<\/p>\n
A\u00e7\u0131koturum:<\/strong><\/p>\n Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu- Naci Bostanc\u0131- Abdurrahman Babacan- Zafer \u00d6zdemir<\/strong><\/p>\n Zafer \u00d6zdemir:<\/strong> Hem bu genel tabloyla ilgili hem de dindarla\u015fman\u0131n ne anlama geldi\u011fi ile alakal\u0131 ne d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekiyor?<\/p>\n Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu:<\/strong> Kanaatimce sorulmas\u0131 gereken soru \u201c\u0130slam d\u00fcnyas\u0131na ne oluyor ?\u201d , temel soru bu. Bu sualin hik\u00e2yesi, tabiat\u0131yla Osmanl\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcyle ve ondan sonra ya\u015fananlarla yak\u0131ndan alakas\u0131 olan bir s\u00fcre\u00e7le ilgili; ama en g\u00f6ze batan tarz\u0131yla 70\u2019li y\u0131llardan sonra T\u00fcrkiye\u2019de ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki dini alanda ya\u015fanan geli\u015fme s\u00f6z konusu. Fakat son zamanlarda yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalara ve ara\u015ft\u0131rmalara bak\u0131l\u0131rsa 70\u2019li y\u0131llardan sonra gerek T\u00fcrkiye\u2019deki, gerek \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki \u0130slamile\u015fme alan\u0131nda g\u00f6r\u00fclen geli\u015fmeler kendili\u011finden veya sadece toplumsal bir tak\u0131m ihtiya\u00e7lardan kaynaklanm\u0131\u015f de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda bu s\u00fcre\u00e7te \u201cYe\u015fil Ku\u015fak\u201d\u00a0 projeleri\u2019nin de \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131; Rusya\u2019n\u0131n geni\u015fleme politikalar\u0131na kar\u015f\u0131 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki \u0130slamc\u0131 hareketlerin Amerika ve di\u011fer bat\u0131l\u0131 devletlerce ve \u00e7evrelerce beslenmesinin de \u00f6nemli rol oynad\u0131\u011f\u0131, \u00f6zellikle 70\u2019li y\u0131llardan itibaren faaliyet g\u00f6steren \u0130slami hareket ve cemaatlerin neredeyse istisnas\u0131z tamam\u0131n\u0131n bu Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan finanse edildi\u011fi \u015feklinde tart\u0131\u015fmalar var. Dolay\u0131s\u0131yla bu mesele, i\u00e7 ve d\u0131\u015f bir\u00e7ok unsurun bir arada de\u011ferlendirilmesini gerektiriyor. Uluslararas\u0131 ili\u015fkilerden, d\u00fcnya d\u00fczeninden tutun Osmanl\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne ve bu \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn sebeplerini arayan \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki ayd\u0131nlara, Cemaleddin Afgani\u2019den bu yana y\u00fcz y\u0131ld\u0131r \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fcn sebebinin \u0130slam\u2019dan uzakla\u015fmak oldu\u011funu s\u00f6yleyen \u0130slamc\u0131 hareketlere kadar geliyor. Dolay\u0131s\u0131yla siyasi, sosyolojik, toplumsal, k\u00fclt\u00fcrel bir\u00e7ok unsurun harmanland\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 ya\u015fan\u0131yor.<\/p>\n Bug\u00fcn gelinen nokta itibariyle T\u00fcrkiye\u2019de ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki \u0130slam\u2019\u0131n durumunu de\u011ferlendirecek olursak; bu ama\u00e7la baz\u0131 kavramlardan yararlanmak a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olabilir. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda rahmetli Aliya\u2019n\u0131n \u201creligion\u201d ile \u201ced-D\u00een\u201d, yani \u201cdin\u201d ile \u201c\u0130slam\u201d aras\u0131nda, yapt\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131ma dayal\u0131 kavramsalla\u015ft\u0131rmadan yararlanabiliriz. Aliya\u2019ya g\u00f6re maddi m\u00fclahazalar\u0131 a\u015fan her \u015fey din\/ religion kavram\u0131 i\u00e7erisinde de\u011ferlendirilebilir. Bu ba\u011flamda bir marksistin devrim \u015fehitli\u011finden bahsetmesi tamamen dini alana girildi\u011fini g\u00f6sterir. \u00c7\u00fcnk\u00fc herhangi bir fedakarl\u0131k, maddi m\u00fclahazalar\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131 andan itibaren manevi alana giriyor demektir. Bu anlamda Uzakdo\u011fu mistisizmlerinden ve benzeri b\u00fct\u00fcn yakla\u015f\u0131mlardan din kavram\u0131 i\u00e7erisinde s\u00f6z edebiliriz. Ama Aliya, \u0130slam\u2019\u0131n bu anlamda bir \u201creligion\u201d olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor; \u0130slam\u2019\u0131n \u00e7ok farkl\u0131 bir \u015fey oldu\u011funa ve oryantalistlerin, Bat\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n da \u00e7ok a\u00e7\u0131k, net bir bi\u00e7imde ifade etti\u011fi gibi mevcut dinler i\u00e7erisinde d\u00fcnyaya y\u00f6nelik talepleri en \u00fcst d\u00fczeyde olan dinin \u0130slam dini oldu\u011funa dikkat \u00e7ekiyor. Bu anlamda, hatta bu d\u00fcnyaya y\u00f6nelik taleplerine olan vurgusundan dolay\u0131 \u0130slam\u2019\u0131n sek\u00fcler bir din oldu\u011fundan dahi s\u00f6z ediyor baz\u0131lar\u0131, Bat\u0131l\u0131 kavramlarla d\u00fc\u015f\u00fcnerek. Dolay\u0131s\u0131yla bu, \u0130slam\u2019\u0131n tabiat\u0131yla da ilgisi oldu\u011funu g\u00f6steriyor meselenin. Zira \u0130slami taleplerdeki y\u00fckseli\u015f ayn\u0131 zamanda \u0130slam\u2019\u0131n kendi do\u011fas\u0131ndan geliyor. Bizim i\u00e7in ikinci a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 kavramsalla\u015ft\u0131rma, \u015eeriati\u2019nin \u201cdin\u201d ve \u201ckar\u015f\u0131 din\u201d ayr\u0131m\u0131na dayal\u0131 antagonizmas\u0131d\u0131r, kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u015eeriati\u2019ye g\u00f6re bir yanda Allah\u2019\u0131n indirdi\u011fi din(ed-D\u00een) vard\u0131r; Hz. \u00c2dem\u2019den Hz. Peygamber\u2019e kadar b\u00fct\u00fcn peygamberlerin m\u00fc\u015ftereken silsile \u015feklinde insanlara tebli\u011f ettikleri din; bir de bu dinin tarih boyunca kazanm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00e7e\u015fitli \u015fekiller vard\u0131r. O\u2019na g\u00f6re bu ikisinin birbirinden ay\u0131rt edilmesi laz\u0131m ve fevkalade \u00f6nemlidir. Dolay\u0131s\u0131yla 70\u2019li y\u0131llardan sonra hem T\u00fcrkiye\u2019de hem de \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda ya\u015fanan geli\u015fmeleri bu iki kavramsalla\u015ft\u0131rma \u00e7ifti i\u00e7erisinde de\u011ferlendirmek laz\u0131m. Bu anlamda \u00f6zellikle Cemaleddin Afgani\u2019den bu yana, \u0130slam\u2019\u0131n onu koruyacak bir iradesinin, bir merkezinin, bir halifesinin, bir ba\u015f\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde \u0130slam\u2019\u0131n kendisine y\u00fcklenen \u201cb\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011fa rehberlik etme\u201d misyonunu yerine getirebilmesi i\u00e7in tekrar eski g\u00fcc\u00fcn\u00fc, kuvvetini, ha\u015fmetini toparlamas\u0131 gibi bir g\u00f6revi var ve bu g\u00f6revin yerine getirilebilmesi i\u00e7in bu entelekt\u00fceller \u0130slam\u2019\u0131n yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi ve Kuran ve S\u00fcnnet eksenine oturtulmas\u0131 gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde \u00e7aba sarf ediyorlar. Ve bu \u00e7abalar y\u00fcz senelik bir ge\u00e7mi\u015fi olmas\u0131na ra\u011fmen, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n gelece\u011fini \u0130slami hedefler do\u011frultusunda belirleyecek \u00f6l\u00e7\u00fcde etkili de\u011fildir \u015fu anda. Bunun da temel sebebi Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun par\u00e7alanmas\u0131ndan sonra \u0130slam D\u00fcnyas\u0131n\u0131n ulus devletler \u015feklinde yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131nda ve y\u00f6netici tabakalar\u0131n belirlenmesinde s\u00f6m\u00fcrgeci emperyalist bak\u0131\u015f\u0131n belirleyici olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u015eu anda \u0130slam d\u00fcnyas\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman Ma\u011frip\u2019ten ba\u015flay\u0131n Endonezya\u2019ya kadar y\u00f6netimleri g\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7irin; bunlar\u0131n kendi milletlerinin, kendi halklar\u0131n\u0131n iradelerinden ziyade Bat\u0131l\u0131 emperyalist veya bir tak\u0131m \u00e7\u0131kar gruplar\u0131n\u0131n maslahatlar\u0131n\u0131, \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, yararlar\u0131n\u0131 g\u00f6zeten ve kendi toplumlar\u0131ndaki \u0130slami hareketlere kar\u015f\u0131 bask\u0131 uygulayan y\u00f6netimler oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Dolay\u0131s\u0131yla \u0130slami hareketler hem bu yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn efendili\u011fi g\u00fcc\u00fcn\u00fc tekrar geri kazanmak; \u00f6te yandan da i\u00e7eride kendi y\u00f6neticilerine kar\u015f\u0131 \u0130slam\u2019\u0131n tekrar toplumsal alanda serpilip geli\u015fmesini sa\u011flayacak ortam\u0131n olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in onlarla m\u00fccadele etmek zorunda kald\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7te 70\u2019li y\u0131llardan sonraki demokratikle\u015fme \u00e7abalar\u0131 \u0130slami kesim i\u00e7in bir alan a\u00e7t\u0131, bu alandan yararlan\u0131ld\u0131. Beraberinde, hem T\u00fcrkiye\u2019de hem \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda y\u00f6neticilerin ideolojik tav\u0131rlar\u0131 da \u0130slami hareketi besledi; gerek T\u00fcrkiye\u2019deki rejimler gerek di\u011fer Baas rejimleri ve di\u011fer t\u00fcm rejimler kendileri de ideolojik davrand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u0130slami hareketlerin \u00f6n\u00fcn\u00fc kesince, bu bir birikim bir bas\u0131n\u00e7 sa\u011flad\u0131 ve patlamaya yol a\u00e7t\u0131; bu bask\u0131lar\u0131n tersinden \u0130slami hareketlere hizmet eden rol\u00fc oldu.<\/p>\n \u00d6zellikle T\u00fcrkiye\u2019de CHP zihniyetinin \u0130slami hassasiyet ta\u015f\u0131yan insanlara yapt\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck bask\u0131lar yetmi\u015fli y\u0131llara bir haz\u0131rl\u0131k i\u015flevi g\u00f6revi g\u00f6rd\u00fc adeta; dolay\u0131s\u0131yla Demokrat Parti, ard\u0131ndan Adalet Partisi daha sonra ad\u0131m ad\u0131m giderek \u0130slami de\u011ferlere daha fazla \u00f6nem veren siyasi talepler artarak daha fazla ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu talepler \u00f6nceleri sadece dar kapsaml\u0131 dini talepler \u015feklindeydi biliyorsunuz; ezan\u0131n Arap\u00e7a okunmas\u0131, Kur\u2019an \u00f6\u011fretiminin serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131 vs. gibi. \u00d6zellikle T\u00fcrkiye\u2019de imam hatiplerin, \u0130lahiyat Fak\u00fcltesinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 – ki Halk Partisi\u2019nin eliyle olan \u015feyler bunlar- bu ger\u00e7e\u011fin kavranmas\u0131ndan sonra olan \u015feyler. Yani bir \u015feyi s\u00fcrekli engelleyerek onu durdurmak m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bunu kontrol\u00fcm\u00fcze al\u0131p kanalize edelim dendi; fakat bu da istenen ama\u00e7lara hizmet etmedi. Gerek imam hatipler gerek \u0130lahiyat fak\u00fclteleri de iyi vatanda\u015f yeti\u015ftirmek i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6ng\u00f6r\u00fclen din anlay\u0131\u015f\u0131 yerine d\u00fcnyadaki geli\u015fmelere paralel olarak onlar\u0131n da etkisiyle, \u00f6zellikle M\u0131s\u0131r b\u00f6lgesinden Hint – Pakistan b\u00f6lgesindeki \u0130slam entelekt\u00fcellerinin eserlerinde yap\u0131lan \u00e7evirileriyle, T\u00fcrkiye\u2019de de \u0130slami talepler sadece bireysel dindar\u00e2ne talepler olman\u0131n \u00f6tesine \u00e7\u0131karak b\u00fct\u00fcn \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n, \u00dcmmet-i Muhammed\u2019in tekrar g\u00fc\u00e7lenmesi ve \u0130slami bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn buna ba\u011fl\u0131 olarak da bir M\u00fcsl\u00fcman birli\u011finin olu\u015fturulmas\u0131 \u00e7abalar\u0131na do\u011fru evrildi.<\/p>\n Bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde T\u00fcrkiye\u2019de 70\u2019li y\u0131llardan itibaren b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde terc\u00fcme kaynakl\u0131 eserlere dayal\u0131 bir \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131 geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Ancak 80\u2019li y\u0131llarda sonra bir ba\u015fka e\u011filim daha ya\u015fand\u0131; bu da \u0130slami hareketlerin \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerde g\u00fc\u00e7lenmesine ba\u011fl\u0131 olarak iktidarda s\u00f6z sahibi olmas\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 olarak da iktidar\u0131n bozucu etkilerine maruz kalmas\u0131 gibi bir s\u00fcre\u00e7 yasand\u0131. Bu \u0130slam co\u011frafyas\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck ve en \u00f6nemli \u0130slami hareketi olarak kabul edilen, \u0130hvan \u00f6rne\u011finde de ya\u015fand\u0131. Nitekim \u0130hvan-\u0131 Muslimin hareketi Hasan el-Benna\u2019n\u0131n son derece dindarane ama\u00e7larla ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 hareket, \u015fu an geldi\u011fi nokta itibariyle bir holding g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndedir. Bu s\u00fcreci yani 80\u2019den sonra giderek iktidara \u015fu veya bu bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fcyen \u0130slami hareketlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu bozulma s\u00fcrecini, \u201cm\u00fccahidlerin m\u00fcteahhitlere\u201d , \u201ctasavvuf ehlinin de tasarruf ehline\u201d d\u00f6n\u00fc\u015fmesi \u015feklinde \u00f6zetleyebiliriz. Bu s\u00fcre\u00e7 hala devam etmektedir; dolay\u0131s\u0131yla bug\u00fcn gelinen noktada gerek T\u00fcrkiye\u2019de gerek \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda sorulmas\u0131 gereken temel soru bu \u0130slami hareketlerin ger\u00e7ekte ne kadar \u0130slami oldu\u011fudur.<\/p>\n \u0130slamili\u011fin \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc nedir? \u015eimdi benim \u015fahsi kanaatim T\u00fcrkiye\u2019deki \u0130slami hareketin, halk tipi bir \u0130slami bir hareket oldu\u011fudur. Yani T\u00fcrkiye\u2019deki \u0130slami hareket bir Nurettin Top\u00e7u gelene\u011finin devam\u0131 de\u011fildir; Necip Faz\u0131l gelene\u011finin devam\u0131d\u0131r. Yine, bir Cemil Meri\u00e7 gelene\u011finin devam\u0131 de\u011fildir; bir Bedi\u00fczzaman gelene\u011finin devam\u0131d\u0131r. S\u00fcleyman Hilmi Efendi\u2019nin, \u0130skenderpa\u015fal\u0131 Mehmet Efendi\u2019nin devam\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte bu noktada, Afgani\u2019den gelen \u0130slam entelekt\u00fcellerinin \u00e7izgisini T\u00fcrkiye\u2019de de s\u00fcrd\u00fcrmek isteyen kesimler olmu\u015ftur; \u00f6zellikle Sebil-\u00fcr Re\u015fat, S\u0131rat-\u0131 Mustakim dergileri, daha sonra \u0130slam Dergisi; fakat bunun devam\u0131 gelmemi\u015ftir. \u0130\u015fte Hareket Dergisi bunu s\u00fcrd\u00fcrememi\u015ftir. Bunlar\u0131n etraf\u0131nda \u00f6bekle\u015fmeler, grupla\u015fmalar olmam\u0131\u015ft\u0131r; bunun yan\u0131nda entelekt\u00fcel bir kitle olmam\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019deki bu \u0130slami hareketin entelekt\u00fcel bir hareket oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda nispeten daha entelekt\u00fcel olabilecek hareketler var ise de bu hareketlerin \u00e7ok \u00f6nemli, T\u00fcrkiye\u2019deki de d\u00e2hil, iki \u00f6nemli zaaf\u0131 vard\u0131r. Bir, bir kere bilimsel bir bilgiye dayanmamaktad\u0131r; iki, ele\u015ftirel de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki \u0130slami hareketlerin T\u00fcrkiye\u2019dekine nazaran nispeten entelekt\u00fcel olmas\u0131 bizi aldatmamal\u0131.<\/p>\n Temel problem bug\u00fcn \u0130slamili\u011fin \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn\u00fcn ne oldu\u011fu konusundaki kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bir \u00f6rnek \u00fczerinden konuyu a\u00e7al\u0131m mesela Latin Amerika\u2019daki Kurtulu\u015f Teolojisi hareketi, ya da Che Guevera \u00e7izgisi mi daha \u0130slamidir; yoksa i\u015fte olu\u015ftu\u011fu s\u00f6ylenen ve kapitalist piyasa ekonomisi \u015fartlar\u0131na uyum sa\u011flam\u0131\u015f olan \u0130slami burjuvazi mi?; Anadolu Kaplanlar\u0131 m\u0131 daha \u0130slamidir; yoksa fakir ezilen gariban kitlelerinin s\u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne soyunan samimi sol hareketler mi \u0130slam\u2019a daha yak\u0131nd\u0131r? Mesela, bu noktadan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de zenginlerin mal\u0131 \u00fczerinde fakirlerin hakk\u0131 oldu\u011funu,- sadaka k\u00fclt\u00fcr\u00fc de\u011fil, \u201chakk\u0131\u201d oldu\u011funu – s\u00f6yleyen ayet( 70, el-Ma\u2019\u00e2ric, 24-25) a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ne diyece\u011fiz? \u00d6te yandan \u0130slami hareketler i\u00e7erisinde de\u011ferlendirilen birtak\u0131m cemaat yap\u0131lar\u0131n\u0131n da, ne kadar \u0130slami oldu\u011funun sorgulanmas\u0131 laz\u0131m. Yani yukardan a\u015fa\u011f\u0131ya emir komuta anlay\u0131\u015f\u0131yla, talimatla y\u00f6netilen, bireylerinin hi\u00e7bir zaman \u00f6zg\u00fcr se\u00e7im hakk\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131, bilakis grup i\u00e7i manevi bask\u0131lar\u0131n s\u00f6z konusu oldu\u011fu bir yap\u0131n\u0131n ne kadar \u0130slami oldu\u011fu, bir yandan \u0130slam\u2019\u0131n h\u00fcr se\u00e7im anlay\u0131\u015f\u0131na \u00f6te yandan ise \u201c\u015e\u00fbr\u00e2\u201d ilkesine ne kadar uygun oldu\u011fu ayr\u0131ca tart\u0131\u015f\u0131labilir. Bir de buna 80\u2019li y\u0131llardan sonra iktidar\u0131n bozucu etkilerine maruz kalan ve \u015fu anda \u00e7ok yo\u011fun olarak ya\u015fanan ve problem haline gelen s\u00fcreci de katt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, ortada \u0130slamili\u011fin ciddi bir bi\u00e7imde sorgulan\u0131r oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. \u0130slami kesim, bir yaz\u0131m\u0131zda form\u00fcle etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi \u201c\u00fc\u00e7 (et)\u201dle imtihan edilmektedir; yani sonu \u201cet\u201dile biten \u00fc\u00e7 kelimeyle: \u201cr\u00fc\u015fvet, \u015f\u00f6hret ve \u015fehvet\u201dle. Bu \u00fc\u00e7\u00fcyle imtihanda; yani kad\u0131n meselesi, ak\u00e7eli meseleler ve iktidar\u0131n bozucu etkileri, bu \u00fc\u00e7\u00fcne de bug\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar direnememektedir. Ama hen\u00fcz bu y\u00f6nde T\u00fcrkiye\u2019de ciddi bir muhasebe, bir hesapla\u015fma yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun sebebi de, tam da b\u00f6ylesi\u00a0 kritik durumlarda bu gibi zaaflar\u0131 g\u00fcndeme getirerek kendi kendimize gol atmayal\u0131m \u015feklinde\u00a0 bir mant\u0131ktan hareket edilmektedir.Bu olumsuz geli\u015fmelerin giderek daha da artaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde birtak\u0131m tahminlerde bulunmak o kadar da zor de\u011fildir. Bu y\u00fczden bu t\u00fcr olumsuz geli\u015fmlere kar\u015f\u0131, \u0130slami hareketin kendi i\u00e7erisinde ele\u015ftirel bir damar\u0131 beslemesi laz\u0131m.<\/p>\n Naci Bostanc\u0131:<\/strong> \u015eimdi b\u00f6yle konu\u015furken benim akl\u0131ma bizim gelene\u011fimizde de bir hik\u00e2ye vard\u0131r hani da\u011fdaki ermi\u015fle \u015fehirdeki ermi\u015f hik\u00e2yesi. \u015eimdi hocam biraz da\u011fdaki ermi\u015fin \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlatt\u0131 bu anlamda insanlar\u0131n hayat\u0131n i\u00e7indeyken kendilerini mukayese edecekleri bir hakiki \u0130slam bir saf \u0130slam idealinin olmas\u0131 \u00e7ok anlaml\u0131d\u0131r. Yani insanlar\u0131n kendilerini refere edece\u011fi ve nerede duruyorum diyerek buradan bir muhasebe \u00e7\u0131karacaklar\u0131 bir m\u00fckemmel anlat\u0131n\u0131n mutlak suretle olmas\u0131 gerekir. Ama insano\u011flunun tarih i\u00e7indeki yolculu\u011fu hayat\u0131n hi\u00e7bir d\u00f6neminde hocam\u0131n dedi\u011fi tarzda bir anlat\u0131m bi\u00e7iminde kitlelerin bulundu\u011fu bir hal ya\u015fanmam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsan hep aralarda bir yerlerde olmu\u015ftur. Denilir ki ideal ger\u00e7e\u011fin d\u00fc\u015fman\u0131d\u0131r. Olup bitenleri \u00f6ylesine ideal bir \u015fekilde anlat\u0131rs\u0131n\u0131z ki bu anlat\u0131m hocam\u0131z\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6tesinde bir kas\u0131tla de\u011ferlendirildi\u011finde o zaman ger\u00e7eklikteki her durum ger\u00e7ekte daha k\u00f6t\u00fc daha ele\u015ftirilmesi gereken, daha zalimane bir \u015fekilde, daha a\u015fa\u011f\u0131lanmas\u0131 gereken bir duruma gelebilir; buna dikkat etmek laz\u0131m. \u015eunu demek istiyorum \u015fimdi hangi a\u00e7\u0131dan al\u0131rsak alal\u0131m esasen onun idealinin ger\u00e7ek hayatta olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. \u0130deal demokrasiyi anl\u0131yorum; ama ideal demokrasi pe\u015finde ko\u015ftu\u011funuzda k\u00f6t\u00fc aksak i\u015fleyen bir demokrasiyi tu kaka edersiniz ama onun yerine ideal demokrasiyi getiremezsiniz, hatta ba\u015fka rejimlerin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7abilirsiniz. \u00d6yle bir ideal \u0130slami anlat\u0131 yapars\u0131n\u0131z ki ve bunu \u00f6ylesine deh\u015fetengiz bir dille sahaya s\u00fcrersiniz ki oraya yakla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fan her M\u00fcsl\u00fcman korku ve pi\u015fmanl\u0131ktan dolay\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc ben bunu beceremiyorum diyerek ondan uzakla\u015fabilir. \u00d6yle bir m\u00fckemmel dost tan\u0131m\u0131 yapars\u0131n\u0131z ki hi\u00e7bir insan \u00f6yle bir dost olamaz, \u00f6yle arkada\u015f olamaz; dolay\u0131s\u0131yla kendisini \u00e7ok k\u00f6t\u00fc hissedebilir. Dolay\u0131s\u0131yla bizim hayat\u0131m\u0131z\u0131n ger\u00e7eklerinin biraz aralarda bir yerde oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek gerekiyor. \u0130kincisi, hocam birtak\u0131m \u00f6rnekler verdi Che Guevera 40 ya\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fc. Bolivya da\u011flar\u0131nda \u00f6ld\u00fc. E\u011fer hayat\u0131 uzasa ve Castro\u2019nun taht\u0131nda otursayd\u0131 nas\u0131l bir Guevera ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rd\u0131k bilmiyorum. Nitekim onun silah arkada\u015f\u0131 Castro \u00f6m\u00fcr boyu biliyorsunuz orada oturdu ve h\u00fck\u00fcmran oldu; hem de halka bir kere bile sormad\u0131 beni burada oturmaya lay\u0131k g\u00f6r\u00fcyor musunuz diye. Hocam, fakir fukarayla birlikte ayn\u0131 safta bulunan ama hayat tarzlar\u0131 itibariyle t\u0131pk\u0131 bir aziz gibi ya\u015fayan solculardan \u00f6rnek verdi ama onlar\u0131n silah arkada\u015flar\u0131 f\u0131rsat bulup burjuva olduklar\u0131nda ba\u015fka bir g\u00fczerg\u00e2hta gittiler. Bu bize \u015funu s\u00f6yl\u00fcyor: insanlar\u0131n o hocam\u0131n sayd\u0131\u011f\u0131 \u201cet\u201dlerle s\u0131nav\u0131 \u00e7ok zalim bir s\u0131navd\u0131r; yani o s\u0131navlardan ba\u015far\u0131yla \u00e7\u0131kabilmek \u00e7ok kolay bir i\u015f de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla burada ya\u015fanan problemleri ele\u015ftirirken denge ve istikrar halini mutlak surette korumak gerekiyor. Ben b\u00f6yle bakt\u0131\u011f\u0131mda genel hatlar\u0131yla kendisine ili\u015fkin \u00e7ok \u00e7e\u015fitli naiflikler ta\u015f\u0131makla birlikte, \u00e7e\u015fitli s\u0131navlardan \u00e7ok k\u00f6t\u00fc notlar almakla birlikte T\u00fcrkiye\u2019deki geli\u015fmenin, ya\u015faman\u0131n bir t\u00fcr \u0130slam ile bar\u0131\u015fma ve hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz ge\u00e7mi\u015ften daha iyi ve daha y\u00fcksek bir bilin\u00e7le \u0130slam\u2019la bulu\u015fma olarak g\u00f6r\u00fcyorum. Hem siyasi olarak hem iktisadi elitler bak\u0131m\u0131ndan hem de entelekt\u00fceller bak\u0131m\u0131ndan bilgileri az olabilir ama neyle mukayese etti\u011finiz \u00f6nemli, ge\u00e7mi\u015fte daha azd\u0131. Ben zaman\u0131n bu manada \u00e7ok olumlu bir g\u00fczerg\u00e2hta y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130kincisi, \u0130slam co\u011frafyas\u0131ndaki iktidar elitlerine ve \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u00e7e\u015fitli siyasi gruplar\u0131n pozisyonlar\u0131na ili\u015fkin ele\u015ftiriler \u00f6nemlidir mutlaka ve bu ele\u015ftiriler herkesin kendi durumunu g\u00f6rmesi bak\u0131m\u0131ndan bir m\u00fczakere zemini de olu\u015fturur. Her t\u00fcr ele\u015ftiri kesinlikle kutsald\u0131r \u00f6yle bakmak gerekir. Ama burada da tabi yine bir insaf ve denge halini g\u00f6zetmek laz\u0131m.<\/p>\n Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu: <\/strong>Ben o zaman tablo tamamlans\u0131n diye izah edeyim, her zaman ele\u015ftirelli\u011fi tercih ettim ve idealizmden de hi\u00e7bir zaman vazge\u00e7medim. Dolay\u0131s\u0131yla idealist bir perspektifi benimsedi\u011fim do\u011fru. Hatta her vesileyle yapt\u0131\u011f\u0131m b\u00fct\u00fcn ele\u015ftirileri de ideal nokta-i nazardan yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorum. Bence M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n oturup tam da buna karar vermesi laz\u0131m. Yani Kur\u2019an\u2019da ve onun hayata aktar\u0131lm\u0131\u015f \u015fekli olan Hz. Muhammed\u2019in S\u00fcnnet modelindeki o ilkeleri esas alarak 21. y\u00fczy\u0131lda M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 yeniden in\u015fa edebilir miyiz? Bu m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc, de\u011fil mi? \u015eimdi mant\u0131ki a\u00e7\u0131dan bir \u015fey bir defa m\u00fcmk\u00fcnse her zaman m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, benim kanaatime g\u00f6re. Burada bence M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n sebebi yine mensubu bulunduklar\u0131 \u201chalk \u0130slam\u0131\u201d anlay\u0131\u015f\u0131nda. \u00c7\u00fcnk\u00fc mevcut \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131, \u201c\u0130slam\u2019\u0131n \u015fart\u0131 be\u015ftir\u201d gibi\u00a0 yanl\u0131\u015f ve marazi bir dindarl\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131ndan kaynaklan\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc mesela Cihad ve el-Emru bi\u2019l-Ma\u2019ruf\u2019un,\u201dDireni\u015f\u201din, dinin olmazsa olmaz \u015fartlar\u0131 aras\u0131nda say\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k,\u00a0 zaten Bat\u0131\u2019n\u0131n istedi\u011fi \u0131l\u0131ml\u0131 \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Yani namaz\u0131n\u0131 k\u0131l, orucunu tut; ama d\u00fcnyaya ve d\u00fcnyadaki geli\u015fmelere, yap\u0131lan zul\u00fcmlere, ortadaki adaletsizliklere, yayg\u0131nla\u015fan ahlaks\u0131zl\u0131\u011fa s\u00f6z etme. <\/strong>\u015eimdi \u0130slami hareketlerin durumu, maalesef say\u0131n Naci hocan\u0131n iyi niyetle anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 kadar masum de\u011fil. Ama T\u00fcrkiye\u2019de zaten Diyanet\u2019in \u00f6\u011fretti\u011fi \u0130slam, cemaat ya da tarikat\u0131n \u0130slam\u0131, \u0130mam-Hatip\u2019in \u0130slam\u0131, ilahiyat\u0131n \u0130slam\u0131 \u201c\u0131l\u0131ml\u0131 \u0130slam\u201ddan farkl\u0131 m\u0131yd\u0131? Hay\u0131r, hi\u00e7 bir zaman ciddi boyutta farkl\u0131 olmad\u0131 maalesef. Ben i\u015fte bu \u0130slamili\u011fin ideal olup olmad\u0131\u011f\u0131 meselesi \u00fczerinde uzun uzu duruyorum. Dedi\u011fim gibi, M\u00fcsl\u00fcmanlar takkelerini \u00f6nlerine koyup d\u00fc\u015f\u00fcnmeli, Kur\u2019an\u2019\u0131 merkeze alarak \u0130slamili\u011fin \u00f6l\u00e7\u00fct ve kriterlerini tespit etmelidirler. Tabiat\u0131yla Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019in koydu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fclerin bu d\u00fcnyada hayata ge\u00e7irilmek i\u00e7in vazedilmi\u015f olduklar\u0131n\u0131, bunlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015f(tiril)mesi neredeyse imkans\u0131z olan \u201c\u00fctopik\u201d talepler olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, zaten \u0130slam\u2019\u0131n da \u2013 t\u0131pk\u0131 Hz. Peygamber d\u00f6neminde ba\u015far\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere- imkans\u0131z gibi g\u00f6r\u00fcneni ba\u015farmak anlam\u0131na geldi\u011fini asla unutmamak gerekir.<\/p>\n Abdurrahman Babacan:<\/strong> Var m\u0131 b\u00f6yle bir talep asl\u0131nda belki bunu sorgulamak laz\u0131m. \u0130\u015fte konu\u015fuyoruz, d\u00fcnyada liberalizm yayg\u0131nla\u015f\u0131yor. Belki bunun bir uzant\u0131s\u0131 olarak T\u00fcrkiye\u2019de \u0130slam’\u0131n da g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale gelmesinin \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oluyor. Hani liberalizm yayg\u0131nla\u015f\u0131yor evet, M\u00fcsl\u00fcmanlar kendi ibadet ya\u015famlar\u0131nda en az\u0131ndan halk i\u00e7in s\u00f6yl\u00fcyorum -biraz \u00f6nce halk \u0130slam\u2019\u0131 dediniz ya-, k\u0131smen buna bilin\u00e7li M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 da ekleyebiliriz kendi ibadet ya\u015famlar\u0131nda, genel itibar\u0131yla hayat tarzlar\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 bir ya\u015fam bi\u00e7imi inan\u00e7 bi\u00e7imi ve hayat tarz\u0131 olarak benimsiyorlar ve bunu deklare ediyorlar ve bunu ya\u015f\u0131yorlar; beraberinde ayn\u0131 M\u00fcsl\u00fcman zihninin ekonomik anlamda ve siyasal anlamda liberal bir paradigma i\u00e7ersinde oldu\u011funu da g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu sizin s\u00f6yledi\u011finiz kaynak \u00e7er\u00e7eve anlam\u0131nda tamam; ama halk\u0131n \u00fczerindeki etkileri hani halk \u0130slam\u0131 dediniz ya oradaki problem ne? Yani, halk \u0130slam\u0131\u2019n\u0131n problemli olan taraf\u0131 nedir, veya bunu d\u0131\u015flamak m\u0131 gerekir?<\/p>\n Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu:<\/strong> Dedim ya \u201c\u0130slam\u2019\u0131n \u015fart\u0131 be\u015ftir\u201d M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 suratle terk edilerek, yeniden yeni bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k tasavvuru in\u015fas\u0131 laz\u0131m. Bu ayn\u0131 zamanda \u0130kbal\u2019in projesi biliyorsunuz. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 \u0130kbal\u2019in \u201c\u0130slam\u2019da Dini D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn Yeniden \u0130n\u015fas\u0131\u201d projesini onaylamad\u0131\u011f\u0131 ve hayata ge\u00e7irmedi\u011fi s\u00fcrece ayakta kalmas\u0131 ve durmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201c\u0130badet\u201d kavram\u0131m\u0131z dahi \u201c\u015eeraiti\u201dnin \u201ckar\u015f\u0131 din\u201d dedi\u011fi kavram\u0131 destekleyecek kadar dar ve kuru. Zira \u201c\u0130badet\u201d\u00a0 kulluk demektir ve \u0130slam\u2019a uygun ve \u0130slam\u2019\u0131n gere\u011fi olan b\u00fct\u00fcn yap\u0131p etmeleri i\u00e7erir. Ama g\u00fcn\u00fcm\u00fczde genellikle \u201cibadet\u201d deyince; namaz, abdest, oru\u00e7 gibi hususlar \u00f6n plana \u00e7\u0131kar, hatta bunlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 tutulur ibadet kavram\u0131\u2026 \u0130ktisat ta yani ticari ili\u015fkiler de ibadet kapsam\u0131na al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, siyasette, y\u00f6netimde ve politikada yalan vaatlerde bulunmak da, namaz\u0131, orucu, hacc\u0131 terk etmek gibi, b\u00fcy\u00fck g\u00fcnahlardan biri say\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, bu alanlarda da \u0130slami ilkelere ba\u011fl\u0131l\u0131k, \u201cibadet(kulluk)\u201d kavram\u0131 i\u00e7inde de\u011ferlendirilmedi\u011fi s\u00fcrece ortada \u00e7arp\u0131k bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k bulundu\u011fundan ku\u015fku duymamak gerekir. Zira\u00a0 M\u00fcsl\u00fcman\u0131n inan\u00e7, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131n ibadet yani kulluk kavram\u0131 i\u00e7ersinde yer ald\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla namaz\u0131 terk etmekle se\u00e7menlere yalan vaatlerde bulunmak aras\u0131nda hi\u00e7 bir fark olmad\u0131\u011f\u0131 veya adam \u00f6ld\u00fcrmekle adam \u00f6ld\u00fcrenlerin \u00fcstlerini \u00f6rtmek veya i\u00e7ki i\u00e7mekle i\u00e7kiyi engellememek aras\u0131nda<\/p>\n \u015eimdi T\u00fcrkiye de dindarla\u015fma falan oldu\u011fu ger\u00e7ekte bir \u015fehir efsanesi. Bak\u0131n %99\u2019u M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu s\u0131k s\u0131k dile getirilen T\u00fcrkiye de i\u00e7ki t\u00fcketimi %65 artt\u0131. Alkolizm ev han\u0131mlar\u0131nda %10, bo\u015fanmalar\u0131n % 65\u2019e yak\u0131n\u0131 ve trafik kazalar\u0131n\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n i\u00e7kiden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131\u00a0 istatistikler s\u00f6yl\u00fcyor. \u00d6te yandan gelelim gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na. \u015eimdi T\u00fcrkiye\u2019de – % 99\u2019u M\u00fcsl\u00fcman deniliyor-\u00a0 e\u011fer bu M\u00fcsl\u00fcmanlar do\u011fru-d\u00fcr\u00fcst M\u00fcsl\u00fcman iseler, imanlar\u0131nda samimi iseler, o zaman gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda bir adaletin olmas\u0131 laz\u0131m. T\u00fcrkiye\u2019de \u015fu anda 2.5 milyon civar\u0131nda a\u00e7l\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131nda insan var. 20-25 milyon civar\u0131nda fakirlik s\u0131n\u0131r\u0131nda insan var ve bu toplumdakiler ben M\u00fcsl\u00fcman\u0131m diyor. Bu insanlar yani \u00f6zellikle \u015fu anda \u0130slami burjuva dedi\u011fimiz kesimler,\u00a0 k\u00f6m\u00fcr, makarna veya un vererek veya \u201csadaka k\u00fclt\u00fcr\u00fc\u201d anlay\u0131\u015f\u0131na s\u0131\u011f\u0131narak bu \u201cSosoyal adalet\u201d ve \u201c\u00e2dil gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131\u201d sorundan kurtulduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Hay\u0131r asl\u0131nda sadece kendilerini aldat\u0131yorlar, zira \u0130slamili\u011fin \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc \u015fudur; zenginlerle fakirler aras\u0131ndaki gelir fark\u0131, u\u00e7urum ne kadar azal\u0131rsa o kadar \u0130slamidir, ne kadar artarsa o kadar gayr-\u0131 \u0130slami\u2019dir. T\u00fcrkiye\u2019deki milli gelirin ne kadar\u0131n\u0131 kim kontrol ediyor bunun rakamlar\u0131 ortada. Ger\u00e7ek bir devlet adam\u0131, iyi bir M\u00fcsl\u00fcman ise \u015funu diyebilmelidir: \u201cBenim en son vatanda\u015f\u0131m da ev sahibi olmadan l\u00fcks konutlarda l\u00fcks bir hayat ya\u015famayaca\u011f\u0131m !\u201d<\/p>\n T\u0131pk\u0131 Hz. Peygamberin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi ger\u00e7ek anlamda \u201chalk\u00e7\u0131\u201d bir devlet adam\u0131 profili \u00e7izmektir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k. Hz. Peygamberin devlet ba\u015fkan\u0131 olarak hi\u00e7 bir imtiyaz\u0131, protokol\u00fc, korumas\u0131, \u00f6zel kalemi, saray\u0131, makam arabas\u0131 yoktu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu anlay\u0131\u015f\u0131 makul \u00f6l\u00e7\u00fclerde\u00a0 ger\u00e7ekle\u015ftirebilecek M\u00fcsl\u00fcmanlar yok mu? Var ama, maalesef \u00fclkemizde de\u011fil, Bosna-Hersek\u2019te g\u00f6r\u00fcld\u00fc bu ayarda m\u00fcsl\u00fcmanlar. Ya\u015fayan en son \u00f6rnek bilge kral Aliya idi. Aliya\u2019n\u0131n\u00a0 devlet ba\u015fkan\u0131 iken de, sava\u015f \u015fartlar\u0131nda iken de hi\u00e7 bir zaman ya\u015fant\u0131s\u0131nda en k\u00fc\u00e7\u00fck bir de\u011fi\u015fme olmam\u0131\u015ft\u0131r. Etraf\u0131na herhangi bir bi\u00e7imde rant da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Ama bug\u00fcn \u00fclkemizde \u0130slami kesimin bu zenginle\u015fmesinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde rantiyecilikle, belli \u00f6l\u00e7\u00fcde de kapitalizme eklemlenmekle ve t\u00fcketim \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131na boyun e\u011fmekle oldu\u011funu herkes bilmektedir. \u00d6zellikle b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde belediyelerde imar planlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla birtak\u0131m\u00a0 insanlara bir tak\u0131m yerlerden rant da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131k s\u0131k ele\u015ftiri konusu olmaktad\u0131r. \u0130slami kesimlerde de siyasetin bir rant da\u011f\u0131tma arac\u0131 haline geldi\u011fi ele\u015ftirisi ise daha da yayg\u0131n ve yo\u011fundur. Dolay\u0131s\u0131yla g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u015fartlar\u0131nda art\u0131k M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k yeniden ve d\u00fcr\u00fcst bir bi\u00e7imde, Kur\u2019an\u2019\u0131n temel ilkeleri do\u011frultusunda yeniden tan\u0131mlanmak durumundad\u0131r.<\/p>\n