{"id":527,"date":"2018-03-06T13:31:04","date_gmt":"2018-03-06T12:31:04","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/?p=527"},"modified":"2018-03-27T16:20:28","modified_gmt":"2018-03-27T14:20:28","slug":"arap-aramca-ve-arapca-cok-eski-arapcadan-ilk-standart-arapcaya-m-oe-200-600","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/?p=527","title":{"rendered":"6. Arap-Aramca ve Arap\u00e7a: \u00c7ok Eski Arap\u00e7adan \u0130lk Standart Arap\u00e7aya (M.\u00d6. 200-600) &#8211; THE QUR\u2019AN IN CONTEXT (Ba\u011flam\u0131 \u0130\u00e7inde Kur\u2019an) \u00d6zet"},"content":{"rendered":"<p>Yazar: Ernst Axel Knauf,\u00a0 Bern \u00fcniversitesinde do\u00e7ent olup, ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131 \u0130branice \u0130ncil, Sami epigrafisi ve \u0130slam \u00f6ncesi Arabistan\u2019d\u0131r. Bir\u00e7ok eseri, makaleleri, s\u00f6zl\u00fck maddeleri yay\u0131mlanm\u0131\u015f olup, son eseri <em>Joshua<\/em>, 2008 de yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r).<\/p>\n<p>Arap\u00e7a M.\u00d6. 600 y\u0131llar\u0131na kadar bir yaz\u0131 dili de\u011fildi ve o zamana kadar d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en son imparatorlu\u011fun ileti\u015fim dili haline de gelmi\u015f de\u011fildi. Muhammed Mekke\u2019den Medine\u2019ye intikal etti\u011finde, arkas\u0131nda yakla\u015f\u0131k 1200 y\u0131ll\u0131k\u00a0 dok\u00fcman\u0131 olan bir tarih vard\u0131. Daima oldu\u011fu gibi \u201cleh\u00e7eler\u201d\u00a0 standart dilden \u00f6ncedirler. Arap\u00e7an\u0131n bir ortak dil ( lingua franca)\u00a0 olarak ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli de\u011filse de sebeplerinden birisi, Nabat ticaret imparatorlu\u011funun sosyo-linguistik etkisi idi. \u0130\u015fte onlar\u0131n \u201cEski Arap\u00e7a\u201ds\u0131d\u0131r ki, ondan standart Arap\u00e7a ve\u00a0 VIII\/IX yy.\u00a0 \u201cKlasik Arap\u00e7a\u201ds\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r(s.197).<\/p>\n<p><em>1.G\u00f6r\u00fcnmezi\u00a0 Aramak\u00a0 veya\u00a0 (\u00f6rne\u011fin Dilsel)Tarih Yapmak<\/em><\/p>\n<p>Sosyal bilimci temsili \u00f6rnekleri bug\u00fcnk\u00fc mevcut d\u00fcnyadan se\u00e7er ve al\u0131r. Tarih\u00e7iler ise pek \u00e7ok \u00f6rnekleri\u00a0 yolu \u00fczerinde\/yol\u00a0 boyunca\u00a0 f\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015f\/at\u0131lm\u0131\u015f olarak bulur ve bunlar\u0131n neyi\u00a0 ne \u00f6l\u00e7\u00fcde temsil etti\u011fini merak eder. Bir dilin yeniden in\u015fas\u0131 tarihini \u015fekillendiren\u00a0 sosyal ve ekonomik tarihtir, yani insan kitlelerinin tarihidir. Dilsel tarihi yaz\u0131tlardan veya ba\u015fka metinlerden hareketle yeniden kurmak, bunlar\u0131 okumaktan \u00f6te zihinsel entelekt\u00fcel bir \u00e7abay\u0131 da gerektirir. Kayalar ve ta\u015flar \u00fczerindeki\u00a0 yaz\u0131lar g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclmekte\u00a0 ise de, bu yaz\u0131lar\u0131 yazanlar\u0131n ve muhataplar\u0131n\u0131n sesleri ortada yoktur. Ayn\u0131 \u015fey s\u00f6zl\u00fckler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Mesela bir Nabatl\u0131\u2019n\u0131n \u0130branca ya da Aramca olarak\u00a0 millet, halk anlam\u0131na gelen bir kelimeyi kulland\u0131\u011f\u0131nda\u00a0 hakiki anlamda \u201cmillet\u201d ten bahsetti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek naivlik olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Nabat sosyal yap\u0131s\u0131 ba\u011flam\u0131nda bu kelime birbirleriyle akraba olan sava\u015f\u00e7\u0131 erkekler gurubu anlam\u0131na gelir(s.198).<\/p>\n<p><em>1.1.\u0130\u015flevsel \u00c7okdillilik<\/em><\/p>\n<p>Suriye ve Arabistan\u2019da\u00a0 M\u00d6. 600 ile MS. 600 aras\u0131nda \u00e7ok dillilik bir istisna de\u011fil kural idi. \u0130nsanlar farkl\u0131 d\u00fczeylerde de olsa birden fazla dili farkl\u0131 sosyal ba\u011flamlarda ve farkl\u0131 ama\u00e7larla konu\u015fup yaz\u0131yorlard\u0131. Madaba piskoposluk b\u00f6lgesinden \u00dcrd\u00fcn b\u00f6lgesine kadar olan b\u00f6lgede VI. yy yaz\u0131tlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Yunancad\u0131r. Ama o g\u00fcnlerde Aramca \u2013 nadiren yaz\u0131l\u0131 olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f olsa da- b\u00f6lgenin dili idi. Madaba halk\u0131 VI. yy\u2019da Madaba halk\u0131 (bu topraklarda tek bir Aramca yaz\u0131t b\u0131rakmam\u0131\u015f olsalar da) sadece Aramca konu\u015fmuyorlar ayn\u0131 zamanda \u0130ncilleri de Aramca idi.<\/p>\n<p>Erken d\u00f6nem standart Arap\u00e7a olarak tek yaz\u0131t Nebo da\u011f\u0131n\u0131n hemen a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda Uy\u00fbn M\u00fbs\u00e2(Musa P\u0131narlar\u0131)nda ve H\u0131rbet el-Muhayyat\u2019ta bulunan\u00a0 bir-iki kelimelik bir Suriye-Filistin\u00a0 yaz\u0131t\u0131d\u0131r(s. 199).<\/p>\n<p><em>1.2.Standart Dillerin Zuhuru<\/em><\/p>\n<p>Standart bir dilin zuhuru i\u00e7in k\u00f6y, klan ve kabile s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7en bir etkile\u015fim s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n mevcudiyeti\u00a0 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Standart diller devletlerin, imparatorluklar\u0131n ve bir t\u00fcr(b\u00f6lge \u00fcst\u00fc) bir \u201cd\u00fcnya\u201dn\u0131n olu\u015fumuyla paralel bir seyir izlerler. Standart diller daima yaz\u0131l\u0131 dillerdir; yaz\u0131l\u0131 olan\u0131n konu\u015fulana \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, nesilden nesle s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen e\u011fitim sayesinde \u2013baz\u0131 do\u011fal diren\u00e7lere ra\u011fmen &#8211;\u00a0 morfolojik standartlar\u0131n tesisini ve muhafazas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar.<\/p>\n<p>Standart bir dilin konu\u015fulan versiyonlar\u0131 dahil b\u00fct\u00fcn diller birer \u201cdiyalekt\/leh\u00e7e\u201d olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Dillerin evrim\/geli\u015fimi yaz\u0131tlar\u0131n, hayvan ya\u015fam\u0131n\u0131n evrimine\u00a0 benzer; dar bo\u011fazlardan ge\u00e7i\u015fler s\u00f6z konusudur: Belli bir zamanda dinozorlar\u0131n ( tavu\u011fa evrilenler hari\u00e7) nesli yok olur; baz\u0131 memeliler\u00a0 ise varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr ve hayvanlar krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n geli\u015fecek olan bir ba\u015fka familyas\u0131na yol a\u00e7ar.<\/p>\n<p>Mesela ilk(el) Kenani yaz\u0131tlar\u0131n \u00e7o\u011funun M\u00d6. 1000\u2019li y\u0131llarda ortadan kaybolmas\u0131, buna mukabil bug\u00fcn kullan\u0131lan \u0130branca, Aramca, Arap\u00e7a, Yunanca, Latince ve Kiril yaz\u0131lar\u0131n\u0131n babas\u0131 veya dedesi olan Finike yaz\u0131s\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi gibi. Keza Arap\u00e7an\u0131n kendisinden ayr\u0131larak olu\u015ftu\u011fu Kenani alfabe,\u00a0 M\u00d6. 2000 sonlar\u0131nda Kenan diyar\u0131nda ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Standart bir dil, bir leh\u00e7eler kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 da olabilir ya da bir leh\u00e7enin bir ba\u015fka leh\u00e7enin aleyhine olarak \u00fcst\u00fcn gelmesi sonucu da ortaya \u00e7\u0131kabilir(s.<em>203<\/em>-204).<\/p>\n<p><em>2.\u00c7ok Eski (Ancient) Arap\u00e7a ve \u00a0Eski(Old) Arap\u00e7a : M\u00d6. 600 \u2013 MS. 300<\/em><\/p>\n<p>Burada yazar Arap\u00e7a\u2019n\u0131n\u00a0 ba\u015fl\u0131kta i\u015faret edilen iki farkl\u0131 d\u00f6nemi ve iki farkl\u0131 t\u00fcr\u00fc \u00fczerinde filolojik izahlar sunmakta, ikisi aras\u0131ndaki filolojik farklara dair\u00a0 detayl\u0131 izahlar yapmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><em>2.1. \u00c7ok Eski Arap\u00e7a Yaz\u0131tlardaki Arap\u00e7a\u00a0 ve Nabat Arap\u00e7as\u0131<\/em><\/p>\n<p>M\u00d6. V. yy ile MS. III-IV. yy\u2019da Emperyal\u00a0 Aramca ve Nabat\u00e7a metinlerde\u00a0 Nabat diyar\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 dahilinde\u00a0 birtak\u0131m \u201c\u00c7ok Eski Arap\u00e7a\u201d\u00a0 leh\u00e7elerin varl\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><em>2.1.1. \u00c7ok Eski Yaz\u0131tlardaki Arap\u00e7a<\/em><\/p>\n<p>Bu k\u0131s\u0131mda Nabat\u00e7a dahil b\u00f6lge dil ve leh\u00e7elerinin Arap\u00e7a ile ili\u015fkisini inceleyebilmek i\u00e7in gerekli olan filolojik, \u00f6zellikle de fonetik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n hen\u00fcz istenen d\u00fczeyde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u00a0 ve bu sebeple sadece baz\u0131 tahminlerde bulunman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funun alt\u0131 \u00e7izilmi\u015f, buna ra\u011fmen olduk\u00e7a \u00f6nemli fonetik mukayeselere geni\u015f bir bi\u00e7imde yer vermekten de geri durulmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><em>2.1.2. G\u00fcney Nabat\u00e7a\u00a0 ve Kuzey Nabat\u00e7a<\/em><\/p>\n<p>Bu k\u0131s\u0131mda Nabat Aramca\u2019s\u0131n\u0131n\u00a0 Aramca\u2019n\u0131n bir leh\u00e7esi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sadece Nabat n\u00fcfuz b\u00f6lgesinde kullan\u0131lan resmi bir dil oldu\u011funu belirten yazar, m\u00fcteakiben Nabat\u00e7a\u2019n\u0131n konu\u015fulan ve yaz\u0131lan \u00e7e\u015fitli leh\u00e7elerinin b\u00f6lgedeki geli\u015fmelerinin \u0130slam \u00f6ncesine kadar olan d\u00f6nemde izlerini s\u00fcrmektedir.<\/p>\n<p><em>2.1.3. Sonu\u00e7lar<\/em><\/p>\n<p>Burada yazar Nabatlar\u2019\u0131n Do\u011fu Akdeniz\u2019in medeni d\u00fcnyas\u0131 ile irtibatta ni\u00e7in Nabat\u00e7a\u2019y\u0131 de\u011fil de\u00a0 Aramca standart dilini se\u00e7ti\u011fini fonetik izahlar e\u015fli\u011finde a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><em>2.2. \u00c7ok Eski Arap\u00e7a ve Eski Arap\u00e7a \u0130kidillili\u011fi<\/em><\/p>\n<p>\u00c7ok Eski Arap\u00e7a \/ Nabat Eski Arap\u00e7as\u0131 iki dillili\u011finin ortaya \u00e7\u0131k\u0131s\u0131 ve \u00c7ok Eski Arap\u00e7a\/Aramca g\u00f6lgesinde geli\u015fip serpilmesi hakk\u0131nda izahlar verilmektedir.<\/p>\n<p><em>2.2.1.\u00a0 Gurbetteki\u00a0 \u201cCerh\u00e2\u201d Halk\u0131 Mensuplar\u0131<\/em><\/p>\n<p>M\u00d6. III. yy\u2019dan sonra Arabistan d\u0131\u015f\u0131ndaki Araplar\u2019\u0131n da \u00c7ok Eski Arap\u00e7a ve Eski Arap\u00e7a\u2019da kulland\u0131\u011f\u0131 \u201cel-\u201c tak\u0131s\u0131n\u0131n, keza MS. III. yy\u2019dan sonra da \u201cha(n)\u201d tak\u0131s\u0131n\u0131n Arabistan yar\u0131madas\u0131nda da ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eden yazar, bu s\u00fcre\u00e7te Do\u011fu Arabistan(el-Has\u00e2) b\u00f6lgesi ve \u2013 Yunanlar taraf\u0131ndan Gerrha olarak bilinen &#8211;\u00a0 ba\u015fkenti Hecer\u2019in erken d\u00f6nem Helenistik uluslararas\u0131 ticaretinde \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131, bu b\u00f6lge halk\u0131n\u0131n yaz\u0131 ve konu\u015fma dilinde ge\u00e7irdi\u011fi de\u011fi\u015fiklikleri izleyen yazar, Nabat Arap\u00e7a\u2019s\u0131n\u0131n sonu\u00e7ta M\u00d6.II yy\u2019da bir t\u00fcr standart Arap\u00e7a, ancak yaz\u0131 dili olarak de\u011fil konu\u015fma dili olarak\u00a0 standart hale geldi\u011fini , ne var ki bu standart Arap\u00e7a\u2019n\u0131n b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131ndaki uluslararas\u0131 kara ve deniz ticareti yapan di\u011fer Araplarca \u00e7ok fazla ilgi \u00e7ekmedi\u011fini , ama M\u00d6. III.-IV. yy\u2019da post-Nabat d\u00f6neminde yaz\u0131 dili haline geldi\u011fini belirtmektedir.<\/p>\n<p>Bu tespit akabinde yazar, s\u0131ran\u0131n 500 y\u0131ll\u0131k \u201c\u00c7ok Eski Arap\u00e7a\/Eski Arap\u00e7a\u201d birlikteli\u011fi veya iki dillili\u011fi konusunun ele al\u0131nmas\u0131na geldi\u011fini s\u00f6yleyerek, incelemesine devam etmektedir.<\/p>\n<p><em>2.2.2. Farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n Korunmas\u0131 :\u00a0 Nabati b\u00f6lgesinde Safaitic <\/em><em>(\u0627\u0644\u0635\u0641\u0627\u0626\u064a\u0629)<\/em><em> ,\u00a0 Kuzey Safaitic ve Hic\u00e2z\u00ee [Leh\u00e7eler]<\/em><\/p>\n<p>B\u00f6lgedeki \u00e7ok dillili\u011fi, ara\u015ft\u0131rmas\u0131 boyunca vurgulayan yazar, bu konuda ba\u015fl\u0131kta i\u015faret edilen geli\u015fmeler hakk\u0131nda verdi\u011fi bilgilerden sonra, neticede\u00a0 M\u00d6.III. yy ile MS.III. yy aras\u0131nda etno-linguistik tablonun son derece karma\u015f\u0131k oldu\u011funu ifade eder. Yazar, Nabat b\u00f6lgesi halk\u0131n\u0131n \u00c7ok Eski Arap\u00e7a yan\u0131nda farkl\u0131 seviyelerde ve farkl\u0131 s\u0131kl\u0131klarda Aramca, biraz Yunanca ve muhtemelen Latince bildiklerini, bunun yan\u0131nda mahalli Eski Arap\u00e7a dillerinden birini bildiklerini, arkeolojik bulgular\u0131n da deste\u011fiyle ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Yazara g\u00f6re Nabatl\u0131lar\u2019\u0131n hepsi de bu dillerde ustala\u015fm\u0131\u015f de\u011fillerdi, ancak onlar\u0131n \u2013 \u015fayet varsa \u2013 pek az\u0131 tek dilli idi.<\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li><em> Nabati Eski Arap\u00e7a\u2019dan Erken Standart Arap\u00e7a\u2019ya<\/em><\/li>\n<\/ol>\n<p><em>3.1. M\u00d6. I. yy \u2013 MS.III. yy : Nabati ve Hic\u00e2z\u00ee<\/em><\/p>\n<p>Nabati yaz\u0131s\u0131 ka\u011f\u0131t ve onun eski muadilleri \u00fczerine \u2013 bilhassa bir ticaret toplumunun gere\u011fi olan hesap ve antla\u015fmalar\u0131 &#8211; yazmak \u00fczere geli\u015ftirilmi\u015f bir el yaz\u0131s\u0131 idi.(Burada yazar Nabatiler hakk\u0131ndaki modern bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde onlar\u0131n temel nitelikte olmayan \u201cl\u00fcks\u201d yaz\u0131l\u0131 dok\u00fcmanlar\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131na, halbuki bu konuda Nabatiler\u2019in yaz\u0131m faaliyetlerinin temel \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 olan papir\u00fcslerin ihmal edildi\u011fine dikkat \u00e7ekmekte ve bizleri bir defa daha tepenin \u00f6tesindeki \u201cg\u00f6r\u00fclmeyen\u201d e bakmaya davet etmektedir.<\/p>\n<p>Bu malzemenin incelenmesinden ve bu dok\u00fcmanlardaki Arap\u00e7a\u2019dan \u00f6d\u00fcn\u00e7 ald\u0131klar\u0131 kelimelerin mevcudiyetinden anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r ki,\u00a0 Nabatl\u0131lar Aramca yazd\u0131klar\u0131 ticari antla\u015fmalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, ileri d\u00fczeyde\u00a0 bir Arap\u00e7a ticari-hukuki terminoloji geli\u015ftirmi\u015flerdi ki, Aramca bilgilerinin yetmedi\u011fi durumlarda bu Arap\u00e7a terminolojiye ba\u015fvuruyorlard\u0131. Nabatl\u0131 t\u00fcccar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 yaz\u0131l\u0131 ticari s\u00f6zle\u015fmeler Aramca olmakla beraber Arap\u00e7a \u201cs\u00f6zl\u00fc antla\u015fma\u201d e\u015fli\u011finde yap\u0131l\u0131yordu. \u0130\u015fte bu mekanizma sayesinde Nabatl\u0131lar\u0131n \u00c7ok Eski Arap\u00e7as\u0131 yar\u0131madan\u0131n her yerinde ortak bir ticaret dili haline gelmi\u015fti. Elbette Yunanca hala \u201cd\u00fcnyan\u0131n ilk dili\u201d olmaya devam etti\u011fi i\u00e7in, Aramca\u00a0 \u201cd\u00fcnyan\u0131n ikinci dili \u201c olmay\u0131 memnuniyetle kabullenmi\u015fti.<\/p>\n<p>Kafkaslar, Partlar\u00a0 gibi mahalli k\u00fclt\u00fcrlerde halk kendi dilleri ne olursa olsun Yunanca ve Aramca yaz\u0131yorlard\u0131. Palmira ve \u00e7evresinde konu\u015fulan dillerden (Do\u011fu Aramcas\u0131, Bat\u0131 Aramcas\u0131, mahalli Aramca, Yunanca, Latince, Orta Fars\u00e7a, Safai Arap\u00e7as\u0131, Nabat Arap\u00e7as\u0131, mahalli Arap\u00e7a, G\u00fcney Arap\u00e7as\u0131) sadece \u00fc\u00e7\u00fc yaz\u0131 dili idi: Latince(\u00e7ok nadiren), Yunanca ve Aramca.<\/p>\n<ol>\n<li>III. yy ikinci yar\u0131s\u0131nda imparatorlu\u011fun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kriz dolay\u0131s\u0131yla Yunanca Do\u011fu\u2019daki g\u00f6rkemini kaybetti: Partlar\u2019\u0131n Sasani ard\u0131llar\u0131 Orta Fars\u00e7a( ve egemenliklerindeki Irak b\u00f6lgesinin ticari dili oldu\u011fu i\u00e7in\u00a0 de) Aramca ile yazd\u0131lar; Araplar da(\u015fayet H\u0131ristiyanla\u015fmam\u0131\u015f idiyseler) Yunanca ve Aramca\u2019ya s\u0131rtlar\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fcler.<\/li>\n<\/ol>\n<p>\u0130\u015fte MS. III. yy\u2019da Nabat yaz\u0131tlar\u0131nda Arap\u00e7a konu\u015fma \u00f6zellikleri daha fazla g\u00f6r\u00fclmektedir ki, bunun da sebebi Nabatl\u0131lar\u0131n daha \u00f6nce Arap\u00e7a konu\u015fmad\u0131klar\u0131ndan de\u011fil, Aramca daha az evrensel ve daha az kullan\u0131\u015fl\u0131 hale geldi\u011fi i\u00e7in Nabatl\u0131lar\u0131n daha az Aramca \u00f6\u011frenmelerinden kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Bu arada yazar MS. II-III. yya\u2019da Nabatl\u0131lar\u2019\u0131n kendilerini mutlaka etnik olarak Nabatl\u0131 g\u00f6rmediklerine de dikkat \u00e7ekerek, farkl\u0131 etnik k\u00f6kenli Nabatl\u0131lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na da i\u015faret etmektedir.<\/p>\n<p>Genel olarak Nabat eski yaz\u0131tlar\u0131n\u0131n Hicaz\u2019dan gelip M\u0131s\u0131r\u2019a giden kervanlar\u0131n Sina kervan yolu \u00fczerinde arkada b\u0131rakt\u0131klar\u0131\u00a0 5000-6000 duvar yaz\u0131s\u0131n\u0131 ihtiva etti\u011fini de dikkatlere sunan yazar, sonu\u00e7 olarak Nabat, Palmira, Hatra[Hetra(fars\u00e7a) ve el-hadr(arap\u00e7a)], Havran ve hatta Edessa (Urfa)da MS. ilk \u00fc\u00e7 y\u00fczy\u0131lda \u00fcretilen Aramca yaz\u0131tlar \u201cArap\u00e7a-Aramca\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u00f6zetlenebilir. MS. III. yy\u2019da art\u0131k \u201cArabo-Aramaic\u201d,\u00a0 kapsaml\u0131 bir dil kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n<p>Nitekim yazar III. yy\u2019a ait \u00fc\u00e7 metnin incelenmesi\u00a0 ard\u0131ndan \u015fu sonuca varmaktad\u0131r : Bunlar ne tamamen Nabat\u00a0 Aramcas\u0131 ne de\u00a0 tamamen Nabat Arap\u00e7as\u0131d\u0131r. Bunlar Arap\u00e7a yazan Nabatl\u0131lar\u0131n giderek Aramcay\u0131 unutup yerine Arap\u00e7ay\u0131 ikame ettikleri bir ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemine i\u015faret etmektedir.<\/p>\n<p><em>3.2. IV. yy : en-Namara [G\u00fcney Suriye\u2019deki Nimra] ve Hegra[el-Hicr veya Med\u00e2in S\u00e2lih]<\/em><\/p>\n<p>Standart Arap\u00e7aya dair ilk yaz\u0131t, \u201cB\u00fct\u00fcn Araplar\u0131n Meliki\u201d\u00a0 [Amr b. Adiyy\u2019in o\u011flu]\u00a0 \u0130mru\u2019l-Kays [b. Amr]\u2019\u0131n Nimra\u2019daki MS. 328 tarihli\u00a0 mezar yaz\u0131s\u0131d\u0131r. Bu yaz\u0131t III. yy Arap-Nabat metinlerinin tabii bir devam\u0131d\u0131r. Yaz\u0131t hala Aramca\u2019d\u0131r, fakat her bir Aramca kelime yerine Arap\u00e7as\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yaz\u0131l\u0131 Nabat Aramcas\u0131 Aramca yaz\u0131tlarda, herhangi bir dramatik k\u0131r\u0131lma ya\u015fanmadan, standart Arap\u00e7a\u2019ya evrilmi\u015ftir. Bunun da en akla yak\u0131n sebebi, Nabat yaz\u0131tlar\u0131n\u0131n yazarlar\u0131 olan Nabatl\u0131lar\u0131n di\u011fer diller yan\u0131nda daima \u00e7ok eski Arap\u00e7a\u2019y\u0131 da konu\u015fmu\u015f olmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bilinen en son Nabat\u00e7a yaz\u0131t ise yine el-Hicr veya Medain-i Salih\u2019te olup MS. 355-356 tarihlidir. Yaz\u0131t kusursuz bir Aramca ile yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ama \u00e7a\u011fda\u015f hi\u00e7bir Arab\u2019\u0131n onu okumakta hi\u00e7bir g\u00fc\u00e7l\u00fckle kar\u015f\u0131la\u015fmayaca\u011f\u0131, hatta sadece bir leh\u00e7e fark\u0131 kadar ya da metni yeniden seslendirmekle yetinilebilecek\u00a0 kadar Arap\u00e7a\u2019d\u0131r.<\/p>\n<p>Yazar\u0131n dikkat \u00e7ekici di\u011fer bir yorumu ise \u015fudur:\u00a0 Araplar\u0131n art\u0131k ticari anla\u015fmalarda Aramca\u2019y\u0131 kullanmad\u0131klar\u0131, Aramca\u2019n\u0131n IV. yy\u2019dan VI-VII. yy\u2019a kadar Yahudi ve H\u0131ristiyanlar\u0131n tekelinde kald\u0131\u011f\u0131 ve yaz\u0131tlar\u0131n\u0131 Arap\u00e7aya terc\u00fcme etme ihtiyac\u0131 hissetmedikleri bir d\u00f6nemde, Mekke\u2019li\u00a0 Arap bir t\u00fcccar [Muhammed], toplu olarak okunan bir dua\u2019y\u0131\/recitali(Kur\u2019an\u2019\u0131) a\u00e7\u0131k ve yal\u0131n bir Arap\u00e7a ile hem\u015ferisi Araplara sundu ki, bu di\u011fer tektanr\u0131c\u0131 dinlerin yapamad\u0131\u011f\u0131 ya da yapmay\u0131 ihmal etti\u011fi bir \u015fey idi(s.238).<\/p>\n<p>Burada yazar dipnotlarda \u0130slam tarih\u00e7ili\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan\u00a0 ilgin\u00e7, ilgin\u00e7 oldu\u011fu kadar \u00f6nemli bir tart\u0131\u015fmaya da yer vermektedir ki, bu da \u0130slam tarih\u00e7isi Hi\u015fam b. Muhammed el-Kelbi\u2019nin Hira\u2019daki kilise ar\u015fivlerinin Aramca dok\u00fcmanlar\u0131n\u0131\u00a0 okumu\u015f olamayaca\u011f\u0131na dair Altheim ve Stiehl\u2019in iddialar\u0131n\u0131n da \u2013 yazar\u0131n III. yy ve\u00a0 sonras\u0131nda Arap\u00e7a-Aramca metinlerin kolayl\u0131kla Arap\u00e7a olarak okunmu\u015f olabilece\u011fine dair verdi\u011fi \u00f6rneklere dayal\u0131\u00a0 izahat\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda-\u00a0 tart\u0131\u015fmal\u0131 hale geldi\u011fidir (s.237,dpnt.,125) .<\/p>\n<p>Bu vesileyle dikkat \u00e7ekilmesi gereken bir husus ta TDV \u0130slam ansiklopedisinde Hi\u015fam b. Muhammed el-Kelbi maddesinde, yukar\u0131da i\u015faret edilen konuyla ilgili en ufak bir atf\u0131n dahi bulunmamas\u0131d\u0131r. Bundan daha vahimi ise Hi\u015fam el-Kelbi\u2019nin hayat\u0131n\u0131n ve akademik kariyerinin son derece yetersiz ve c\u0131l\u0131z bilgilerle ge\u00e7i\u015ftirilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. F\u0131rsat bulduk\u00e7a Oryantalistlere laf soku\u015fturma veya onlar\u0131 \u00f6c\u00fc gibi g\u00f6sterme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndan bir t\u00fcrl\u00fc yakas\u0131n\u0131 kurtaramam\u0131\u015f olan pek \u00e7ok ilahiyat\u00e7\u0131n\u0131n gerek bu kitaptaki ara\u015ft\u0131rmalardaki genel katk\u0131lar\u0131n\u0131, gerekse bu gibi nokta\/tikel konulardaki \u00f6zel katk\u0131lar\u0131n\u0131 ciddiye almak\u00a0 gerekti\u011fini anlamalar\u0131 i\u00e7in umar\u0131z vakit \u00e7ok ge\u00e7 olmaz.<\/p>\n<p><em>3.3. V. yy\u2019da Tutulmayan Epigrafik Bir \u00e2det <\/em><\/p>\n<p>Bu b\u00f6l\u00fcmde yazar MS. 328-512 aras\u0131nda yaz\u0131l\u0131 malzemenin varl\u0131\u011f\u0131na dair tan\u0131kl\u0131klar\u0131n yoklu\u011fu problemine i\u015faret eder. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda, Arap\u00e7a\u2019n\u0131n IV. yy\u2019da ve ard\u0131ndan tekrar VI. yy\u2019da yaz\u0131l\u0131p konu\u015fuldu\u011funu, ama aradaki V. yy\u2019da kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmenin g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fcne de dikkat \u00e7eker.<\/p>\n<p>\u00d6te yandan VI. yy\u2019daki\u00a0 yaz\u0131tlarda, yaz\u0131da \u00e7e\u015fitli harekeler kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair ifadeler yer alm\u0131\u015f olmas\u0131 olgusuna da dikkat \u00e7eken yazar, bu olgular\u0131n sebeplerini belirlemek amac\u0131yla muhtemel yorumlar \u00fczerinde durur. \u00c7e\u015fitli harekelerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131ya bir VI. yy metninde g\u00f6ndermede bulunulmu\u015f olmas\u0131, Arap t\u00fcccar\u0131n IV-VI yy\u2019larda ticari kay\u0131tlar\u0131n\u0131 Nabatl\u0131lar\u2019dan miras ald\u0131klar\u0131 Erken D\u00f6nem Standart Arap\u00e7a ile tuttuklar\u0131n\u0131 g\u00f6steren ipu\u00e7lar\u0131n\u0131n mevcudiyeti, yaz\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda bir k\u0131r\u0131lmayla \u2013ancak di\u011fer b\u00f6lge dillerinden ziyade sadece Arap\u00e7a\u2019ya has bir k\u0131r\u0131lmayla &#8211; kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuzu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bu mahalli geli\u015fmeler Gassaniler b\u00f6lgesinde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Ge\u00e7 Roma imparatorlu\u011fu \u00e7evresinde \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc ve \u00e7ok dilli yeni bir Arap toplumu ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015fl\u0131yordu. Gassaniler imparatorlukla olan idari ili\u015fkilerinde Yunanca\u2019y\u0131 kulland\u0131lar, Monofizit kiliselerinde ibadet dili S\u00fcryanice idi, dahili yaz\u0131\u015fmalar ve yap\u0131 yaz\u0131tlar\u0131n\u0131n yerli versiyonlar\u0131nda ise Hicaz\u2019l\u0131 t\u00fcccar\u0131n Erken D\u00f6nem Standart Arap\u00e7a\u2019s\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p><em>3.4. VI. yy. Arabistan\u2019\u0131nda \u0130ki ve \u00dc\u00e7 Dillilik<\/em><\/p>\n<p>Suriye Gassanileri, Arab b\u00f6lgesi\u00a0 Gassanileri, Hira ve Pagan Araplar aras\u0131nda Yunanca, Aramca , \u015eiir Arap\u00e7as\u0131 ve mahalli leh\u00e7eler kullan\u0131l\u0131yordu. Bunun anlam\u0131 ise \u2013 Yunanca d\u0131\u015f\u0131nda \u2013 bu b\u00f6lgelerde iki de\u011fil \u00fc\u00e7 dillilik s\u00f6z konusu idi.<\/p>\n<p><em>3.5. Kur\u2019an\u2019\u0131n Dili<\/em><\/p>\n<p>Arap\u00e7a\u2019n\u0131n,\u00a0 Nabatl\u0131lar\u0131n \u00e7ok eski Arap\u00e7a\u2019s\u0131ndan MS. IV-VI yy. Erken Standart Arap\u00e7a\u2019s\u0131na do\u011fru olan katmanla\u015fmas\u0131n\u0131\u00a0 iki dillilik de\u011fil \u00fc\u00e7 dillilik \u2013 hatta d\u00f6rt dillilik \u2013 olarak nitelendirmek gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc mahalli, kabilesel ve b\u00f6lgesel leh\u00e7elere mukabil bir de\u011fil iki b\u00f6lge \u00fcst\u00fc dil vard\u0131 : T\u00fcccar\u0131n Erken Standart Arap\u00e7a\u2019s\u0131 ile \u015fairlerin ve kahinlerin Erken Klasik Arap\u00e7a\u2019s\u0131. Bu \u00fc\u00e7 dillilik ve hatta \u2013 Aramca da dahil edilecek olursa \u2013 d\u00f6rt dillilik kar\u015f\u0131s\u0131nda Kur\u2019an dilinin yeniden de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir. Vollers, N\u00f6ldeke, Kahle, F\u00fcck ve Spitaler \u2018in, \u00fcnl\u00fc sesler i\u00e7eren Kur\u2019an metninin mahalli bir leh\u00e7eyi mi yoksa VII. yy standart Arap\u00e7as\u0131n\u0131 m\u0131 aksettirdi\u011fi konusundaki hararetli tart\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00a0 \u00e7\u0131kmaz sokakt\u0131r. Kur\u2019an\u2019\u0131n yaz\u0131m ve imlas\u0131 onu s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya Erken Standart Arap\u00e7a ba\u011flam\u0131na yani hen\u00fcz kat\u0131ks\u0131z Arap standard\u0131ndan s\u00f6z etmenin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 bir ba\u011flama oturtur. Peygamber bir kutsal kitap yaratmak istedi. Bu durumda Arap\u00e7a\u2019n\u0131n, kendisi zaman\u0131nda mevcut yegane yaz\u0131l\u0131 formunu esas almak durumundayd\u0131. Ayn\u0131 zamanda bu metin dini bir metin oldu\u011fu i\u00e7in, onun \u015eiirsel Eski Arap\u00e7a\u2019ya olabildi\u011fince yak\u0131n bir bi\u00e7imde tilavet edilerek okunmas\u0131 da\u00a0 gerekiyordu. B\u00fct\u00fcn Araplar M\u00fcsl\u00fcman olunca Arap\u00e7a, din dili olan Aramca\u2019n\u0131n yerini ald\u0131\u011f\u0131 gibi, M\u00fcsl\u00fcman olmadan \u00f6nce dini veya politik olarak stat\u00fcko sahibi olanlar i\u00e7in de prestij dili haline geldi.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7ta VII. yy\u2019da Arabistan\u2019da dillerin durumu \u015fu \u015fekilde idi: Din adamlar\u0131, feodal derebeyleri ve kabile aristokrasileri ile t\u00fcccar ve zanaatkarlar aras\u0131nda;\u00a0 prestij dili, din dili, ticari ve idari dil ya da mahalli dil olarak\u00a0 da\u011f\u0131l\u0131m g\u00f6steren diller \u015funlar idi:<\/p>\n<ol>\n<li>Kur\u2019an[Arap\u00e7as\u0131]<\/li>\n<li>\u00c7ok Eski \u015eiir Arap\u00e7as\u0131.<\/li>\n<li>Erken Standart Arap\u00e7a<\/li>\n<li>Standart Arap\u00e7a<\/li>\n<li>Leh\u00e7eler<\/li>\n<\/ol>\n<p><em>3.6. Erken Standart Arap\u00e7a ve\u00a0 \u201cKlasik\u201d Arap\u00e7a<\/em><\/p>\n<p>Erken Standart Arap\u00e7a Kur\u2019an\u2019\u0131n olu\u015fumundan ziyade onun standart kutsal bir metin haline gelmesi(canonization), kabul g\u00f6rmesi (reception) ve tilaveti (recitation) sayesinde standart Arap\u00e7a haline gelmi\u015ftir. Standart Arap\u00e7a\u2019n\u0131n zaferi ve onun tarihi ve tarih \u00f6ncesi ile aras\u0131na set \u00e7eki\u015fi Arap\u00e7a\u2019n\u0131n MS. 694-696 aras\u0131nda Emeviler taraf\u0131ndan imparatorlu\u011fun resmi\/ idari dili yap\u0131lmas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Klasik Arap\u00e7a ayn\u0131 zamanda ideolojik bir in\u015fad\u0131r. Bu in\u015fa MS. VIII. yy ve sonras\u0131nda Arap dilbilimcileri taraf\u0131ndan Arap\u00e7a kullan\u0131mda ve Kur\u2019an\u2019da ,\u00a0 do\u011fru olan\u0131 yanl\u0131\u015f olandan ay\u0131rmak i\u00e7in Eski \u015eiir Arap\u00e7as\u0131n\u0131 incelemeye ba\u015flamalar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fti. Onun birlik ve safl\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131 zamanda \u00dcmmet\u2019in birlik ve safl\u0131\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n<p>Standart Arap\u00e7a\u2019n\u0131n\u00a0 Peygamber\u2019in kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in (g\u00f6kte veya yerde)haz\u0131r bekletilen\/saklanan bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131, bilakis Kur\u2019an\u2019\u0131n olu\u015fumu ve onun kabul ve onay g\u00f6rmesi sonucu olu\u015fan bir \u015fey oldu\u011fu hususu, &#8211; pek \u00e7ok Bat\u0131\u2019l\u0131 Arap dili ve edebiyat\u0131 uzman\u0131n\u0131n aksine- onlar i\u00e7in tasavvuru m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir \u015fey idi. Bu alg\u0131layamama durumu \u00f6zellikle de MS. 500 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nceki d\u00f6neme ait 1200 y\u0131ll\u0131k, belgelenmi\u015f\u00a0 Arap dili tarihinin fark\u0131nda olmayanlar i\u00e7in ge\u00e7erlidir.<\/p>\n<p><strong><em>Terc\u00fcme: MEHMET HAYR\u0130 KIRBA\u015eO\u011eLU<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yazar: Ernst Axel Knauf,\u00a0 Bern \u00fcniversitesinde do\u00e7ent olup, ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131 \u0130branice \u0130ncil, Sami epigrafisi ve \u0130slam \u00f6ncesi Arabistan\u2019d\u0131r. Bir\u00e7ok eseri, makaleleri, s\u00f6zl\u00fck maddeleri yay\u0131mlanm\u0131\u015f olup, son eseri Joshua, 2008 de yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r). Arap\u00e7a M.\u00d6. 600 y\u0131llar\u0131na kadar bir yaz\u0131 dili de\u011fildi ve o zamana kadar d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en son imparatorlu\u011fun ileti\u015fim dili haline de gelmi\u015f de\u011fildi. Muhammed Mekke\u2019den Medine\u2019ye intikal etti\u011finde, arkas\u0131nda yakla\u015f\u0131k 1200 y\u0131ll\u0131k\u00a0 dok\u00fcman\u0131 olan bir tarih vard\u0131. Daima oldu\u011fu gibi \u201cleh\u00e7eler\u201d\u00a0 standart dilden \u00f6ncedirler. Arap\u00e7an\u0131n bir ortak dil ( lingua franca)\u00a0 olarak ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli de\u011filse de sebeplerinden birisi, Nabat ticaret imparatorlu\u011funun sosyo-linguistik etkisi idi. \u0130\u015fte onlar\u0131n \u201cEski Arap\u00e7a\u201ds\u0131d\u0131r ki, ondan standart Arap\u00e7a ve\u00a0 VIII\/IX yy.\u00a0 \u201cKlasik Arap\u00e7a\u201ds\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r(s.197). 1.G\u00f6r\u00fcnmezi\u00a0 Aramak\u00a0 veya\u00a0 (\u00f6rne\u011fin Dilsel)Tarih Yapmak Sosyal bilimci temsili \u00f6rnekleri bug\u00fcnk\u00fc mevcut d\u00fcnyadan se\u00e7er ve al\u0131r. Tarih\u00e7iler ise pek \u00e7ok \u00f6rnekleri\u00a0 yolu \u00fczerinde\/yol\u00a0 boyunca\u00a0 f\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015f\/at\u0131lm\u0131\u015f olarak bulur ve bunlar\u0131n neyi\u00a0 ne \u00f6l\u00e7\u00fcde temsil etti\u011fini merak eder. Bir dilin yeniden in\u015fas\u0131 tarihini \u015fekillendiren\u00a0 sosyal ve ekonomik tarihtir, yani insan kitlelerinin tarihidir. Dilsel tarihi yaz\u0131tlardan veya ba\u015fka metinlerden hareketle yeniden kurmak, bunlar\u0131 okumaktan \u00f6te zihinsel entelekt\u00fcel bir \u00e7abay\u0131 da gerektirir. Kayalar ve ta\u015flar \u00fczerindeki\u00a0 yaz\u0131lar g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclmekte\u00a0 ise de, bu yaz\u0131lar\u0131 yazanlar\u0131n ve muhataplar\u0131n\u0131n sesleri ortada yoktur. Ayn\u0131 \u015fey s\u00f6zl\u00fckler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Mesela bir Nabatl\u0131\u2019n\u0131n \u0130branca ya da Aramca olarak\u00a0 millet, halk anlam\u0131na gelen bir kelimeyi kulland\u0131\u011f\u0131nda\u00a0 hakiki anlamda \u201cmillet\u201d ten bahsetti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek naivlik olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Nabat sosyal yap\u0131s\u0131 ba\u011flam\u0131nda bu kelime birbirleriyle akraba olan sava\u015f\u00e7\u0131 erkekler gurubu anlam\u0131na gelir(s.198). 1.1.\u0130\u015flevsel \u00c7okdillilik Suriye ve Arabistan\u2019da\u00a0 M\u00d6. 600 ile MS. 600 aras\u0131nda \u00e7ok dillilik bir istisna de\u011fil kural idi. \u0130nsanlar farkl\u0131 d\u00fczeylerde de olsa birden fazla dili farkl\u0131 sosyal ba\u011flamlarda ve farkl\u0131 ama\u00e7larla konu\u015fup yaz\u0131yorlard\u0131. Madaba piskoposluk b\u00f6lgesinden \u00dcrd\u00fcn b\u00f6lgesine kadar olan b\u00f6lgede VI. yy yaz\u0131tlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Yunancad\u0131r. Ama o g\u00fcnlerde Aramca \u2013 nadiren yaz\u0131l\u0131 olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f olsa da- b\u00f6lgenin dili idi. Madaba halk\u0131 VI. yy\u2019da Madaba halk\u0131 (bu topraklarda tek bir Aramca yaz\u0131t b\u0131rakmam\u0131\u015f olsalar da) sadece Aramca konu\u015fmuyorlar ayn\u0131 zamanda \u0130ncilleri de Aramca idi. Erken d\u00f6nem standart Arap\u00e7a olarak tek yaz\u0131t Nebo da\u011f\u0131n\u0131n hemen a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda Uy\u00fbn M\u00fbs\u00e2(Musa P\u0131narlar\u0131)nda ve H\u0131rbet el-Muhayyat\u2019ta bulunan\u00a0 bir-iki kelimelik bir Suriye-Filistin\u00a0 yaz\u0131t\u0131d\u0131r(s. 199). 1.2.Standart Dillerin Zuhuru Standart bir dilin zuhuru i\u00e7in k\u00f6y, klan ve kabile s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7en bir etkile\u015fim s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n mevcudiyeti\u00a0 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Standart diller devletlerin, imparatorluklar\u0131n ve bir t\u00fcr(b\u00f6lge \u00fcst\u00fc) bir \u201cd\u00fcnya\u201dn\u0131n olu\u015fumuyla paralel bir seyir izlerler. Standart diller daima yaz\u0131l\u0131 dillerdir; yaz\u0131l\u0131 olan\u0131n konu\u015fulana \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, nesilden nesle s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen e\u011fitim sayesinde \u2013baz\u0131 do\u011fal diren\u00e7lere ra\u011fmen &#8211;\u00a0 morfolojik standartlar\u0131n tesisini ve muhafazas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar. Standart bir dilin konu\u015fulan versiyonlar\u0131 dahil b\u00fct\u00fcn diller birer \u201cdiyalekt\/leh\u00e7e\u201d olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Dillerin evrim\/geli\u015fimi yaz\u0131tlar\u0131n, hayvan ya\u015fam\u0131n\u0131n evrimine\u00a0 benzer; dar bo\u011fazlardan ge\u00e7i\u015fler s\u00f6z konusudur: Belli bir zamanda dinozorlar\u0131n ( tavu\u011fa evrilenler hari\u00e7) nesli yok olur; baz\u0131 memeliler\u00a0 ise varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr ve hayvanlar krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n geli\u015fecek olan bir ba\u015fka familyas\u0131na yol a\u00e7ar. Mesela ilk(el) Kenani yaz\u0131tlar\u0131n \u00e7o\u011funun M\u00d6. 1000\u2019li y\u0131llarda ortadan kaybolmas\u0131, buna mukabil bug\u00fcn kullan\u0131lan \u0130branca, Aramca, Arap\u00e7a, Yunanca, Latince ve Kiril yaz\u0131lar\u0131n\u0131n babas\u0131 veya dedesi olan Finike yaz\u0131s\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi gibi. Keza Arap\u00e7an\u0131n kendisinden ayr\u0131larak olu\u015ftu\u011fu Kenani alfabe,\u00a0 M\u00d6. 2000 sonlar\u0131nda Kenan diyar\u0131nda ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Standart bir dil, bir leh\u00e7eler kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 da olabilir ya da bir leh\u00e7enin bir ba\u015fka leh\u00e7enin aleyhine olarak \u00fcst\u00fcn gelmesi sonucu da ortaya \u00e7\u0131kabilir(s.203-204). 2.\u00c7ok Eski (Ancient) Arap\u00e7a ve \u00a0Eski(Old) Arap\u00e7a : M\u00d6. 600 \u2013 MS. 300 Burada yazar Arap\u00e7a\u2019n\u0131n\u00a0 ba\u015fl\u0131kta i\u015faret edilen iki farkl\u0131 d\u00f6nemi ve iki farkl\u0131 t\u00fcr\u00fc \u00fczerinde filolojik izahlar sunmakta, ikisi aras\u0131ndaki filolojik farklara dair\u00a0 detayl\u0131 izahlar yapmaktad\u0131r. 2.1. \u00c7ok Eski Arap\u00e7a Yaz\u0131tlardaki Arap\u00e7a\u00a0 ve Nabat Arap\u00e7as\u0131 M\u00d6. V. yy ile MS. III-IV. yy\u2019da Emperyal\u00a0 Aramca ve Nabat\u00e7a metinlerde\u00a0 Nabat diyar\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 dahilinde\u00a0 birtak\u0131m \u201c\u00c7ok Eski Arap\u00e7a\u201d\u00a0 leh\u00e7elerin varl\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. 2.1.1. \u00c7ok Eski Yaz\u0131tlardaki Arap\u00e7a Bu k\u0131s\u0131mda Nabat\u00e7a dahil b\u00f6lge dil ve leh\u00e7elerinin Arap\u00e7a ile ili\u015fkisini inceleyebilmek i\u00e7in gerekli olan filolojik, \u00f6zellikle de fonetik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n hen\u00fcz istenen d\u00fczeyde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u00a0 ve bu sebeple sadece baz\u0131 tahminlerde bulunman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funun alt\u0131 \u00e7izilmi\u015f, buna ra\u011fmen olduk\u00e7a \u00f6nemli fonetik mukayeselere geni\u015f bir bi\u00e7imde yer vermekten de geri durulmam\u0131\u015ft\u0131r. 2.1.2. G\u00fcney Nabat\u00e7a\u00a0 ve Kuzey Nabat\u00e7a Bu k\u0131s\u0131mda Nabat Aramca\u2019s\u0131n\u0131n\u00a0 Aramca\u2019n\u0131n bir leh\u00e7esi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sadece Nabat n\u00fcfuz b\u00f6lgesinde kullan\u0131lan resmi bir dil oldu\u011funu belirten yazar, m\u00fcteakiben Nabat\u00e7a\u2019n\u0131n konu\u015fulan ve yaz\u0131lan \u00e7e\u015fitli leh\u00e7elerinin b\u00f6lgedeki geli\u015fmelerinin \u0130slam \u00f6ncesine kadar olan d\u00f6nemde izlerini s\u00fcrmektedir. 2.1.3. Sonu\u00e7lar Burada yazar Nabatlar\u2019\u0131n Do\u011fu Akdeniz\u2019in medeni d\u00fcnyas\u0131 ile irtibatta ni\u00e7in Nabat\u00e7a\u2019y\u0131 de\u011fil de\u00a0 Aramca standart dilini se\u00e7ti\u011fini fonetik izahlar e\u015fli\u011finde a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. 2.2. \u00c7ok Eski Arap\u00e7a ve Eski Arap\u00e7a \u0130kidillili\u011fi \u00c7ok Eski Arap\u00e7a \/ Nabat Eski Arap\u00e7as\u0131 iki dillili\u011finin ortaya \u00e7\u0131k\u0131s\u0131 ve \u00c7ok Eski Arap\u00e7a\/Aramca g\u00f6lgesinde geli\u015fip serpilmesi hakk\u0131nda izahlar verilmektedir. 2.2.1.\u00a0 Gurbetteki\u00a0 \u201cCerh\u00e2\u201d Halk\u0131 Mensuplar\u0131 M\u00d6. III. yy\u2019dan sonra Arabistan d\u0131\u015f\u0131ndaki Araplar\u2019\u0131n da \u00c7ok Eski Arap\u00e7a ve Eski Arap\u00e7a\u2019da kulland\u0131\u011f\u0131 \u201cel-\u201c tak\u0131s\u0131n\u0131n, keza MS. III. yy\u2019dan sonra da \u201cha(n)\u201d tak\u0131s\u0131n\u0131n Arabistan yar\u0131madas\u0131nda da ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eden yazar, bu s\u00fcre\u00e7te Do\u011fu Arabistan(el-Has\u00e2) b\u00f6lgesi ve \u2013 Yunanlar taraf\u0131ndan Gerrha olarak bilinen &#8211;\u00a0 ba\u015fkenti Hecer\u2019in erken d\u00f6nem Helenistik uluslararas\u0131 ticaretinde \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131, bu b\u00f6lge halk\u0131n\u0131n yaz\u0131 ve konu\u015fma dilinde ge\u00e7irdi\u011fi de\u011fi\u015fiklikleri izleyen yazar, Nabat Arap\u00e7a\u2019s\u0131n\u0131n sonu\u00e7ta M\u00d6.II yy\u2019da bir t\u00fcr standart Arap\u00e7a, ancak yaz\u0131 dili olarak de\u011fil konu\u015fma dili olarak\u00a0 standart hale geldi\u011fini , ne var ki bu standart Arap\u00e7a\u2019n\u0131n b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131ndaki uluslararas\u0131 kara ve deniz ticareti yapan di\u011fer Araplarca \u00e7ok fazla ilgi \u00e7ekmedi\u011fini , ama M\u00d6. III.-IV. yy\u2019da post-Nabat d\u00f6neminde yaz\u0131 dili haline geldi\u011fini belirtmektedir. Bu tespit akabinde yazar, s\u0131ran\u0131n 500 y\u0131ll\u0131k \u201c\u00c7ok Eski Arap\u00e7a\/Eski Arap\u00e7a\u201d birlikteli\u011fi veya iki dillili\u011fi konusunun ele al\u0131nmas\u0131na geldi\u011fini s\u00f6yleyerek, incelemesine devam etmektedir. 2.2.2. Farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n Korunmas\u0131 :\u00a0 Nabati b\u00f6lgesinde Safaitic (\u0627\u0644\u0635\u0641\u0627\u0626\u064a\u0629) ,\u00a0 Kuzey Safaitic ve Hic\u00e2z\u00ee [Leh\u00e7eler] B\u00f6lgedeki \u00e7ok dillili\u011fi, ara\u015ft\u0131rmas\u0131 boyunca vurgulayan yazar, bu konuda ba\u015fl\u0131kta i\u015faret edilen geli\u015fmeler hakk\u0131nda verdi\u011fi bilgilerden sonra, neticede\u00a0 M\u00d6.III. yy ile MS.III. yy aras\u0131nda etno-linguistik tablonun son derece karma\u015f\u0131k oldu\u011funu ifade eder. Yazar, Nabat b\u00f6lgesi halk\u0131n\u0131n \u00c7ok Eski Arap\u00e7a yan\u0131nda farkl\u0131 seviyelerde ve farkl\u0131 s\u0131kl\u0131klarda Aramca, biraz Yunanca ve muhtemelen Latince bildiklerini, bunun yan\u0131nda mahalli Eski Arap\u00e7a dillerinden birini bildiklerini, arkeolojik bulgular\u0131n da deste\u011fiyle ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Yazara g\u00f6re Nabatl\u0131lar\u2019\u0131n hepsi de bu dillerde ustala\u015fm\u0131\u015f de\u011fillerdi, ancak onlar\u0131n \u2013 \u015fayet varsa \u2013 pek az\u0131 tek dilli idi. Nabati Eski Arap\u00e7a\u2019dan Erken Standart Arap\u00e7a\u2019ya 3.1. M\u00d6. I. yy \u2013 MS.III. yy : Nabati ve Hic\u00e2z\u00ee Nabati yaz\u0131s\u0131 ka\u011f\u0131t ve onun eski muadilleri \u00fczerine \u2013 bilhassa bir ticaret toplumunun gere\u011fi olan hesap ve antla\u015fmalar\u0131 &#8211; yazmak \u00fczere geli\u015ftirilmi\u015f bir el yaz\u0131s\u0131 idi.(Burada yazar Nabatiler hakk\u0131ndaki modern bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde onlar\u0131n temel nitelikte olmayan \u201cl\u00fcks\u201d yaz\u0131l\u0131 dok\u00fcmanlar\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131na, halbuki bu konuda Nabatiler\u2019in yaz\u0131m faaliyetlerinin temel \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 olan papir\u00fcslerin ihmal edildi\u011fine dikkat \u00e7ekmekte ve bizleri bir defa daha tepenin \u00f6tesindeki \u201cg\u00f6r\u00fclmeyen\u201d e bakmaya davet etmektedir. Bu malzemenin incelenmesinden ve bu dok\u00fcmanlardaki Arap\u00e7a\u2019dan \u00f6d\u00fcn\u00e7 ald\u0131klar\u0131 kelimelerin mevcudiyetinden anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r ki,\u00a0 Nabatl\u0131lar Aramca yazd\u0131klar\u0131 ticari antla\u015fmalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, ileri d\u00fczeyde\u00a0 bir Arap\u00e7a ticari-hukuki terminoloji geli\u015ftirmi\u015flerdi ki, Aramca bilgilerinin yetmedi\u011fi durumlarda bu Arap\u00e7a terminolojiye ba\u015fvuruyorlard\u0131. Nabatl\u0131 t\u00fcccar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 yaz\u0131l\u0131 ticari s\u00f6zle\u015fmeler Aramca olmakla beraber Arap\u00e7a \u201cs\u00f6zl\u00fc antla\u015fma\u201d e\u015fli\u011finde yap\u0131l\u0131yordu. \u0130\u015fte bu mekanizma sayesinde Nabatl\u0131lar\u0131n \u00c7ok Eski Arap\u00e7as\u0131 yar\u0131madan\u0131n her yerinde ortak bir ticaret dili haline gelmi\u015fti. Elbette Yunanca hala \u201cd\u00fcnyan\u0131n ilk dili\u201d olmaya devam etti\u011fi i\u00e7in, Aramca\u00a0 \u201cd\u00fcnyan\u0131n ikinci dili \u201c olmay\u0131 memnuniyetle kabullenmi\u015fti. Kafkaslar, Partlar\u00a0 gibi mahalli k\u00fclt\u00fcrlerde halk kendi dilleri ne olursa olsun Yunanca ve Aramca yaz\u0131yorlard\u0131. Palmira ve \u00e7evresinde konu\u015fulan dillerden (Do\u011fu Aramcas\u0131, Bat\u0131 Aramcas\u0131, mahalli Aramca, Yunanca, Latince, Orta Fars\u00e7a, Safai Arap\u00e7as\u0131, Nabat Arap\u00e7as\u0131, mahalli Arap\u00e7a, G\u00fcney Arap\u00e7as\u0131) sadece \u00fc\u00e7\u00fc yaz\u0131 dili idi: Latince(\u00e7ok nadiren), Yunanca ve Aramca. III. yy ikinci yar\u0131s\u0131nda imparatorlu\u011fun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kriz dolay\u0131s\u0131yla Yunanca Do\u011fu\u2019daki g\u00f6rkemini kaybetti: Partlar\u2019\u0131n Sasani ard\u0131llar\u0131 Orta Fars\u00e7a( ve egemenliklerindeki Irak b\u00f6lgesinin ticari dili oldu\u011fu i\u00e7in\u00a0 de) Aramca ile yazd\u0131lar; Araplar da(\u015fayet H\u0131ristiyanla\u015fmam\u0131\u015f idiyseler) Yunanca ve Aramca\u2019ya s\u0131rtlar\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fcler. \u0130\u015fte MS. III. yy\u2019da Nabat yaz\u0131tlar\u0131nda Arap\u00e7a konu\u015fma \u00f6zellikleri daha fazla g\u00f6r\u00fclmektedir ki, bunun da sebebi Nabatl\u0131lar\u0131n daha \u00f6nce Arap\u00e7a konu\u015fmad\u0131klar\u0131ndan de\u011fil, Aramca daha az evrensel ve daha az kullan\u0131\u015fl\u0131 hale geldi\u011fi i\u00e7in Nabatl\u0131lar\u0131n daha az Aramca \u00f6\u011frenmelerinden kaynaklanmaktad\u0131r. Bu arada yazar MS. II-III. yya\u2019da Nabatl\u0131lar\u2019\u0131n kendilerini mutlaka etnik olarak Nabatl\u0131 g\u00f6rmediklerine de dikkat \u00e7ekerek, farkl\u0131 etnik k\u00f6kenli Nabatl\u0131lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na da i\u015faret etmektedir. Genel olarak Nabat eski yaz\u0131tlar\u0131n\u0131n Hicaz\u2019dan gelip M\u0131s\u0131r\u2019a giden kervanlar\u0131n Sina kervan yolu \u00fczerinde arkada b\u0131rakt\u0131klar\u0131\u00a0 5000-6000 duvar yaz\u0131s\u0131n\u0131 ihtiva etti\u011fini de dikkatlere sunan yazar, sonu\u00e7 olarak Nabat, Palmira, Hatra[Hetra(fars\u00e7a) ve el-hadr(arap\u00e7a)], Havran ve hatta Edessa (Urfa)da MS. ilk \u00fc\u00e7 y\u00fczy\u0131lda \u00fcretilen Aramca yaz\u0131tlar \u201cArap\u00e7a-Aramca\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u00f6zetlenebilir. MS. III. yy\u2019da art\u0131k \u201cArabo-Aramaic\u201d,\u00a0 kapsaml\u0131 bir dil kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Nitekim yazar III. yy\u2019a ait \u00fc\u00e7 metnin incelenmesi\u00a0 ard\u0131ndan \u015fu sonuca varmaktad\u0131r : Bunlar ne tamamen Nabat\u00a0 Aramcas\u0131 ne de\u00a0 tamamen Nabat Arap\u00e7as\u0131d\u0131r. Bunlar Arap\u00e7a yazan Nabatl\u0131lar\u0131n giderek Aramcay\u0131 unutup yerine Arap\u00e7ay\u0131 ikame ettikleri bir ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemine i\u015faret etmektedir. 3.2. IV. yy : en-Namara [G\u00fcney Suriye\u2019deki Nimra] ve Hegra[el-Hicr veya Med\u00e2in S\u00e2lih] Standart Arap\u00e7aya dair ilk yaz\u0131t, \u201cB\u00fct\u00fcn Araplar\u0131n Meliki\u201d\u00a0 [Amr b. Adiyy\u2019in o\u011flu]\u00a0 \u0130mru\u2019l-Kays [b. Amr]\u2019\u0131n Nimra\u2019daki MS. 328 tarihli\u00a0 mezar yaz\u0131s\u0131d\u0131r. Bu yaz\u0131t III. yy Arap-Nabat metinlerinin tabii bir devam\u0131d\u0131r. Yaz\u0131t hala Aramca\u2019d\u0131r, fakat her bir Aramca kelime yerine Arap\u00e7as\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yaz\u0131l\u0131 Nabat Aramcas\u0131 Aramca yaz\u0131tlarda, herhangi bir dramatik k\u0131r\u0131lma ya\u015fanmadan, standart Arap\u00e7a\u2019ya evrilmi\u015ftir. Bunun da en akla yak\u0131n sebebi, Nabat yaz\u0131tlar\u0131n\u0131n yazarlar\u0131 olan Nabatl\u0131lar\u0131n di\u011fer diller yan\u0131nda daima \u00e7ok eski Arap\u00e7a\u2019y\u0131 da konu\u015fmu\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Bilinen en son Nabat\u00e7a yaz\u0131t ise yine el-Hicr veya Medain-i Salih\u2019te olup MS. 355-356 tarihlidir. Yaz\u0131t kusursuz bir Aramca ile yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ama \u00e7a\u011fda\u015f hi\u00e7bir Arab\u2019\u0131n onu okumakta hi\u00e7bir g\u00fc\u00e7l\u00fckle kar\u015f\u0131la\u015fmayaca\u011f\u0131, hatta sadece bir leh\u00e7e fark\u0131 kadar ya da metni yeniden seslendirmekle yetinilebilecek\u00a0 kadar Arap\u00e7a\u2019d\u0131r. Yazar\u0131n dikkat \u00e7ekici di\u011fer bir yorumu ise \u015fudur:\u00a0 Araplar\u0131n art\u0131k ticari anla\u015fmalarda Aramca\u2019y\u0131 kullanmad\u0131klar\u0131, Aramca\u2019n\u0131n IV. yy\u2019dan VI-VII. yy\u2019a kadar Yahudi ve H\u0131ristiyanlar\u0131n tekelinde kald\u0131\u011f\u0131 ve yaz\u0131tlar\u0131n\u0131 Arap\u00e7aya terc\u00fcme etme ihtiyac\u0131 hissetmedikleri bir d\u00f6nemde, Mekke\u2019li\u00a0 Arap bir t\u00fcccar [Muhammed], toplu olarak okunan bir dua\u2019y\u0131\/recitali(Kur\u2019an\u2019\u0131) a\u00e7\u0131k ve yal\u0131n bir Arap\u00e7a ile hem\u015ferisi Araplara sundu ki, bu di\u011fer tektanr\u0131c\u0131 dinlerin yapamad\u0131\u011f\u0131 ya da yapmay\u0131 ihmal etti\u011fi bir \u015fey idi(s.238). Burada yazar dipnotlarda \u0130slam tarih\u00e7ili\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan\u00a0 ilgin\u00e7, ilgin\u00e7 oldu\u011fu kadar \u00f6nemli bir tart\u0131\u015fmaya da yer vermektedir ki, bu da \u0130slam tarih\u00e7isi Hi\u015fam b. Muhammed el-Kelbi\u2019nin Hira\u2019daki kilise ar\u015fivlerinin Aramca dok\u00fcmanlar\u0131n\u0131\u00a0 okumu\u015f olamayaca\u011f\u0131na dair Altheim ve Stiehl\u2019in iddialar\u0131n\u0131n da \u2013 yazar\u0131n III. yy ve\u00a0 sonras\u0131nda Arap\u00e7a-Aramca metinlerin kolayl\u0131kla Arap\u00e7a olarak okunmu\u015f olabilece\u011fine dair verdi\u011fi \u00f6rneklere dayal\u0131\u00a0 izahat\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda-\u00a0 tart\u0131\u015fmal\u0131 hale geldi\u011fidir (s.237,dpnt.,125) . Bu vesileyle dikkat \u00e7ekilmesi gereken bir husus ta TDV \u0130slam ansiklopedisinde Hi\u015fam b. Muhammed el-Kelbi maddesinde, yukar\u0131da i\u015faret edilen konuyla ilgili en ufak bir atf\u0131n dahi bulunmamas\u0131d\u0131r. Bundan daha vahimi ise Hi\u015fam el-Kelbi\u2019nin hayat\u0131n\u0131n ve akademik kariyerinin son derece yetersiz ve c\u0131l\u0131z bilgilerle ge\u00e7i\u015ftirilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. F\u0131rsat bulduk\u00e7a Oryantalistlere laf soku\u015fturma veya onlar\u0131 \u00f6c\u00fc gibi g\u00f6sterme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndan bir t\u00fcrl\u00fc yakas\u0131n\u0131 kurtaramam\u0131\u015f olan pek \u00e7ok ilahiyat\u00e7\u0131n\u0131n gerek bu kitaptaki ara\u015ft\u0131rmalardaki genel katk\u0131lar\u0131n\u0131, gerekse bu gibi nokta\/tikel konulardaki \u00f6zel katk\u0131lar\u0131n\u0131 ciddiye almak\u00a0 gerekti\u011fini anlamalar\u0131 i\u00e7in umar\u0131z vakit \u00e7ok ge\u00e7 olmaz. 3.3. V. yy\u2019da Tutulmayan Epigrafik Bir \u00e2det Bu b\u00f6l\u00fcmde yazar MS. 328-512 aras\u0131nda yaz\u0131l\u0131 malzemenin varl\u0131\u011f\u0131na dair tan\u0131kl\u0131klar\u0131n yoklu\u011fu problemine i\u015faret eder. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda, Arap\u00e7a\u2019n\u0131n IV. yy\u2019da ve ard\u0131ndan tekrar VI. yy\u2019da yaz\u0131l\u0131p konu\u015fuldu\u011funu, ama aradaki V. yy\u2019da kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmenin g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fcne de dikkat \u00e7eker. \u00d6te yandan VI. yy\u2019daki\u00a0 yaz\u0131tlarda, yaz\u0131da \u00e7e\u015fitli harekeler kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair ifadeler yer alm\u0131\u015f olmas\u0131 olgusuna da dikkat \u00e7eken yazar, bu olgular\u0131n sebeplerini belirlemek amac\u0131yla muhtemel yorumlar \u00fczerinde durur. \u00c7e\u015fitli harekelerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131ya bir VI. yy metninde g\u00f6ndermede bulunulmu\u015f olmas\u0131, Arap t\u00fcccar\u0131n IV-VI yy\u2019larda ticari kay\u0131tlar\u0131n\u0131 Nabatl\u0131lar\u2019dan miras ald\u0131klar\u0131 Erken D\u00f6nem Standart Arap\u00e7a ile tuttuklar\u0131n\u0131 g\u00f6steren ipu\u00e7lar\u0131n\u0131n mevcudiyeti, yaz\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda bir k\u0131r\u0131lmayla \u2013ancak di\u011fer b\u00f6lge dillerinden ziyade sadece Arap\u00e7a\u2019ya has bir k\u0131r\u0131lmayla &#8211; kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuzu g\u00f6stermektedir. B\u00fct\u00fcn bu mahalli geli\u015fmeler Gassaniler b\u00f6lgesinde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Ge\u00e7 Roma imparatorlu\u011fu \u00e7evresinde \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc ve \u00e7ok dilli yeni bir Arap toplumu ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015fl\u0131yordu. Gassaniler imparatorlukla olan idari ili\u015fkilerinde Yunanca\u2019y\u0131 kulland\u0131lar, Monofizit kiliselerinde ibadet dili S\u00fcryanice idi, dahili yaz\u0131\u015fmalar ve yap\u0131 yaz\u0131tlar\u0131n\u0131n yerli versiyonlar\u0131nda ise Hicaz\u2019l\u0131 t\u00fcccar\u0131n Erken D\u00f6nem Standart Arap\u00e7a\u2019s\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015flard\u0131r. 3.4. VI. yy. Arabistan\u2019\u0131nda \u0130ki ve \u00dc\u00e7 Dillilik Suriye Gassanileri, Arab b\u00f6lgesi\u00a0 Gassanileri, Hira ve Pagan Araplar aras\u0131nda Yunanca, Aramca , \u015eiir Arap\u00e7as\u0131 ve mahalli leh\u00e7eler kullan\u0131l\u0131yordu. Bunun anlam\u0131 ise \u2013 Yunanca d\u0131\u015f\u0131nda \u2013 bu b\u00f6lgelerde iki de\u011fil \u00fc\u00e7 dillilik s\u00f6z konusu idi. 3.5. Kur\u2019an\u2019\u0131n Dili Arap\u00e7a\u2019n\u0131n,\u00a0 Nabatl\u0131lar\u0131n \u00e7ok eski Arap\u00e7a\u2019s\u0131ndan MS. IV-VI yy. Erken Standart Arap\u00e7a\u2019s\u0131na do\u011fru olan katmanla\u015fmas\u0131n\u0131\u00a0 iki dillilik&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-527","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/527","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=527"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/527\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":536,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/527\/revisions\/536"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=527"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=527"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=527"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}