alan\u0131na dahil etmenin ad\u0131 olacak bu pratik ve eylem alan\u0131nda \u0130slami bak\u0131\u015f\u0131 derinden ya\u015fayacak bir tav\u0131rlar manzumesi olu\u015fturmal\u0131d\u0131rlar. O y\u00fczden bu konuyu g\u00fcndeme al\u0131p tart\u0131\u015fmak ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n dikkatine sunmak istedik. A\u015fa\u011f\u0131daki sorular\u0131m\u0131z e\u011fer bu konuyu istedi\u011fimiz \u015fekilde g\u00fcndeme ta\u015f\u0131rsa bir i\u015flev g\u00f6recektir. TOPLUMDA \u201c Y\u00dcR\u00dcYEN KUR\u2019AN \u201c\u00a0 OLMAK \u00a0Hayas\u0131z bunca insana cazip gelen koku\u015fmu\u015flu\u011fun\u00a0 ,namuslu insanlar\u0131 bu kadar\u00a0 ilgilendirmesine\u00a0 her zaman \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr.Ticaretimizin ,sanayiimizin ve maliyemizin nafakas\u0131 olan spek\u00fclasyonlar\u0131n, r\u00fc\u015fvet\u00e7ili\u011fin, zimmete para ge\u00e7irmenin doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n ciddi ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir analizini sunan bir ekonomi politik kitab\u0131, tarih veya sosyoloji\u00a0 kitaplar\u0131 biliyor musunuz? (Michel Foucault, Entelekt\u00fcelin Siyasi \u0130\u015flevi, Ayr\u0131nt\u0131 Yay.,\u0130st., 2000,s.292) Ahlaki sorunlar\u0131n k\u00f6keninde bulunan hastal\u0131k nedir? \u0130nsan ve cemiyete dair tahlillerde indirgemecilik yaparak, meseleleri tek bir sebebe ba\u011flamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu sebeple ahlaki bozulma ve a\u015f\u0131nman\u0131n temelinde pek \u00e7ok sebebin yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek daha isabetli olur. Burada bu sebeplerin neler oldu\u011funa dair birtak\u0131m \u015fahsi de\u011ferlendirmeler yapmaktan \u00f6te fazla bir \u015fey s\u00f6ylemek do\u011fru de\u011fildir. Zira maksat vaaz-u nasihatta bulunmak, masa ba\u015f\u0131nda birtak\u0131m dilek ve temennileri dile getirmek veya s\u0131n\u0131rl\u0131 ara\u015ft\u0131rma ve g\u00f6zlemlere dayal\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131 neticeleri birer hakikat diye sunmak olmamal\u0131, bilakis alana inilerek, din\u00ee, sosyolojik, psikolojik, pedagojik, ekonomik, felsefi, politik, medyatik a\u00e7\u0131lardan meseleyi inceleyen, alan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, literat\u00fcr taramas\u0131na dayal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmal\u0131 ve bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar belli aral\u0131klarla tekrarlanarak, cemiyetin ahlaki\u00a0 yap\u0131s\u0131ndaki hastal\u0131klar, olumsuz geli\u015fmeler s\u00fcrekli g\u00f6zlemlenmeli, m\u00fcspet geli\u015fmelerin de g\u00fc\u00e7lendirilmesi cihetine gidilmelidir. Daha do\u011frusu her kesimiyle m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u015fimdiye kadar bu \u015fekilde bir yol izliyor olmalar\u0131 gerekirdi. Hatta bu alanda cemiyetimizde faaliyet g\u00f6steren birtak\u0131m resmi ve sivil m\u00fcesseseler bulunmal\u0131 ve bunlar tam bir i\u015fbirli\u011fi ve planlama\u00a0 i\u00e7erisinde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor olmal\u0131 idiler. Ama \u00fcz\u00fclerek, hatta esefle s\u00f6ylemek gerekir ki, \u015fu anda \u00fclkemizde \u0130slami alanda faaliyet g\u00f6steren ve \u00fcstelik \u0130slam\u0131 ve m\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemsedi\u011fini her vesileyle dile getirmekten geri kalmayan resmi -mesela \u0130lahiyat Fak\u00fclteleri ve Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131- ve sivil\u2013 mesela cemaat, tarikat ve gruplar, siyasi partiler, dernekler, vak\u0131flar v.s- kesimlerde \u201c Ahlak\u201d , bilhassa\u201c Toplumsal Ahlak\u201d alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan, cemiyetimizin ahlaki a\u00e7\u0131dan nabz\u0131n\u0131 s\u00fcrekli tutan, \u00e7\u00f6z\u00fcm teklifleri sunan, bu yolda m\u00fc\u015fahhas ad\u0131mlar atan, topluma y\u00f6nelik faaliyetlerde bulunan tek bir kurulu\u015f, tek bir gazete, tek bir dergiye, tek bir televizyon kanal\u0131na, radyo istasyonuna bile rastlamak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Hadi bundan vazge\u00e7tik, bu gibi kesimlerde \u201cAhlak\u201d alan\u0131nda m\u00fcstakil ve s\u00fcrekli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ve programlar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bile g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f\u00a0 m\u00fcd\u00fcr? S\u00f6z\u00fcn k\u0131sas\u0131 biz m\u00fcsl\u00fcmanlar oturdu\u011fumuz yerden aleme nizam vermekten vazge\u00e7ip alana da inmedik\u00e7e, bu ve benzeri sorulara sa\u011fl\u0131kl\u0131 cevaplar bulmam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu yap\u0131lmad\u0131k\u00e7a da hastal\u0131\u011f\u0131 te\u015fhis etmeden hastaya ila\u00e7 veren birinin durumuna d\u00fc\u015fmekten kurtulamay\u0131z. Ama te\u015fhis ve tedavi konusundaki b\u00fct\u00fcn bu eksikliklerimiz ve kusurlar\u0131m\u0131z bizim kesin de\u011ferlendirmeler yapmam\u0131z\u0131 zorla\u015ft\u0131rsa da, bug\u00fcn \u00fclkemizde m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ciddi boyutlarda ahlaki bir sapma ve a\u015f\u0131nma sergiledikleri hususu, hemen herkesin kolayl\u0131kla g\u00f6zlemleyebildikleri ac\u0131 bir ger\u00e7ektir. Dolay\u0131s\u0131yla bu konunun s\u00fcrekli g\u00fcndemde tutulmas\u0131 ve gerekli ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131 son derece gerekli bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Geleneksel \u0130slami d\u00fc\u015f\u00fcncenin ahlaki yap\u0131n\u0131n yozla\u015fmas\u0131nda bir etkisi var m\u0131d\u0131r? Veya ahlaki yozla\u015fmay\u0131 engelleyen bir boyutu mu vard\u0131r? Bu iki \u015f\u0131kl\u0131 soruya yine hem evet hem hay\u0131r \u015feklinde iki \u015f\u0131kl\u0131 bir cevap vermek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Tabiat\u0131yla \u00f6nce geleneksel \u0130slami d\u00fc\u015f\u00fcnceden ne anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n netle\u015ftirilmesi gerekir. Anlayabildi\u011fim kadar\u0131yla hem ilmi-fikri d\u00fczeyde, hem de halk d\u00fczeyinde egemen olan ve ge\u00e7mi\u015ften tevar\u00fcs edilen \u0130slami de\u011ferleri, anlay\u0131\u015flar\u0131, uygulamalar\u0131 kastediyorsak, bu takdirde genel olarak S\u00fcnni gelenek ve k\u00fclt\u00fcrden, hassaten de bu gelene\u011fin Osmanl\u0131 d\u00f6neminden bug\u00fcne kadar devam eden etkilerinden veya uzant\u0131s\u0131ndan bahsediyoruz demektir. Ancak bu gelene\u011fin, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ahlaki dejenerasyonda bir pay\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in elimizde birtak\u0131m ipu\u00e7lar\u0131 bulunmakla beraber, tam olarak hangi alanlarda ve \u00f6l\u00e7\u00fcde rol\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yleyebilmek i\u00e7in \u2013daha \u00f6nce de i\u015faret etti\u011fim- kapsaml\u0131 ara\u015ft\u0131rma ve incelemelere ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Ger\u00e7i bir intiba olarak, bu gelene\u011fin bireysel dindarl\u0131k alan\u0131ndan ziyade toplumsal dindarl\u0131k alan\u0131nda birtak\u0131m olumsuz etkilerinden s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmektedir. Fakat yine de bu intiba ile yetinmeyip hem fert hem de cemiyet d\u00fczeyindeki ahlaki a\u015f\u0131nman\u0131n gelene\u011fimizden kaynaklanan muhtemel sebeplerine dair bizlere fikir verebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm birka\u00e7 ilmi ara\u015ft\u0131rmaya dikkat \u00e7ekmek hayli faydal\u0131 olacakt\u0131r: \u0130lhami G\u00fcler, Allah\u2019\u0131n Ahlakili\u011fi Sorunu- Ehl-i S\u00fcnnet\u2019in Allah Tasavvuruna Ahlaki A\u00e7\u0131dan Ele\u015ftirel Bir Yakla\u015f\u0131m (Ankara Okulu Yay\u0131nlar\u0131,Ank.,2000), \u0130lhami G\u00fcler,Ehl-i S\u00fcnnet\u2019in Dindarl\u0131k Kriterleri\u00a0 ve T\u00fcrk(iye) Dindarl\u0131\u011f\u0131(\u0130slamiyat,V,4, Ank.,2002,s.99-108) ve M.Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu, \u0130lmihal Dindarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0130mkan\u0131 \u00dczerine (\u0130slamiyat, V, 4, Ank., 2002, s.109-124) Elbette gelene\u011fin kendini yenileyememesi ve bilhassa toplumsal ahlak alan\u0131nda \u0130slami \u00e7a\u011fda\u015f yap\u0131lanmalar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilememesi, meselelerin yap\u0131sal boyutlar\u0131n\u0131n g\u00f6z ard\u0131 edilerek, sadece ge\u00e7mi\u015f s\u00f6ylemleri tekrarlamakla yetinilmesi, genelde vaaz u nasihat yoluyla bu meselenin halledilece\u011finin zannedilmesi, \u00f6zellikle de el-Emru bi\u2019l-Ma\u2019ruf ilkesinin geri planlara at\u0131lmas\u0131 hususlar\u0131na da, ahlaki gev\u015femenin muhtemel sebepleri aras\u0131nda yer verilebilir. Bu noktadan hareketle \u2013 t\u0131pk\u0131 Kur\u2019an\u2019\u0131n \u00f6\u011fretisinin merkezi kavramlar\u0131ndan olan el-Emru bi\u2019l-Ma\u2019ruf\u00a0 ve\u2019n -Nehyi ani\u2019l-Munker ilkesini mezhebin temel esaslar\u0131ndan biri olarak kabul eden Mu\u2019tezile\u2019de oldu\u011fu gibi \u2013 art\u0131k bizim de \u0130slam tasavvurumuzda bu Kur\u2019\u00e2n\u00ee ilkeye merkezi bir yer vermemiz ve gerek ferdi gerek cemiyet plan\u0131nda bunu hayata ge\u00e7irmek i\u00e7in gerekli ad\u0131mlar\u0131 atmam\u0131z, bu ahlaki a\u015f\u0131nma s\u00fcrecinde ilk at\u0131lmas\u0131 gereken ad\u0131mlar aras\u0131nda yer almal\u0131d\u0131r. Tarihteki ahlaki yozla\u015fmalarla modern ahlaki yozla\u015fma aras\u0131ndaki benzerlikler ve farkl\u0131l\u0131klar nelerdir. Dedi\u011fim gibi ne ge\u00e7mi\u015fteki ne de g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ahlaki a\u015f\u0131nma ve sapmalara dair yap\u0131lm\u0131\u015f ilmi \u00e7al\u0131\u015fmalar olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bu iki t\u00fcr yozla\u015fma aras\u0131nda ciddi bir mukayese yapmak ta m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu konuda sa\u011fda solda yaz\u0131p \u00e7izenler olsa da, onlar\u0131n yazd\u0131klar\u0131 da masa ba\u015f\u0131nda\u00a0 yaz\u0131lm\u0131\u015f modern vaazlar veya eski vaaz u nasihatlerin k\u00f6t\u00fc kopyalar\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, bunlar\u0131 ciddiye almak do\u011fru de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc as\u0131l mesele de zaten budur, yani kendi kabu\u011fumuzdan veya dar \u00e7evremizden \u00e7\u0131k\u0131p, fildi\u015fi kulelerimizden inip, alan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na\u00a0 y\u00f6nelemeyi\u015fimizdir. Art\u0131k toplumumuzdaki \u0130slam \u00fczerine sosyolojik a\u00e7\u0131dan ara\u015ft\u0131rma yapman\u0131n ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu anlamam\u0131z gerekmektedir. Elbette bununla da yetinmeyerek bu alanda birtak\u0131m projeler geli\u015ftirerek, \u00f6nce hastal\u0131\u011f\u0131n ne oldu\u011funu ve ne(ler)den kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmekte de ge\u00e7 kalmamak gerekir. Ama yine de, bu konuda da baz\u0131 hususlara dikkat \u00e7ekmek yararl\u0131 olabilir. \u00d6ncelikle belirtelim ki, ister fert ister cemiyet plan\u0131nda olsun, ahlaki sapma ve a\u015f\u0131nmalar\u0131n sebeplerini kabaca \u201c i\u00e7 ve d\u0131\u015f fakt\u00f6rler\u201d \u015feklinde tasnif etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Yukar\u0131da bir nebze bahsedildi\u011fi \u00fczere i\u00e7 fakt\u00f6rler, daha ziyade\u00a0 m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u0130slam alg\u0131 ve tasavvurlar\u0131yla ilgili kabul edilebilir. D\u0131\u015f fakt\u00f6rlerin de, daha ziyade modern d\u00f6nemin mahiyetinden kaynaklanan hususlarla ilgili oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Meseleye b\u00f6yle bakacak olursak, modern d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcsl\u00fcmanlar \u00fczerindeki bozucu etkisinin daha farkl\u0131 ve tehlikeli oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki baz\u0131 iddialar\u0131n, en temelde \u0130slami d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ve tabii m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yery\u00fcz\u00fcnde h\u00e2kim de\u011fil mahk\u00fbm olmas\u0131yla yak\u0131n bir ilgisi bulundu\u011funu da g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ahlak iflas\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda, \u00e7ok daha \u00f6nemlisi, h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131nda modernitenin d\u00fcnyay\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00f6ye \u00e7eviren imkanlar sunmas\u0131n\u0131n ba\u015frol\u00fc oynad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. \u0130\u015fte tam da bu noktada m\u00fcsl\u00fcmanlar ge\u00e7mi\u015ften devrald\u0131klar\u0131 miras ve silahlarla, modern d\u00fcnyan\u0131n hegemonyac\u0131 efendilerinin dayatt\u0131\u011f\u0131 modern sistem, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve teknolojilerine kar\u015f\u0131 koyabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler. Bir ba\u015fka ifadeyle alternatif \u00fcretmeksizin, reel tehditlere kar\u015f\u0131 slogan ve s\u00f6ylemle m\u00fccadele edilebilece\u011fine inanmaktad\u0131rlar. Asl\u0131nda bu t\u0131pk\u0131 Amerikan yerlilerinin g\u00f6z\u00fc d\u00f6nm\u00fc\u015f s\u00f6m\u00fcrgecilerin ate\u015fli silahlar\u0131na ok ve balta ile kar\u015f\u0131 koymaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 and\u0131ran bir durumdur. Bu sebepledir ki, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bilhassa medyada g\u00f6rd\u00fckleri olumsuzluklar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki klasik tepkileri, oturduklar\u0131 yerden s\u00f6ylenmeleri \u015feklindedir. S\u00f6z\u00fcm ona \u0130slami de\u011ferlere sahip insanlar\u0131n egemen oldu\u011fu bir parlemento ve h\u00fck\u00fcmet d\u00f6neminde, \u015fer odaklar\u0131 alm\u0131\u015f ba\u015f\u0131n\u0131 gidiyorken ve alenen b\u00fct\u00fcn \u0130slami de\u011ferlere her g\u00fcn meydan okunuyorken, buna mukabil yine s\u00f6z\u00fcm ona \u201c\u0130slami\u201d medyada bu gibi programlara alternatif te\u015fkil edebilecek, bilhassa gen\u00e7leri cezbedecek, onlar\u0131 \u015fer odaklar\u0131n\u0131n tuzaklar\u0131ndan koruyacak bir performans\u0131n sergilendi\u011fini kim iddia edebilir? B\u0131rak\u0131n performans\u0131, pek \u00e7ok s\u00f6z\u00fcm ona \u0130slami medya, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n d\u00fcnyevile\u015fmesi ve sek\u00fclerle\u015fmesi s\u00fcrecinde olumsuz bir rol bile oynayabilmi\u015f, buna mukabil ne kadar \u0130slam oldu\u011fu tart\u0131\u015fmal\u0131 yorumlar\u0131 ger\u00e7ek \u0130slam diye m\u00fcsl\u00fcmanlara s\u00fcrekli empoze etmi\u015f, hatta i\u015f hurafe tellall\u0131\u011f\u0131na kadar vard\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla biz su\u00e7luyu d\u0131\u015fta aramadan \u00f6ne, burnumuzun dibindeki, kendi \u00e7evremizdeki \u201cgaflet veya dalalet\u201d erbab\u0131na bak\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7evirmemiz gerekmektedir. Modern d\u00fcnyan\u0131n felsefi ve\u00a0 teoloji yap\u0131s\u0131n\u0131n bir dayatmas\u0131 m\u0131d\u0131r bu ahlaki yozla\u015fmalar\u0131n nedeni? \u015eunu unutmamak gerekir ki, siz g\u00fc\u00e7l\u00fc iseniz kolay kolay size kimse bir \u015fey dayatamaz. Zira dayatma g\u00fc\u00e7l\u00fc ile zay\u0131f aras\u0131nda s\u00f6z konusu olabilir, \u015fayet siz de g\u00fc\u00e7l\u00fc olursan\u0131z o takdirde ancak bir ili\u015fki ve al\u0131\u015fveri\u015ften s\u00f6z edilebilir, dayatmadan de\u011fil! Bence bu meselede as\u0131l \u00f6nemli olan dayatan taraftan ziyade, dayatmaya maruz kalan bizlerin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc dayatman\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 dayat\u0131lan\u0131n zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Mesela g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc medyada \u0130slam\u2019a taban tabana z\u0131t programlar seyirci buluyorsa, hatta bazen reyting\u2019leri zorluyorsa, bunun sebebi %99\u2019u m\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu s\u00f6ylenen bu cemiyette bunlara ra\u011fbet edenlerin bulunmas\u0131, ekranlar\u0131n\u0131 kapatan m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ise az\u0131nl\u0131kta kalmas\u0131 y\u00fcz\u00fcndendir. Asl\u0131nda bu vurdum duymazl\u0131\u011f\u0131n alt\u0131nda her m\u00fcsl\u00fcman\u0131n her t\u00fcrl\u00fc \u015fer ve \u015fer oda\u011f\u0131yla, her d\u00fczlemde ve her vesileyle m\u00fccadele etmekle \u2013 t\u0131pk\u0131 namaz k\u0131lmakla m\u00fckellef oldu\u011fu gibi- m\u00fckellef oldu\u011funu vurgulayan \u201c el-Emru bi\u2019l-Ma\u2019ruf\u00a0 ve\u2019n-Nehyi ani\u2019l-Munker \u201c\u00a0 – ve her t\u00fcr\u00fcyle -\u201c Cihad\u201d\u00a0 emirlerinin gelene\u011fimizde merkezi bir yer edinememi\u015f olmas\u0131n\u0131n, bir bak\u0131ma \u201cbana dokunmayan y\u0131lan bin ya\u015fas\u0131n\u201d felsefesinin yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da unutmamak gerekir. Bu durumun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda el-Emru bi\u2019l-Ma\u2019ruf\u2019u ve Cihad\u2019\u0131 d\u0131\u015fta b\u0131rakan \u201c\u0130slam\u0131n \u015fart\u0131 be\u015fe\u201d m\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve b\u0131rak\u0131n toplumsal boyutunu ferdi boyutuyla bile ahlaka gereken \u00f6nemi vermeyen \u201cilmihal m\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u201d da katk\u0131s\u0131n\u0131n bulundu\u011funu g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekir. \u00d6te yandan iktidar ideolojisi olarak ta nitelendirilen ve itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc esas alan S\u00fcnnilik\u2019te muhalefet ve ele\u015ftiri k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00e7ok c\u0131l\u0131z olmas\u0131n\u0131n da m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n modern d\u00fcnyan\u0131n dayatmalar\u0131na a\u00e7\u0131k ve diren\u00e7siz bir duruma d\u00fc\u015fmesinde rol\u00fc oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Nitekim bilhassa cemaat ve tarikat t\u00fcr\u00fc yap\u0131lanmalarda bu itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ve ele\u015ftirel tavr\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131n\u0131n olumsuz etkilerini g\u00f6rmek hi\u00e7 te zor de\u011fildir. Hoca, \u015feyh, \u00fcstat, a\u011fabey ya da\u00a0 parti lideri olsun, \u0130slama a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131 hususlarda dahi her yapt\u0131\u011f\u0131na itaat edilecek kadar ileri g\u00f6t\u00fcr\u00fclen bu itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn olumsuzluklar\u0131na dair verilebilecek \u00f6rnekler say\u0131lamayacak kadar \u00e7oktur. Mesela gus\u00fcl abdesti almadan di\u015f kaplatman\u0131n caiz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu gibi kaplamalar\u0131n s\u00f6k\u00fclmesi gerekti\u011fini iddia edan bir tarikat- cemaat \u00e7evresinin, medya faaliyetlerinde ne noktaya kadar savrulabildi\u011fini ve cemaatin buna ses \u00e7\u0131kar(a)mad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hatta\u00a0 bu grubun hocalar\u0131n\u0131n mevcut durumu me\u015frula\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden de\u011ferlendirmelerin tamamen haks\u0131z olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek elbette m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Yine iman davas\u0131n\u0131n bayraktarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapma iddias\u0131ndaki bir cemaatin ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc meselesinde nas\u0131l yasak\u00e7\u0131l\u0131\u011fa hemen boyun e\u011fiverdikleri de herkesin malumudur. Ge\u00e7mi\u015fte dindarl\u0131k iddias\u0131nda en ileri giden pek \u00e7ok kesimlerin bug\u00fcn modernitenin kirlerine her g\u00fcn bula\u015fan, hatta tamamen bir t\u00fcketim toplumu anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 empoze eden bir \u00e7izgide seyrettiklerini de biliyoruz, g\u00f6r\u00fcyoruz. Bir anlamda, \u201comurgas\u0131z\u201d bir bedeni and\u0131ran bu t\u00fcr yap\u0131lar\u0131n ve bu yap\u0131lar i\u00e7erisinde yer alan m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, b\u0131rak\u0131n dayatmay\u0131, kendilerinin g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak modern d\u00fcnyan\u0131n de\u011firmenine su ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar. K\u0131sacas\u0131 bu yap\u0131lar i\u00e7erisinde yer alanlar en a\u00e7\u0131k \u0130slam d\u0131\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce ve uygulamalara bile kolay kolay ses \u00e7\u0131karamamaktad\u0131rlar, mesela liderlerinin Vatikan Papa\u2019s\u0131na \u201cba\u015far\u0131lar\u201d dilemesini i\u00e7lerine sindirebilmekte, \u201cd\u00fcnyada en nefret etti\u011fim insan Bin Ladin\u2019dir\u201d deyip te y\u00fcz binlerce m\u00fcsl\u00fcman\u0131n katledilmesine yol a\u00e7an i\u015fgalci y\u00f6netimin ele ba\u015f\u0131s\u0131 Bush hakk\u0131nda tek kelime etmemesini de rahatl\u0131kla kabullenebilmektedirler. Durum bu merkezde iken bir dayatmadan de\u011fil, olsa olsa g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fckten bahsedilebilir ki, bu \u015fartlarda her t\u00fcrl\u00fc dejenerasyonun rahatl\u0131kla\u00a0 benimsenmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu geli\u015fmelerin, ahlak ve nefis terbiyesini esas alan tasavvuf alan\u0131na mensup baz\u0131 \u00e7evrelerde yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 ise ayr\u0131ca d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr. \u0130slami m\u00fccadele veren\u00a0 kurumlar\u0131n istenilen bir ahlaki taml\u0131\u011fa ula\u015fmamas\u0131n\u0131 neye ba\u011fl\u0131yorsunuz? Genel olarak \u0130slam yolunda \u00e7aba harcayan bilin\u00e7li m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ferdi ahlak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fczerlerine d\u00fc\u015feni yapmakta olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek adalet ve insaf gere\u011fidir. Ancak as\u0131l mesele tekrar tekrar i\u015faret etti\u011fimiz gibi, toplumsal ahlak konusunda gerekenin yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 noktas\u0131ndad\u0131r. Bu noktada birtak\u0131m eksiklik ve kusurlardan bahsedilebilece\u011fi kanaatinde\u00a0 olmakla beraber, bu durumun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n bilin\u00e7 de\u011fil bilgi eksikli\u011fi ile izah edilebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Zira \u00f6nce bug\u00fcn bizim m\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k tasavvurumuzda \u2013 ibadet a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 \u0130slam\u0131n \u015fart\u0131 be\u015f anlay\u0131\u015f\u0131nda-\u00a0 ahlak\u2019\u0131n yerinin \u00e7ok c\u0131l\u0131z ve geri planda oldu\u011funu…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-452","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-roeportajlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/452","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=452"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/452\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":453,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/452\/revisions\/453"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=452"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=452"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=452"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}