Yazar:Mikhail D. Bukharin, Rus Bilimler Akademisi, Eski Yak\u0131n Do\u011fu Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fc y\u00f6neticisidir. \u201cG\u00fcney Arabistan, Akdeniz ve Do\u011fu Afrika: Tarihi ve K\u00fclt\u00fcrel Temaslar\u201d (Moskova, 2009) ba\u015fta olmak \u00fczere yay\u0131mlanm\u0131\u015f \u00fc\u00e7 monografisi ve elliden fazla makalesi vard\u0131r).<\/p>\n
Makale Mekke\u2019nin Kuzey-G\u00fcney Arabistan ve Mezopotamya aras\u0131ndaki ticari faaliyetlerde bu b\u00f6lgelerle yak\u0131n ticari ili\u015fkiler i\u00e7erisinde olup olmad\u0131\u011f\u0131 meselesiyle ilgilidir. Zira bu y\u00f6ndeki yayg\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flere mukabil, Mekke\u2019nin izole bir toplum oldu\u011fu ve s\u00f6z\u00fc edilen ticari faaliyetlerle pek ili\u015fkisinin olmad\u0131\u011f\u0131 iddialar\u0131 da s\u00f6z konusudur. Bilhassa bu ikinci iddiay\u0131 savunan bayan Patricia Crone\u2019un Meccan Trade and The Rise of Islam (Mekke Ticareti ve islam\u2019\u0131n Y\u00fckseli\u015fi) adl\u0131 eserinden sonra, Mekke\u2019nin genel\u00a0 olarak Arabistan ticaretindeki, \u00f6zel olarak ta \u201cT\u00fcts\u00fc Yolu\u201d \u00fczerindeki\u00a0 rol\u00fc yeniden g\u00fcndeme gelmi\u015f bulunmaktad\u0131r. Patricia Crone\u2019un\u00a0 Mekkelilerin b\u00f6lgede s\u0131n\u0131rl\u0131 bir ticari faaliyet y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri ve t\u00fcts\u00fc yolu ticaretinde rol almalar\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131na\u00a0 dair eserini dikkatli bir analize tabi tutan R. B. Serjeant, \u201cMeccan Trade and the Rise of Islam: Misconceptions and Flawed Polemics(Mekke Ticareti ve \u0130slam\u2019\u0131n Y\u00fckseli\u015fi : Yanl\u0131\u015f Kavramalar ve Defolu polemikler) [Book Review],Journal of the American Oriental Society 110 (3):472-486 (1990)\u201d\u00a0 ba\u015fl\u0131kl\u0131 de\u011ferlendirme yaz\u0131s\u0131nda \u00f6zellikle Arap kaynaklar\u0131na yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f ve Patricia Crone\u2019un aksi sonu\u00e7lara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Kusayy\u2019\u0131n su kaynaklar\u0131 bulunmayan Mekke vadisine yerle\u015fti\u011fini, mecburen g\u0131da temini i\u00e7in ticaret yapmak durumunda\u00a0 oldu\u011funu, bilhassa tah\u0131l\u0131 Yemen ve Suriye\u2019den temin ettiklerini, Kurey\u015f t\u00fcccar\u0131n\u0131n\u00a0 Yemen (bilhassa Aden)\u2019den ald\u0131klar\u0131 l\u00fcks elbiselerin, parf\u00fcmlerin ve baharatlar\u0131n ticaretini yapt\u0131klar\u0131n\u0131, buna mukabil Mekke\u2019nin de\u011ferli deri \u00fcr\u00fcnlerini Zofar (Uman) ve Suriye gibi b\u00f6lgelere satt\u0131klar\u0131n\u0131 , \u00f6zetle Patricia Crone\u2019un da kulland\u0131\u011f\u0131 kaynaklardan onun vard\u0131\u011f\u0131 sonucu \u00e7\u0131karman\u0131n zorunlu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmektedir (S.115-116).<\/p>\n
Yazar bu makalede amac\u0131n\u0131n Araplar\u0131n Arabistan s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fan bir ticari faaliyet y\u00fcr\u00fctt\u00fcklerine dair Serjeant\u2019\u0131n kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 destekleyici\u00a0 ve klasik ve G\u00fcney Arabistan kaynaklar\u0131na dayal\u0131 ek g\u00f6zlemler sunmak, G\u00fcney Hicaz Araplar\u0131n\u0131n G\u00fcney Arabistan ve Do\u011fu Afrika ile parf\u00fcm ve baharat ticareti yapt\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek\u00a0 oldu\u011funu ifade etmektedir(s.117).<\/p>\n
I-VII yy\u2019larda Kervan Ticaretine Dair kaynaklar: K\u0131sa Bir De\u011ferlendirme<\/em><\/p>\n Bu alt ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda yazar Bukharin Crone\u2019un Mekke\u2019nin ticari faaliyetine dair kaynaklardaki bilgilerin m\u00fcphem ve \u00e7eli\u015fik oldu\u011funa dair iddias\u0131n\u0131n \u00e7ok kategorik bir iddia oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in baz\u0131 nesnel bulgulardan \u00f6rnekler vermektedir:<\/p>\n En ilgin\u00e7 dok\u00fcman, \u201cMonumentum Adulitanum II \u201c ad\u0131 verilen ve ad\u0131 bilinmeyen bir Aksum kral\u0131na ait yaz\u0131t olup, bu yaz\u0131tta kral yapt\u0131\u011f\u0131 bu seferin amac\u0131n\u0131n Bat\u0131 ve G\u00fcney Arabistandaki kara ve deniz yollar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak oldu\u011funu s\u00f6ylemektedir ki, bu da Bat\u0131 Arabistan\u2019\u0131n K\u0131z\u0131l Deniz k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki ticaretin devlet ya da en az\u0131ndan Aksum destekli oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n \u00d6te yandan I-II. yy\u2019lara ait oldu\u011fu tahmin edilen RES 1850 kodlu duvar yaz\u0131s\u0131nda Hadramutlu bir t\u00fcccar\u0131n askeri bir birlik taraf\u0131ndan koruma alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan bahsetmektedir. En ilgin\u00e7 ve en \u00f6nemli III. yy Sebe\u2019 yaz\u0131t\u0131 Necran\u2019da Aksum\u2019lu Negus(Neca\u015fi)\u2019nin bir komutan\u0131n\u0131n\u00a0 bulundu\u011funu belirtmektedir ki, bu garnizonun G\u00fcney\u2019den Kuzey ve Kuzeydo\u011fuya giden ticaret yollar\u0131nda ticaret yapan Aksum\u2019lu t\u00fcccar\u0131n korunmas\u0131na y\u00f6nelik olmas\u0131 muhtemeldir.<\/p>\n G\u00fcney Arabistan\u2019\u0131n liman kenti Kana\u2019daki,\u00a0 IV. yy\u2019a ait bir yaz\u0131tta Yahudi tacir KosmasIn gemileri ve kervanlar\u0131 i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 dua yer almaktad\u0131r ki, Kana Hindistan ile Akdeniz aras\u0131nda en \u00f6nemli ticari istasyon idi.<\/p>\n Kuzeybat\u0131 Arabistan\u2019daki bir\u00e7ok yaz\u0131t, kervan yollar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmaya devam etti\u011fini teyid etmekte olup, VI. yy\u2019a gelindi\u011finde zaten Aksum ile Akdeniz aras\u0131nda ticaret yapan Bizansl\u0131 t\u00fcccar hakk\u0131nda do\u011frudan bilgilere sahip bulunmaktay\u0131z.<\/p>\n Kervanlara ni\u00e7in ihtiya\u00e7 vard\u0131?<\/em><\/p>\n Roma ve Bizans d\u00f6neminden beri K\u0131z\u0131ldeniz ve Aden k\u00f6rfezi \u00fczerinden Hindistan ile ticaret yapan gemiler gidi\u015fte ve d\u00f6n\u00fc\u015fte muson r\u00fczgarlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmek zorunda idiler. T\u00fcts\u00fc hasad\u0131 mevsimi ile muson r\u00fczgarlar\u0131n\u0131n mevsimi \u00f6rt\u00fc\u015fmedi\u011finden, deniz yolu daha ekonomik olmas\u0131na ra\u011fmen G\u00fcney Arabistan\u2019dan t\u00fcts\u00fc almak i\u00e7in liman kenti Kana\u2019n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmamakta, bu sebeple karadan kervanlarla mallar\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131 cihetine gidilmekteydi. \u0130\u015fte Arabistan\u2019daki ticaret kervanlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve bu kervanlarla yap\u0131lan ticaretin gerek\u00e7elerinden birisi de izah edilen bu iklim\u00a0 \u015fartlar\u0131 idi (S. 120).<\/p>\n T\u00fcts\u00fc Yolu \u00dczerinde Hicaz\u2019\u0131n Konumu<\/em><\/p>\n Crone, Batlamyus\u2019un bahsetti\u011fi\u00a0 \u201cMacoraba\u201d ile \u201cMecca (Mekke)\u201dn\u0131n ayn\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131m\u0131na dayanarak Mekke\u2019nin t\u00fcts\u00fc ticaret yolu \u00fczerinde yer almas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmektedir. \u00d6te yandan Allessandro de Maigret, son zamanlarda yapt\u0131\u011f\u0131 konuyla ilgili ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc As\u00eer b\u00f6lgesinde yer alan B\u00ee\u015fa \u015fehrinden Medine\u2019ye giden yolun ne Taif\u2019e ne de Mekke\u2019ye u\u011framas\u0131n\u0131n s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f, tam aksine Medine\u2019ye varan ba\u015fka g\u00fczergahlardan s\u00f6z etmi\u015ftir. Ancak\u00a0 yap\u0131lan son arkeolojik ara\u015ft\u0131rmalar, onun \u00e7izdi\u011fi rotada yer alan lavl\u0131 b\u00f6lge H\u00e2rrat el-Buk\u00fbm\u2019da su kaynaklar\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011finden bu tez zay\u0131flam\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedir. \u00d6te yandan lavl\u0131 b\u00f6lgelerde yol alman\u0131n zorlu\u011funa dair yap\u0131lan baz\u0131 denemeler de bu rotan\u0131n izlenme ihtimalini azaltmaktad\u0131r. Nitekim W. Thesiger 1934 y\u0131l\u0131nda Etyopya\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131 ke\u015fif seyahatinde lavl\u0131 alanda yol al\u0131rken on iki g\u00fcnde on sekiz devesinin on ikisi yolda \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla\u00a0 B\u00ee\u015fa\u2019dan gelen kervanlar\u0131n Ukaz\u2019a de\u011fil Taif\u2019e gitmeleri daha makul g\u00f6r\u00fcnmektedir ki, Taif\u2019ten de yol ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r; birisi Mekke\u2019ye, di\u011feri ise do\u011frudan Medine\u2019ye (s.121-122).<\/p>\n Klasik Kaynaklarda Araplar\u0131n Ticari Faaliyetlerine Dair En Eski G\u00f6ndermeler<\/em><\/p>\n Baz\u0131 kaynaklar I. ve II. yy\u2019da\u00a0 Hicaz\u2019da Aksum varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Nitekim Etyopyal\u0131 tacirler \u00f6ncelikli olarak, Arabistan\u2019dan gelen t\u00fcccar\u0131 kar\u015f\u0131lad\u0131klar\u0131 ve kendilerinin de K\u0131z\u0131l denizi ge\u00e7erek Leuke Kome (el-Vech) \u015fehrine ula\u015fmak i\u00e7in u\u011frad\u0131klar\u0131 \u201cBenice\u201d liman\u0131n\u0131 ve \u201c Benice – el-Vecc\u201d rotas\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015flard\u0131r(s.125-127).<\/p>\n Mekke Kervanlar\u0131\u2019n\u0131n Y\u00f6nleri<\/em><\/p>\n Kur\u2019an Kurey\u015f kabilesinin her y\u0131l biri k\u0131\u015f\u0131n di\u011feri yaz\u0131n olmak \u00fczere iki sefer d\u00fczenlediklerini s\u00f6ylemektedir. \u0130bn el-Kelb\u00ee k\u0131\u015f\u0131nYemen\u2019e yaz\u0131n ise Suriye\u2019ye sefer d\u00fczenledi\u011fini s\u00f6ylemektedir. Keza kaynaklarda bir\u00e7ok parf\u00fcm ismi yer almaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar Mekke\u2019lilerin parf\u00fcm ve baharat ticaretinde yer almas\u0131n\u0131n \u2013 Crone\u2019un iddias\u0131n\u0131n aksine – ihtimal d\u0131\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir (S. 127-129).<\/p>\n Hindistan \u0130\u00e7in Arap \u015earab\u0131<\/em><\/p>\n \u201cThe Periplus of the Erythraean Sea\u201d\u00a0 adl\u0131 esere g\u00f6re Hindistan\u2019daki \u201cBarygaza\u201d liman\u0131na \u00fc\u00e7 t\u00fcr \u015farap ihra\u00e7 ediliyordu: \u0130talya, Lazkiye ve Arabistan \u015faraplar\u0131. Bunlardan ilk ikisinin Do\u011fu Afrika limanlar\u0131 \u00fczerinden ihra\u00e7 edildi\u011fi bilinmektedir. Peki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc? H\u0131ristiyan d\u00f6neminden itibaren Mekke ve Medine\u2019de \u015farap t\u00fcketildi\u011fi bilinmektedir. Arabistan \u015farab\u0131n\u0131n en muhtemel\u00a0 kayna\u011f\u0131 Taif\u2019tir. Taif\u2019te ba\u011fc\u0131l\u0131k Yahudilerin tekelinde idi. Burada yap\u0131lan \u015farab\u0131n kervan ticaretinde s\u00f6z konusu oldu\u011fu ve Kana liman\u0131 \u00fczerinden Hindistan\u2019a ihra\u00e7 edildi\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr(s.129-131).<\/p>\n Sonu\u00e7<\/em><\/p>\n Klasik kaynaklarla Arap kaynaklar\u0131 genel olarak Hicaz\u2019\u0131n \u00f6zel olarak da Mekke\u2019nin kervan ticareti sayesinde G\u00fcney Arabistan, Do\u011fu Afrika ve Do\u011fu Akdeniz ile yak\u0131n ili\u015fkileri oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu konuda en eski g\u00f6ndermeler M\u00d6. II yy\u2019a kadar gitmektedir. Her ne kadar Mekke\u2019nin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden s\u00f6z etmek zor olsa da, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak parf\u00fcm ve baharat\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 bu ticari faaliyet Mekke \u00fczerinden ve do\u011frudan Mekkeliler taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftiriliyordu. M\u00d6. son y\u00fczy\u0131llardan \u0130slam\u2019\u0131n zuhuruna kadar olan d\u00f6nemde Hicaz kara ve deniz ticaret yollar\u0131yla Do\u011fu Afrika, G\u00fcney Arabistan ve Do\u011fu Akdeniz ile irtibatl\u0131yd\u0131 ki, bu ayn\u0131 zamanda Hicaz\u2019\u0131n dil ve din a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u0131\u015f etkilere\u00a0 a\u00e7\u0131k oldu\u011fu anlam\u0131na da gelmektedir (S.131).<\/p>\n Terc\u00fcme: MEHMET HAYR\u0130 KIRBA\u015eO\u011eLU<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yazar:Mikhail D. Bukharin, Rus Bilimler Akademisi, Eski Yak\u0131n Do\u011fu Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fc y\u00f6neticisidir. \u201cG\u00fcney Arabistan, Akdeniz ve Do\u011fu Afrika: Tarihi ve K\u00fclt\u00fcrel Temaslar\u201d (Moskova, 2009) ba\u015fta olmak \u00fczere yay\u0131mlanm\u0131\u015f \u00fc\u00e7 monografisi ve elliden fazla makalesi vard\u0131r). Makale Mekke\u2019nin Kuzey-G\u00fcney Arabistan ve Mezopotamya aras\u0131ndaki ticari faaliyetlerde bu b\u00f6lgelerle yak\u0131n ticari ili\u015fkiler i\u00e7erisinde olup olmad\u0131\u011f\u0131 meselesiyle ilgilidir. Zira bu y\u00f6ndeki yayg\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flere mukabil, Mekke\u2019nin izole bir toplum oldu\u011fu ve s\u00f6z\u00fc edilen ticari faaliyetlerle pek ili\u015fkisinin olmad\u0131\u011f\u0131 iddialar\u0131 da s\u00f6z konusudur. Bilhassa bu ikinci iddiay\u0131 savunan bayan Patricia Crone\u2019un Meccan Trade and The Rise of Islam (Mekke Ticareti ve islam\u2019\u0131n Y\u00fckseli\u015fi) adl\u0131 eserinden sonra, Mekke\u2019nin genel\u00a0 olarak Arabistan ticaretindeki, \u00f6zel olarak ta \u201cT\u00fcts\u00fc Yolu\u201d \u00fczerindeki\u00a0 rol\u00fc yeniden g\u00fcndeme gelmi\u015f bulunmaktad\u0131r. Patricia Crone\u2019un\u00a0 Mekkelilerin b\u00f6lgede s\u0131n\u0131rl\u0131 bir ticari faaliyet y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri ve t\u00fcts\u00fc yolu ticaretinde rol almalar\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131na\u00a0 dair eserini dikkatli bir analize tabi tutan R. B. Serjeant, \u201cMeccan Trade and the Rise of Islam: Misconceptions and Flawed Polemics(Mekke Ticareti ve \u0130slam\u2019\u0131n Y\u00fckseli\u015fi : Yanl\u0131\u015f Kavramalar ve Defolu polemikler) [Book Review],Journal of the American Oriental Society 110 (3):472-486 (1990)\u201d\u00a0 ba\u015fl\u0131kl\u0131 de\u011ferlendirme yaz\u0131s\u0131nda \u00f6zellikle Arap kaynaklar\u0131na yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f ve Patricia Crone\u2019un aksi sonu\u00e7lara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Kusayy\u2019\u0131n su kaynaklar\u0131 bulunmayan Mekke vadisine yerle\u015fti\u011fini, mecburen g\u0131da temini i\u00e7in ticaret yapmak durumunda\u00a0 oldu\u011funu, bilhassa tah\u0131l\u0131 Yemen ve Suriye\u2019den temin ettiklerini, Kurey\u015f t\u00fcccar\u0131n\u0131n\u00a0 Yemen (bilhassa Aden)\u2019den ald\u0131klar\u0131 l\u00fcks elbiselerin, parf\u00fcmlerin ve baharatlar\u0131n ticaretini yapt\u0131klar\u0131n\u0131, buna mukabil Mekke\u2019nin de\u011ferli deri \u00fcr\u00fcnlerini Zofar (Uman) ve Suriye gibi b\u00f6lgelere satt\u0131klar\u0131n\u0131 , \u00f6zetle Patricia Crone\u2019un da kulland\u0131\u011f\u0131 kaynaklardan onun vard\u0131\u011f\u0131 sonucu \u00e7\u0131karman\u0131n zorunlu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmektedir (S.115-116). Yazar bu makalede amac\u0131n\u0131n Araplar\u0131n Arabistan s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fan bir ticari faaliyet y\u00fcr\u00fctt\u00fcklerine dair Serjeant\u2019\u0131n kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 destekleyici\u00a0 ve klasik ve G\u00fcney Arabistan kaynaklar\u0131na dayal\u0131 ek g\u00f6zlemler sunmak, G\u00fcney Hicaz Araplar\u0131n\u0131n G\u00fcney Arabistan ve Do\u011fu Afrika ile parf\u00fcm ve baharat ticareti yapt\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek\u00a0 oldu\u011funu ifade etmektedir(s.117). I-VII yy\u2019larda Kervan Ticaretine Dair kaynaklar: K\u0131sa Bir De\u011ferlendirme Bu alt ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda yazar Bukharin Crone\u2019un Mekke\u2019nin ticari faaliyetine dair kaynaklardaki bilgilerin m\u00fcphem ve \u00e7eli\u015fik oldu\u011funa dair iddias\u0131n\u0131n \u00e7ok kategorik bir iddia oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in baz\u0131 nesnel bulgulardan \u00f6rnekler vermektedir: En ilgin\u00e7 dok\u00fcman, \u201cMonumentum Adulitanum II \u201c ad\u0131 verilen ve ad\u0131 bilinmeyen bir Aksum kral\u0131na ait yaz\u0131t olup, bu yaz\u0131tta kral yapt\u0131\u011f\u0131 bu seferin amac\u0131n\u0131n Bat\u0131 ve G\u00fcney Arabistandaki kara ve deniz yollar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak oldu\u011funu s\u00f6ylemektedir ki, bu da Bat\u0131 Arabistan\u2019\u0131n K\u0131z\u0131l Deniz k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki ticaretin devlet ya da en az\u0131ndan Aksum destekli oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. \u00d6te yandan I-II. yy\u2019lara ait oldu\u011fu tahmin edilen RES 1850 kodlu duvar yaz\u0131s\u0131nda Hadramutlu bir t\u00fcccar\u0131n askeri bir birlik taraf\u0131ndan koruma alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan bahsetmektedir. En ilgin\u00e7 ve en \u00f6nemli III. yy Sebe\u2019 yaz\u0131t\u0131 Necran\u2019da Aksum\u2019lu Negus(Neca\u015fi)\u2019nin bir komutan\u0131n\u0131n\u00a0 bulundu\u011funu belirtmektedir ki, bu garnizonun G\u00fcney\u2019den Kuzey ve Kuzeydo\u011fuya giden ticaret yollar\u0131nda ticaret yapan Aksum\u2019lu t\u00fcccar\u0131n korunmas\u0131na y\u00f6nelik olmas\u0131 muhtemeldir. G\u00fcney Arabistan\u2019\u0131n liman kenti Kana\u2019daki,\u00a0 IV. yy\u2019a ait bir yaz\u0131tta Yahudi tacir KosmasIn gemileri ve kervanlar\u0131 i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 dua yer almaktad\u0131r ki, Kana Hindistan ile Akdeniz aras\u0131nda en \u00f6nemli ticari istasyon idi. Kuzeybat\u0131 Arabistan\u2019daki bir\u00e7ok yaz\u0131t, kervan yollar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmaya devam etti\u011fini teyid etmekte olup, VI. yy\u2019a gelindi\u011finde zaten Aksum ile Akdeniz aras\u0131nda ticaret yapan Bizansl\u0131 t\u00fcccar hakk\u0131nda do\u011frudan bilgilere sahip bulunmaktay\u0131z. Kervanlara ni\u00e7in ihtiya\u00e7 vard\u0131? Roma ve Bizans d\u00f6neminden beri K\u0131z\u0131ldeniz ve Aden k\u00f6rfezi \u00fczerinden Hindistan ile ticaret yapan gemiler gidi\u015fte ve d\u00f6n\u00fc\u015fte muson r\u00fczgarlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmek zorunda idiler. T\u00fcts\u00fc hasad\u0131 mevsimi ile muson r\u00fczgarlar\u0131n\u0131n mevsimi \u00f6rt\u00fc\u015fmedi\u011finden, deniz yolu daha ekonomik olmas\u0131na ra\u011fmen G\u00fcney Arabistan\u2019dan t\u00fcts\u00fc almak i\u00e7in liman kenti Kana\u2019n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmamakta, bu sebeple karadan kervanlarla mallar\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131 cihetine gidilmekteydi. \u0130\u015fte Arabistan\u2019daki ticaret kervanlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve bu kervanlarla yap\u0131lan ticaretin gerek\u00e7elerinden birisi de izah edilen bu iklim\u00a0 \u015fartlar\u0131 idi (S. 120). T\u00fcts\u00fc Yolu \u00dczerinde Hicaz\u2019\u0131n Konumu Crone, Batlamyus\u2019un bahsetti\u011fi\u00a0 \u201cMacoraba\u201d ile \u201cMecca (Mekke)\u201dn\u0131n ayn\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131m\u0131na dayanarak Mekke\u2019nin t\u00fcts\u00fc ticaret yolu \u00fczerinde yer almas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmektedir. \u00d6te yandan Allessandro de Maigret, son zamanlarda yapt\u0131\u011f\u0131 konuyla ilgili ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc As\u00eer b\u00f6lgesinde yer alan B\u00ee\u015fa \u015fehrinden Medine\u2019ye giden yolun ne Taif\u2019e ne de Mekke\u2019ye u\u011framas\u0131n\u0131n s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f, tam aksine Medine\u2019ye varan ba\u015fka g\u00fczergahlardan s\u00f6z etmi\u015ftir. Ancak\u00a0 yap\u0131lan son arkeolojik ara\u015ft\u0131rmalar, onun \u00e7izdi\u011fi rotada yer alan lavl\u0131 b\u00f6lge H\u00e2rrat el-Buk\u00fbm\u2019da su kaynaklar\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011finden bu tez zay\u0131flam\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedir. \u00d6te yandan lavl\u0131 b\u00f6lgelerde yol alman\u0131n zorlu\u011funa dair yap\u0131lan baz\u0131 denemeler de bu rotan\u0131n izlenme ihtimalini azaltmaktad\u0131r. Nitekim W. Thesiger 1934 y\u0131l\u0131nda Etyopya\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131 ke\u015fif seyahatinde lavl\u0131 alanda yol al\u0131rken on iki g\u00fcnde on sekiz devesinin on ikisi yolda \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla\u00a0 B\u00ee\u015fa\u2019dan gelen kervanlar\u0131n Ukaz\u2019a de\u011fil Taif\u2019e gitmeleri daha makul g\u00f6r\u00fcnmektedir ki, Taif\u2019ten de yol ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r; birisi Mekke\u2019ye, di\u011feri ise do\u011frudan Medine\u2019ye (s.121-122). Klasik Kaynaklarda Araplar\u0131n Ticari Faaliyetlerine Dair En Eski G\u00f6ndermeler yy ortalar\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan Dat\u00e7a(Knidos)lu Agatharchides, \u201cEritre Denizi(Erythraean Sea)\u201d adl\u0131 eserinde, keza yakla\u015f\u0131k 40-70 y\u0131llar\u0131na ait \u201c The Periplus of the Erythraean Sea (Eritre Denizi Haritas\u0131 ve Seyir Defteri)\u201d adl\u0131 eserde verilen bilgilerde bahsedilen halklardan ve yer isimlerinden yola \u00e7\u0131karak M\u00d6. II. yy ile M.I. yy aras\u0131nda G\u00fcney Hicaz\u2019da bedevi topluluklar\u0131n\u0131n bulundu\u011funu ve onlar\u0131n Do\u011fu Afrika ile Akdeniz Aras\u0131nda karadan ve denizden parf\u00fcm ve baharat ticaretine i\u015ftirak ettiklerini do\u011frulamak m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmektedir (S.12 2-125). ve II. yy\u2019da Do\u011fu Afrika ve Hicaz Baz\u0131 kaynaklar I. ve II. yy\u2019da\u00a0 Hicaz\u2019da Aksum varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Nitekim Etyopyal\u0131 tacirler \u00f6ncelikli olarak, Arabistan\u2019dan gelen t\u00fcccar\u0131 kar\u015f\u0131lad\u0131klar\u0131 ve kendilerinin de K\u0131z\u0131l denizi ge\u00e7erek Leuke Kome (el-Vech) \u015fehrine ula\u015fmak i\u00e7in u\u011frad\u0131klar\u0131 \u201cBenice\u201d liman\u0131n\u0131 ve \u201c Benice – el-Vecc\u201d rotas\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015flard\u0131r(s.125-127). Mekke Kervanlar\u0131\u2019n\u0131n Y\u00f6nleri Kur\u2019an Kurey\u015f kabilesinin her y\u0131l biri k\u0131\u015f\u0131n di\u011feri yaz\u0131n olmak \u00fczere iki sefer d\u00fczenlediklerini s\u00f6ylemektedir. \u0130bn el-Kelb\u00ee k\u0131\u015f\u0131nYemen\u2019e yaz\u0131n ise Suriye\u2019ye sefer d\u00fczenledi\u011fini s\u00f6ylemektedir. Keza kaynaklarda bir\u00e7ok parf\u00fcm ismi yer almaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar Mekke\u2019lilerin parf\u00fcm ve baharat ticaretinde yer almas\u0131n\u0131n \u2013 Crone\u2019un iddias\u0131n\u0131n aksine – ihtimal d\u0131\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir (S. 127-129). Hindistan \u0130\u00e7in Arap \u015earab\u0131 \u201cThe Periplus of the Erythraean Sea\u201d\u00a0 adl\u0131 esere g\u00f6re Hindistan\u2019daki \u201cBarygaza\u201d liman\u0131na \u00fc\u00e7 t\u00fcr \u015farap ihra\u00e7 ediliyordu: \u0130talya, Lazkiye ve Arabistan \u015faraplar\u0131. Bunlardan ilk ikisinin Do\u011fu Afrika limanlar\u0131 \u00fczerinden ihra\u00e7 edildi\u011fi bilinmektedir. Peki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc? H\u0131ristiyan d\u00f6neminden itibaren Mekke ve Medine\u2019de \u015farap t\u00fcketildi\u011fi bilinmektedir. Arabistan \u015farab\u0131n\u0131n en muhtemel\u00a0 kayna\u011f\u0131 Taif\u2019tir. Taif\u2019te ba\u011fc\u0131l\u0131k Yahudilerin tekelinde idi. Burada yap\u0131lan \u015farab\u0131n kervan ticaretinde s\u00f6z konusu oldu\u011fu ve Kana liman\u0131 \u00fczerinden Hindistan\u2019a ihra\u00e7 edildi\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr(s.129-131). Sonu\u00e7 Klasik kaynaklarla Arap kaynaklar\u0131 genel olarak Hicaz\u2019\u0131n \u00f6zel olarak da Mekke\u2019nin kervan ticareti sayesinde G\u00fcney Arabistan, Do\u011fu Afrika ve Do\u011fu Akdeniz ile yak\u0131n ili\u015fkileri oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu konuda en eski g\u00f6ndermeler M\u00d6. II yy\u2019a kadar gitmektedir. Her ne kadar Mekke\u2019nin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden s\u00f6z etmek zor olsa da, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak parf\u00fcm ve baharat\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 bu ticari faaliyet Mekke \u00fczerinden ve do\u011frudan Mekkeliler taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftiriliyordu. M\u00d6. son y\u00fczy\u0131llardan \u0130slam\u2019\u0131n zuhuruna kadar olan d\u00f6nemde Hicaz kara ve deniz ticaret yollar\u0131yla Do\u011fu Afrika, G\u00fcney Arabistan ve Do\u011fu Akdeniz ile irtibatl\u0131yd\u0131 ki, bu ayn\u0131 zamanda Hicaz\u2019\u0131n dil ve din a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u0131\u015f etkilere\u00a0 a\u00e7\u0131k oldu\u011fu anlam\u0131na da gelmektedir (S.131). Terc\u00fcme: MEHMET HAYR\u0130 KIRBA\u015eO\u011eLU<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-521","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/521","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=521"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/521\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":539,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/521\/revisions\/539"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=521"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=521"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=521"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
\n