<\/p>\n
Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n mevcut yap\u0131s\u0131n\u0131 nas\u0131l analiz edersiniz?<\/strong><\/p>\n Hantal, demode, cesaretsiz, stat\u00fckocu ve kendini yenileyemeyen bir kurum olarak merkez te\u015fkilat\u0131n\u0131; iyi niyetli, ama bilgi ve y\u00f6ntem olarak yetersiz bir din adamlar\u0131 a\u011f\u0131 olarak ta ta\u015fra te\u015fkilat\u0131n\u0131 bir arada ele alacak olursak, temel \u00f6zelli\u011fin nihai tahlilde \u201c \u0130slam\u2019\u0131 ve m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 kontrol alt\u0131nda tutmak\u201d oldu\u011fu \u015feklindeki tespit pek yabana at\u0131lacak t\u00fcrden g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Nitekim ba\u015flang\u0131\u00e7ta genel kurmay ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile ayn\u0131 stat\u00fcde kuruldu\u011fu halde bug\u00fcn h\u00fck\u00fcmetlerin, sivil ve askeri b\u00fcrokrasinin etkilerine tamamen a\u00e7\u0131k edilgen bir yap\u0131da oldu\u011funu hemen herkes bilmekte, g\u00f6rmektedir. Kendisine verilen \u201ctoplumu akaid, ibadet ve ahlak alan\u0131nda ayd\u0131nlatmak\u201d g\u00f6revini hakk\u0131yla yapabildi\u011fini s\u00f6ylemek i\u00e7in bile a\u015f\u0131r\u0131 iyimser olmak gerekti\u011fi kanaatindeyim.<\/p>\n TBMM Ba\u015fkan\u0131 B\u00fclent Ar\u0131n\u00e7’\u0131n, “Laik bir \u00fclkede Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n olamayaca\u011f\u0131” y\u00f6n\u00fcndeki a\u00e7\u0131klamas\u0131 i\u00e7in neler s\u00f6ylersiniz?<\/strong><\/p>\n Devletin dine ,dinin devlete kar\u0131\u015fmamas\u0131 anlam\u0131ndaki laiklik tan\u0131m\u0131 ile tutarl\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan D\u0130B\u2019n\u0131n genel idari yap\u0131 i\u00e7inde yer almamas\u0131 gerekti\u011fi s\u00f6ylenebilir. Ancak D\u0130B\u2019n\u0131n la\u011fvedilmesi durumunda, yerine ne konaca\u011f\u0131 da tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu noktadaki tart\u0131\u015fmalar olgunla\u015f\u0131ncaya kadar da, ara bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak D\u0130B\u2019n\u0131n \u00f6zerk bir anayasal stat\u00fcye kavu\u015fturulmas\u0131 imkan\u0131 \u00fczerinde durulabilir.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de yap\u0131lan her dini tart\u0131\u015fmada Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n g\u00fcndeme getirilmesini nas\u0131l izah ediyorsunuz?<\/strong><\/p>\n Bu konuda pek \u00e7ok sebep s\u00f6z konusu olabilirse de, en derindeki sebebin, \u00fclkemizde \u0130slam\u2019\u0131n yerinin belirlenmesi konusundaki gerilimlerle do\u011frudan ilgisinin bulundu\u011funu s\u00f6ylemek pek te yanl\u0131\u015f olmasa gerektir.<\/p>\n \u0130slami toplum modelinde din ve diyanet i\u015flerini tanzim eden kurumsal bir yap\u0131 ge\u00e7mi\u015fte nas\u0131ld\u0131? \u015eimdi nas\u0131l olmal\u0131?<\/strong><\/p>\n 14-15 as\u0131rl\u0131k \u0130slam medeniyeti tecr\u00fcbesinin, b\u00f6lgeler, d\u00f6nemlere ve e\u011filimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131l\u0131klar arz etti\u011fini de unutmaks\u0131z\u0131n, bilhassa s\u00fcnni gelenekte din ve diyanet i\u015flerinin genelde devlet kontrol\u00fcnde\u00a0 ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f oldu\u011funu ve Osmanl\u0131 imparatorlu\u011funun bu durumun son \u00f6rne\u011fini te\u015fkil etti\u011fini, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin de bu bak\u0131mdan s\u00fcnni gelene\u011fin bir devam\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n Hz.Peygamber \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki kurucu tecr\u00fcbede a\u00e7\u0131k ve kesin bir din-d\u00fcnya ayr\u0131m\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan ayr\u0131ca bir resmi kurum olarak din-diyanet\u00a0 te\u015fkilat\u0131ndan\u00a0 da\u00a0 s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de devlet-din ili\u015fkilerine d\u00f6n\u00fck neler s\u00f6ylenebilir?<\/strong><\/p>\n Din-Devlet ili\u015fkilerinin \u00fclkemizin fevkalade g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zengin maddi-manevi potansiyellerinin bo\u015f yere ziyan edilmesinden ve toplumda gerilim, s\u0131k\u0131nt\u0131 ve sanc\u0131lara yol a\u00e7maktan ba\u015fka bir i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek biraz abart\u0131l\u0131 da olsa ger\u00e7e\u011fin ifadesi olarak kabul edilebilir. San\u0131r\u0131m d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerinde kahir ekseriyeti m\u00fcsl\u00fcman olan T\u00fcrkiye gibi bir \u00fclkede oldu\u011fu gibi din ve dindarlarla bu kadar u\u011fra\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve dindarlar\u0131n bunalt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fka medeni \u00fclke bulmak zor, hatta imkans\u0131zd\u0131r. Bunda ise hala 19.yy\u2019\u0131n bug\u00fcn demode olmu\u015f pozitivizminin, vesayet\u00e7i devlet\u00e7ilik ve toplum m\u00fchendisli\u011fi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ge\u00e7erlili\u011fini yitirdi\u011fini bir t\u00fcrl\u00fc kabullenememenin ve tek tip vatanda\u015f yaratma tutkusunun, ciddi bir rol\u00fc bulundu\u011fu inkar edilemez.<\/p>\n Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n la\u011fvedilmesi M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00fcndelik hayatlar\u0131nda ne gibi sonu\u00e7lara yol a\u00e7ar?<\/strong><\/p>\n Hemen la\u011fvedilmesi durumunda ciddi s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n do\u011faca\u011f\u0131 a\u015fikard\u0131r. Bu s\u0131k\u0131nt\u0131lara yol a\u00e7mamas\u0131 i\u00e7in konunun bir s\u00fcrece yay\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulamak gerekir. Bu s\u00fcrecin ilk ad\u0131m\u0131 olarak D\u0130B\u2019n\u0131 sadece mabetlerin idaresinden sorumlu tutmak, di\u011fer her y\u00f6n\u00fcyle \u201c\u0130slam\u201d konusunu ise sivil ilim ve fikir \u00e7evrelerine b\u0131rakmak yoluna gidilebilir. Zaten \u00fclkemizde \u0130slam\u2019a ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalarda D\u0130B hi\u00e7bir zaman inisiyatif sahibi ol(a)mad\u0131\u011f\u0131ndan, asl\u0131nda \u015fu andaki durum da pek de\u011fi\u015fmi\u015f olmayacakt\u0131r.<\/p>\n Hac konusu ise Malezya \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi ba\u011f\u0131ms\u0131z bir birim haline getirilebilir. Cuma ve bayram namazlar\u0131n\u0131n k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck camilerin idaresi D\u0130B\u2019na, mahallelerdeki k\u00fc\u00e7\u00fck \u201cmescitler\u201din idaresi ise cami cemaat\u0131na b\u0131rak\u0131labilir. Bu ise hantal yap\u0131daki te\u015fkilat\u0131n personel kadrosunu\u00a0 % 60-70 oran\u0131nda\u00a0 azaltacak, buna ba\u011fl\u0131 olarak \u015fu anda kadrolar\u0131 \u015fi\u015fmi\u015f olan merkez te\u015fkilat\u0131 da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00fc\u00e7\u00fclmek durumunda kalacakt\u0131r.<\/p>\n Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n kurumsal yap\u0131s\u0131n\u0131 zaman zaman aleviler tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131yor, zaman zaman siyasiler. Peki bu mesele halk\u0131n g\u00fcndeminde ne kadar yer ediyor? Milletimiz ger\u00e7ekten Diyanet\u2019ten rahats\u0131z m\u0131?<\/strong><\/p>\n Milletimizin ta\u015fra te\u015fkilat\u0131ndan ziyade merkezin maruz kald\u0131\u011f\u0131 siyasi ve b\u00fcrokratik etki ve telkinlerden, hatta son zamanlardaki D\u0130B-BOP\/GOP ili\u015fkisine dair tart\u0131\u015fmalardan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere d\u0131\u015f etkilerden belli \u00f6l\u00e7\u00fcde rahats\u0131zl\u0131k duydu\u011fu muhakkakt\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n hizmetlerinden \u2013 Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulayacak kadar- \u015fikayet\u00e7i oldu\u011funu s\u00f6ylemek i\u00e7in elimizde yeterli bilgi-belge oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. Ama bu ortada hi\u00e7bir s\u0131k\u0131nt\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na da gelmemektedir. Keza D\u0130B ile ilgili tart\u0131\u015fmalar\u0131n halk\u0131n \u00f6ncelikli g\u00fcndemini olu\u015fturdu\u011funu s\u00f6ylemek te zordur. \u00dclkemizde D\u0130B\u2019n\u0131 tart\u0131\u015fmaya a\u00e7anlar\u0131n \u2013 genellikle- \u0130slam\u2019a so\u011fuk bakan kesimler oldu\u011fu\u00a0 \u015feklindeki tespit te ayr\u0131ca \u00fczerinde durulmaya de\u011ferdir.<\/p>\n Aleviler Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019nda temsil g\u00f6revi talep ediyorlar. Bu durum \u0130slam\u2019daki b\u00fct\u00fcnl\u00fck a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne gibi sak\u0131ncalara yol a\u00e7ar? Bir de bu talebin ger\u00e7ekle\u015fmesi T\u00fcrkiye\u2019de millet b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc nas\u0131l etkiler?<\/strong><\/p>\n Alevilerin bu taleplerinin, laiklik ile tutarl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131na hi\u00e7 ald\u0131r\u0131lmaks\u0131z\u0131n, sadece pastadan pay alma mant\u0131\u011f\u0131 ile g\u00fcndeme getirilmi\u015f olabilece\u011fi s\u00fcrekli dile getirilmektedir. Alevilerin kendi aralar\u0131ndaki kimlik meselesini a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmalar\u0131 gerekti\u011fi de s\u0131k s\u0131k g\u00fcndeme getirilmektedir. Zira sadece aleviler de\u011fil, pek \u00e7ok tarikat ve cemaatler yan\u0131nda, \u00e7e\u015fitli hiristiyan, yahudi, yezidi vb. gruplar\u0131n ve dini olu\u015fumlar\u0131n da aleviler gibi benzer taleplerde bulunabilecekleri\u00a0 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, sadece s\u00fcnnileri ve alevileri de\u011fil, b\u00fct\u00fcn dini gruplar\u0131 i\u00e7ine alan yeni bir yap\u0131lanmaya gerek duyulaca\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. Bunun tek bir yap\u0131 i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinin ne derece m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n Dini hayat\u0131n organizasyonunu\u00a0 \u2018cemaatlere ve vak\u0131flara b\u0131rakal\u0131m\u2019 diyorlar. Siz ne diyorsunuz?<\/strong><\/p>\n \u00d6nceki soruda i\u015faret edilen durumdan dolay\u0131 b\u00f6yle bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisi ilk bak\u0131\u015fta hayli makul g\u00f6r\u00fcnebilir, ancak bunun o kadar kolay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da kabul etmek gerekir. Belki g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f mahalli idarelerle i\u015fbirli\u011fi i\u00e7erisinde bu konuda daha tatminkar sivil bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulma imkan\u0131\u00a0 ortaya \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n \u0130slam \u00fclkelerindeki di\u011fer uygulamalar i\u00e7in neler s\u00f6ylersiniz?<\/strong><\/p>\n Pek \u00e7ok \u0130slam \u00fclkesinde T\u00fcrkiye\u2019dekine benzer uygulamalar\u0131n bulundu\u011fu bilinmektedir. Elbette \u0130slami d\u00fczenlerde, \u0130slam\u2019a ba\u011fl\u0131 y\u00f6netimlerde veya \u0130slam\u2019a m\u00fcspet bakan laik d\u00fczenlerdeki uygulamalar daha rahat ve problemsiz olabilmektedir. Bu arada devrim \u00f6ncesi \u0130ran\u2019da din adamlar\u0131n\u0131n devletten ba\u011f\u0131ms\u0131z ve sadece halk\u0131n mali deste\u011fiyle ayakta duracak bir farkl\u0131 yap\u0131lanma i\u00e7erisinde hizmetlerini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcklerini de unutmamak gerekir.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc konusunda insanlar nas\u0131l bir s\u0131nav veriyor? Diyanet \u0130\u015flerinin tavr\u0131n\u0131 nas\u0131l buldunuz?<\/strong><\/p>\n Elbette ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc yasa\u011f\u0131n\u0131 uygulama taraftarlar\u0131n\u0131n iyi bir s\u0131nav verdikleri s\u00f6ylenemez. \u00d6zg\u00fcrl\u00fckler alan\u0131n\u0131 daraltarak bir yere varmak m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Ortada sadece ispatlanmam\u0131\u015f \u00f6n yarg\u0131 ve iddialardan, niyet okumalardan ve hukukili\u011fi tart\u0131\u015fmal\u0131 yorumlardan\u00a0 yola \u00e7\u0131k\u0131larak olu\u015fturulmu\u015f bir s\u00f6ylem ve bu s\u00f6ylemin anayasal kurulu\u015flar taraf\u0131ndan himayesi sonucunda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f fiili bir durumun varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmek daha ger\u00e7ek\u00e7i g\u00f6r\u00fcnmektedir. Son zamanlarda yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalardan sonra, meselenin sadece ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc meselesi ile de\u011fil, \u0130slam\u2019\u0131n bu \u00fclkede her alanda g\u00f6r\u00fclen etki ve tezah\u00fcrlerinden duyulan ho\u015fnutsuzlukla da a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gerekti\u011fi kanaati giderek yayg\u0131nl\u0131k kazanma e\u011filimi g\u00f6stermektedir.<\/p>\n Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l olmal\u0131?<\/strong><\/p>\n Asl\u0131nda yukar\u0131daki sorulara verilen cevaplarda, D\u0130B\u2019n\u0131n nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda birtak\u0131m ipu\u00e7lar\u0131n\u0131n bulundu\u011funu g\u00f6rmek zor de\u011fildir. Fakat burada \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken daha \u00f6nemli bir ba\u015fka noktay\u0131 da g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmamak gerekti\u011fine inan\u0131yoruz. O da D\u0130B\u2019n\u0131n sundu\u011fu \u0130slam\u2019\u0131n ne t\u00fcr bir \u0130slam oldu\u011fu hususudur. Bu \u0130slam\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde daralt\u0131lm\u0131\u015f, seyreltilmi\u015f ve dayanaklar\u0131 sorgulanmam\u0131\u015f taklide dayal\u0131 bir \u0130slam oldu\u011fu rahatl\u0131kla s\u00f6ylenebilir. \u00d6zellikle akaid, ibadet ve ahlak alan\u0131nda m\u00fcsl\u00fcmanlara D\u0130B taraf\u0131ndan sunulup telkin edilen \u0130slam\u2019\u0131n, genelde belli \u00e7a\u011f\u0131n ve toplumun ger\u00e7eklikleriyle birebir ba\u011flant\u0131 kurmaktan sak\u0131n\u0131larak, adeta bo\u015flu\u011fa s\u00f6ylenmi\u015f genel ge\u00e7er kli\u015felerden \u00f6teye ge\u00e7emedi\u011fini g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekir. \u015eu anda D\u0130B, \u0130slami ilimler ve \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesi alan\u0131ndaki g\u00fcncel ve \u00e7a\u011fda\u015f geli\u015fmeleri bile te\u015fkilat\u0131na yans\u0131tmaktan uzak ve bu konuda isteksiz davranmakta \u0131srarl\u0131 bir tutum i\u00e7erisindedir. Dolay\u0131s\u0131yla cami hizmetlerinin yayg\u0131nl\u0131k ve te\u015fkilatlanma a\u00e7\u0131s\u0131ndan baz\u0131 \u0130slam \u00fclkelerinden daha iyi bir durumda\u00a0 olmas\u0131, hizmetin muhtevas\u0131n\u0131n da kaliteli oldu\u011fu anlam\u0131ma gelmemektedir. S\u0131k s\u0131k baz\u0131 h\u00fck\u00fcmet yetkilileri taraf\u0131ndan da tekrarlanan bu iddia, asl\u0131nda bilimsel ara\u015ft\u0131rmalarla desteklenen bir iddia olmaktan ziyade, bir politik s\u00f6ylem malzemesi olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. D\u0130B yurtd\u0131\u015f\u0131 hizmetlerinde de toplay\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131 yerde genellikle aksi bir i\u015flev g\u00f6rm\u00fc\u015f, T\u00fcrkiye\u2019deki olumsuzluklar\u0131 yurt d\u0131\u015f\u0131na da\u00a0 ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n TDV elindeki devasa imkanlara nispetle son derece c\u0131l\u0131z bir performans sergilemi\u015ftir. Ve nihayet D\u0130B, TDV, D\u0130T\u0130B gibi kurulu\u015flarda daima resmi ideolojiye yak\u0131n belli bir siyasi \u00e7izgi egemen olmu\u015f, bu \u00e7izgi d\u0131\u015f\u0131ndaki siyasi e\u011filimlere ise ge\u00e7it verilmemi\u015ftir. Bu da D\u0130B\u2019n\u0131n milletin de\u011fil devletin ve siyasetin iradesini temsilcisi olarak alg\u0131lanmas\u0131na zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u0130\u015fte ilk i\u015f olarak at\u0131lacak olan ad\u0131mlar, buraya kadar i\u015faret edilen olumsuzluklar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde at\u0131lmal\u0131, ard\u0131ndan ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n stat\u00fckosu netli\u011fe kavu\u015fturulmal\u0131 ve devlet, h\u00fck\u00fcmet, sivil ve askeri b\u00fcrokrasi, hatta birtak\u0131m g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131 ve medya taraf\u0131ndan g\u00fcd\u00fcmlenemeyecek bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmal\u0131, ba\u015fta merkez te\u015fkilat\u0131n\u0131n hantal idari yap\u0131s\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fclerek etkinle\u015ftirilmeli, b\u00fct\u00fcn kademelerde y\u00f6neticiler se\u00e7imle i\u015f ba\u015f\u0131na gelmeli, hesap verilebilirlik sa\u011flanmal\u0131, toplumun her kesimini temsil edecek bir yap\u0131lanman\u0131n imkanlar\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131, yeniliklere a\u00e7\u0131k ve bu u\u011furda gerekli ad\u0131mlar\u0131 atabilecek azim ve kararl\u0131l\u0131kta bir vizyona sahip olmal\u0131, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak yeti\u015fkin erkeklere de\u011fil, ayn\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kta gen\u00e7lere, \u00e7ocuklara, kad\u0131nlara ve k\u0131zlara hizmet vermeyi ilke edinmeli, di\u011fer \u0130slam \u00fclkelerindeki benzer kurum ve hizmet birimleriyle i\u015fbirli\u011fi, dayan\u0131\u015fma ve bilgi-tecr\u00fcbe al\u0131\u015fveri\u015finde bulunmal\u0131, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki geli\u015fmelere kendisini kapatmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Hepsinden \u00f6nemlisi de D\u0130B\u2019n\u0131n her kademedeki amir ve memurlar\u0131, her \u015feyden \u00f6nce Allah\u2019tan ba\u015fka hi\u00e7 kimseye kul olmamakla m\u00fckellef olduklar\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla Allah\u2019\u0131n dinini her t\u00fcrl\u00fc harici veya dahili her t\u00fcrl\u00fc tahrif, tebdil, istismar ve maniplasyonlardan uzak tutmakla m\u00fckellef olduklar\u0131n\u0131 asla unutmamal\u0131d\u0131rlar. Zira Din \u00f6z\u00fcnde kula kul olmaktan kurtulup sadece Allah\u2019a kul olmak demektir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n mevcut yap\u0131s\u0131n\u0131 nas\u0131l analiz edersiniz? Hantal, demode, cesaretsiz, stat\u00fckocu ve kendini yenileyemeyen bir kurum olarak merkez te\u015fkilat\u0131n\u0131; iyi niyetli, ama bilgi ve y\u00f6ntem olarak yetersiz bir din adamlar\u0131 a\u011f\u0131 olarak ta ta\u015fra te\u015fkilat\u0131n\u0131 bir arada ele alacak olursak, temel \u00f6zelli\u011fin nihai tahlilde \u201c \u0130slam\u2019\u0131 ve m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 kontrol alt\u0131nda tutmak\u201d oldu\u011fu \u015feklindeki tespit pek yabana at\u0131lacak t\u00fcrden g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Nitekim ba\u015flang\u0131\u00e7ta genel kurmay ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile ayn\u0131 stat\u00fcde kuruldu\u011fu halde bug\u00fcn h\u00fck\u00fcmetlerin, sivil ve askeri b\u00fcrokrasinin etkilerine tamamen a\u00e7\u0131k edilgen bir yap\u0131da oldu\u011funu hemen herkes bilmekte, g\u00f6rmektedir. Kendisine verilen \u201ctoplumu akaid, ibadet ve ahlak alan\u0131nda ayd\u0131nlatmak\u201d g\u00f6revini hakk\u0131yla yapabildi\u011fini s\u00f6ylemek i\u00e7in bile a\u015f\u0131r\u0131 iyimser olmak gerekti\u011fi kanaatindeyim. TBMM Ba\u015fkan\u0131 B\u00fclent Ar\u0131n\u00e7’\u0131n, “Laik bir \u00fclkede Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n olamayaca\u011f\u0131” y\u00f6n\u00fcndeki a\u00e7\u0131klamas\u0131 i\u00e7in neler s\u00f6ylersiniz? Devletin dine ,dinin devlete kar\u0131\u015fmamas\u0131 anlam\u0131ndaki laiklik tan\u0131m\u0131 ile tutarl\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan D\u0130B\u2019n\u0131n genel idari yap\u0131 i\u00e7inde yer almamas\u0131 gerekti\u011fi s\u00f6ylenebilir. Ancak D\u0130B\u2019n\u0131n la\u011fvedilmesi durumunda, yerine ne konaca\u011f\u0131 da tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu noktadaki tart\u0131\u015fmalar olgunla\u015f\u0131ncaya kadar da, ara bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak D\u0130B\u2019n\u0131n \u00f6zerk bir anayasal stat\u00fcye kavu\u015fturulmas\u0131 imkan\u0131 \u00fczerinde durulabilir. T\u00fcrkiye\u2019de yap\u0131lan her dini tart\u0131\u015fmada Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n g\u00fcndeme getirilmesini nas\u0131l izah ediyorsunuz? Bu konuda pek \u00e7ok sebep s\u00f6z konusu olabilirse de, en derindeki sebebin, \u00fclkemizde \u0130slam\u2019\u0131n yerinin belirlenmesi konusundaki gerilimlerle do\u011frudan ilgisinin bulundu\u011funu s\u00f6ylemek pek te yanl\u0131\u015f olmasa gerektir. \u0130slami toplum modelinde din ve diyanet i\u015flerini tanzim eden kurumsal bir yap\u0131 ge\u00e7mi\u015fte nas\u0131ld\u0131? \u015eimdi nas\u0131l olmal\u0131? 14-15 as\u0131rl\u0131k \u0130slam medeniyeti tecr\u00fcbesinin, b\u00f6lgeler, d\u00f6nemlere ve e\u011filimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131l\u0131klar arz etti\u011fini de unutmaks\u0131z\u0131n, bilhassa s\u00fcnni gelenekte din ve diyanet i\u015flerinin genelde devlet kontrol\u00fcnde\u00a0 ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f oldu\u011funu ve Osmanl\u0131 imparatorlu\u011funun bu durumun son \u00f6rne\u011fini te\u015fkil etti\u011fini, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin de bu bak\u0131mdan s\u00fcnni gelene\u011fin bir devam\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Hz.Peygamber \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki kurucu tecr\u00fcbede a\u00e7\u0131k ve kesin bir din-d\u00fcnya ayr\u0131m\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan ayr\u0131ca bir resmi kurum olarak din-diyanet\u00a0 te\u015fkilat\u0131ndan\u00a0 da\u00a0 s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. T\u00fcrkiye\u2019de devlet-din ili\u015fkilerine d\u00f6n\u00fck neler s\u00f6ylenebilir? Din-Devlet ili\u015fkilerinin \u00fclkemizin fevkalade g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zengin maddi-manevi potansiyellerinin bo\u015f yere ziyan edilmesinden ve toplumda gerilim, s\u0131k\u0131nt\u0131 ve sanc\u0131lara yol a\u00e7maktan ba\u015fka bir i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek biraz abart\u0131l\u0131 da olsa ger\u00e7e\u011fin ifadesi olarak kabul edilebilir. San\u0131r\u0131m d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerinde kahir ekseriyeti m\u00fcsl\u00fcman olan T\u00fcrkiye gibi bir \u00fclkede oldu\u011fu gibi din ve dindarlarla bu kadar u\u011fra\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve dindarlar\u0131n bunalt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fka medeni \u00fclke bulmak zor, hatta imkans\u0131zd\u0131r. Bunda ise hala 19.yy\u2019\u0131n bug\u00fcn demode olmu\u015f pozitivizminin, vesayet\u00e7i devlet\u00e7ilik ve toplum m\u00fchendisli\u011fi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ge\u00e7erlili\u011fini yitirdi\u011fini bir t\u00fcrl\u00fc kabullenememenin ve tek tip vatanda\u015f yaratma tutkusunun, ciddi bir rol\u00fc bulundu\u011fu inkar edilemez. Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n la\u011fvedilmesi M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00fcndelik hayatlar\u0131nda ne gibi sonu\u00e7lara yol a\u00e7ar? Hemen la\u011fvedilmesi durumunda ciddi s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n do\u011faca\u011f\u0131 a\u015fikard\u0131r. Bu s\u0131k\u0131nt\u0131lara yol a\u00e7mamas\u0131 i\u00e7in konunun bir s\u00fcrece yay\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulamak gerekir. Bu s\u00fcrecin ilk ad\u0131m\u0131 olarak D\u0130B\u2019n\u0131 sadece mabetlerin idaresinden sorumlu tutmak, di\u011fer her y\u00f6n\u00fcyle \u201c\u0130slam\u201d konusunu ise sivil ilim ve fikir \u00e7evrelerine b\u0131rakmak yoluna gidilebilir. Zaten \u00fclkemizde \u0130slam\u2019a ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalarda D\u0130B hi\u00e7bir zaman inisiyatif sahibi ol(a)mad\u0131\u011f\u0131ndan, asl\u0131nda \u015fu andaki durum da pek de\u011fi\u015fmi\u015f olmayacakt\u0131r. Hac konusu ise Malezya \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi ba\u011f\u0131ms\u0131z bir birim haline getirilebilir. Cuma ve bayram namazlar\u0131n\u0131n k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck camilerin idaresi D\u0130B\u2019na, mahallelerdeki k\u00fc\u00e7\u00fck \u201cmescitler\u201din idaresi ise cami cemaat\u0131na b\u0131rak\u0131labilir. Bu ise hantal yap\u0131daki te\u015fkilat\u0131n personel kadrosunu\u00a0 % 60-70 oran\u0131nda\u00a0 azaltacak, buna ba\u011fl\u0131 olarak \u015fu anda kadrolar\u0131 \u015fi\u015fmi\u015f olan merkez te\u015fkilat\u0131 da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00fc\u00e7\u00fclmek durumunda kalacakt\u0131r. Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n kurumsal yap\u0131s\u0131n\u0131 zaman zaman aleviler tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131yor, zaman zaman siyasiler. Peki bu mesele halk\u0131n g\u00fcndeminde ne kadar yer ediyor? Milletimiz ger\u00e7ekten Diyanet\u2019ten rahats\u0131z m\u0131? Milletimizin ta\u015fra te\u015fkilat\u0131ndan ziyade merkezin maruz kald\u0131\u011f\u0131 siyasi ve b\u00fcrokratik etki ve telkinlerden, hatta son zamanlardaki D\u0130B-BOP\/GOP ili\u015fkisine dair tart\u0131\u015fmalardan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere d\u0131\u015f etkilerden belli \u00f6l\u00e7\u00fcde rahats\u0131zl\u0131k duydu\u011fu muhakkakt\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n hizmetlerinden \u2013 Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulayacak kadar- \u015fikayet\u00e7i oldu\u011funu s\u00f6ylemek i\u00e7in elimizde yeterli bilgi-belge oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. Ama bu ortada hi\u00e7bir s\u0131k\u0131nt\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na da gelmemektedir. Keza D\u0130B ile ilgili tart\u0131\u015fmalar\u0131n halk\u0131n \u00f6ncelikli g\u00fcndemini olu\u015fturdu\u011funu s\u00f6ylemek te zordur. \u00dclkemizde D\u0130B\u2019n\u0131 tart\u0131\u015fmaya a\u00e7anlar\u0131n \u2013 genellikle- \u0130slam\u2019a so\u011fuk bakan kesimler oldu\u011fu\u00a0 \u015feklindeki tespit te ayr\u0131ca \u00fczerinde durulmaya de\u011ferdir. Aleviler Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019nda temsil g\u00f6revi talep ediyorlar. Bu durum \u0130slam\u2019daki b\u00fct\u00fcnl\u00fck a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne gibi sak\u0131ncalara yol a\u00e7ar? Bir de bu talebin ger\u00e7ekle\u015fmesi T\u00fcrkiye\u2019de millet b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc nas\u0131l etkiler? Alevilerin bu taleplerinin, laiklik ile tutarl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131na hi\u00e7 ald\u0131r\u0131lmaks\u0131z\u0131n, sadece pastadan pay alma mant\u0131\u011f\u0131 ile g\u00fcndeme getirilmi\u015f olabilece\u011fi s\u00fcrekli dile getirilmektedir. Alevilerin kendi aralar\u0131ndaki kimlik meselesini a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmalar\u0131 gerekti\u011fi de s\u0131k s\u0131k g\u00fcndeme getirilmektedir. Zira sadece aleviler de\u011fil, pek \u00e7ok tarikat ve cemaatler yan\u0131nda, \u00e7e\u015fitli hiristiyan, yahudi, yezidi vb. gruplar\u0131n ve dini olu\u015fumlar\u0131n da aleviler gibi benzer taleplerde bulunabilecekleri\u00a0 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, sadece s\u00fcnnileri ve alevileri de\u011fil, b\u00fct\u00fcn dini gruplar\u0131 i\u00e7ine alan yeni bir yap\u0131lanmaya gerek duyulaca\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. Bunun tek bir yap\u0131 i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinin ne derece m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r. Dini hayat\u0131n organizasyonunu\u00a0 \u2018cemaatlere ve vak\u0131flara b\u0131rakal\u0131m\u2019 diyorlar. Siz ne diyorsunuz? \u00d6nceki soruda i\u015faret edilen durumdan dolay\u0131 b\u00f6yle bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisi ilk bak\u0131\u015fta hayli makul g\u00f6r\u00fcnebilir, ancak bunun o kadar kolay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da kabul etmek gerekir. Belki g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f mahalli idarelerle i\u015fbirli\u011fi i\u00e7erisinde bu konuda daha tatminkar sivil bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulma imkan\u0131\u00a0 ortaya \u00e7\u0131kabilir. \u0130slam \u00fclkelerindeki di\u011fer uygulamalar i\u00e7in neler s\u00f6ylersiniz? Pek \u00e7ok \u0130slam \u00fclkesinde T\u00fcrkiye\u2019dekine benzer uygulamalar\u0131n bulundu\u011fu bilinmektedir. Elbette \u0130slami d\u00fczenlerde, \u0130slam\u2019a ba\u011fl\u0131 y\u00f6netimlerde veya \u0130slam\u2019a m\u00fcspet bakan laik d\u00fczenlerdeki uygulamalar daha rahat ve problemsiz olabilmektedir. Bu arada devrim \u00f6ncesi \u0130ran\u2019da din adamlar\u0131n\u0131n devletten ba\u011f\u0131ms\u0131z ve sadece halk\u0131n mali deste\u011fiyle ayakta duracak bir farkl\u0131 yap\u0131lanma i\u00e7erisinde hizmetlerini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcklerini de unutmamak gerekir. T\u00fcrkiye\u2019de ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc konusunda insanlar nas\u0131l bir s\u0131nav veriyor? Diyanet \u0130\u015flerinin tavr\u0131n\u0131 nas\u0131l buldunuz? Elbette ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc yasa\u011f\u0131n\u0131 uygulama taraftarlar\u0131n\u0131n iyi bir s\u0131nav verdikleri s\u00f6ylenemez. \u00d6zg\u00fcrl\u00fckler alan\u0131n\u0131 daraltarak bir yere varmak m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Ortada sadece ispatlanmam\u0131\u015f \u00f6n yarg\u0131 ve iddialardan, niyet okumalardan ve hukukili\u011fi tart\u0131\u015fmal\u0131 yorumlardan\u00a0 yola \u00e7\u0131k\u0131larak olu\u015fturulmu\u015f bir s\u00f6ylem ve bu s\u00f6ylemin anayasal kurulu\u015flar taraf\u0131ndan himayesi sonucunda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f fiili bir durumun varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmek daha ger\u00e7ek\u00e7i g\u00f6r\u00fcnmektedir. Son zamanlarda yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalardan sonra, meselenin sadece ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc meselesi ile de\u011fil, \u0130slam\u2019\u0131n bu \u00fclkede her alanda g\u00f6r\u00fclen etki ve tezah\u00fcrlerinden duyulan ho\u015fnutsuzlukla da a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gerekti\u011fi kanaati giderek yayg\u0131nl\u0131k kazanma e\u011filimi g\u00f6stermektedir. Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l olmal\u0131? Asl\u0131nda yukar\u0131daki sorulara verilen cevaplarda, D\u0130B\u2019n\u0131n nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda birtak\u0131m ipu\u00e7lar\u0131n\u0131n bulundu\u011funu g\u00f6rmek zor de\u011fildir. Fakat burada \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken daha \u00f6nemli bir ba\u015fka noktay\u0131 da g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmamak gerekti\u011fine inan\u0131yoruz. O da D\u0130B\u2019n\u0131n sundu\u011fu \u0130slam\u2019\u0131n ne t\u00fcr bir \u0130slam oldu\u011fu hususudur. Bu \u0130slam\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde daralt\u0131lm\u0131\u015f, seyreltilmi\u015f ve dayanaklar\u0131 sorgulanmam\u0131\u015f taklide dayal\u0131 bir \u0130slam oldu\u011fu rahatl\u0131kla s\u00f6ylenebilir. \u00d6zellikle akaid, ibadet ve ahlak alan\u0131nda m\u00fcsl\u00fcmanlara D\u0130B taraf\u0131ndan sunulup telkin edilen \u0130slam\u2019\u0131n, genelde belli \u00e7a\u011f\u0131n ve toplumun ger\u00e7eklikleriyle birebir ba\u011flant\u0131 kurmaktan sak\u0131n\u0131larak, adeta bo\u015flu\u011fa s\u00f6ylenmi\u015f genel ge\u00e7er kli\u015felerden \u00f6teye ge\u00e7emedi\u011fini g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekir. \u015eu anda D\u0130B, \u0130slami ilimler ve \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesi alan\u0131ndaki g\u00fcncel ve \u00e7a\u011fda\u015f geli\u015fmeleri bile te\u015fkilat\u0131na yans\u0131tmaktan uzak ve bu konuda isteksiz davranmakta \u0131srarl\u0131 bir tutum i\u00e7erisindedir. Dolay\u0131s\u0131yla cami hizmetlerinin yayg\u0131nl\u0131k ve te\u015fkilatlanma a\u00e7\u0131s\u0131ndan baz\u0131 \u0130slam \u00fclkelerinden daha iyi bir durumda\u00a0 olmas\u0131, hizmetin muhtevas\u0131n\u0131n da kaliteli oldu\u011fu anlam\u0131ma gelmemektedir. S\u0131k s\u0131k baz\u0131 h\u00fck\u00fcmet yetkilileri taraf\u0131ndan da tekrarlanan bu iddia, asl\u0131nda bilimsel ara\u015ft\u0131rmalarla desteklenen bir iddia olmaktan ziyade, bir politik s\u00f6ylem malzemesi olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. D\u0130B yurtd\u0131\u015f\u0131 hizmetlerinde de toplay\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131 yerde genellikle aksi bir i\u015flev g\u00f6rm\u00fc\u015f, T\u00fcrkiye\u2019deki olumsuzluklar\u0131 yurt d\u0131\u015f\u0131na da\u00a0 ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. TDV elindeki devasa imkanlara nispetle son derece c\u0131l\u0131z bir performans sergilemi\u015ftir. Ve nihayet D\u0130B, TDV, D\u0130T\u0130B gibi kurulu\u015flarda daima resmi ideolojiye yak\u0131n belli bir siyasi \u00e7izgi egemen olmu\u015f, bu \u00e7izgi d\u0131\u015f\u0131ndaki siyasi e\u011filimlere ise ge\u00e7it verilmemi\u015ftir. Bu da D\u0130B\u2019n\u0131n milletin de\u011fil devletin ve siyasetin iradesini temsilcisi olarak alg\u0131lanmas\u0131na zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte ilk i\u015f olarak at\u0131lacak olan ad\u0131mlar, buraya kadar i\u015faret edilen olumsuzluklar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde at\u0131lmal\u0131, ard\u0131ndan ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n stat\u00fckosu netli\u011fe kavu\u015fturulmal\u0131 ve devlet, h\u00fck\u00fcmet, sivil ve askeri b\u00fcrokrasi, hatta birtak\u0131m g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131 ve medya taraf\u0131ndan g\u00fcd\u00fcmlenemeyecek bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmal\u0131, ba\u015fta merkez te\u015fkilat\u0131n\u0131n hantal idari yap\u0131s\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fclerek etkinle\u015ftirilmeli, b\u00fct\u00fcn kademelerde y\u00f6neticiler se\u00e7imle i\u015f ba\u015f\u0131na gelmeli, hesap verilebilirlik sa\u011flanmal\u0131, toplumun her kesimini temsil edecek bir yap\u0131lanman\u0131n imkanlar\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131, yeniliklere a\u00e7\u0131k ve bu u\u011furda gerekli ad\u0131mlar\u0131 atabilecek azim ve kararl\u0131l\u0131kta bir vizyona sahip olmal\u0131, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak yeti\u015fkin erkeklere de\u011fil, ayn\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kta gen\u00e7lere, \u00e7ocuklara, kad\u0131nlara ve k\u0131zlara hizmet vermeyi ilke edinmeli, di\u011fer \u0130slam \u00fclkelerindeki benzer kurum ve hizmet birimleriyle i\u015fbirli\u011fi, dayan\u0131\u015fma ve bilgi-tecr\u00fcbe al\u0131\u015fveri\u015finde bulunmal\u0131, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki geli\u015fmelere kendisini kapatmamal\u0131d\u0131r. Hepsinden \u00f6nemlisi de D\u0130B\u2019n\u0131n her kademedeki amir ve memurlar\u0131, her \u015feyden \u00f6nce Allah\u2019tan ba\u015fka hi\u00e7 kimseye kul olmamakla m\u00fckellef olduklar\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla Allah\u2019\u0131n dinini her t\u00fcrl\u00fc harici veya dahili her t\u00fcrl\u00fc tahrif, tebdil, istismar ve maniplasyonlardan uzak tutmakla m\u00fckellef olduklar\u0131n\u0131 asla unutmamal\u0131d\u0131rlar. Zira Din \u00f6z\u00fcnde kula kul olmaktan kurtulup sadece Allah\u2019a kul olmak demektir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-495","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-roeportajlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/495","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=495"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/495\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":496,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/495\/revisions\/496"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=495"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=495"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=495"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}