<\/p>\n
J.J.G. Jansen, KUR’AN’A (B\u0130L\u0130MSEL-F\u0130LOLOJ\u0130K-PRAT\u0130K) YAKLA\u015eIMLAR<\/p>\n
J.M.S. Baljon, KUR’AN YORUMUNDA \u00c7A\u011eDA\u015e Y\u00d6NEL\u0130MLER<\/p>\n
Daniel Brown, \u0130SLAM D\u00dc\u015e\u00dcNCES\u0130NDE S\u00dcNNET VE HAD\u0130S\u0130 YEN\u0130DEN D\u00dc\u015e\u00dcNMEK<\/p>\n
Klasik d\u00f6nemde de \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6nemde de konuyla ilgili tart\u0131\u015fmalar\u0131n hem mahiyet hem de \u00fcslup ve \u015fekil y\u00f6n\u00fcnden b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde benzerlik arz etti\u011fi s\u00f6ylenebilir. Hem klasik d\u00f6nemdeki ana bloklar\u0131n (Ehl-i Re\u2019y ve Ehl-i Hadis) \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6nemde de (Gelenekselci \u2013 Yenilik\u00e7i\/\u00c7a\u011fda\u015f\u00e7\u0131) \u015feklinde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi, hem de her iki blo\u011fun konuyla ilgili olarak hemen hemen ayn\u0131 i\u00e7erik ve y\u00f6ntemi s\u00fcrekli tekrarlamas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bir \u201cgeli\u015fme s\u00fcreci\u201dnden s\u00f6z etmek zordur. Bir geli\u015fmeden, hatta birikimse bir s\u00fcre\u00e7ten s\u00f6z etmeyi imkans\u0131z k\u0131lan en temel problem ise, taraflar\u0131n diyalog yerine polemik yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 tercih etmeleri ve diyalog i\u00e7in gerekli olan terminolojik, epistemolojik ve metodolojik ortak bir zemin olu\u015fturma \u00e7abas\u0131na iltifat etmemeleridir.<\/p>\n
Klasik d\u00f6nemden farkl\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilecek hususlar da az da olsa vard\u0131r. \u00d6rnek olarak tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u0130slam \u00fclkelerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015farak d\u00fcnyan\u0131n hemen her yerine yay\u0131lmas\u0131, tart\u0131\u015fmalara \u0130slam ulemas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman entelekt\u00fcellerin ve M\u00fcsl\u00fcman olmayan ilim ve fikir erbab\u0131n\u0131n da kat\u0131lmas\u0131, bu alanda klasik d\u00f6nemde neredeyse sadece Arap\u00e7a yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar\u0131n art\u0131k \u0130ngilizce,Frans\u0131zca,Almanca, Rus\u00e7a, \u0130talyanca,\u0130spanyolca,Portekizce gibi dillerde de yay\u0131nlara konu olmas\u0131 zikredilebilir. Bu t\u00fcr bir \u2013 adeta – k\u00fcreselle\u015fme\/evrenselle\u015fme s\u00fcreci sonucunda M\u00fcsl\u00fcman olmayanlar\u0131n ve \u0130slami ilimler d\u0131\u015f\u0131ndaki disiplinlerin de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kozmopolit, \u00e7ok disiplinli ve mukayeseli yakla\u015f\u0131mlar\u0131n giderek yayg\u0131nl\u0131k kazanmas\u0131 gibi hususlar da \u00f6rnek verilebilir.<\/p>\n
Bu durum elbette ki normal de\u011fildir. Zira ciddi herhangi bir ilerleme kaydetmeden ayn\u0131 konular\u0131, ayn\u0131 kavramlar\u0131, ayn\u0131 epistemolojik ve metodolojik yakla\u015f\u0131mlar\u0131, hatta ayn\u0131 rivayetleri on \u00fc\u00e7 as\u0131r boyunca bir toplum tart\u0131\u015f\u0131yorsa, burada anormal bir durum var demektir. Zira bu garip durum, hayati \u00f6nemi haiz pek \u00e7ok meselelerle ve krizlerle bo\u011fu\u015fan \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n enerjisini bu alanda bo\u015fa harcad\u0131\u011f\u0131 ve s\u00fcrekli patinaj yapt\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. Bunun en temel ve ba\u015fl\u0131ca sebebi ise bu durumun anormal oldu\u011funun kimsenin dikkatini \u00e7ekmemi\u015f olmas\u0131 veya bu durumun \u00f6nemsenmemi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bunun yan\u0131nda tart\u0131\u015fmalar\u0131n taraflar\u0131n\u0131n mezhep taassubunun pen\u00e7esinden kurtaramam\u0131\u015f olmalar\u0131, hakikatin sadece kendilerine ait oldu\u011funu ve ba\u015fkas\u0131n\u0131n daima hatal\u0131, hatta sap\u0131k ve din d\u00fc\u015fman\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeleri, taraflar\u0131n birbirlerinin kavramsal ve metodolojik \u00e7evrelerinin birbirinden farkl\u0131 oldu\u011funu bile fark edememeleri, ayr\u0131ca taraflar\u0131n kendi toplumsal stat\u00fckolar\u0131n\u0131 korumak istemeleri, birtak\u0131m politik m\u00fclahazalar, eksik ara\u015ft\u0131rma ve ikinci-\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc elden bilgilerle yetinmeleri gibi sebepler de bu garip durumun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda rol oynam\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n
\u2013 \u0130\u00e7 tenkit (Metin in\u015fas\u0131 \/ Metin tenkidi)<\/p>\n
** Delalet : Anlama ve Yorumlama<\/p>\n
\u0131)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0S\u00fcnnetin sistematizasyon\/modelleme ve gelece\u011fe y\u00f6nelik projeksiyon \u00e7er\u00e7evesi.<\/p>\n
i )\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0 S\u00fcnnet\/Hadis e\u011fitim ve \u00f6\u011fretimi \u00e7er\u00e7evesi.<\/p>\n
S\u00fcnnet ve Hadis alan\u0131ndaki \u00e7a\u011fda\u015f tart\u0131\u015fma ve geli\u015fmelerin iki \u00f6nemli merkezi M\u0131s\u0131r ve \u00e7evresi ile Hind-Pakistan alt k\u0131tas\u0131 ve \u00e7evresidir.( Daniel Brown, \u0130SLAM D\u00dc\u015e\u00dcNCES\u0130NDE S\u00dcNNET VE HAD\u0130S\u0130 YEN\u0130DEN D\u00dc\u015e\u00dcNMEK ve G. H. A. Juynboll, MODERN MISIR’DA HAD\u0130S TARTI\u015eMALARI adl\u0131 eserlere bak\u0131n\u0131z). Bu iki merkez \u00fcss\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda Avrupa\u2019da Balkanlar ve Rusya\u2019da Kazan b\u00f6lgesi ile \u0130ran, Malezya ve Endonezya\u2019da daha d\u00fc\u015f\u00fck yo\u011funluklu geli\u015fmeler vuku bulmu\u015ftur, bulmaktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Egemen S\u00fcnnet-Hadis k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u0130slam gelene\u011finin tamam\u0131n\u0131 (yani \u015eii, S\u00fcnni, Zeydi, \u0130badi, Mutezili alt geleneklerin tamam\u0131n\u0131) temsil eden \u201cMAKRO\u201d bir k\u00fclt\u00fcr oldu\u011funu s\u00f6ylemek \u00e7ok zordur. Hatta S\u00fcnni k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bile tamam\u0131n\u0131 temsil etti\u011fi s\u00f6ylenemez. Bilakis \u201cM\u0130KRO\u201d gelenek olarak S\u00fcnni gelene\u011fin on k\u00fcsur bile\u015feninden sadece birini, yani Ehl-i Hadis \u00e7izgisini temsil etmektedir. Halbuki Ehl-i hadis d\u0131\u015f\u0131nda, Hanefi, Maliki, \u015eafii, Hanbeli, Maturidi, E\u015fari, Sufi, Zahiri, Felasife gibi \u201cNANO\u201d \u00f6l\u00e7ekli S\u00fcnnilik bile\u015fenlerinin her birinin S\u00fcnnet ve Hadis anlay\u0131\u015f\u0131 kendine \u00f6zel ve birbirinden \u015fu veya bu \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Bu iddia pek do\u011fru say\u0131lmaz, zira Hadis ehli ile e\u015f zamanl\u0131 olarak Re\u2019y ehli de hem hadis rivayetlerine dair ilk hadis koleksiyonlar\u0131n\u0131 olu\u015fturdular, hem de Hadislerin s\u00fcbut ve delaleti konusunda metodolojik ve epistemolojik teoriler geli\u015ftirdiler. Hatta bu a\u00e7\u0131dan Re\u2019y ehlinin hadis ehlinden \u00f6nce geldi\u011fi dahi s\u00f6ylenebilir. Bu konuda \u0130mam Ebu Yusuf\u2019un ve Muhammed\u2019in Kitabu\u2019l-\u00c2s\u00e2r adl\u0131 eserleri ve Kitabu\u2019l-Hucce v.b. hadis kitaplar\u0131 ile Ebu Hanife\u2019nin\u00a0 ve talebeleri Ebu Yusuf ile Muhammed\u2019in usule dair g\u00f6r\u00fc\u015fleri, daha sonra \u0130mam Muhammed\u2019in talebesi \u0130sa b. Eban\u2019\u0131n hadis usul\u00fc konusundaki eserleri, onlar\u0131n \u00f6nc\u00fc rol\u00fcn\u00fcn belgeleri olarak kabul edilmelidir. Ayr\u0131ca Mutezile\u2019nin Kur\u2019an, S\u00fcnnet ve hadislerin de dahil oldu\u011fu HABER kategorisinin bir bilgi kayna\u011f\u0131 oldu\u011funa dair islam d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihindeki ilk teorik (epistemolojik ve metodolojik) bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015flatmalar\u0131 itibariyle, keza daha sonralar\u0131 hadis ehlinin de benimseyece\u011fi mesela m\u00fctevatir-ahad ayr\u0131m\u0131 gibi katk\u0131lar\u0131\u00a0 ilk olarak ortaya koymalar\u0131 itibariyle de Re\u2019y ehlinin S\u00fcnnet-Hadis alan\u0131nda \u00f6nc\u00fc rol\u00fc oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamak gerekir. Hatta Ehl-i Hadis usul\u00fc \u00fczere elimizde mevcut en eski ulumu\u2019l-Hadis kitab\u0131 kabul edilen er-Ramahurmuzi\u2019ye (\u00f6.360\/971) ait el-Muhaddisu\u2019l-F\u00e2s\u0131l beyne\u2019r-R\u00e2v\u00ee ve\u2019l-V\u00e2\u00ee adl\u0131 eser ile er-Ramehurmuzi\u2019nin \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 Hanefi Usulc\u00fcs\u00fc, fakihi ve m\u00fcfessiri el-Cassas\u2019\u0131n (\u00f6. 370\/981) el-Fus\u00fbl fi\u2019l-Us\u00fbl adl\u0131 eserinin m\u00fcstakil bir kitap hacmindeki \u201cel-Ahb\u00e2r\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fc mukayese edildi\u011finde, Re\u2019y ehlinin hadis usul\u00fc konusunda Hadis ehlini ferah fersah ge\u00e7mi\u015f oldu\u011funu ve Re\u2019y ehlinin son derece geli\u015fmi\u015f\/sofistike bir sistem geli\u015ftirmi\u015f olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Son 100-150 y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemde ise \u0130slam ulemas\u0131 aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen tart\u0131\u015fmalara kat\u0131lan yeni bir kategori eklemlenmi\u015ftir ki, bu kategoride yer alanlar\u0131n formasyonlar\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak be\u015feri, sosyal ve felsefi disiplinler alan\u0131na aittir. Bunlara \u201c\u0130slam ulemas\u0131\u201d tabirine benzer \u015fekilde \u201c\u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri, entelekt\u00fcelleri\u201d demek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Mamafih daha farkl\u0131 formasyonlara sahip ki\u015filerin de S\u00fcnnet-Hadis alan\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalara kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir. B\u00fct\u00fcn bunlara ilaveten klasik d\u00f6nemden tamamen farkl\u0131 olarak, ba\u015fta Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131ndakiler olmak \u00fczere gayr-i m\u00fcslim\u00a0 pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131 bu tart\u0131\u015fmalarda \u015fu veya bu \u015fekilde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Yayg\u0131n kanaatin aksine bu kategoride yer alanlar\u0131n tamam\u0131 oryantalist\/m\u00fcste\u015frik olmay\u0131p, ayr\u0131ca edebiyat, dil, tarih, bilim tarihi gibi farkl\u0131 alanlarda faaliyet g\u00f6sterenler de s\u00f6z konusudur.<\/p>\n
\u0130slami ekoller ve mezhepler aras\u0131ndaki yakla\u015f\u0131m farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmaya ve d\u0131\u015flamaya ba\u015fvurmaks\u0131z\u0131n diyalog ve denge durumu olu\u015fturmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Bu farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7lara savrulmas\u0131n\u0131 engelleyen bu durumun pek \u00e7ok ilmi eserin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7mas\u0131na bakarak, m\u00fcspet anlamda buna yarat\u0131c\u0131 gerilim demek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
S\u00fcnnet (es-Sunne) ilk olarak \u0130slam ile ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir kavram olmay\u0131p, \u0130slam \u00f6ncesinde de Araplarca bilinen ve o d\u00f6nemde de onlar i\u00e7in de \u00f6nemli bir kavramd\u0131r. \u0130slam\u2019da ilk defa Kur\u2019an\u2019da Allah\u2019a izafe edilerek Allah\u2019\u0131n de\u011fi\u015fmez fiziki (tabiat)\u00a0 ve toplumsal kanunlar\u0131 anlam\u0131nda \u201cSunnetu\u2019llah\u201d \u015feklinde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hadis rivayetlerinde de ge\u00e7en bu terimin mutlak anlamda kullan\u0131m\u0131yla \u2013genel olarak S\u00fcnnet(es-Sunne) –\u00a0 Hz. Peygambere(as) izafe edilerek kullan\u0131m\u0131 – Peygamber S\u00fcnneti(es-Sunnetu\u2019n-Nebeviyye) –\u00a0 aras\u0131ndaki farklar ge\u00e7mi\u015fte de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmaya konu olmu\u015ftur.<\/p>\n
\u0130slam \u00f6ncesi Araplar\u0131 i\u00e7in de \u00f6nemli bir kavram olan S\u00fcnnet(es-Sunne) \u00e7\u00f6lde kervanlar\u0131n takip ettikleri rotalar i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kullan\u0131mda y\u00fczy\u0131llarca takip edilmi\u015f olan bu yollar\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcven ve s\u00fcrekli kullan\u0131lm\u0131\u015f olma (s\u00fcreklilik, tekrarlama), kelimenin en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fidir. Benzer \u015fekilde s\u00fcnnet te \u0130slami gelenekte, Hz. Peygamber\u2019in(as) dini alanda s\u00fcrekli tekrarlad\u0131\u011f\u0131 uygulama ve davran\u0131\u015flar ile s\u00fcrekli izledi\u011fi yol anlam\u0131nda, yanl\u0131\u015f yapmaktan al\u0131koyucu g\u00fcvenli bir yol veya model olarak ayn\u0131 espriyi fiziki anlam\u0131ndan manevi- dini alana ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Geli\u015fig\u00fczel olmay\u0131p belli bir mant\u0131\u011fa g\u00f6re s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk olarak se\u00e7ilen kelimelerin bilin\u00e7li olarak se\u00e7ildi\u011fine dikkat \u00e7ekmek gerekir. Nitekim ayet-hadis de\u011fil de Kur\u2019an ve S\u00fcnnet denmi\u015f olmas\u0131, bir konuda Kur\u2019an\u2019\u0131n tamam\u0131ndaki, lehte veya aleyhte, do\u011frudan veya dolayl\u0131 b\u00fct\u00fcn malzemenin bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131nmas\u0131 gere\u011fine i\u015faret etti\u011fi gibi, S\u00fcnnet tabirinin se\u00e7ilmi\u015f olmas\u0131 da, hadis-s\u00fcnnet \u00f6zde\u015fli\u011finin tek ve mutlak yakla\u015f\u0131m olmad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir. Ayr\u0131ca hadis rivayetleri s\u00f6z konusu oldu\u011funda da, S\u00fcnnetler\u2019i tespit i\u00e7in rastgele veya keyfi olarak se\u00e7ilen baz\u0131 rivayetlerden de\u011fil, konuyla ilgili lehte ve aleyhte, do\u011frudan veya dolayl\u0131 b\u00fct\u00fcn malzemenin bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131nmas\u0131ndan yola \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131 gere\u011fine i\u015faret etti\u011fi etmektedir.<\/p>\n
\u00d6te yandan bu s\u0131ralama bir hiyerar\u015finin bulundu\u011fu anlam\u0131na da gelmektedir. Buna g\u00f6re k\u0131yas icmaa, icma s\u00fcnnete, s\u00fcnnet te Kur\u2019an\u2019a ayk\u0131r\u0131 olamaz. Keza hadis rivayetleri de Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e ayk\u0131r\u0131 olamaz demektir.<\/p>\n
S\u00fcnni gelenekte bir\u00e7ok s\u00fcnnet tan\u0131m\u0131 olmakla beraber, bunlardan \u00f6zellikle d\u00f6rd\u00fc zaman i\u00e7erisinde\u00a0 egemen tan\u0131mlar haline gelmi\u015ftir. Bunlar a) hadis\u00e7ilerin, b) f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar\u0131n, c) usul-i f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar\u0131n ve d) kelamc\u0131lar\u0131n tan\u0131mlar\u0131 olmak \u00fczere birbirinden farkl\u0131 bi\u00e7imlerde geli\u015fmi\u015flerdir. Bunlar i\u00e7erisinde \u00f6zellikle hadis\u00e7iler ile f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar\u0131nkinin daha yayg\u0131n ve etkili bir durumda oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
S\u00fcnnet\u2019in egemen d\u00f6rt tan\u0131m\u0131n\u0131n ne bir birleriyle uyumlu ne de her birinin kendi i\u00e7inde tutarl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmektedir. Hadis\u00e7ilerin tan\u0131m\u0131 Hz. Peygamber\u2019e ait ne varsa \u2013 Nebevi s\u00fcnnet ile alakas\u0131 olmayanlar dahil – her \u015feyi istisnas\u0131z tan\u0131m\u0131n kapsam\u0131na almakla ve \u00f6te yandan s\u00fcnnet kapsam\u0131na ger\u00e7ekten giren unsurlar\u0131 ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan tasnif etmemekle ciddi sapmalara ve problemlere yol a\u00e7maktad\u0131r. F\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir ayr\u0131ma giderek sadece farz\/vacip d\u0131\u015f\u0131ndaki hususlara indirgemi\u015f olmas\u0131 itibariyle, S\u00fcnnetin alan\u0131n\u0131 tamamen daraltarak nafilelere hapsetmi\u015f olmaktad\u0131r. Usul-i f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar ise S\u00fcnnet\u2019i Kur\u2019an d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015fer\u2019i h\u00fck\u00fcmlere indirgeyerek, Kur\u2019an ile S\u00fcnnet aras\u0131ndaki s\u0131k\u0131 organik ili\u015fkiyi koparm\u0131\u015ft\u0131r. Usul-i f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar ve f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar S\u00fcnnet\u2019i sadece f\u0131khi alana hapsetmekle ikinci bir anlam daralmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r. Kelamc\u0131lar\u0131n tan\u0131m\u0131 ise bir tan\u0131m olmaktan ziyade S\u00fcnnetin ne olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmeye y\u00f6neliktir. Ama hepsinden \u00f6nemlisi bu d\u00f6rt tan\u0131m\u0131n; \u00a0gerek ilim adam\u0131 gerekse genel olarak M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, M\u00fcsl\u00fcman olmalar\u0131 itibariyle\u00a0 S\u00fcnnet\u2019ten ne anlamalar\u0131 gerekti\u011fi konusunda insan\u0131 d\u00f6rt yol a\u011fz\u0131nda b\u0131rakt\u0131klar\u0131 ve kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7t\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenebilir. Bu sebeple alim olsun olmas\u0131n b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in ge\u00e7erli bir S\u00fcnnet tan\u0131m\u0131na acilen ihtiya\u00e7 oldu\u011fu rahatl\u0131kla ifade edilebilir.<\/p>\n
Hadis\u2019in Hz. Peygamber\u2019in s\u00f6z, fiil ve takrirleri \u015feklinde tan\u0131mlanmas\u0131 baz\u0131 ciddi yanl\u0131\u015f anlamalara yol a\u00e7maktad\u0131r. Asl\u0131nda bunlar\u0131n hi\u00e7birisi bizlerin do\u011frudan Hz. Peygamber\u2019den bizzat duydu\u011fumuz s\u00f6zler ya da g\u00f6zlerimizle g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz uygulamalar olmay\u0131p, sonu\u00e7ta hepsi de nesilden nesile aktar\u0131lan ve do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f olma ihtimali bulunan birtak\u0131m rivayetlerden ibarettir. Dolay\u0131s\u0131yla bunlar\u0131n hi\u00e7 birisini biz bizzat Hz. Peygamber\u2019den do\u011frudan duymu\u015f g\u00f6rm\u00fc\u015f de\u011filiz. Bu sebeple peygamberimizin s\u00f6z\u00fc anlam\u0131ndan \u201chadis\u201d yerine usul-i f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi \u201chaber\u201d veya \u201crivayet\u201d tabirini ya da en az\u0131ndan \u201chadis rivayeti\u201d tabirini kullanmak daha yerinde olacakt\u0131r. Yoksa sa\u011flam\u0131 ve \u00e7\u00fcr\u00fc\u011f\u00fcyle bu rivayetlerin halk taraf\u0131ndan \u2013 \u015fu an oldu\u011fu gibi – ger\u00e7ekten de Hz. Peygamberin kula\u011f\u0131m\u0131zla duydu\u011fumuz s\u00f6zleri gibi alg\u0131lanmas\u0131na engel olmak fevkalade zor olacakt\u0131r.<\/p>\n
\u00d6te yandan Hadis ile S\u00fcnnet \u00f6zde\u015f de de\u011fildir. Zira s\u00fcnnetin kaynaklar\u0131; \u00a0ba\u015fta Kur\u2019an olmak \u00fczere, ya\u015fayan m\u00fctevatir\/ameli s\u00fcnnetler ve sonras\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131rada Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019le uyum halinde olan hadis rivayetleri \u015feklinde s\u0131ralan\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla s\u00fcnnet bu \u00fc\u00e7 kaynaktan hiyerar\u015fik d\u00fczen i\u00e7erisinde \u00e7\u0131kar\u0131lacak olan bir normdur, ilkedir, sadece hadis rivayetleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 ve \u00f6zde\u015f de\u011fildir.<\/p>\n
Bu \u015fekildeki bir s\u00fcnnet tasavvuru ilk bak\u0131\u015fta insana s\u0131cak gelse de, yak\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda baz\u0131 ciddi problemleri beraberinde getirmektedir. \u00d6ncelikle Hz. Peygamberin sadece peygamberlik s\u0131fat\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan, insan olarak, devlet ba\u015fkan\u0131 olarak, komutan olarak v.s.. dini niteli\u011fi s\u00f6z konusu olmaks\u0131z\u0131n yapt\u0131klar\u0131n\u0131n da s\u00fcnnet kapsam\u0131na al\u0131nmas\u0131 isabetli olmamaktad\u0131r. \u00d6te yandan bu genellemeci alg\u0131, Hz. Peygamberin b\u00fct\u00fcn uygulamalar\u0131n\u0131n, zorunlu olan olmayan ay\u0131rmaks\u0131z\u0131n k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne toptanc\u0131 bir yakla\u015f\u0131mla taklit edilmesine de yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu sebeple S\u00fcnnet\u2019in ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131\u00a0 konusunda usul-i f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar\u0131n de\u011ferlendirmelerini mutlaka g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almak gerekir.<\/p>\n
\u0130nan\u00e7, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve eylem alan\u0131nda bir yakla\u015f\u0131m\u0131n s\u00fcnnet olabilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikle onun;<\/p>\n
Bu ara\u015ft\u0131rmalardan sonra var\u0131lan sonuca g\u00f6re S\u00fcnnet olan hususun farziyet, v\u00fccup, nafilelik, m\u00fcstehapl\u0131k, m\u00fcbahl\u0131k , kerahat veya haraml\u0131k kategorilerinden hangisine dahil oldu\u011fu belirlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla farz olan s\u00fcnnetler, m\u00fcstehap olan s\u00fcnnetler, m\u00fcbahl\u0131k bildiren s\u00fcnnetler, kerahat bildiren s\u00fcnnetler veya haraml\u0131k bildiren s\u00fcnnetler \u015feklinde bir kullan\u0131m daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bu t\u00fcr bir anlay\u0131\u015f\u0131n ilk izlerini \u0130bn Kuteybe\u2019nin(\u00d6. 276\/889) Te\u2019vilu Muhtelifi\u2019l-Had\u00ees (HAD\u0130S M\u00dcDAFAASI) adl\u0131 eserinde g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu gibi, daha sonralar\u0131 \u0130bn H\u0131bban\u2019\u0131n\u00a0 et-Tak\u00e2s\u00eem ve\u2019l-Env\u00e2 adl\u0131 \u2013 ama Sahih-i \u0130bn H\u0131bban diye bilinen \u2013 eserinin sistemati\u011finde de g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Elbette hay\u0131r. Zira usul-i f\u0131k\u0131hta ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, S\u00fcnnet farz, vacip, mendup, m\u00fcstehap, tatavvu, nafile, m\u00fcbah, mekruh ve haram gibi \u201cef\u2019\u00e2l-i m\u00fckellefin\u201d kategorilerinden her birine dair normlar i\u00e7ermektedir. Bunlardan farz olan s\u00fcnnetlere uymak zorunlu, di\u011ferlerine uymak ise iste\u011fe ba\u011fl\u0131d\u0131r, uyulmamas\u0131 bir sorumluluk gerektirmez, ama uyulmas\u0131na te\u015fvik s\u00f6z konusudur. Baz\u0131 hususlarda \u2013 mesela Hz. Peygamber\u2019e has olan birtak\u0131m h\u00fck\u00fcmlerde – ise M\u00fcsl\u00fcman\u0131n Hz. Peygamber\u2019e uymas\u0131 de\u011fil uymamas\u0131 gerekir. Keza dinin tebli\u011fi alan\u0131na girmeyen ve de\u011ferler alan\u0131yla ilgili olmayan g\u00fcndelik konularda da Hz. Peygamber\u2019in davrand\u0131\u011f\u0131 gibi davranmak s\u00f6z konusu de\u011fildir. M\u00fcbahlar alan\u0131 ya da n\u00f6tr alan denebilecek bu alanda her M\u00fcsl\u00fcman serbest\u00e7e istedi\u011fi gibi hareket edebilir.<\/p>\n
Ciddi bir fark olmad\u0131\u011f\u0131 gibi kayda de\u011fer bir geli\u015fme oldu\u011fundan s\u00f6z etmek te zordur. O kadar ki, s\u00fcnneti savunmak ve dindeki yerini belirlemek i\u00e7in y\u00fczy\u0131l\u0131m\u0131zda yap\u0131lm\u0131\u015f olan ilk akademik \u00e7al\u0131\u015fmalardan Abdul\u011fani Abdulh\u00e2l\u0131k\u2019\u0131n Hucciyyetu\u2019s-Sunne adl\u0131 eseri, on iki as\u0131r \u00f6nce \u0130mam e\u015f-\u015e\u00e2fii taraf\u0131ndan konuyla ilgili olarak ileri s\u00fcr\u00fclenlerin neredeyse aynen tekrar\u0131ndan ibarettir. Ondan sonra yaz\u0131lan eserlerin de klasik d\u00f6nemdeki arg\u00fcmanlar\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ebildikleri nadiren g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. O kadar ki, \u00e7a\u011fda\u015f tart\u0131\u015fmalarda ele al\u0131nan konular ve verilen \u00f6rnekler ile e\u015f-\u015e\u00e2fii\u2019nin ya da \u0130bn Kuteybe\u2019nin eserlerindekiler kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda arada pek az bir fark\u0131n bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir. Zaten hemen hemen ayn\u0131 konular\u0131n ve \u00f6rneklerin on d\u00f6rt asra yak\u0131n bir s\u00fcredir tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve makul bir sonuca ula\u015f\u0131lamam\u0131\u015f olmas\u0131 da bu durumun a\u00e7\u0131k bir g\u00f6stergesidir.<\/p>\n
Ehl-i Hadis ve geleneksel muhafazakar \u00e7izgi ile Ehl-i Rey ve yenilik\u00e7i \u00e7a\u011fda\u015f\u00e7\u0131 \u00e7izgi aras\u0131ndaki temel ay\u0131r\u0131c\u0131 unsur, ak\u0131l\/ele\u015ftirel ak\u0131l konusunda tak\u0131n\u0131lan tav\u0131rda ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u0130lki din alan\u0131nda ele\u015ftirel akl\u0131n kullan\u0131m\u0131na so\u011fuk bak\u0131p, onun alan\u0131n\u0131 olabildi\u011fince s\u0131n\u0131rlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken; ikincisi ele\u015ftirel akl\u0131n dindeki ba\u015fat rol\u00fcn\u00fc kabul edip savunur; ilki sistemini teslimiyet ve taklit \u00fczerine bina ederken, ikincisi sistemini sorgulama ve ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00fczerine bina eder. \u0130lki \u015fekil ve lafz\u0131 (formu) \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131rken, ikincisi illet, ilke ve de\u011feri (normatif kurallar\u0131) \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131r. Birincisi hadis rivayetleri konusunda isnad a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, ikincisi metin tenkidi a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Teoride; ilki epistemolojik olarak ahad hadisleri akaid, hudud, ahlak ve muamelat alan\u0131nda delil olarak kullan\u0131rken, ikincisi ahad hadislerin kesin bilgi gerektiren akaid ve hudud alan\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131na s\u0131cak bakmaz. Ancak bunlar son derece genel nitelikte tespitler olup, siyah-beyaz bir tablodan ziyade gri tonlar\u0131n da bulundu\u011funu unutmamak gerekir.<\/p>\n
\u00d6ncelikle her iki taraf\u0131n da ayn\u0131 epistemolojik ve metodolojik yanl\u0131\u015flara du\u00e7ar olduklar\u0131n\u0131 vurgulamak gerekir. Taraflar tan\u0131mlar ve terimler dahil metodolojik alanda ortak bir zemin ve dil olu\u015fturmadan tart\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 i\u00e7in, asl\u0131nda ortada bilimsel bir m\u00fczakere ve tart\u0131\u015fmadan ziyade polemik ve hatta demagojiye varan kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 su\u00e7lamalar\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ilememi\u015ftir. Anlaman\u0131n ilk ad\u0131m\u0131 anlay\u0131c\u0131 \u00f6znenin kendisini kar\u015f\u0131s\u0131ndaki metne kapatmamas\u0131, aksine a\u00e7mas\u0131 oldu\u011fu halde, bu tart\u0131\u015fmalar \u00f6nyarg\u0131lar\u0131n esiri olmaktan kurtulamam\u0131\u015ft\u0131r. Hatta i\u015f, rivayetleri reddetti\u011fini s\u00f6yledikleri kesimlere kar\u015f\u0131 savunma pozisyonunda olanlar\u0131n rivayetleri delil olarak kullanmalar\u0131; ayn\u0131 \u015fekilde rivayetlere g\u00fcvenilemeyece\u011fini ileri s\u00fcrenlerin bu ama\u00e7la rivayetlere ba\u015fvurmalar\u0131 gibi a\u00e7\u0131k tutars\u0131zl\u0131klar bile kimsenin dikkatini \u00e7ekmeden y\u00fczy\u0131llarca s\u00fcrd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Keza S\u00fcnnet ve hadis ba\u015fta olmak \u00fczere ilgili pek \u00e7ok kavram ve terime taraflar farkl\u0131 anlamlar y\u00fckleyerek tart\u0131\u015fmalara giri\u015fmi\u015fler, bu da ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak ilerlemeyi ve mesafe kat etmeyi engellemi\u015f sonu\u00e7suzlu\u011fu ya da en az\u0131ndan k\u0131s\u0131r tart\u0131\u015fmalar\u0131 beraberinde getirmi\u015ftir.<\/p>\n
En \u00f6nemli husus, b\u00fct\u00fcnl\u00fck meselesidir. Zira herhangi bir konu \u2013 mesela konumuz olan S\u00fcnnet\u2019in dindeki yeri meselesi \u2013 incelenirken birtak\u0131m ayetlerle yetinmek sonu\u00e7suz ve k\u0131s\u0131r tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7maktan ba\u015fka hi\u00e7bir i\u015fe yaramamaktad\u0131r; zira herkes \u00f6nceden belirlemi\u015f oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesini teyid etmek ve onu savunmak i\u00e7in i\u015fine yarayan ayetleri se\u00e7mekte, i\u015fine yaramayanlar\u0131 g\u00f6rmezden gelmektedir. Bunun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in konuyla ilgili olarak Kur\u2019an\u2019\u0131n tamam\u0131ndaki, lehte veya aleyhte, do\u011frudan veya dolayl\u0131 b\u00fct\u00fcn malzemenin bir araya getirilmesi ve bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi bedihidir.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcnl\u00fck meselesine riayet son derece \u00f6nemli oldu\u011fu gibi, bu b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn ne t\u00fcr bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck oldu\u011funu bilmek te fevkalade \u00f6nemlidir. K\u0131saca b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn d\u00f6rt kademeli bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmektedir:<\/p>\n
ama maalesef \u00e7ok yayg\u0131n bir uygulamad\u0131r),<\/p>\n
Tarih boyunca ger\u00e7ekle\u015fen tart\u0131\u015fmalarda taraflarca lehte aleyhte kullan\u0131lan ayetlere gelince, bunlar\u0131n da kapsaml\u0131 bir bi\u00e7imde incelenmesi gerekir ki, bunlar\u0131 kabaca \u00fc\u00e7 guruba ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmektedir:<\/p>\n
Bu ayetlerden ilk guruptakiler d\u0131\u015f\u0131nda kalanlar as\u0131l tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7an ayetleri olu\u015fturmaktad\u0131r. Bunlardan son iki gurup ayetlerden ziyade ilk guruptaki ayetlerin tart\u0131\u015fmalarda esas al\u0131nmas\u0131 pekala m\u00fcmk\u00fcn ve yeterli g\u00f6r\u00fcnmektedir. Zira maksada delaleti yeterince a\u00e7\u0131k olanlarla yetinmeyip, kar\u015f\u0131 taraf\u0131 ikna h\u0131rs\u0131yla konuyla ilgisi olmayan ya da tart\u0131\u015fmal\u0131 olan ayetlere de ba\u015fvurulmas\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131 olumsuz etkilemektedir.<\/p>\n
En \u00f6nemli \u015fa\u015f\u0131l\u0131k iki\u00a0 taraf\u0131n da \u00e7eli\u015fkilerin fark\u0131na varamamalar\u0131d\u0131r. Zira S\u00fcnnet\/Hadisleri savunma iddias\u0131yla yola \u00e7\u0131kanlar, S\u00fcnnet\/Hadis inkarc\u0131s\u0131 dedikleri kesimlere, onlar\u0131n inkar g\u00fcya ettikleri rivayetlerle cevap vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken; Kur\u2019an\u2019a vurgu yapan di\u011fer kesim delil olarak g\u00f6rmedikleri rivayetleri i\u015flerine gelince kar\u015f\u0131 tarafa kar\u015f\u0131 kullanmalar\u0131d\u0131r. \u00d6te yandan her iki taraf\u0131n da gerek ayetleri gerekse hadis rivayetlerini kullan\u0131rken, i\u015flerine gelen ayet\/hadis rivayetlerini \u00f6n plana \u00e7\u0131karan, i\u015flerine gelmeyenleri g\u00f6rmezden gelen, tamamen atomcu\/par\u00e7ac\u0131 ve ayetlerin\/hadis rivayetlerinin ba\u011flamlar\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 eden, \u00e7o\u011fu zaman da laf\u0131zc\u0131\/literalist bir yakla\u015f\u0131m sergilemeleridir. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n ilmi bir yakla\u015f\u0131m olmaktan ziyade polemik ama\u00e7l\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu problemin \u00fcstesinden gelmenin yolu ise Kur\u2019an dendi\u011finde Kur\u2019an\u2019\u0131n tamam\u0131nda konuyla ilgili lehte-aleyhte, do\u011frudan-dolayl\u0131 ne kadar ayet varsa onlar\u0131 bir araya getirip kapsaml\u0131 bir incelemeye tabi tutmak, ayetlerde ge\u00e7en kavramlar\u0131n kronolojik ve semantik incelemesini mutlaka uygulamakt\u0131r. Hadis rivayetleri i\u00e7in de durum farks\u0131zd\u0131r, yap\u0131lmas\u0131 gereken Hadis kaynaklar\u0131n\u0131n tamam\u0131nda konuyla ilgili lehte-aleyhte, do\u011frudan-dolayl\u0131 ne kadar rivayet varsa onlar\u0131 bir araya getirip, gerek kaynak, gerek isnad, gerekse metin tedkik ve tenkidi a\u00e7\u0131s\u0131ndan kapsaml\u0131 bir incelemeye tabi tutmakt\u0131r. Ayr\u0131ca gerek Kur\u2019an\u2019daki ilgili b\u00fct\u00fcn ayetleri, gerek hadis rivayetlerini incelerken literalizm\/laf\u0131zc\u0131l\u0131k tuza\u011f\u0131na da d\u00fc\u015fmemek, keza rivayetlerdeki kavramlar\u0131 kronolojik ve semantik a\u00e7\u0131dan incelemeye tabi tutmak gerekir.<\/p>\n
(Ayr\u0131ca bkz. \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde S\u00fcnnet, s.126-127)<\/p>\n
Konuyla ilgili ayetleri \u00fc\u00e7 gurupta toplamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n
Evet vard\u0131r, bu konu ve \u00f6rnekleri i\u00e7in bkz. ( \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde S\u00fcnnet, s. 188,vd.)<\/p>\n
\u0130sabetli de\u011fildir, bu ayetin konuyla ilgisi bulunmad\u0131\u011f\u0131na dair\u00a0 geni\u015f izahat i\u00e7in bkz. ( \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde S\u00fcnnet, s. 188-194<\/p>\n
Bu yakla\u015f\u0131m yayg\u0131n bi\u00e7imde ba\u015fvurulan tek tek ayet ve hadisleri delil olarak kullanma yakla\u015f\u0131m\u0131 yerine, Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019in getirdi\u011fi h\u00fck\u00fcmlerin i\u00e7erikleri ve ama\u00e7lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan kapsaml\u0131 bir mukayeseye tabi tutulmas\u0131na dayan\u0131r. (Geni\u015f bilgi i\u00e7in bkz. : \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde S\u00fcnnet, s. 206-212).<\/p>\n
Ba\u015ftan beri mevcut olan ve bilinen bir kavram de\u011fildir, tam aksine ge\u00e7 d\u00f6nemlerde ihdas edilmi\u015f olup bu d\u00f6nemlerin bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.\u00a0 Bkz. ( \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde S\u00fcnnet, s. 240)<\/p>\n
Ba\u015flang\u0131\u00e7ta ve erken d\u00f6nemlerde bilinmeyen\u00a0 bu kavram\u0131n kapsam\u0131na giren rivayetlerin Kur\u2019an d\u0131\u015f\u0131 bir t\u00fcr vahiy oldu\u011fu alg\u0131s\u0131 hayli yayg\u0131n olsa da mesele g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc veya alg\u0131land\u0131\u011f\u0131 kadar basit de\u011fildir.<\/p>\n
\u0130lk olarak bilinmesi gerekir ki bu kavram ortaya \u00e7\u0131k\u0131ncaya kadar \u0130slam ulemas\u0131 ve hadi\u015f\u00e7iler daha sonralar\u0131 baz\u0131lar\u0131nca kudsi hadisler ad\u0131 verilecek olan rivayetleri normal di\u011fer rivayetlerden hi\u00e7bir \u015fekilde farkl\u0131 g\u00f6rmemi\u015fler ve onlar\u0131 da sahih, hasen, zay\u0131f ve mevzu \u015feklinde de\u011ferlendirmi\u015fler, ancak bu rivayetlerin sa\u011flam olanlar\u0131n\u0131 bile ayr\u0131 ve ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir kategori olarak g\u00f6rmemi\u015flerdir.<\/p>\n
Bu t\u00fcr rivayetlerin vahiy \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011fu yarg\u0131s\u0131 da acele verilmi\u015f bir h\u00fck\u00fcmd\u00fcr, zira:<\/p>\n
(Geni\u015f bilgi ve \u00f6rnekler i\u00e7in bkz.: \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde S\u00fcnnet, s. 240-254)<\/p>\n
27-\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0130slam\u2019da S\u00fcnnet\u2019in yeri ve konumu konusunda ba\u015fvurulabilecek olan – tart\u0131\u015fmal\u0131\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 nitelikteki ayetler d\u0131\u015f\u0131ndaki \u2013 ayetlere dair yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7a\u011fda\u015f tasnifler hakk\u0131nda bilgi veriniz.\u00a0 <\/strong><\/p>\n Bu konuda Abdul\u011fani Abdulhal\u0131k, el-Mevdudi ve Mehmet Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f olan \u00e7a\u011fda\u015f tasniflere dair geni\u015f bilgi i\u00e7in bkz. \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde S\u00fcnnet, s. s.148-150)<\/p>\n Bu konuda kesin bir tarih vermek m\u00fcmk\u00fcn olmamakla birlikte kabaca son 100-150 y\u0131ll\u0131k zaman diliminden s\u00f6z edildi\u011fi s\u00f6ylenebilir. \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesinde bir k\u0131r\u0131lma say\u0131labilecek olan bu d\u00f6nemi Hindistan\u2019da \u015eah Veliyullah ed-Dihlevi (1702-1762) ile Yemen\u2019de\u00a0 e\u015f-\u015eevkani\u2019ye (1760-1834) kadar g\u00f6t\u00fcrmek te m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n ed-Dihlevi ve S\u0131dd\u0131k Hasen Han(1832-1890) gibi isimlerin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi ve \u201cEhl-i hadis\u201d hareketi denen ak\u0131m\u0131n i\u00e7erisinde yer alan ve daha sonra tamamen farkl\u0131 bir \u00e7izgiyi benimseyen Seyyid Ahmed Han ile\u00a0 Abdullah \u00c7era\u011f Ali (\u00f6.1930) ve Hoca Ahmeduddin Amritsari(1836-1931) \u201cEhl-i Kur\u2019an\u201d hareketinin mimarlar\u0131 say\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n \u0130lgin\u00e7 bir \u015fekilde hemen ayn\u0131 tarihlerde \u2013 \u00c7era\u011f Ali\u2019nin ilk olarak \u201cEhl-i Kur\u2019an\u201d tabirini kullanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 1906\u2019da –\u00a0\u00a0 M\u0131s\u0131r\u2019da benzer fikirler Dr. Muhammed Tevfik S\u0131dki taraf\u0131ndan\u00a0 Re\u015fid R\u0131za\u2019n\u0131n yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u201cel-Menar\u201d dergisinde yay\u0131mlanan bir yaz\u0131 ile g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Bu iki b\u00f6lgedeki iki geli\u015fmeyi takip eden y\u0131llarda bu tart\u0131\u015fmalar giderek hararetlenerek ve kapsam\u0131 da \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 ku\u015fatacak \u015fekilde geni\u015fleyerek g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelmi\u015ftir. Bu sebeple \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6nemi kabaca M\u0131s\u0131r\u2019da Muhammed Abduh, Re\u015fid R\u0131za, Tevfik S\u0131dki ile Hindistan b\u00f6lgesinde ise Seyyid Ahmed Han, Abdullah \u00c7era\u011f Ali ve Hoca Ahmeduddin Amritsari ile ba\u015flatmak adet olmu\u015ftur.<\/p>\n Klasik d\u00f6nemde de mevcut olan bir tart\u0131\u015fman\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f devam\u0131 niteli\u011findeki bu meselede geleneksel \u00a0muhafazakar ulema klasik Ehl-i hadis gelene\u011fini izleyerek, Hz. Peygamber\u2019in d\u00f6neminde Kur\u2019an gibi hadislerin de yaz\u0131ya ge\u00e7irildi\u011fini savunurken, ba\u015fta Ehl-i Kur\u2019an olmak \u00fczere yenilik\u00e7i\/\u00e7a\u011fda\u015f\u00e7\u0131 ulema ve entelekt\u00fceller Hz. Peygamber\u2019in kendisine ait hususlar\u0131n yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 yasaklad\u0131\u011f\u0131na vurgu yaparlar. Genellikle hadislerin yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 yasaklayan ve buna m\u00fcsaade eden rivayetler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yap\u0131lan bu sonu\u00e7suz tart\u0131\u015fmalara mukabil, bizzat Hz. Peygamber d\u00f6nemine ait oldu\u011fu ifade edilen yaz\u0131l\u0131 malzeme \u00fczerinden yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmektedir. Kur\u2019an d\u0131\u015f\u0131nda Hz. Peygamber d\u00f6nemine ait oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclebilecek orijinal malzeme olarak Hz. Peygamber\u2019in diplomatik mektuplar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131n\u0131n d\u00fcnya m\u00fczelerindeki as\u0131llar\u0131 ile Hicaz b\u00f6lgesindeki baz\u0131 kaya yaz\u0131tlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda fazla bir malzeme mevcut de\u011fildir. \u00d6te yandan rivayet olarak Hz. Peygamber d\u00f6neminin diplomatik ve idari mektuplar\u0131n\u0131 yans\u0131tan rivayetleri toplamay\u0131 ama\u00e7layan \u00e7al\u0131\u015fmalar da bir cildi a\u015fmamaktad\u0131r. Hz. Peygamber d\u00f6neminde Kur\u2019an d\u0131\u015f\u0131nda S\u00fcnnet ve hadislerin de yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek amac\u0131yla yap\u0131lan baz\u0131 yay\u0131nlar \u2013 mesela Hemmam b. Munebbih\u2019in sayfas\u0131 \u2013 da \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 bir metin olmas\u0131 bir yana, – VI. yy\u2019a ait bir kopyas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda – bu metnin de orijinali elimizde mevcut de\u011fildir.<\/p>\n Bu bilgiler ve nesnel bulgular \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda Hz. Peygamber d\u00f6neminde Kur\u2019an d\u0131\u015f\u0131nda dini nitelikte yaz\u0131l\u0131 metinlerin olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funu, S\u00fcnnet\u2019in toplumsal pratikler \u015feklinde, hadislerin ise a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak s\u00f6zl\u00fc aktar\u0131mla nesilden nesile nakledildi\u011fini, bu s\u00f6zl\u00fc aktar\u0131mlar\u0131n ilerleyen d\u00f6nemlerde yaz\u0131l\u0131 olarak ve bilahare geli\u015ftirilen isnat sistemi \u00e7er\u00e7evesinde gelecek nesillere aktar\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00a0\u00d6zetle Kur\u2019an ve S\u00fcnnet kapsam\u0131ndaki dini nasslar\u0131n ve uygulamalar\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7ta a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak s\u00f6zl\u00fc ve uygulamal\u0131 aktar\u0131ma dayal\u0131 olarak nakledildi\u011fini, ilerleyen y\u00fczy\u0131llarda ba\u015flang\u0131\u00e7takine ters orant\u0131l\u0131 olarak s\u00f6zl\u00fc aktar\u0131m\u0131n azalarak yaz\u0131l\u0131 aktar\u0131m\u0131n egemen hale geldi\u011fini s\u00f6ylemek daha ger\u00e7ek\u00e7i g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n Hz. Peygamber d\u00f6nemine ait oldu\u011fu kabul edilen birka\u00e7 diplomatik mektup d\u0131\u015f\u0131nda, o d\u00f6neme ait orijinal malzemeden s\u00f6z etmek \u015fu an i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir. En eski hadis koleksiyonu olarak g\u00f6sterilen Hemmam b. Munebbih\u2019in \u201cSahife\u201d si ba\u015fta olmak \u00fczere Ma\u2019mer b. Ra\u015fid\u2019in el-C\u00e2mi\u2019i, Ebu Yusuf ve Muhammed\u2019in el-\u00c2s\u00e2r adl\u0131 eserleri, M\u00e2lik\u2019in el-Muvatta\u2019\u0131, Abdurrazzak\u2019\u0131n ve Ebubekr b. ebi \u015eeybe\u2019nin el-Musannef\u2019leri, Ahmed b. Hanbel\u2019in el-Musned\u2019i, Ebu Davud\u2019un es-Sunen\u2019i, el-Buhari ve Muslim\u2019in es-Sahih\u2019leri vb hadis koleksiyonlar\u0131n\u0131n hi\u00e7birisinin orijinal m\u00fcellif n\u00fcshalar\u0131 \u015fu an itibariyle mevcut de\u011fildir. Bunlar\u0131n elyazmalar\u0131n\u0131n hepsi de yazarlar\u0131ndan uzun y\u00fczy\u0131llar sonras\u0131na ait kopyalar\u0131d\u0131r. \u015eu an itibariyle elimizde m\u00fcellif n\u00fcshas\u0131 denebilecek orijinal en eski elyazmas\u0131 eser e\u015f-\u015eafii\u2019nin \u201cer-Risale\u201d sinin, talebesi er-Rab\u00ee b. Suleyman el-Mur\u00e2d\u00ee(\u00f6.270)\u00a0 eliyle yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kabul edilen n\u00fcshad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla g\u00fcn\u00fcm\u00fczde elimizde mevcut olan elyazmalar\u0131na dayanarak Hz. Peygamber ve ona yak\u0131n d\u00f6nemlerde hadislerin geni\u015f \u00e7apl\u0131 yaz\u0131l\u0131 nakle konu edildi\u011fini ileri s\u00fcrmek \u015fu an i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir.<\/p>\n Bu iddia \u00e7a\u011fda\u015f ara\u015ft\u0131rmalar taraf\u0131ndan do\u011frulanan bir iddia de\u011fildir. Zira iddian\u0131n aksine \u0130slam \u00f6ncesinde isnat sistemi \u015feklinde bir aktar\u0131m sistemi olmayan toplum veya medeniyet g\u00f6stermek hayli zordur. Romal\u0131lardan tutun \u0130slam\u2019\u0131n zuhurunda M\u00fcsl\u00fcmanlarla i\u00e7 i\u00e7e ya\u015fayan Kitap ehli ve bilhassa Yahudiler\u2019de geli\u015fmi\u015f bir isnat sistemi oldu\u011fu bilinmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla isnat sisteminin M\u00fcsl\u00fcmanlar taraf\u0131ndan icat edilen bir aktar\u0131m sistemi oldu\u011fu iddias\u0131 ger\u00e7eklerle \u00f6rt\u00fc\u015fmemektedir. Nitekim geli\u015fmemi\u015f ilk isnat uygulamas\u0131n\u0131n Hz. Peygamber\u2019den epey sonra H. I. yy\u2019 sonlar\u0131na do\u011fru ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 da bu durumun bir sonucu say\u0131labilir. Mamafih M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n muhtemelen \u00e7evre k\u00fclt\u00fcr ve medeniyetlerden g\u00f6r\u00fcp ilham ald\u0131klar\u0131 isnat sistemini, hi\u00e7bir medeniyette ve toplumda olmad\u0131\u011f\u0131 kadar geli\u015ftirip sofistike bir hale getirdikleri rahatl\u0131kla ifade edilebilir. Bunun en a\u00e7\u0131k ispat\u0131 ise isnat ve ravi tetkiklerine dair \u0130slam medeniyetinde ortaya konan dev literat\u00fcrd\u00fcr.<\/p>\n Bu arada isnat sisteminin ba\u015flang\u0131\u00e7ta tekemm\u00fcl etmi\u015f olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kopuk\/kesintili isnatlar\u0131n yayg\u0131n oldu\u011funu, kesintisiz\/muttas\u0131l isnat ihtiyac\u0131n\u0131n ilk defa e\u015f-\u015eafii taraf\u0131ndan \u201cer-Risale\u201d adl\u0131 eserinde dile getirildi\u011fini, \u015fu ana kadar bilinen \u2013 sadece isnat a\u00e7\u0131s\u0131ndan- en kusursuz sahih hadis tan\u0131m\u0131n\u0131n onun taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fini, o y\u00fczden kesintisiz\/muttas\u0131l isnatlarla nakledilen hadis rivayetlerini bir araya getiren eserlerin de e\u015f-\u015eafii\u2019den sonra kaleme al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmekte yarar vard\u0131r.<\/p>\n \u00c7a\u011fda\u015f d\u00f6nemdeki ana kaynaklara yani Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015f \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131n sadece hadis alan\u0131nda de\u011fil siyer alan\u0131nda da yans\u0131malar\u0131 olmu\u015ftur. Bu \u00e7a\u011fr\u0131 siyer alan\u0131nda da makes bulmu\u015f ve Kur\u2019an Hz. Peygamber d\u00f6nemi olaylar\u0131n\u0131n tarihi geli\u015fimi i\u00e7in de tarihi bir belge ve kaynak olarak kabul edilmi\u015ftir. Muhammed \u0130zzet Derveze ve Muhammed Hasaneyn Heykel ba\u015fta olmak \u00fczere pek \u00e7ok \u00e7a\u011fda\u015f yazar Kur\u2019an\u2019\u0131 hem siyer yaz\u0131m\u0131 i\u00e7in temel kaynak kabul etmi\u015f hem de siyer rivayetlerini de\u011ferlendirmede temel kriter kabul etmi\u015flerdir.<\/p>\n Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 kendisini Kur\u2019an\u2019\u0131n nas\u0131l bir kitap oldu\u011funa dair yorumlarda da g\u00f6stermi\u015ftir. Mesela Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7 Kur\u2019an\u2019\u0131n asl\u0131nda \u2013 bilinen modern anlamda sistematik – bir kitap olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bilakis onun hayat oldu\u011funu s\u00f6ylerken, asl\u0131nda Kur\u2019an\u2019\u0131n vahyin hayata ve tarihe tutturulmas\u0131 amac\u0131yla sergilenen 23 y\u0131ll\u0131k \u00e7aban\u0131n hikayesi ve kay\u0131tlar\u0131 oldu\u011funu ima etmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla Hadis koleksiyonlar\u0131nda, Siyer, Ma\u011fazi ve \u015eemail literat\u00fcr\u00fcnde yer alan \u201cahad\u201d rivayetlerle k\u0131yas dahi kabul etmeyecek kadar sa\u011flam ve g\u00fcvenilir bir bi\u00e7imde \u201ctevat\u00fcren\u201d bize intikal etmi\u015f olan Kur\u2019an\u2019\u0131n \u0130slam\u2019\u0131n kurucu metni olmak yan\u0131nda Hz. Peygamber ve d\u00f6nemine dair en g\u00fcvenilir belge olma niteli\u011fini kazanmas\u0131 pek te beklenmeyen bir geli\u015fme de\u011fildir.<\/p>\n Klasik \u0130slami ilimler gelene\u011finde Hz. Peygamber ve d\u00f6nemi s\u00f6z konusu oldu\u011funda yaz\u0131l\u0131 bir dok\u00fcman olarak Kur\u2019an\u2019a nadiren ba\u015fvurulmu\u015f olmas\u0131 bir yana b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, genellikle siyer, ma\u011fazi, \u015femail, tarih ve hadis literat\u00fcr\u00fcn\u00fc dolduran rivayetler esas al\u0131nm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise bu d\u00f6neme dair bilgi kaynaklar\u0131m\u0131z olduk\u00e7a \u00e7e\u015fitlenmi\u015f durumdad\u0131r. Say\u0131lar\u0131 on\u2019u bulan bu kaynaklar g\u00fcvenilirlik ve kesinlik s\u0131ralamas\u0131na g\u00f6re \u015fu \u015fekilde s\u0131ralanabilir:<\/p>\n \u00c7a\u011fda\u015f d\u00f6nemde bu konuda ger\u00e7ekle\u015fen tart\u0131\u015fmalarda S\u00fcnnet kavram\u0131na taraflar\u0131n farkl\u0131 anlamlar y\u00fckledi\u011fi rahatl\u0131kla ifade edilebilir. Hindistan\u2019daki Ehl-i Hadis \u2013 Ehl-i Kur\u2019an ayr\u0131\u015fmas\u0131nda ya da M\u0131s\u0131r\u2019da Muhammed Abduh, Muhammed Tevfik S\u0131dki , Re\u015fid R\u0131za, Mahmud Ebu Rayye gibi Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015f \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131n taraftarlar\u0131 ile geleneksel muhafazakar ulema aras\u0131ndaki ayr\u0131\u015fmada, S\u00fcnnet kavram\u0131na y\u00fcklenen anlam ve i\u00e7eri\u011finin belirlenmesi ba\u015fat bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Her iki b\u00f6lgedeki ayr\u0131\u015fmada gelene\u011fe de\u011fil de ana ve asli kaynaklara yani Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e d\u00f6nme \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na s\u0131cak bakanlar genellikle Kur\u2019an\u2019\u0131 S\u00fcnnetin de temel kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6rme e\u011filimindedirler. Ard\u0131ndan S\u00fcnnet dendi\u011finde ameli s\u00fcnnetler\/m\u00fctevatir s\u00fcnnetler\/ uygulamal\u0131 s\u00fcnetler\/tevar\u00fcs edilen s\u00fcnnetler\/ya\u015fayan s\u00fcnnetler \u015feklinde adland\u0131r\u0131lan ve Hz. Peygamber d\u00f6neminden bug\u00fcne nesilden nesile uygulama olarak aktar\u0131lan hususlar gelmektedir. Hadis, siyer, ma\u011fazi, \u015femail ve tarih literat\u00fcr\u00fcnde yer alan rivayet malzemesi ise ancak \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131rada gelmekte ve ilk iki s\u0131radaki kaynaklarla uyum halinde olmak kayd\u0131yla ge\u00e7erlilik kazanabilmektedir. Bu yakla\u015f\u0131ma mukabil hem Hind-Pakistan alt k\u0131tas\u0131n\u0131n Ehl-i Hadis\u2019i hem de M\u0131s\u0131r ve \u00e7evresindeki \u00fclkelerin muhafazakar geleneksel ulemas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde S\u00fcnnet ile ahad hadis rivayetlerini \u00f6zde\u015f kabul eden bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip g\u00f6r\u00fcnmektedirler.<\/p>\n Konuyla ilgili tart\u0131\u015fmalarda ve geli\u015fmelerde genellikle ayetler belli bir sistemati\u011fe riayet edilmeksizin da\u011f\u0131n\u0131k bir bi\u00e7imde ve b\u00fct\u00fcnl\u00fck ve kapsaml\u0131l\u0131k \u00e7abas\u0131 olmaks\u0131z\u0131n kullan\u0131lagelmi\u015ftir. \u00c7a\u011fda\u015f d\u00f6nemde ise S\u00fcnnet\u2019in dindeki yeri ve konumu meselesiyle ilgili g\u00f6r\u00fclen ayetlerin sistematik olarak\u00a0 eksiksiz bir listesini \u00e7\u0131karma \u00e7abas\u0131 dikkatlerden ka\u00e7mamaktad\u0131r. Bu konuda ilk \u00f6rneklerden birisinin \u201cHucciyyetu\u2019s-Sunne\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 ve alan\u0131nda yap\u0131lan ilk doktora tezlerinden kabul edilen \u00e7al\u0131\u015fmada Abdul\u011fani Abdulhal\u0131k taraf\u0131ndan denendi\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Daha sonra el-Mevdudi de benzer bir tasnif geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ikisinden sonra bunlar\u0131n da eksikliklerini tamamlamak \u00fczere benzer bir tasnif alt\u0131nda ayetler daha kapsaml\u0131 olarak Mehmet Hayri K\u0131rba\u015fo\u011flu taraf\u0131ndan \u201c\u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde S\u00fcnnet\u201d adl\u0131 eserde bir araya getiririlmi\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n S\u00fcnnet\u2019in dindeki yeri ve rol\u00fcne dair genel olarak ayetleri b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir bi\u00e7imde tespite y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalara ek olarak \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6nemde bu t\u00fcr ayetlerin maksada delaleti a\u00e7\u0131s\u0131ndan da tasnif edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve maksada delaleti tart\u0131\u015fmal\u0131 veya olduk\u00e7a \u015f\u00fcpheli olan ayetlerin geli\u015fmeleri olumsuz etkilemesini engellemek amac\u0131yla \u00f6zellikle belirlenmesine \u00f6zen g\u00f6sterildi\u011fi dikkatlerden ka\u00e7mamaktad\u0131r. Bu ama\u00e7la konuyla ilgili ayetlerin;<\/p>\n \u015feklinde tasnifi cihetine gidilerek bilhassa (b) ve (c) gurubundaki ayetlere ba\u015fvurulmas\u0131n\u0131n konular\u0131 daha da kar\u0131\u015f\u0131k hale getirmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmek ama\u00e7lanmaktad\u0131r. \u00d6te yandan bu tasnifte ilk \u015f\u0131kta yer alan ayetlerin, konuyla ilgili olarak di\u011fer iki \u015f\u0131ktaki ayetlere gerek b\u0131rakmayacak nicelik ve nitelikte oldu\u011fu da g\u00f6zlemlenmektedir ki, bu\u00a0 durum S\u00fcnnet\u2019in dindeki yerine dair tart\u0131\u015fmalar\u0131n daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir zeminde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesine ciddi bir katk\u0131 sa\u011flayabilecektir.<\/p>\n Bu ayetin konuyla ilgili olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymak i\u00e7in at\u0131lmas\u0131 gereken ilk ve en \u00f6nemli ad\u0131m ayet par\u00e7ac\u0131\/atomcu bir \u015fekilde ele almaktan ka\u00e7\u0131nmakt\u0131r. Bu ama\u00e7la;<\/p>\n olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcnl\u00fck ilkesine riayet edildi\u011fi, keza Kur\u2019an\u2019\u0131 anlamada zorunlu bir unsur olan \u201csiyak-sibak\/tarihsel ba\u011flam\u201d g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu ayetlerin S\u00fcnnet\u2019in de Kur\u2019an gibi vahiy \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu ileri s\u00fcrmek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Zira Kur\u2019an\u2019da bir\u00e7ok ayette Hz. Peygamber\u2019in ortaya \u00e7\u0131kan baz\u0131 hatalar kar\u015f\u0131s\u0131nda birtak\u0131m uyar\u0131lara muhatap oldu\u011fu a\u00e7\u0131k ve net olarak g\u00f6r\u00fcnmektedir. S\u00fcnnet\u2019in de vahiy oldu\u011fu varsay\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu defa S\u00fcnnet vahyi ile Kur\u2019an vahyinin \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 ve \u00e7eli\u015fmesi g\u00fcndeme gelecektir ki, bu Allah\u2019\u0131n adaletine nakisa getirmeye varacak kadar riskli sonu\u00e7lara yol a\u00e7abilecek bir yakla\u015f\u0131m olsa gerektir. \u00d6te yandan Rasulullah\u0131n Kur\u2019an\u2019daki kendisine y\u00f6nelik uyar\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda \u201cYa Rabbi hem S\u00fcnnet (gayr-i metluv vahiy) olarak bana \u201c\u015funu \u015f\u00f6yle yap\u201d diyorsun, sonra da Kur\u2019an vahyi ile bana \u201cniye \u00f6yle yapt\u0131n?\u201d diye uyar\u0131da bulunuyorsun\u201d demesi de mant\u0131ken hakl\u0131l\u0131k kazanacakt\u0131r. \u00d6te yandan tarihsel ba\u011flam\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu iki ayetin S\u00fcnnet\u2019in de vahiy oldu\u011fu iddias\u0131yla alakas\u0131n\u0131 kurmak m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir; zira hem bu iki ayet hem de bu iki ayetin i\u00e7erisinde yer ald\u0131\u011f\u0131 ayet gurubu (1-18.ayetler) Hz. Peygamber ile m\u00fc\u015frikler aras\u0131ndaki bir tart\u0131\u015fmayla ilgilidir ki bu da vahiy olgusudur. Bu ayetlerin nazil oldu\u011fu d\u00f6nemde \u2013hatta Kur\u2019an\u2019\u0131n tamam\u0131n\u0131n n\u00fczul d\u00f6nemi boyunca \u2013 Hz. Peygamber ile m\u00fc\u015frikler aras\u0131nda S\u00fcnnet\u2019in dindeki yeri meselesi hi\u00e7bir zaman g\u00fcndeme gelmemi\u015ftir. Bilakis tart\u0131\u015fma konusu olan daima Hz. Peygamber\u2019in peygamberli\u011fi ve Kur\u2019an vahyi olmu\u015ftur. Nitekim erken d\u00f6nem m\u00fcfessirlerinin de bu iki ayette kastedilenin Kur\u2019an vahyi oldu\u011funu a\u00e7\u0131k ve net olarak ifade etmeleri de bu konuda \u00f6nemli bir ba\u015fka ipucu te\u015fkil etmektedir. Sonu\u00e7 olarak bu ayetlerin S\u00fcnnet\u2019le ilgili oldu\u011funu ileri s\u00fcrmek yukar\u0131daki m\u00fclahazalar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir.<\/p>\n Kur\u2019an\u2019da Kitap ve Hikmet\u2019in yan yana zikredildi\u011fi ya da Hikmet\u2019in Hz. Peygamber\u2019e \u00f6\u011fretilen bir \u015fey oldu\u011funa dair ayetlerde ge\u00e7en hikmet, S\u00fcnnet olabilece\u011fi gibi Kur\u2019an\u2019\u0131n kendisi ya da genel anlamda vahiy gelene\u011findeki hikmet te olabilir. Bu gibi ayetlerde Hikmet\u2019in S\u00fcnnet anlam\u0131na gelmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayanlar\u0131 da vard\u0131r. \u00d6zetle denebilir ki, her s\u00fcnnet hikmettir, ancak her hikmet s\u00fcnnet de\u011fildir, yani hikmet, i\u00e7erisine s\u00fcnnet\u2019i de ba\u015fka hususlar\u0131 da alacak kadar geni\u015f bir kavramd\u0131r. B\u00f6yle olunca da Hikmet=S\u00fcnnet \u00f6zde\u015fli\u011finin zorunlu oldu\u011fundan s\u00f6z etmek zorla\u015f\u0131r, bu ise ilgili ayetleri kesin birer delil olarak sunmay\u0131 imkans\u0131z, en az\u0131ndan tart\u0131\u015fmal\u0131 hale getirir. Bu sebeple bu gibi maksada delaleti tart\u0131\u015fmal\u0131 ayetlere bu gibi konularda ba\u015fvurmaktan sak\u0131nmak \u2013 tart\u0131\u015fmalar\u0131 gereksiz yere uzatmamak ad\u0131na – daha isabetli g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n (Bkz. \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde S\u00fcnnet, s.195-196)<\/p>\n Hem b\u00fct\u00fcnl\u00fck hem de makas\u0131d yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131yla bir arada uygulayan bu alternatifin sahibi e\u015f-\u015eat\u0131bi\u2019dir. \u201cel-Muvafakat\u201d adl\u0131 eserinin ilk cildinin ilk fas\u0131llar\u0131nda e\u015f-\u015eat\u0131bi \u0130slami \u00f6\u011fretiyi \u201cZaruriyy\u00e2t- H\u00e2ciyy\u00e2t- Tahsiniyy\u00e2t\u201d kategorilerine ay\u0131rarak ele alm\u0131\u015f, Zaruriyy\u00e2t\u2019\u0131 da\u00a0 \u201cCan\u0131n-mal\u0131n-akl\u0131n-dinin-neslin korunmas\u0131\u201d ba\u015fl\u0131klar\u0131 alt\u0131nda incelemi\u015ftir. \u0130\u015fte bu tasnifleri yapt\u0131ktan sonra e\u015f-\u015eat\u0131bi Kur\u2019an\u2019\u0131n \u00f6\u011fretisi ile S\u00fcnnet\u2019in \u00f6\u011fretisini aras\u0131nda bu kategoriler ve alt ba\u015fl\u0131klara g\u00f6re bir mukayese yapm\u0131\u015f ve Kur\u2019an ve S\u00fcnnet aras\u0131nda,\u00a0 ama\u00e7, hedef ve de\u011ferler alan\u0131nda tam bir mutabakat\u0131n oldu\u011funu g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n e\u015f-\u015eat\u0131bi\u2019nin bu yakla\u015f\u0131m\u0131 bilhassa Kur\u2019an\u2019a ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle tart\u0131\u015fma konusu olan ahad hadis rivayetlerinden hareketle, Hadis ile S\u00fcnnet\u2019i \u00f6zde\u015fle\u015ftirerek S\u00fcnnet konusunda olumsuz bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip olan kesimler i\u00e7in olduk\u00e7a ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 bir yakla\u015f\u0131m gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n (Bkz. \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde S\u00fcnnet, s.199-203)<\/strong><\/p>\n (Bkz. \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde S\u00fcnnet, s.240-254)<\/p>\n (Bkz. Daniel Brown, \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde S\u00fcnneti Yeniden D\u00fc\u015f\u00fcnmek,111-116; Charles Adams, BAZI \u00c7A\u011eDA\u015e M\u00dcSL\u00dcMANLARIN NAZARINDA HAD\u0130S\u0130N OTOR\u0130TES\u0130 -Mevdudi’nin Hadis Anlay\u0131\u015f\u0131 –<\/p>\n ( http:\/\/www.islamiarastirmalar.com\/magazine\/tr-bazI-cagdas-muslumanlarIn-nazarInda-hadisin-otoritesi-mevdudinin-hadis-anlayisi-473.html?page=archive&sid=df9f963f4aa76a3c49fba221dc582364http:\/\/isamveri.org\/pdfdrg\/D00064\/1994_3-4\/1994_3-4_ALPDEMIRN.pdf)<\/p>\n Ba\u015far\u0131lar<\/p>\n MEHMET HAYR\u0130 KIRBA\u015eO\u011eLU<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Derste \u00f6nerilen; S\u00fcnnet ve Hadis\u2019te \u00e7a\u011fda\u015f yakla\u015f\u0131mlara dair iki eser ile Kur\u2019an konusundaki \u00e7a\u011fda\u015f yakla\u015f\u0131mlara dair iki eserin ad\u0131n\u0131 ve yazar\u0131n\u0131 yaz\u0131n\u0131z. J.J.G. Jansen, KUR’AN’A (B\u0130L\u0130MSEL-F\u0130LOLOJ\u0130K-PRAT\u0130K) YAKLA\u015eIMLAR J.M.S. Baljon, KUR’AN YORUMUNDA \u00c7A\u011eDA\u015e Y\u00d6NEL\u0130MLER Daniel Brown, \u0130SLAM D\u00dc\u015e\u00dcNCES\u0130NDE S\u00dcNNET VE HAD\u0130S\u0130 YEN\u0130DEN D\u00dc\u015e\u00dcNMEK H. A. Juynboll, MODERN MISIR’DA HAD\u0130S TARTI\u015eMALARI S\u00fcnnet ve Hadis\u2019e dair klasik ve \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6nemdeki tart\u0131\u015fmalar\u0131n mahiyet ve \u00fcslup olarak birbirinden farkl\u0131 oldu\u011fu ya da \u00e7izgisel bir geli\u015fme s\u00fcrecine i\u015faret etti\u011fi s\u00f6ylenebilir mi? A\u00e7\u0131klay\u0131n\u0131z. Klasik d\u00f6nemde de \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6nemde de konuyla ilgili tart\u0131\u015fmalar\u0131n hem mahiyet hem de \u00fcslup ve \u015fekil y\u00f6n\u00fcnden b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde benzerlik arz etti\u011fi s\u00f6ylenebilir. Hem klasik d\u00f6nemdeki ana bloklar\u0131n (Ehl-i Re\u2019y ve Ehl-i Hadis) \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6nemde de (Gelenekselci \u2013 Yenilik\u00e7i\/\u00c7a\u011fda\u015f\u00e7\u0131) \u015feklinde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi, hem de her iki blo\u011fun konuyla ilgili olarak hemen hemen ayn\u0131 i\u00e7erik ve y\u00f6ntemi s\u00fcrekli tekrarlamas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bir \u201cgeli\u015fme s\u00fcreci\u201dnden s\u00f6z etmek zordur. Bir geli\u015fmeden, hatta birikimse bir s\u00fcre\u00e7ten s\u00f6z etmeyi imkans\u0131z k\u0131lan en temel problem ise, taraflar\u0131n diyalog yerine polemik yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 tercih etmeleri ve diyalog i\u00e7in gerekli olan terminolojik, epistemolojik ve metodolojik ortak bir zemin olu\u015fturma \u00e7abas\u0131na iltifat etmemeleridir. Klasik d\u00f6nemden farkl\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilecek hususlar da az da olsa vard\u0131r. \u00d6rnek olarak tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u0130slam \u00fclkelerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015farak d\u00fcnyan\u0131n hemen her yerine yay\u0131lmas\u0131, tart\u0131\u015fmalara \u0130slam ulemas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman entelekt\u00fcellerin ve M\u00fcsl\u00fcman olmayan ilim ve fikir erbab\u0131n\u0131n da kat\u0131lmas\u0131, bu alanda klasik d\u00f6nemde neredeyse sadece Arap\u00e7a yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar\u0131n art\u0131k \u0130ngilizce,Frans\u0131zca,Almanca, Rus\u00e7a, \u0130talyanca,\u0130spanyolca,Portekizce gibi dillerde de yay\u0131nlara konu olmas\u0131 zikredilebilir. Bu t\u00fcr bir \u2013 adeta – k\u00fcreselle\u015fme\/evrenselle\u015fme s\u00fcreci sonucunda M\u00fcsl\u00fcman olmayanlar\u0131n ve \u0130slami ilimler d\u0131\u015f\u0131ndaki disiplinlerin de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kozmopolit, \u00e7ok disiplinli ve mukayeseli yakla\u015f\u0131mlar\u0131n giderek yayg\u0131nl\u0131k kazanmas\u0131 gibi hususlar da \u00f6rnek verilebilir. S\u00fcnnet ve Hadis konusunun ve neredeyse ayn\u0131 hadis rivayetlerinin gerek S\u00fcnnili\u011fin kendi i\u00e7erisinde, gerekse \u00e7e\u015fitli mezhepler aras\u0131nda yakla\u015f\u0131k 13 as\u0131rd\u0131r ciddi bir ilerleme kaydetmeden ve tatminkar bir sonuca ula\u015fmaks\u0131z\u0131n tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 sizce normal midir? Bu durumun ba\u015fl\u0131ca sebepleri nelerdir? Bu durum elbette ki normal de\u011fildir. Zira ciddi herhangi bir ilerleme kaydetmeden ayn\u0131 konular\u0131, ayn\u0131 kavramlar\u0131, ayn\u0131 epistemolojik ve metodolojik yakla\u015f\u0131mlar\u0131, hatta ayn\u0131 rivayetleri on \u00fc\u00e7 as\u0131r boyunca bir toplum tart\u0131\u015f\u0131yorsa, burada anormal bir durum var demektir. Zira bu garip durum, hayati \u00f6nemi haiz pek \u00e7ok meselelerle ve krizlerle bo\u011fu\u015fan \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n enerjisini bu alanda bo\u015fa harcad\u0131\u011f\u0131 ve s\u00fcrekli patinaj yapt\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. Bunun en temel ve ba\u015fl\u0131ca sebebi ise bu durumun anormal oldu\u011funun kimsenin dikkatini \u00e7ekmemi\u015f olmas\u0131 veya bu durumun \u00f6nemsenmemi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bunun yan\u0131nda tart\u0131\u015fmalar\u0131n taraflar\u0131n\u0131n mezhep taassubunun pen\u00e7esinden kurtaramam\u0131\u015f olmalar\u0131, hakikatin sadece kendilerine ait oldu\u011funu ve ba\u015fkas\u0131n\u0131n daima hatal\u0131, hatta sap\u0131k ve din d\u00fc\u015fman\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeleri, taraflar\u0131n birbirlerinin kavramsal ve metodolojik \u00e7evrelerinin birbirinden farkl\u0131 oldu\u011funu bile fark edememeleri, ayr\u0131ca taraflar\u0131n kendi toplumsal stat\u00fckolar\u0131n\u0131 korumak istemeleri, birtak\u0131m politik m\u00fclahazalar, eksik ara\u015ft\u0131rma ve ikinci-\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc elden bilgilerle yetinmeleri gibi sebepler de bu garip durumun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda rol oynam\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedir. S\u00fcnnet ve Hadis\u2019e dair \u00e7a\u011fda\u015f tart\u0131\u015fma ve geli\u015fmelerin (10) ana eksen(ler)i nelerdir? A\u00e7\u0131klay\u0131n\u0131z. a) S\u00fcnnet\u2019in kaynaklar\u0131 \u00e7er\u00e7evesi( On kaynak hiyerar\u015fisi) b) S\u00fcnnet\u2019in tarihi geli\u015fim \u00e7er\u00e7evesi c) Kavramsal \u00e7er\u00e7eve d) Konum \u00e7er\u00e7evesi, e) Mahiyet \u00e7er\u00e7evesi f) Epistemolojik \u00e7er\u00e7eve g) Metodolojik \u00e7er\u00e7eve : * S\u00fcbut : – D\u0131\u015f tenkit (Yaz\u0131l\u0131 kaynak tenkidi\/\u0130snat tenkidi\/metin tetkiki) \u2013 \u0130\u00e7 tenkit (Metin in\u015fas\u0131 \/ Metin tenkidi) ** Delalet : Anlama ve Yorumlama h) Tart\u0131\u015fmal\u0131 tikel konulardaki tikel rivayetler \u00e7er\u00e7evesi \u0131)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0S\u00fcnnetin sistematizasyon\/modelleme ve gelece\u011fe y\u00f6nelik projeksiyon \u00e7er\u00e7evesi. i )\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0 S\u00fcnnet\/Hadis e\u011fitim ve \u00f6\u011fretimi \u00e7er\u00e7evesi. S\u00fcnnet ve Hadis\u2019e dair \u00e7a\u011fda\u015f geli\u015fmelerin iki \u00f6nemli co\u011frafi merkezi nedir? Bilgi veriniz. S\u00fcnnet ve Hadis alan\u0131ndaki \u00e7a\u011fda\u015f tart\u0131\u015fma ve geli\u015fmelerin iki \u00f6nemli merkezi M\u0131s\u0131r ve \u00e7evresi ile Hind-Pakistan alt k\u0131tas\u0131 ve \u00e7evresidir.( Daniel Brown, \u0130SLAM D\u00dc\u015e\u00dcNCES\u0130NDE S\u00dcNNET VE HAD\u0130S\u0130 YEN\u0130DEN D\u00dc\u015e\u00dcNMEK ve G. H. A. Juynboll, MODERN MISIR’DA HAD\u0130S TARTI\u015eMALARI adl\u0131 eserlere bak\u0131n\u0131z). Bu iki merkez \u00fcss\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda Avrupa\u2019da Balkanlar ve Rusya\u2019da Kazan b\u00f6lgesi ile \u0130ran, Malezya ve Endonezya\u2019da daha d\u00fc\u015f\u00fck yo\u011funluklu geli\u015fmeler vuku bulmu\u015ftur, bulmaktad\u0131r. Egemen S\u00fcnnet-Hadis k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz \u0130slam gelene\u011finin tamam\u0131n\u0131 temsil eden bir k\u00fclt\u00fcr m\u00fcd\u00fcr? \u015eemalarla a\u00e7\u0131klay\u0131n\u0131z? Egemen S\u00fcnnet-Hadis k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u0130slam gelene\u011finin tamam\u0131n\u0131 (yani \u015eii, S\u00fcnni, Zeydi, \u0130badi, Mutezili alt geleneklerin tamam\u0131n\u0131) temsil eden \u201cMAKRO\u201d bir k\u00fclt\u00fcr oldu\u011funu s\u00f6ylemek \u00e7ok zordur. Hatta S\u00fcnni k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bile tamam\u0131n\u0131 temsil etti\u011fi s\u00f6ylenemez. Bilakis \u201cM\u0130KRO\u201d gelenek olarak S\u00fcnni gelene\u011fin on k\u00fcsur bile\u015feninden sadece birini, yani Ehl-i Hadis \u00e7izgisini temsil etmektedir. Halbuki Ehl-i hadis d\u0131\u015f\u0131nda, Hanefi, Maliki, \u015eafii, Hanbeli, Maturidi, E\u015fari, Sufi, Zahiri, Felasife gibi \u201cNANO\u201d \u00f6l\u00e7ekli S\u00fcnnilik bile\u015fenlerinin her birinin S\u00fcnnet ve Hadis anlay\u0131\u015f\u0131 kendine \u00f6zel ve birbirinden \u015fu veya bu \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131d\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fte ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde S\u00fcnnet ve Hadis alan\u0131nda sadece Hadis ulemas\u0131n\u0131n faaliyet g\u00f6sterdi\u011fi iddias\u0131 do\u011fru mudur? \u0130lk as\u0131rlardaki geli\u015fmeleri ve literat\u00fcr\u00fc de g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak cevap veriniz. Bu iddia pek do\u011fru say\u0131lmaz, zira Hadis ehli ile e\u015f zamanl\u0131 olarak Re\u2019y ehli de hem hadis rivayetlerine dair ilk hadis koleksiyonlar\u0131n\u0131 olu\u015fturdular, hem de Hadislerin s\u00fcbut ve delaleti konusunda metodolojik ve epistemolojik teoriler geli\u015ftirdiler. Hatta bu a\u00e7\u0131dan Re\u2019y ehlinin hadis ehlinden \u00f6nce geldi\u011fi dahi s\u00f6ylenebilir. Bu konuda \u0130mam Ebu Yusuf\u2019un ve Muhammed\u2019in Kitabu\u2019l-\u00c2s\u00e2r adl\u0131 eserleri ve Kitabu\u2019l-Hucce v.b. hadis kitaplar\u0131 ile Ebu Hanife\u2019nin\u00a0 ve talebeleri Ebu Yusuf ile Muhammed\u2019in usule dair g\u00f6r\u00fc\u015fleri, daha sonra \u0130mam Muhammed\u2019in talebesi \u0130sa b. Eban\u2019\u0131n hadis usul\u00fc konusundaki eserleri, onlar\u0131n \u00f6nc\u00fc rol\u00fcn\u00fcn belgeleri olarak kabul edilmelidir. Ayr\u0131ca Mutezile\u2019nin Kur\u2019an, S\u00fcnnet ve hadislerin de dahil oldu\u011fu HABER kategorisinin bir bilgi kayna\u011f\u0131 oldu\u011funa dair islam d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihindeki ilk teorik (epistemolojik ve metodolojik) bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015flatmalar\u0131 itibariyle, keza daha sonralar\u0131 hadis ehlinin de benimseyece\u011fi mesela m\u00fctevatir-ahad ayr\u0131m\u0131 gibi katk\u0131lar\u0131\u00a0 ilk olarak ortaya koymalar\u0131 itibariyle de Re\u2019y ehlinin S\u00fcnnet-Hadis alan\u0131nda \u00f6nc\u00fc rol\u00fc oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamak gerekir. Hatta Ehl-i Hadis usul\u00fc \u00fczere elimizde mevcut en eski ulumu\u2019l-Hadis kitab\u0131 kabul edilen er-Ramahurmuzi\u2019ye (\u00f6.360\/971) ait el-Muhaddisu\u2019l-F\u00e2s\u0131l beyne\u2019r-R\u00e2v\u00ee ve\u2019l-V\u00e2\u00ee adl\u0131 eser ile er-Ramehurmuzi\u2019nin \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 Hanefi Usulc\u00fcs\u00fc, fakihi ve m\u00fcfessiri el-Cassas\u2019\u0131n (\u00f6. 370\/981) el-Fus\u00fbl fi\u2019l-Us\u00fbl adl\u0131 eserinin m\u00fcstakil bir kitap hacmindeki \u201cel-Ahb\u00e2r\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fc mukayese edildi\u011finde, Re\u2019y ehlinin hadis usul\u00fc konusunda Hadis ehlini ferah fersah ge\u00e7mi\u015f oldu\u011funu ve Re\u2019y ehlinin son derece geli\u015fmi\u015f\/sofistike bir sistem geli\u015ftirmi\u015f olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Son 100-150 y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemde ise \u0130slam ulemas\u0131 aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen tart\u0131\u015fmalara kat\u0131lan yeni bir kategori eklemlenmi\u015ftir ki, bu kategoride yer alanlar\u0131n formasyonlar\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak be\u015feri, sosyal ve felsefi disiplinler alan\u0131na aittir. Bunlara \u201c\u0130slam ulemas\u0131\u201d tabirine benzer \u015fekilde \u201c\u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri, entelekt\u00fcelleri\u201d demek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Mamafih daha farkl\u0131 formasyonlara sahip ki\u015filerin de S\u00fcnnet-Hadis alan\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalara kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir. B\u00fct\u00fcn bunlara ilaveten klasik d\u00f6nemden tamamen farkl\u0131 olarak, ba\u015fta Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131ndakiler olmak \u00fczere gayr-i m\u00fcslim\u00a0 pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131 bu tart\u0131\u015fmalarda \u015fu veya bu \u015fekilde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Yayg\u0131n kanaatin aksine bu kategoride yer alanlar\u0131n tamam\u0131 oryantalist\/m\u00fcste\u015frik olmay\u0131p, ayr\u0131ca edebiyat, dil, tarih, bilim tarihi gibi farkl\u0131 alanlarda faaliyet g\u00f6sterenler de s\u00f6z konusudur. \u201cYarat\u0131c\u0131 gerilim\u201d ne demektir; Ehl-i Hadis ve Ehl-i Re\u2019y ayr\u0131m\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ne anlama gelmektedir ve bu gerilimin Hadis-S\u00fcnnet alan\u0131ndaki sonu\u00e7lar\u0131 ne olmu\u015ftur? \u0130slami ekoller ve mezhepler aras\u0131ndaki yakla\u015f\u0131m farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmaya ve d\u0131\u015flamaya ba\u015fvurmaks\u0131z\u0131n diyalog ve denge durumu olu\u015fturmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Bu farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7lara savrulmas\u0131n\u0131 engelleyen bu durumun pek \u00e7ok ilmi eserin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7mas\u0131na bakarak, m\u00fcspet anlamda buna yarat\u0131c\u0131 gerilim demek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. S\u00fcnnet kelimesi ilk defa \u0130slam\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan ve ilk defa Hz. Peygamber taraf\u0131ndan kullan\u0131lan bir \u015fey midir? A\u00e7\u0131klay\u0131n\u0131z. S\u00fcnnet (es-Sunne) ilk olarak \u0130slam ile ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir kavram olmay\u0131p, \u0130slam \u00f6ncesinde de Araplarca bilinen ve o d\u00f6nemde de onlar i\u00e7in de \u00f6nemli bir kavramd\u0131r. \u0130slam\u2019da ilk defa Kur\u2019an\u2019da Allah\u2019a izafe edilerek Allah\u2019\u0131n de\u011fi\u015fmez fiziki (tabiat)\u00a0 ve toplumsal kanunlar\u0131 anlam\u0131nda \u201cSunnetu\u2019llah\u201d \u015feklinde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hadis rivayetlerinde de ge\u00e7en bu terimin mutlak anlamda kullan\u0131m\u0131yla \u2013genel olarak S\u00fcnnet(es-Sunne) –\u00a0 Hz. Peygambere(as) izafe edilerek kullan\u0131m\u0131 – Peygamber S\u00fcnneti(es-Sunnetu\u2019n-Nebeviyye) –\u00a0 aras\u0131ndaki farklar ge\u00e7mi\u015fte de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmaya konu olmu\u015ftur. S\u00fcnnet kelimesinin semantik geli\u015fimi hakk\u0131nda bilgi veriniz. \u0130slam \u00f6ncesi Araplar\u0131 i\u00e7in de \u00f6nemli bir kavram olan S\u00fcnnet(es-Sunne) \u00e7\u00f6lde kervanlar\u0131n takip ettikleri rotalar i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kullan\u0131mda y\u00fczy\u0131llarca takip edilmi\u015f olan bu yollar\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcven ve s\u00fcrekli kullan\u0131lm\u0131\u015f olma (s\u00fcreklilik, tekrarlama), kelimenin en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fidir. Benzer \u015fekilde s\u00fcnnet te \u0130slami gelenekte, Hz. Peygamber\u2019in(as) dini alanda s\u00fcrekli tekrarlad\u0131\u011f\u0131 uygulama ve davran\u0131\u015flar ile s\u00fcrekli izledi\u011fi yol anlam\u0131nda, yanl\u0131\u015f yapmaktan al\u0131koyucu g\u00fcvenli bir yol veya model olarak ayn\u0131 espriyi fiziki anlam\u0131ndan manevi- dini alana ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. \u015eer\u2019\u00ee delillerin Kur\u2019an-S\u00fcnnet-\u0130cma-K\u0131yas-\u0130stihsan- \u0130stishab-Maslahat-\u0131 Mursele vd \u015feklinde s\u0131ralanmas\u0131 ve kavramlar\u0131n se\u00e7ili\u015fi geli\u015fig\u00fczel midir, yoksa bir mant\u0131\u011f\u0131 var m\u0131d\u0131r? Geli\u015fig\u00fczel olmay\u0131p belli bir mant\u0131\u011fa g\u00f6re s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk olarak se\u00e7ilen kelimelerin bilin\u00e7li olarak se\u00e7ildi\u011fine dikkat \u00e7ekmek gerekir. Nitekim ayet-hadis de\u011fil de Kur\u2019an ve S\u00fcnnet denmi\u015f olmas\u0131, bir konuda Kur\u2019an\u2019\u0131n tamam\u0131ndaki, lehte veya aleyhte, do\u011frudan veya dolayl\u0131 b\u00fct\u00fcn malzemenin bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131nmas\u0131 gere\u011fine i\u015faret etti\u011fi gibi, S\u00fcnnet tabirinin se\u00e7ilmi\u015f olmas\u0131 da, hadis-s\u00fcnnet \u00f6zde\u015fli\u011finin tek ve mutlak yakla\u015f\u0131m olmad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir. Ayr\u0131ca hadis rivayetleri s\u00f6z konusu oldu\u011funda da, S\u00fcnnetler\u2019i tespit i\u00e7in rastgele veya keyfi olarak se\u00e7ilen baz\u0131 rivayetlerden de\u011fil, konuyla ilgili lehte ve aleyhte, do\u011frudan veya dolayl\u0131 b\u00fct\u00fcn malzemenin bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131nmas\u0131ndan yola \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131 gere\u011fine i\u015faret etti\u011fi etmektedir. \u00d6te yandan bu s\u0131ralama bir hiyerar\u015finin bulundu\u011fu anlam\u0131na da gelmektedir. Buna g\u00f6re k\u0131yas icmaa, icma s\u00fcnnete, s\u00fcnnet te Kur\u2019an\u2019a ayk\u0131r\u0131 olamaz. Keza hadis rivayetleri de Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019e ayk\u0131r\u0131 olamaz demektir. S\u00fcnnet\u2019in S\u00fcnni gelenekteki egemen tan\u0131mlar\u0131 hakk\u0131ndan bilgi veriniz. S\u00fcnni gelenekte bir\u00e7ok s\u00fcnnet tan\u0131m\u0131 olmakla beraber, bunlardan \u00f6zellikle d\u00f6rd\u00fc zaman i\u00e7erisinde\u00a0 egemen tan\u0131mlar haline gelmi\u015ftir. Bunlar a) hadis\u00e7ilerin, b) f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar\u0131n, c) usul-i f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar\u0131n ve d) kelamc\u0131lar\u0131n tan\u0131mlar\u0131 olmak \u00fczere birbirinden farkl\u0131 bi\u00e7imlerde geli\u015fmi\u015flerdir. Bunlar i\u00e7erisinde \u00f6zellikle hadis\u00e7iler ile f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar\u0131nkinin daha yayg\u0131n ve etkili bir durumda oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. S\u00fcnnet\u2019in S\u00fcnni gelenekteki ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki egemen tan\u0131mlar\u0131n\u0131 tutarl\u0131l\u0131k ve \u00e7a\u011fda\u015f ihtiya\u00e7lara cevap vermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendiriniz. S\u00fcnnet\u2019in egemen d\u00f6rt tan\u0131m\u0131n\u0131n ne bir birleriyle uyumlu ne de her birinin kendi i\u00e7inde tutarl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmektedir. Hadis\u00e7ilerin tan\u0131m\u0131 Hz. Peygamber\u2019e ait ne varsa \u2013 Nebevi s\u00fcnnet ile alakas\u0131 olmayanlar dahil – her \u015feyi istisnas\u0131z tan\u0131m\u0131n kapsam\u0131na almakla ve \u00f6te yandan s\u00fcnnet kapsam\u0131na ger\u00e7ekten giren unsurlar\u0131 ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan tasnif etmemekle ciddi sapmalara ve problemlere yol a\u00e7maktad\u0131r. F\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir ayr\u0131ma giderek sadece farz\/vacip d\u0131\u015f\u0131ndaki hususlara indirgemi\u015f olmas\u0131 itibariyle, S\u00fcnnetin alan\u0131n\u0131 tamamen daraltarak nafilelere hapsetmi\u015f olmaktad\u0131r. Usul-i f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar ise S\u00fcnnet\u2019i Kur\u2019an d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015fer\u2019i h\u00fck\u00fcmlere indirgeyerek, Kur\u2019an ile S\u00fcnnet aras\u0131ndaki s\u0131k\u0131 organik ili\u015fkiyi koparm\u0131\u015ft\u0131r. Usul-i f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar ve f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar S\u00fcnnet\u2019i sadece f\u0131khi alana hapsetmekle ikinci bir anlam daralmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r. Kelamc\u0131lar\u0131n tan\u0131m\u0131 ise bir tan\u0131m olmaktan ziyade S\u00fcnnetin ne olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmeye y\u00f6neliktir. Ama hepsinden \u00f6nemlisi bu d\u00f6rt tan\u0131m\u0131n; \u00a0gerek ilim adam\u0131 gerekse genel olarak M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, M\u00fcsl\u00fcman olmalar\u0131 itibariyle\u00a0 S\u00fcnnet\u2019ten ne anlamalar\u0131 gerekti\u011fi konusunda insan\u0131 d\u00f6rt yol a\u011fz\u0131nda b\u0131rakt\u0131klar\u0131 ve kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7t\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenebilir. Bu sebeple alim olsun olmas\u0131n b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in ge\u00e7erli bir S\u00fcnnet tan\u0131m\u0131na acilen ihtiya\u00e7 oldu\u011fu rahatl\u0131kla ifade edilebilir. Hadis ne demektir, hadis ile s\u00fcnnet terimleri \u00f6zde\u015f midir? Hadis\u2019in Hz. Peygamber\u2019in s\u00f6z, fiil ve takrirleri \u015feklinde tan\u0131mlanmas\u0131 baz\u0131 ciddi yanl\u0131\u015f anlamalara yol a\u00e7maktad\u0131r. Asl\u0131nda bunlar\u0131n hi\u00e7birisi bizlerin do\u011frudan Hz. Peygamber\u2019den bizzat duydu\u011fumuz s\u00f6zler ya da g\u00f6zlerimizle g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz uygulamalar olmay\u0131p, sonu\u00e7ta hepsi de nesilden nesile aktar\u0131lan ve do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f olma ihtimali bulunan birtak\u0131m rivayetlerden ibarettir. Dolay\u0131s\u0131yla bunlar\u0131n hi\u00e7 birisini biz bizzat Hz. Peygamber\u2019den do\u011frudan duymu\u015f g\u00f6rm\u00fc\u015f de\u011filiz. Bu sebeple peygamberimizin s\u00f6z\u00fc anlam\u0131ndan \u201chadis\u201d yerine usul-i f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi \u201chaber\u201d veya \u201crivayet\u201d tabirini ya da en az\u0131ndan \u201chadis rivayeti\u201d tabirini kullanmak daha yerinde olacakt\u0131r. Yoksa sa\u011flam\u0131 ve \u00e7\u00fcr\u00fc\u011f\u00fcyle bu rivayetlerin halk taraf\u0131ndan \u2013 \u015fu an oldu\u011fu gibi – ger\u00e7ekten de Hz. Peygamberin kula\u011f\u0131m\u0131zla duydu\u011fumuz s\u00f6zleri gibi alg\u0131lanmas\u0131na engel olmak fevkalade zor olacakt\u0131r. \u00d6te yandan Hadis ile S\u00fcnnet \u00f6zde\u015f de de\u011fildir. Zira s\u00fcnnetin kaynaklar\u0131; \u00a0ba\u015fta Kur\u2019an olmak \u00fczere, ya\u015fayan m\u00fctevatir\/ameli s\u00fcnnetler ve sonras\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131rada Kur\u2019an ve S\u00fcnnet\u2019le uyum halinde olan hadis rivayetleri \u015feklinde s\u0131ralan\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla s\u00fcnnet bu \u00fc\u00e7 kaynaktan hiyerar\u015fik d\u00fczen i\u00e7erisinde \u00e7\u0131kar\u0131lacak olan bir normdur, ilkedir, sadece hadis rivayetleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 ve \u00f6zde\u015f de\u011fildir. Hadis\u00e7ilerin egemen S\u00fcnnet ve Hadis tan\u0131m\u0131 esas al\u0131narak, Hz. Peygamber\u2019in her yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapmak s\u00fcnnettir denebilir mi? A\u00e7\u0131klay\u0131n\u0131z. Bu \u015fekildeki bir s\u00fcnnet tasavvuru ilk bak\u0131\u015fta insana s\u0131cak gelse de, yak\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda baz\u0131 ciddi problemleri beraberinde getirmektedir. \u00d6ncelikle Hz. Peygamberin sadece peygamberlik s\u0131fat\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan, insan olarak, devlet ba\u015fkan\u0131 olarak, komutan olarak v.s.. dini niteli\u011fi s\u00f6z konusu olmaks\u0131z\u0131n yapt\u0131klar\u0131n\u0131n da s\u00fcnnet kapsam\u0131na al\u0131nmas\u0131 isabetli olmamaktad\u0131r. \u00d6te yandan bu genellemeci alg\u0131, Hz. Peygamberin b\u00fct\u00fcn uygulamalar\u0131n\u0131n, zorunlu olan olmayan ay\u0131rmaks\u0131z\u0131n k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne toptanc\u0131 bir yakla\u015f\u0131mla taklit edilmesine de yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu sebeple S\u00fcnnet\u2019in ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131\u00a0 konusunda usul-i f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar\u0131n de\u011ferlendirmelerini mutlaka g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almak gerekir. Bir \u015feyin s\u00fcnnet olabilmesi i\u00e7in aranmas\u0131 gereken \u015fartlar nelerdir? \u0130nan\u00e7, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve eylem alan\u0131nda bir yakla\u015f\u0131m\u0131n s\u00fcnnet olabilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikle onun; Peygamber taraf\u0131ndan peygamber s\u0131fat\u0131yla, yani dini…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-578","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ders-notlari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/578","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=578"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/578\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":583,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/578\/revisions\/583"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=578"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=578"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hayrikirbasoglu.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=578"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n