\u0130slam D\u00fcnyas\u0131nda ve bu d\u00fcnyan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan \u00fclkemizde ya\u015fanmakta olan fikr\u00ee atalet ve durgunluk, \u00fcniversitelerimizin ve bilgi \u00fcretme iddias\u0131ndaki di\u011fer \u00e7evrelerin mevcut \u00fcretim ve verimlili\u011fine bak\u0131larak kolayl\u0131kla te\u015fhis edilebilecek bir \u201car\u0131za\u201dd\u0131r. \u00d6zellikle bu konuda \u00f6nc\u00fc rol\u00fc oynamas\u0131 beklenen \u00fcniversitelerimizin kendilerine yap\u0131lan yat\u0131r\u0131ma denk bir \u00fcretimi ger\u00e7ekle\u015ftirmede ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek tabii ki m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu meselenin sistemden kaynaklanan y\u00f6nleri oldu\u011fu gibi, \u00fcniversite camias\u0131n\u0131n \u201cahl\u00e2k\u00ee ve etik\u201d zaaflar\u0131ndan kaynaklanan y\u00f6nleri de s\u00f6z konusudur. Ald\u0131\u011f\u0131 maa\u015fta \u201ct\u00fcy\u00fc bitmemi\u015f yetimin hakk\u0131\u201d oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen, bu maa\u015f\u0131 hak etmek i\u00e7in gece g\u00fcnd\u00fcz \u00e7al\u0131\u015fan, hak etmedi\u011fi bir maa\u015f\u0131n \u201charam lokma\u201d olaca\u011f\u0131n\u0131 her hat\u0131rlad\u0131k\u00e7a zang\u0131r zang\u0131r titreyenler acaba akademik camiada hala var m\u0131, yoksa nesilleri \u00e7oktan sona m\u0131 erdi? Eskiden \u00fcretti\u011fi mal\u0131n foyas\u0131 meydana \u00e7\u0131kanlar\u0131n ayakkab\u0131lar\u0131 dama at\u0131l\u0131rd\u0131, \u00fcniversitelerimizde ise, ilim ve fikir camias\u0131 i\u00e7in \u00e2di h\u0131rs\u0131zl\u0131ktan da k\u00f6t\u00fc olan \u201cintihal\u201d in ne \u00f6l\u00e7\u00fcde yayg\u0131n oldu\u011funu ka\u00e7 ki\u015fi merak eder ve \u00f6nemser. \u0130ntihal su\u00e7undan \u00fcniversiteden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lanlar \u00fclkemizde tekrar \u00fcniversitelere elini kolunu sallayarak d\u00f6nebiliyorsa, bunlardan baz\u0131lar\u0131 profes\u00f6rl\u00fck makam\u0131na kadar y\u00fcksel(til)ebiliyorsa, intihal su\u00e7unu i\u015fleyenler g\u00f6revlerinde rahatl\u0131kla kalabiliyorsa, bu gibilerden baz\u0131lar\u0131 politikada bile ba\u015f tac\u0131 edilip, memleket y\u00f6netiminde s\u00f6z sahibi olmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olabiliyorsa, \u00fcniversitelerimizin bu memlekete bir \u015feyler verebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnenlerimizin biraz daha temkinli olmalar\u0131nda yarar var demektir.<\/p>\n
Hadi \u0130slam\u00ee kesimlere egemen olan s\u00f6ylem uyar\u0131nca \u00fcniversitelerin \u201csek\u00fcler\u201d yani \u0130slami de\u011ferlere s\u0131rt \u00e7evirmi\u015f \u00e7evreler oldu\u011funu, dolay\u0131s\u0131yla din-iman, hak-hukuk, helal-haram gibi \u0130slam\u00ee kategorileri buralarda araman\u0131n nafile oldu\u011funu kabul edelim. Peki bu de\u011ferlere s\u0131rt \u00e7evirmek \u015f\u00f6yle dursun bu de\u011ferlerin e\u011fitim-\u00f6\u011fretimini kendine alan olarak se\u00e7ti\u011fi kabul edilen (resmi)\u0130lahiyat ve\u00a0 Diyanet camias\u0131 ile bu alanda faaliyet g\u00f6steren (sivil) \u0130slam\u00ee kesimlerin durumu farkl\u0131 m\u0131d\u0131r? Bu sorunun cevab\u0131n\u0131 geliniz hep beraber arayal\u0131m.<\/p>\n
\u0130\u015fe \u00f6nce \u0130lahiyat ve Diyanet camias\u0131ndan ba\u015flayal\u0131m. \u00dcniversitelerimizin durumu i\u00e7 a\u00e7\u0131c\u0131 de\u011fil de \u00fcniversitelerimizin bir par\u00e7as\u0131 olan \u0130lahiyat fak\u00fcltelerimizin durumu i\u00e7 a\u00e7\u0131c\u0131 m\u0131? Gelin hep beraber bakal\u0131m. \u00dcniversitelerimizin di\u011fer fak\u00fcltelerinin durumlar\u0131 i\u00e7 a\u00e7\u0131c\u0131 de\u011fil de, – I\u011fd\u0131r \u0130lahiyat Fak\u00fcltesinin eklenmesiyle – say\u0131lar\u0131 yirmi d\u00f6rd\u00fc bulan bu fak\u00fcltelerimizin durumu \u00e7ok mu i\u00e7 a\u00e7\u0131c\u0131? Heyh\u00e2t ki heyh\u00e2t!<\/p>\n
\u00dcniversitelerimizin di\u011fer fak\u00fcltelerinin durumu ne ise \u0130lahiyat fak\u00fcltelerinin de durumu a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ayn\u0131. Hem keyfiyet hem kemiyet, hem nicelik hem de nitelik bak\u0131m\u0131ndan \u0130lahiyat fak\u00fclteleri de, bilgi ve \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcreten, bu \u00fcretimini e\u011fitim yoluyla cemiyetimizin istifadesine sunan akademik bir camia olmaktan epey uzaklarda. Kemiyetin, nicel olan\u0131n, say\u0131lar\u0131n egemenli\u011finden dem vurulan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u015fartlar\u0131nda, egemen zihniyetin anlayaca\u011f\u0131 dille konu\u015fmak ad\u0131na, biz de meseleye \u00f6nce bu y\u00f6nden yakla\u015fal\u0131m.<\/p>\n
\u0130lk \u0130lahiyat fak\u00fcltesinin Ankara\u2019da 1949 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131lmas\u0131ndan bu yana tam altm\u0131\u015f y\u0131l ge\u00e7mi\u015f ve ilahiyat fak\u00fcltelerinin say\u0131lar\u0131 da bu s\u00fcre i\u00e7erisinde yirmi d\u00f6rde ula\u015fm\u0131\u015f durumdad\u0131r. Bu altm\u0131\u015f y\u0131ll\u0131k d\u00f6neme bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda veya Bat\u0131\u2019da parmakla g\u00f6sterilen eser say\u0131s\u0131 bir elin parmaklar\u0131n\u0131 ge\u00e7meyecek kadar azd\u0131r. Bu d\u00f6nemde ortaya konmu\u015f olup ta Arap\u00e7aya, Fars\u00e7aya terc\u00fcme edilip \u0130slam \u00fclkelerinde; ya da Bat\u0131 dillerine \u00e7evrilip te Bat\u0131\u2019da yay\u0131mlanm\u0131\u015f ciddi ka\u00e7 eser vard\u0131r? \u0130slam ve \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesi alan\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f ve yap\u0131lmakta olan uluslararas\u0131 seviyedeki toplant\u0131lara \u00fclkemizden ciddi bir kat\u0131l\u0131m olmu\u015f mudur? Olduysa kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n ses getirecek kat\u0131l\u0131mlar\u0131 da s\u00f6z konusu olmu\u015f mudur? Daha ac\u0131s\u0131 bu gibi toplant\u0131lara kat\u0131l\u0131p m\u00fczakere ve m\u00fcnaka\u015fa s\u00fcre\u00e7lerinde yer alabilecek ka\u00e7 ilahiyat\u00e7\u0131 akademisyenimiz var? Normalde akademisyen demek bu sorunun sorulmas\u0131n\u0131 abes k\u0131lacak bir donan\u0131ma sahip ilim insan\u0131 demektir. Ama Bat\u0131 dillerinde yaz\u0131p konu\u015fabilen ve \u00e7o\u011fu Bat\u0131\u2019da\u00a0 lisans \u00fcst\u00fc \u00e7al\u0131\u015fma yapm\u0131\u015f az say\u0131daki akademisyen bir yana b\u0131rak\u0131lacak olursa, Fars\u00e7a, ama bilhassa Arap\u00e7a yaz\u0131p konu\u015fabilecek \u0130lahiyat\u00e7\u0131 akademisyen say\u0131s\u0131 son derece azd\u0131r. Ac\u0131d\u0131r ki, \u00fclkemiz d\u0131\u015f\u0131nda \u0130lahiyat\u00e7\u0131s\u0131 Arap\u00e7a yaz\u0131p konu\u015famayan bir ba\u015fka \u0130slam \u00fclkesi yoktur, en az\u0131ndan ben b\u00f6yle bir \u00fclke bilmiyorum.<\/p>\n
Daha da ac\u0131s\u0131, Kur\u2019an\u2019\u0131 d\u00fczg\u00fcn bir \u015fekilde\u00a0 tilavet edemeyecek ya da cemaatin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ip namaz k\u0131ld\u0131ramayacak durumda olan \u0130lahiyat akademisyenlerinin varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. (Mamafih bu durumun sadece \u0130lahiyat camias\u0131 i\u00e7in de\u011fil, Diyanet ve cemaat, tarikat,v.b. yap\u0131lar\u0131na \u00f6nderlik eden kanaat \u00f6nderleri i\u00e7in de, hem de fazlas\u0131yla ge\u00e7erli oldu\u011funu da hemen ekleyelim).<\/p>\n
B\u0131rak\u0131n d\u0131\u015far\u0131da \u00fcn yapan ilahiyat\u00e7\u0131 akademisyenlerin ve uluslararas\u0131 \u00f6nemi haiz eserlerin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, altm\u0131\u015f y\u0131ld\u0131r yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ne kadar\u0131 memleket insan\u0131n\u0131n istifadesine sunulmu\u015ftur? Yap\u0131lan b\u00fct\u00fcn bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 dini orta ve y\u00fcksek \u00f6\u011frenim kurumlar\u0131ndaki e\u011fitim-\u00f6\u011fretime, vaaz ve ir\u015fat faaliyetlerine, yaz\u0131l\u0131, sesli ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc medyaya ne \u00f6l\u00e7\u00fcde yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r? Bu ve benzeri sorulara cevap verebilmek i\u00e7in bu sorulardan yola \u00e7\u0131kan ciddi ara\u015ft\u0131rmalara da ihtiya\u00e7 oldu\u011fu, ama bunlar\u0131n da bug\u00fcne kadar ihmal edildi\u011fi muhakkak. Ama \u00fclkemizdeki \u0130slami d\u00fc\u015f\u00fcncenin mevcut durumuna bakarak cevab\u0131n menfi olaca\u011f\u0131n\u0131 kestirmek te o kadar zor olmasa gerek.<\/p>\n
Altm\u0131\u015f y\u0131ld\u0131r yap\u0131lan ilmi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n kalitesine dair bu genel tespit ve te\u015fhisleri biraz daha derinle\u015ftirelim: \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olan, yirmi d\u00f6rt ilahiyat fak\u00fcltesinde yap\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sadece fildi\u015fi kulelerde \u00fcretilen ve bilahare raflarda tozlanmaya b\u0131rak\u0131lan fanteziler olarak kalmamas\u0131, tam aksine toplumdaki meselelerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne katk\u0131 sa\u011flamas\u0131 i\u00e7in herhangi bir y\u00f6nlendirmenin ya da planlaman\u0131n ortada olmamas\u0131d\u0131r. Resmi seviyede olmasa bile en az\u0131ndan akademisyenlerin kendi aralar\u0131nda tesis ettikleri ortak bir zeminde \u00f6ncelikleri tart\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 ve kendileri i\u00e7in bir \u201cyol haritas\u0131\u201d belirledikleri de vaki de\u011fildir. B\u00fcy\u00fck hocalar\u0131n yeti\u015fmekte olan gen\u00e7 akademisyenleri b\u00f6yle bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla y\u00f6nlendirip bilin\u00e7lendirdikleri de vaki de\u011fildir.<\/p>\n
Mesela \u00e7ok sevdi\u011fim hocalar\u0131m\u0131n bile bir g\u00fcn olsun beni dizlerinin dibine oturtarak, \u201co\u011flum bak memleketimizdeki ve di\u011fer \u0130slam \u00fclkelerinde \u0130slam\u2019a dair \u00e7\u00f6z\u00fcm bekleyen pek \u00e7ok mesele ve bu meseleler etraf\u0131nda pek \u00e7ok tart\u0131\u015fma var. Sen ileride yapaca\u011f\u0131n akademik \u00e7al\u0131\u015fmalarda y\u00f6n\u00fcn\u00fc ve alan\u0131n\u0131 \u00f6yle belirle ki, yapt\u0131\u011f\u0131n her \u00e7al\u0131\u015fma, bu meselelerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc yolunda bir katk\u0131 te\u015fkil etsin. Bunun i\u00e7in ilk olarak, acillik ve \u00f6nem a\u00e7\u0131s\u0131ndan ilk s\u0131ralarda yer alan meseleleri \u00f6ne al. Bu \u00f6ncelikli meseleleri de geli\u015fig\u00fczel, plans\u0131z ve programs\u0131z de\u011fil de, planl\u0131-programl\u0131 bir proje dahilinde s\u00fcrd\u00fcr. Telif etti\u011fin her eser, yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n her makale, sundu\u011fun her tebli\u011f, \u00e7evirdi\u011fin her kitap, bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar\u0131 gibi olsun, bir araya geldi\u011finde bir b\u00fct\u00fcn olu\u015ftursun\u201d d(iy)emediler. Elbette ben onlar\u0131n lisan-\u0131 hal ile s\u00f6ylediklerinden ilham almay\u0131 ihmal etmedim. Ama daha \u00f6nce fak\u00fcltemizde g\u00f6rev yapan, \u015fu anda ise Ad\u0131yaman \u00fcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyesi olan, de\u011ferli meslekta\u015f\u0131m ve a\u011fabeyim Dr. Bekir\u00a0 Demirkol\u2019un \u0131srarl\u0131 y\u00f6nlendirmeleri olmasayd\u0131, \u015fu anda yar\u0131s\u0131na geldi\u011fim ve d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kitab\u0131n\u0131\u00a0 yazmaya haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131m, \u201c\u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde S\u00fcnnet\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda ilan edilen proje de muhtemelen ortada olmazd\u0131. Bu proje olmay\u0131nca da, proje uyar\u0131nca dan\u0131\u015fman olarak de\u011ferli meslekta\u015flar\u0131mla ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f oldu\u011fumuz, elliye yak\u0131n y\u00fcksek lisans ve doktora \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 da ortada olmazd\u0131, bunlardan \u00f6d\u00fcl alan ve yay\u0131mlananlar da cemiyetin istifadesine sunulmazd\u0131. Hatta bir ad\u0131m daha at\u0131p, bu makro-mikro \u00f6l\u00e7ekte plan-proje meselesini b\u00fct\u00fcn \u0130lahiyat fak\u00fcltelerini kapsayacak \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnmek bile gerekir(di). Bu yap\u0131lm\u0131\u015f olsayd\u0131, mesela \u015fu anda \u0130zmir, Bursa, Marmara ve \u0130stanbul \u0130lahiyat fak\u00fclteleri Bat\u0131\u2019daki geli\u015fmeleri, Samsun ve Rize \u0130lahiyat fak\u00fclteleri Rus Oryantalizmini, Diyarbak\u0131r ve Urfa \u0130lahiyat fak\u00fclteleri Ortado\u011fu\u2019daki geli\u015fmeleri, Van ve I\u011fd\u0131r \u0130lahiyat fak\u00fclteleri \u0130ran ve di\u011fer \u015eii d\u00fcnyadaki geli\u015fmeleri, di\u011ferleri de di\u011fer b\u00f6lgelerdeki (mesela Uman, Yemen, Suudi Arabistan, Pakistan v.d) geli\u015fmeleri takibe al\u0131rlard\u0131. Yahut ta baz\u0131 \u0130lahiyat fak\u00fclteleri geleneksel yakla\u015f\u0131mlar\u0131, baz\u0131lar\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f yakla\u015f\u0131mlar\u0131n takibini kendisine alan olarak se\u00e7erdi. Zamanla bu yakla\u015f\u0131m fak\u00fcltelerin ekolle\u015fmesine de yol a\u00e7ar, her bir fak\u00fclte a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak ele ald\u0131\u011f\u0131 konular \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarla temay\u00fcz ederdi. Ama sonu\u00e7ta b\u00fct\u00fcn bunlar birbirini tamamlayan par\u00e7alar halinde, b\u00fcy\u00fck foto\u011fraf\u0131 olu\u015ftururdu. \u015eayet bu zihniyet ve mant\u0131kla meselelere yakla\u015f\u0131lsayd\u0131, yap\u0131lan bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar, bilhassa Y.Lisans ve doktora tezleri kapsaml\u0131 bir plan \u00e7er\u00e7evesinde y\u00f6nlendirilir ve olduk\u00e7a k\u0131sa bir d\u00f6nem i\u00e7erisinde \u00fclkemizin ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u0130slami \u0130limler ve \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesi alanlar\u0131ndaki meselelerinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc yolunda muazzam bir birikim ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olurdu. B\u00fct\u00fcn bunlar asgari d\u00fczeydeki bir tefekk\u00fcrle bile kavranmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olan son derece makul \u00f6nerilerdir. Buna ra\u011fmen bunlar\u0131n \u0130lahiyat camias\u0131n\u0131n g\u00fcndeminde yer al(a)may\u0131\u015f\u0131 ve bu konular\u0131n har\u0131l har\u0131l hummal\u0131 bir bi\u00e7imde tart\u0131\u015fma konusu yap\u0131l(a)may\u0131\u015f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bu durumu \u00f6zetlemek i\u00e7in s\u00f6ylenebilecek tek bir s\u00f6z olabilir : Memur zihniyeti!<\/p>\n
Buna mukabil gerek Bat\u0131\u2019da gerek \u0130slam D\u00fcnyas\u0131ndaki \u00f6nde gelen ilim ve fikir erbab\u0131n\u0131n hemen hemen hepsinin bir \u201cprojesi\u201d, hem hayat\u0131n\u0131 adad\u0131\u011f\u0131, gece g\u00fcnd\u00fcz ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir tempo ile ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir projesi mutlaka vard\u0131r. Mesela m\u00fcste\u015friklerin pek \u00e7o\u011fu, ya \u015eia uzman\u0131d\u0131r, ya Hanbeli-Selefi uzman\u0131, ya Mu\u2019tezile ya da Zeydiyye uzman\u0131d\u0131r, kimisi ilk d\u00f6nemleri kendisine alan se\u00e7mi\u015ftir, kimisi de orta ve ge\u00e7 d\u00f6nemleri, baz\u0131lar\u0131 ise \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6nem \u00fczerinde ihtisasla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Onlardan her birinin uygulad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntemler de farkl\u0131d\u0131r. Bu konuda Bat\u0131\u2019dan verilebilecek \u00f6rnekler saymakla bitmeyecek kadar \u00e7ok oldu\u011fu i\u00e7in, s\u0131rf bir fikir vermek amac\u0131yla mesela Henri Laoust, Van Ess, Madelung, Junyboll, Motzki gibi isimler zikredilebilir. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndan ise Fuad Sezgin,Hasan Hanefi, Muhammed \u00c2bid el-C\u00e2bir\u00ee gibi isimler \u00f6rnek g\u00f6sterilebilir ki, zaten bu ilim ve fikir adamlar\u0131n\u0131n her birisi, kendi projeleri \u00e7er\u00e7evesinde yay\u0131mlad\u0131klar\u0131 ciltler tutan kapsaml\u0131 eserleriyle de tan\u0131nan m\u00fcelliflerdir.<\/p>\n
Yirmi d\u00f6rt ilahiyat fak\u00fcltesinde ise bu anlat\u0131lanlara uygun, \u00f6rnek olarak zikredilenler ayar\u0131nda maalesef tek bir ilim ve fikir erbab\u0131 bile bulunmamaktad\u0131r. Burada bu meseleye dair noktay\u0131 koyduktan sonra, gelecek yaz\u0131m\u0131zda \u0130lahiyat camias\u0131n\u0131n ba\u015fka y\u00f6nlerini sizlerle de\u011ferlendirmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Gelecek yaz\u0131m\u0131zda cevab\u0131n\u0131 arayaca\u011f\u0131m\u0131z soru ise \u015fu olacakt\u0131r: \u0130lahiyat fak\u00fclteleri i ne kadar \u2018\u0130sl\u00e2m\u00ee\u2019dir?<\/p>\n